Summary: 'Mozal legea' aldatzeko txostenak aurrera egin du, ERCk bide emanda. Espainiako Kongresuko Barne Batzordean eztabaidatuko dute gaiaz, baina orain arteko testuak aurrera egin du desadostasunak dauden lau puntuetan ados jarri gabe.

Espainiako Kongresuan gaur zuen bilera Herritarren Segurtasunerako Legea erreformatzeko lantaldeak, eta batzarrean onartu egin dute bide ematea erreforma hori zehazten duen txostenari. Ezezkoan zeudenen artean ERC zegoen, eta, azkenean, talde katalan horren boto aldaketak ahalbidetu du txostenak aurrera egitea. Orain, Barne Batzordera helduko da gaia, eta asmoa da otsailean eramatea osoko bilkurara.

Aldeko hemeretzi boto jaso ditu dokumentuak: PSOE, Unidas Podemos, EAJ eta ERCrenak. Kontrakoak, berriz, hamazazpi: EH Bildu, PP, Vox, Ciudadanos eta Juntsenak.

Aurrera egin bai, baina orain arteko desadostasunak konpondu gabe onetsi dute txostena. Lau arlotan daude gobernua eta hura babestu ohi duten taldeak ados jarri ezinik: manifestariak sakabanatzeko materialaren erabileran; agintearen aurkako desobedientzian eta errespetuaren urraketan; eta mugetako kudeaketan eta migratzaileak mugan bertan kanporatzean.

Mikel Legarda EAJko diputatu eta lege proposamenaren egilearen esanetan, pauso «garrantzitsua» eman dute gaur, testuak aurrera egingo ez balu erreforma bertan behera geratuko litzatekeelako: «Prozesuan aurrera egiteko, hurrengo urratsa egiteko eta batzordera eramateko unea zen. Hauteskunde urte batean sartuko gara, eta gai honekin ezin gara hauteskundeetara iritsi; egiaren ordua da, erabakitzeko momentua».

EH Bilduko diputatu Jon Iñarrituk nabarmendu du gatazka dagoen atal horietan ez dagoela adostasunik eta orain gaia batzordera eramateak ez duela «funtsaz ezer» esaten: «Testua dagoen bezala mantenduz gero, Mozal Lege light bat izaten jarraituko luke, eta EH Bilduk ez du babestuko». Iñarrituk uste du PSOEk Mozal Legearen zenbait punturi eutsi nahi diela, «segurtasun indarrek interpretazio maila zabala» izan dezaten: «Objektibotasuna eskatzen dugu, artikulu horiek ez daitezen erabili nahieran, arrazoirik gabe».


Summary: Irungo berdintasun planean alarde parekidea aipatzea «ezinbestekoa» dela esan du Emakundek. Irungo alkate Jose Antonio Santanok aldaketa proposamenak aintzat hartzen ez baditu «errespetu falta instituzionala» erakutsiko duela esan du Elkarrekin Podemos-IUk

«Emakundek berak uste du ezinbestekoa dela alarde parekideak erantzuna izatea V. Berdintasun Planean», Irungo Udaleko Berdintasun ordezkari Miren Etxebestek egin du gaur jakinarazpena, IU-Elkarrekin Podemoseko taldekideen ondoan egin duen agerraldi batean. Orain arte Irunen ondu diren berdintasun planetan inoiz ez da aipatu alardearen gaia, baina hori aldatzearen alde ari dira eragile asko, eta Emakundek ere horren alde egin duela nabarmendu du gaur Etxebestek.

Abenduan egin zuen salaketa bati lotuta etorri da gaurkoa; orduan, Etxebestek esan zuen berdintasun plana ontzeko herritarrekin batera egin zen prozesuak eman zuen agiriaren ordezko bat egin zuela Jose Antonio Santano alkateak, eta bigarren testu horrek helburu bakar bat zuela: jatorrizkoan alardearen inguruan eginda zeuden aipamen guztiak kentzea. PPren eta EAJren babesarekin dokumentua «balorazio eta kontraste teknikorik gabe» onartu zuela salatu zuen Berdintasun ordezkariak, eta ezin onartuzkoa zela hori.

Alkatearen jokabide horren ondorioz, berdintasun planaren bi bertsio jaso zituen Emakundek. Gaur Miren Etxebestek azaldu duenez, Santanok bidalitakoa lehenetsi du Emakundek, baina adierazi du gomendatutako aldaketen artean «ezinbestekoa» dela alardea aipatzea.

Prozesuari babesa

«Esan dezakegu Emakundek arrazoia eman diola prozesu parte hartzaileari, bertan ordezkatuta dauden elkarte eta kolektiboei, Berdintasun Batzordean talde politikoak ordezkatzen dituztenei, eta planaren zirriborroa egin zuten teknikariei», azaldu dute gaur Elkarrekin Podemoseko-IUko ordezkariek agerraldirako atera duten oharrean. Miren Etxebestek esan du Emakundek egindako txosten «sakonean» aipatzen diren aldaketa proposamenak aintzat hartuko dituztela orain Berdintasun Batzordean, eta Santanok ondu zituen testura eramango dituztela egokitzapen horiek. Guztiak; baita alardeari buruzkoa ere.

Espero dute gero hori izatea alkateak udalbatzara daraman testua, han plana onartzeko. Beste era batera jokatzen badu, Emakundek esandakoei muzin egiten badie, «errespetu instituzional falta handia» erakutsiko duela esan du Etxebestek. «Orain planteatzen den galdera da zer pauso emango dituen Jose Antonio Santano alkateak eta babesa eman dioten alderdi politikoek».


Summary: ELAk zortzi eguneko greba abiatu du Bizkaiko zahar etxeetan. Bilbon manifestazioa eginez hasi dute lanuzte zikloa. Sindikatuak salatu du enpresek egoitzetako kuotak igo dituztela argudiatuz soldatak igotzea negoziatzen ari direla, baina ez dela hala.

Gaurtik datorren asteazkenera arte greban izango dira Bizkaiko zahar etxeetako langileak, ELAk deituta. Lanuztea gaur abiatu du sindikatuak, Bilbon manifestazioa eginez Eusko Jaurlaritzaren egoitzatik Bizkaiko Foru Aldundikora. Beharginek salatu dute negoziazioak etenda daudela, eta, gainera, egoitzetako prezioak igotzean «gezurretan» aritzea leporatu diete enpresei. «Gutun bidez, erabiltzaileei kuotak igoko dizkietela jakinarazi diete, esanez soldatak igoko dituztela negoziazioaren ondorioz, baina ez dago halakorik. %6,5-10 artean handituko dituzte kuotak, hilabeteko 300 euro inguru, baina langileen baldintzak ez dira hobetu. Horrelako argudioak erabiltzea oso mingarria da, gezurra baita», adierazi du Ainhoa Tirapu Eskuinaldeko arlo soziosanitarioko arduradunak.

Erosahalmena ez galtzea, gaixo dauden lankideak hasieratik ordezkatzea, ratioak handitzea, enpleguak egonkortzea, lanaldi osoak areagotzea eta kontziliaziorako neurriak jartzea eskatzen ari dira langileak, besteak beste. «Baina negoziatzera ere ez dira eseri», berretsi du Tirapuk. Izan ere, azken hilabeteetan 21 greba egun egin dituzten arren, ELAko ordezkariek urtebete daramate patronalen berri izan gabe.

Gogora ekarri du, halaber, zaintzaren sektorea «gero eta handiagoa» dela, eta «pribatizatu» izana gaitzetsi du: «Bizkaiko Diputazioak egiten duen gauza bakarra da denon dirua eman eta gero kudeaketarik eta ikuskaritzarik ez egin». Hortaz, inplikatzeko eskatu dio diputazioari: «Zerbitzuak publikoa izan behar luke, baina, gainera, ezin du sektore hau albo batera utzi, ardurarik ez balu bezala».

Grebaren erantzunari buruzko daturik ez du eman ELAk, baina Tirapuk salatu du langile askok zailtasunak dituztela lanuzteetan parte hartzeko, gutxieneko zerbitzuen ondorioz: «Oso altuak dira, batzuetan baita %80koak ere». Hala ere, aldundiak zein patronalak «mugitzea eta langileen eskaerak entzutea” espero dute: «Horretarako ari gara kalera ateratzen. Emakume hauek demostratu dute badakitela borrokatzen».


Summary: Ibilbide luzeko autobusak doakoak dira jada Hego Euskal Herrian ohiko bidaiarientzat. Bidaiariek fidantza bat ordaindu beharko dute, eta gutxieneko bidaia kopuru bat egiten dutenean itzuliko zaie dirua

Hego Euskal Herritik irten edo pasatzen diren ibilbide luzeko autobusak doakoak izango dira gaurtik aurrera. Ibilbide luzeko lurreko garraioaren prezioetan dauden desberdintasunak «berdintzeko» dekretu bat onartu du Espainiako Gobernuak, eta, haren bidez, hemendik aurrera autobusak ere doakoak izango dira.

Izan ere, Renfeko aldiriko zein ibilbide ertaineko bidaiak doakoak dira duela hilabete batzuetatik, eta horiek erabiltzen duten antzerako sistema aplikatuko da autobusetan ere: 20 eta 65 euro bitarteko fidantza bat ordaindu beharko dute bidaiariek—20 eurokoa izango da fidantza 5 euro edo gutxiago balio duten txarteletan, eta 65, berriz, 25 euro edo gehiago balio dutenetan; tarteko prezioak ere egongo dira, txartelen balioaren arabera—, eta apirilera arte 12 bidaia edo gehiago egiten badituzte, bueltatu egingo diete diru hori.

Gutxienez abendura arte indarrean egongo da neurria, eta, fidantzak ordaindu eta bueltatzeko, hiru epetan banatu dute urtea: otsailaren 1etik apirilaren 30era, maiatzaren 1etik abuztuaren 31ra, eta irailaren 1etik abenduaren 31ra. Epe horien hasieran ordaindu beharko da fidantza, eta maiatzetik abendura hamasei bidaia edo gehiago egin badira, amaieran bueltatuko da dirua.

Espainiako Gobernuaren emakidadun enpresetan aplikatuko da neurria, eta enpresa horietan ohiko bideak erabilita erosi ahalko dira txartelak. Bankuko txartela erabilita ordaintzen bada, erabilera epea bukatzean modu automatikoan itzuliko da dirua bidaiariaren kontu korrontera. Eskudiruarekin ordainduz gero, ordea, bidaiariak eskatu beharko du dirua bueltatzeko, epea bukatu eta bi hilabete igaro aurretik.

Baldintzak eta zigorrak

Epe bakoitzean txartel bat soilik erosi ahalko dute bidaiariek, eta beti ibilbide bera egiten duen autobuserako balioko du. Horrez gain, ezin izango da egun berean bidaia bat baino gehiago egin txartel horrekin, eta bidaia bertan behera uztekotan 24 ordu lehenago ezeztatu beharko da. Txartelak, gainera, pertsonalak izango dira, eta pertsona bakar batek baino ezingo du erabili bonu horietako bakoitza. Arau horietakoren bat hiru aldiz apurtuz gero, fidantza kenduko zaio bidaiariari.

Hauek dira Hego Euskal Herrian bonuak baliatu ahal izango diren autobus lineak:

Bizkaia:

Santander - Bilbo - La Manga del Mar Menor Bilbo - Castro Urdiales Santander - Bilbo - Bartzelona

Gipuzkoa:

Vigo - Irun - Bartzelona Santiago - Gijon - Irun - Bartzelona Irun - Algeciras Eibar - Iruñea Madril - Irun Sevilla - Salamanca - Irun Irun - Tuy

Nafarroa:

Madril - Iruñea Eibar - Iruñea Iruñea - Jaka


Summary: Memoria Gara-k migrazio prozesuak aztertuko ditu jardunaldi batzuetan. Migrazio fenomenoari buruzko «begirada globala» eskaini nahi dute, bizipen ezberdinen bitartez. Hilaren 7tik 9ra egingo dituzte jardunaldiak, Gasteizen.

Memoria Gara elkarteak «atzoko eta gaurko migrazio prozesuak» aztertuko ditu hilaren 7an, 8an eta 9an egingo dituen jardunaldietan, Gasteizen. Iraganean emigratu zutenen eta gaur egun emigratzen dutenen arteko elkarrizketa bat proposatu nahi du elkarteak jardunaldietan. Juan Ibarrondo elkarteko kideak azaldu duenez, krisi global nahasiaren barruan, migrazio fenomenoari buruzko «begirada globala» eskaini nahi dute.

Horretarako, jardunaldietara gonbidatu dituzte Raul Zibechi Uruguaiko analista ospetsua, Javier Barbero EHUko irakasle eta aditua eta Amparo Las Heras idazle eta aktibista. Hiru adituek otsailaren 7ko mahai inguruan parte hartuko dute, Aldabe Gizarte Etxean. Hurrengo egunean eta toki berean, Gasteizko migranteen egoera aztertuko dute, 1960ko eta 1970eko hamarkadetako memorian oinarrituta. Solaskideak hurrengoak izango dira: Rosabel Argote Zehar Errefuxiatuekin elkarteko kidea, Aritza Saez del Castillo historialaria, Tania Cañas abokatua eta Zuriñe Rodriguez kazetaria. Hilaren 8an emango diete amaiera jardunaldiei, kantaldi batekin. El Malik afrikar abeslariak, Jon Maia eta Paula Amilburu bertsolariek eta Gorka Etxebarria kantautoreak eskainiko dute ikuskizuna, Extremadurako Etxean –doan izango da–. Jardunaldiak testuinguruan jartzen, migrazio prozesuez mintzatu da Ibarrondo gaurko agerraldian. Azaldu du XX.mendearen bigarren erdialdean Espainiako hainbat tokitatik iritsi ziren pertsonek «diskriminazio bikoitza» pairatu zutela: jatorriagatik eta klaseagatik. «Jende horiei mespretxuz deitu zitzaien korearrak, eta sindikatu bakarreko eta gobernu diktatorialeko erregimen autoritario batek zaindutako lan esplotazioa jasan zuten», gogorarazi du. Hala ere, azpimarratu du zeregin oso inportantea izan zutela 1976ko martxoko borroketan. Gaur egun, ia 50 urte geroago, beste herrialde batzuetatik Gasteizera lan egitera eta bizitzera datozenak, orduan bezala, «berriz ere diskriminazioak» jasaten dituztela salatu du: «Diskriminazio horiek ezberdinak dira, baina mingarriak bezain bidegabeak dira etxebizitza eskuratzeari, beren bizitzak legeztatzeari, lan esplotazioari eta arrazakeriari dagokienez».


Summary: Osakidetzako LEPen kudeaketa «negargarria» salatu du SATSEk. Protesta egin dute Gurutzetako ospitalean. Sindikatuak adierazi du «ezinegona» dela nagusi langileen artean.

SATSE sindikatuak deituta, Gurutzetako ospitalearen (Bizkaia) sarreran protesta egin dute erizainek eta fisioterapeutek, Osakidetzako LEP lan eskaintza publikoko prozesuen kudeaketa «negargarriaren» kontra. SATSEko Araba, Bizkai eta Gipuzkoako idazkari nagusi Amaia Mayorrek adierazi du «nazkatuta» daudela Osakidetzaren erabakiez, eta gehitu du «ezinegona» eta erabakiekiko desadostasuna direla nagusi langileen artean.

Mayorrek azaldu duenez, Osakidetzak beste azterketa bat egitera behartu nahi ditu langileak, 2018-2019ko lan eskaintza publikoko emaitzen berri eman gabe. Izan ere, SATSEko idazkari nagusiak adierazi du ia mila langilek saihestu lezaketela azterketa azken lan eskaintza publikoa ebatziz gero. «Oraindik ebatzi gabe dago, eta ez dakigu plazarik badugun ala ez», azaldu du sindikatuak.

SATSEk salatu duenez, egoera horrek Osakidetzako langile gisa dituzten eskubideen eta haien bizitza pertsonalen «haustura» eragingo luke, azterketarako ikasi beharreko gai zerrendan azken urtean egindako aldaketak kontuan hartuta.

Sindikatuaren kritikak, ordea, haratago doaz. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik adierazi zuen LEP prozesua hitzartuta zegoela, baina adierazpen horien aurka egin du SATSEk. Langileekin «inposizio» bidez komunikatzea leporatu dio Osakidetzari, argudiatuta ez dutela inolako negoziazio prozesurik izan: «Ez da demokratikoa». Kontrara, sindikatuak adierazi du LEP prozesua aldebakarrez zehaztu duela Osakidetzak, eta sindikatuak ez duela parte hartu: «Ez dugu egin, batez ere, Osakidetzak ez digulako prozesuan parte hartzen utzi».

Sindikatuak 2017ko ekainean sinatu zuen enplegu akordio bat Osakidetzarekin, besteak beste bi LEP prozesu garatzeko. Helburua enplegua egonkortzea zela azaldu du sindikatuak, baina salatu du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ez duela urratsik egin legeak behartu duen arte: «Tamalgarria da». Halere, beste LEP bat eginda legea beteko ote duten zalantzan jarri dute; hau da, behin-behinekotasuna %8tik behera murriztuko ote den.

SATSE sindikatuak joan den ostiralean egin zuen egoera salatzeko lehen protesta, eta aste honetan jarraitu du haiekin. Gurutzetako ospitalean egindakoa izan da azkena.


Summary: Euskarazko tesiak saritu dituzte EHUk eta Euskaltzaindiak. VIII. Koldo Mitxelena saria jaso dute Iñigo Arrazolak, Eneko Iradierrek, Manu Araolazak, Maitane Basasorok eta Beñat Garaiok.

VIII. Koldo Mitxelena sariak eman dizkiete gaur euskarazko tesirik onenen egileei Bilbon. 2020 eta 2022 artean, 86 tesi egin ziren euskaraz, eta 44 aurkeztu zituzten EHUk eta Euskaltzaindiak antolatutako sariketara. Bost sari eman dituzte, ezagutza arloen arabera: Iñigo Arrazolak jaso du Zientzien arlokoa; Eneko Iradierrek Ingeniaritza eta Arkitekturakoa; Manu Araolazak Osasun Zientzietakoa; Maitane Basasorok Gizarte eta Lege eremukoa; eta Beñat Garaiok Arte eta Giza Zientzietakoa.

Ikusi gehiago: Beñat Garaio Mendizabal, doktorea: «Ikasleen artean, euskararekiko jarrerak oso onak dira»

Saridunei esker ona adierazi die Andres Urrutia euskaltzainburuak: «Zientifikotasunetik egindako esfortzua ez ezik, zuen konpromisoa ere azpimarratu behar da, euskara aukeratu duzuelako». Gogora ekarri du garai batean esaten zela euskaraz ezin zela zientziarik egin, eta orain bestelakoa dela errealitatea: «Hizkuntza ardatz inportantea da ezagutzaren transmisioan».

Ildo berean mintzatu da Eva Ferreira EHU Euskal Herriko Unibertsitateko errektorea: «Lehen arrotz zituen esparruetara zabaldu da gure hizkuntza». Euskara erabilera esparru «aurreratuetara» iritsi izana txalotu du: «Aurreratu hitza erabiltzen dugu, ez garrantzitsuagoak direlako, baizik eta esparru horietan hizkuntzak baliabide aberats eta konplexuagoak erabili behar dituelako». Nabarmendu du, gainera, euskarazko doktorego tesien %80tik gora EHUn egin direla: «Euskarazko ikerketa osasuntsu dago EHUn. Zientzia euskaraz ikasten eta irakasten da; are gehiago, zientzia euskaraz egiten da».

Hauek dira saritutako ikasleak eta tesiak:

- Iñigo Arrazola Maiztegi, Zientzien arloan: Argi-materia elkarrekintzen diseinua teknologia kuantikoetarako.

- Eneko Iradier Gil, Ingeniaritza eta Arkitekturaren arloan: Potentzia domeinuko NOMA 5G sareetarako eta haratago.

- Manu Arazolaza Lasa, Osasun Zientzien arloan: Morfinak DNAren metilazioan duen eragin epigenetikoaren azterketa, bigarren belaunaldiko sekuentziazio teknikak erabiliz.

- Maitane Basasoro Ziganda, Gizarte eta Lege Zientzien arloan: Ikasleen parte-hartzea eskola demokratikoak eraikitzeko giltzarri. Irakasleen begirada berritu batetik abiatutako Antzuola Herri Eskolako hezkuntza proiektua.

- Beñat Garaio Mendizabal, Artearen eta Giza Zientzien arloan: Euskara eleaniztasunean irakasten duten eskolak aztergai: D ereduko Gasteizko bi eskolaren indarguneak identifikatzen.


Summary: Baldintzapean aske geratu da Jesus Mari Gomez euskal presoa. Gomezek 22 urte eta erdi egin ditu espetxean. 2021eko irailetik hirugarren graduan zegoen.

Etxerat elkarteak jakinarazi du Jesus Mari Gomez Ezkerro euskal presoa baldintzapean aske geratu dela. Gomezek 65 urte ditu, eta horietatik 22 eta erdi egin ditu espetxean. 2019ko apirilean bete zituen zigorraren hiru laurdenak.

Gomez 2018ko azaroan lekualdatu zuten Teixeirotik (Galizia, 615 kilometrora) Villabonara (Asturias, Espainia, 385 kilometrora). 2021eko irailean, berriz, hirugarren gradua onartu zioten, eta Euskal Herriratu egin zuten. Ordutik, Iruñeko espetxean bete du zigorra.


Summary: Eraso homofobo bat salatu dute Barakaldon. Barakaldoko Udalak jakinarazi du asteburuan izan zela erasoa. Elkarretaratze bat egingo dute bihar.

Barakaldoko Udalak (Bizkaia) salatu duenez, asteburuan eraso homofobo bat izan zen herrian. Udal Batzarrak erasoa gaitzetsi du, eta babesa adierazi dio biktimari. Azaldu dutenez, erasoen aurkako mahaia ere bildu da gaur, eta gertatutakoa salatzeko elkarretaratze batera deitu dute biharko: 18:00etan, Herriko plazan.

Barakaldoko Udalak adierazi du indarkeria matxista «giza eskubideen urraketa larri bat» dela, eta «emakumeen eta LGTBIQ kolektiboko pertsonen duintasunaren eta integritate fisiko eta moralaren kontra» egiten duela. Hala, indarkeria mota horren aurka lan egiteko konpromisoa adierazi du, besteak beste, berdintasunaren aldeko politika publikoen bidez. Era berean, jakinarazi du udalaren baliabideak biktimaren esku jarriko dituztela.

Udal taldeek herritarrei ere dei egin diete, biharko deitu duten mobilizazioan parte hartu dezaten. «Herritarrak animatzen ditugu indarkeria matxistaren aurka aktiboki parte hartzera, denen artean indarkeria matxistarik gabeko udalerri bat eraiki dezagun Barakaldon».


Summary: 'Euskal emakume zinemagileak' liburua plazaratu dute. Euskal Herriko zinemagintzan «funtsezkoak» izan diren emakumezko zuzendariak ditu ardatz, eta Euskadiko Filmategiak eman du argitara. Maria Pilar Rodriguez ikertzaileak koordinatu du artikulu sorta.

Alde guztietan sumatu dute emakumeen urritasuna: zinemagileen artean, eta zinemagile horien lana aztertu duten ikerketetan. Aintzatespen bikoitza lortu nahi izan dute, beraz: Euskal Herriko zinemagintza emakumeek egindako lanen bidez aztertu, eta lan horietako bakoitzari buruzko ikerketa akademiko bat egin dute. Euskadiko Filmategiak bide horretan abiatu izan ditu zenbait proiektu azken urteetan, eta saiakera mardul bat kaleratu du orain —euskaraz eta gaztelaniaz—, auziari bere osotasunean heltzeko: Euskal emakume zinemagileak izena du liburuak, eta Maria Pilar Rodriguez Deustuko Unibertsitateko irakasle eta ikertzaileak koordinatu du.

«Mikroskopiotik baino, teleskopiotik begiratuta egindako lan honetan, orain arteko gabeziak neurri batean arintzea zen helburua», azaldu du Joxean Fernandezek, Filmategiko zuzendariak. «Balio du joerak azpimarratzeko, gabeziak deitoratzeko eta, batez ere, talentuak egiaztatu eta ospatzeko». Bi haiekin batera aurkeztu dute lana Izaskun Arandia zinemagile eta (H)emen elkartearen sortzaileak, Isabel Herguera artista bisual eta azalaren egileak, eta Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuak.

Izan ere, emakumeek zineman izan duten toki faltaren ardura ikerketarena ere bada, neurri batean, Rodriguezen arabera: «Uste dut kritika eta azterketa akademikoak ere ez direla behar adina ahalegindu emakume zinemagile euskaldunak beren osotasunean ganoraz arakatzen», idatzi du sarreran. Haren hitzetan, teoria feministek erakusten dute horrek eragin bat duela: «Emakume zuzendari euskaldunek egindako filmen presentzia urriak ikusle euskaldunen irudi kolektiboak baldintzatu ditu, eta genero irudikapenaren inguruko apustu ausartagoak egitea eragotzi».

Liburuak hamahiru testu ditu, lau partetan banatuta. Lehen atalak Ikuspegi globalak du izena, eta hiru artikulu ditu, emakume zinemagileen ekoizpena aztertzen dutenak. Bigarrena Generoak, formatuak eta moldaketak da; dokumentalak, film laburrak, ekoizpen transnazionalak eta literatura lanen egokitzapenak landu dituzte. Hirugarrenak, Ekoizpena, distribuzioa eta harrera izenekoak, kritiketan, sarean eta emakumeen zinemaldietan sakondu du. Laugarrenean, Ana Diez, Helena Taberna eta Yannick Bellon zinemagileen lanaz hausnartu dute; azken urteetan, hirurei buruzko zikloak eta liburuak egin ditu Filmategiak.

Koordinatzailearen hitzetan, «obra transnazional» bat da liburua, eta Euskal Herriko zinemagintzaren «izaera transnazionalaren» isla da hori: «Lokaletik hartu, globalera iristeko asmoz». Parte hartzaile gehienak Euskal Herriko ikertzaileak dira (Carlos Roldan Larreta, Casilda de Miguel, Iratxe Fresneda, Nekane E. Zubiaur, Ainhoa Fernandez de Arroiabe, Iñaki Lazkano), literaturaren arlokoak ere bai (Maria Jose Olaziregi Alustiza, Luisa Etxenike), Espainiako batzuk ere badaude (Maria Marcos Ramos, Javier Sanchez Zapatero, Pilar Martinez-Vasseur) eta AEBetatik idatzi dute bik (Cristina Ortiz Ceberio, Annabel Martin).

Euskal Herrian emakumeak «oso berandu» hasi ziren film luzeak zuzentzen, Rodriguezek esan duenez. 1988an jarri du mugarria: Ana Diezen Ander eta Yul. Harekin batera, aitzindari garrantzitsutzat jo du Helena Tabernaren Yoyes (1999). Biak egileen «adorearen erakusgarri» dira, haren ustez, testuinguru politikoarengatik.

Liburuko testuetan, Roldan Larretak euskal zinemaren bi ardatz tematikoren inguruan aztertu ditu zenbait lan: politika eta unibertso femeninoaren esplorazioa. Eta De Miguelek emakumeen genealogia bat sortu du, hiru belaunaldikoa: 1965a baino lehen jaiotakoak (Diez, Taberna, Arantxa Lazkano, Aizpea Goenaga...), oztopo nabarmenez betetako sistema itxi batean sartu zirenak; 1965. eta 1979. urteen artean jaiotakoak (Fresneda, Mireia Gabilondo, Leire Apellaniz, Maider Oleaga...), telebistarekin hazi direnak, eta ikasteko aukera gehiago izan dutenak, Informazio Zientzien fakultateetan eta zinema eskoletan; eta 1980. eta 1999. urteen artean jaiotakoak (Lara Izagirre, Estibaliz Urresola, Maider Fernandez...), «feminismoa diskurtso instituzionalean txertatzen zihoan testuinguru batean hazi direnak».

Azaleko bi espazioak

Aztertu dituzte, gainera, ez-fikzioan emakumeek izan duten presentzia handia, ekoizpen transnazionalen eragina, Kimuak katalogoan izan diren filmak —eta horien esperimentaziorako eta berrikuntzarako joera—, eta azken urteetan zinemaldietan horrek guztiak izandako eragina.

Arandiak (H)emeni buruzko hausnarketa bat idatzi du, «memoria ariketa emozional bat». Elkartearen zazpi urteko lana nabarmendu du, eta aurreko erreferenteena ere bai. «Ispilurik ez badugu, zaila izango da. Nik 50 urte ditut, eta nire lehenengo film luzea egin dut, oraintxe estreinatuko dudana. Zergatik tardatu dut hainbeste? Ba, 20 urte nituenean ez nuelako erreferenterik».

Herguera irudigile eta animatzaileak «libre» lan egin du azalerako: «Modu akzidentalean ia, ea zerbaitek irudirik pizten zidan». Ate bat igaro duen emakume bat margotu zuen, eta esan zioten irudi horrek The Searchers (John Ford, 1956) filmeko eszena baten antza zuela. «Filmean, Fordek hasieratik ezartzen ditu bi espazio: barrukoa, babesa; eta kanpokoa, abentura. Amaieran, [John] Wayne atetik zeruertzera doanean, nabarmentzen du heroiak ezin duela atsedenik topatu. Badu lotura emakumeek zinema egiteko duten moduarekin».


Summary: Nazioartean bilatzen ari dira Donostian «lapurturiko» umea. Foru aldundiaren tutoretzan ordu batzuk zeramatzala eraman zuten haurra. Ama biologikoak eraman zuela uste dute.

Gipuzkoako Aldundiak esan du tutoretzapean zuen hiru urteko haurra aurkitzeko agindua zabaldu dutela Schengen eremuan. Haren ama biologikoa eta umea eramaten ustez lagundu omen duen bikotekidea atzerrira joan direla uste du erakundeak.

Haurrak hiru urte dituela eta gurasoak magrebtarrak direla zabaldu dute hainbat hedabidek. Gipuzkoan «errorik ez dutela» adierazi du Gipuzkoako Aldundiko Gizarte Politiketarako diputatu Maite Peñak.

Azaldu duenez, joan zen ostiralean ebatzi zuten gizarte zerbitzuek haurra «babesgabe» zegoela. Baina egun eta erdi geroago, kalean heldu batek zainduta zegoela, «lapurtu» egin zuten. Peñak esan du baieztatuta dagoela ama biologikoak eta haren bikotekideak hartu zutela parte ekintza horretan.


Summary: Bruselak estatu laguntzen araudia leunduko du, AEBei eta Txinari aurre egiteko. Energia trantsizioarekin loturiko egitasmoak «bizkortu» nahi ditu Batzordeak. Egun indarrean dauden funtsekin finantzatu nahi ditu laguntza publikoak.

Europak ez du trantsizio energetikoaren lasterketa galdu nahi. Argi du zerbait egin behar duela energia berriztagarrietako eta horrekin loturiko beste alor batzuetako bere enpresak atzean gera ez daitezen, edo baldintza hobeak eskaintzen dizkieten beste herrialde batzuetara joan ez daitezen. Europako Batzordeak AEBek eta Txinak iragarri dituzten inbertsio handiei erantzun nahi die, eta horretarako plan bat prestatu du.

Bere proposamen nagusia estatu laguntzetarako araudia malgutzea da, diru publikoa «errazago eta bizkorrago» erabil ahal izateko klima aldaketaren aurkako borrokarekin bat egiten duten proiektuetan. AEBek han egingo diren makinak eta osagaiak lehenesteko iragarri dituzten diru laguntzek kezka handia sortu dute Bruselan, eta Batzordeak bere plan propioa egitera behartuta ikusi du bere burua. Asteazken honetan aurkeztu ditu gakoak, eta Batasuneko gobernuburuek hurrengo ostegunean eztabaidatuko dituzte. Asmoa da uda baino lehen martxan jartzea, baina akordioa ez da erraza izango.

AEBek bezala, estatu laguntzen bidetik jo du Bruselak. EBk, baina, araudi zorrotza du, laguntza horiek herrialdeen eta enpresen arteko lehia libreari kalte egiten diotelakoan. Hori momentu honetan oztopo bat dela uste du Batzordeak, eta prest agertu da salbuespen bat egiteko. «Europako lehiakortasuna ezin da estatuko laguntzetan oinarritu. Baina laguntzak beharrezkoak izan daitezke gure helburua lortzeko», adierazi du Margrethe Vestager Lehiaren komisarioak.

Ez litzateke Bruselak estatu laguntzen araudia leuntzen duen lehenengo aldia izango. Hala egin zuen Ukrainako gerra hasi zenean. Energiaren prezioen igoerari aurre egiteko diru laguntza publiko handiak baimendu zituen, eta horretaz baliatu dira gihar ekonomiko handiena duten estatuak beren enpresa energetikoak babesteko, Alemania eta Frantzia bereziki. Salbuespen hori urte amaieran amaituko da, eta Batzordearen asmoa litzateke epe hori gutxienez 2025era arte luzatzea, plan berriari bide emateko.

Finantzaketa, gakoa

Europako Batasunean eztabaida handien iturri izaten da estatu laguntzen gaia, gobernu guztiek ez dutelako gaitasun bera beren enpresak laguntzeko eta horrek desorekak sor ditzakeelako herrialdeen artean. Hori saihesteko, COVID-19aren pandemiarekin EBk Next Generation funtsa sortu zuen, eta orain antzera jokatu nahi du Batzordeak. «Europako merkatu bakarren zatiketa saihestu nahi dugu», adierazi du Ursula von der Leyen presidenteak.

Hala, proposatu du estatuek beren baliabide propioak erabili beharrean Europako Batasunak dagoeneko onartu dituen funtsetakoak egokitzea eta erabiltzea, horien bidez zerga salbuespenak eta «beste laguntza mota batzuk» finantzatu ditzaten. Bereziki RepowerEU trantsizio energetikoaren plan estrategikokoak erabili nahi ditu Batzordeak —guztira 225.000 milioi euro mailegutan— .

Diru kopuru hori, baina, motz geratuko litzateke AEBek eta Txinak iragarri dituzten laguntzen aurrean. «Daukagunarekin lan egin behar dugu», nabarmendu du Von der Leyenek, baina ez du baztertu «epe ertainean» beste funts bat sortzea. Hala ere, Batzordearen proposamenak ez du argi zehazten funts hori nola finantzatuko litzatekeen, eta egitasmoan EBko aurrekontuen bitartez egitea iradokitzen den arren, Alemaniak eta beste herrialde batzuek dagoeneko ohartarazi dute ez dutela halakorik babestuko.

Lehengai kritikoak

Eta zertan erabiliko da diru hori? Komunikabideen aurrean egindako aurkezpenean, Von der Leyenek sei inbertsio eremu zehaztu ditu: bateriak, eguzki panelak, turbina eolikoak, bero ponpak, karbonoa biltegiratzeko teknologiak, eta ekipo horiek ekoizteko beharrezkoak diren lehengai kritikoen merkatua.

Planak, halaber, 2030era begirako produkzio helburuak finkatu nahi ditu, eta arauak sinplifikatu nahi ditu, gobernuek baimenak azkarrago emateko. Horrez gain, teknologia jakin batzuetarako Europako estandarrak garatu nahi ditu, bertan ekoiztutakoak babesteko, lehiakorragoak izateko eta kanpokoak baldintzatzeko. «Gure zero emisio industria sortzeko eta babesteko esparru egokia izan behar dugu, azkarragoa, sinpleagoa eta aurreikusteko modukoa», esan du Von der Leyenek.

Teknologia horiek ekoizteko lehengaietan ere arreta berezia jarri du Batzordeak. Hirugarren herrialdeekiko mendekotasuna gutxitu nahi du, batez ere Txinarekiko. Hornidura kateetan egon daitezkeen arazoak saihesteko, merkatu hori dibertsifikatu nahi du, merkataritza akordio berriak sinatuz edo dituenak berretsiz, besteak beste, Australiarekin, Zeelanda Berriarekin, Indiarekin, Indonesiarekin, Txilerekin eta Mexikorekin.


Summary: Frantziako Senatuak abortatzeko eskubidea Konstituzioan idaztearen alde bozkatu du. Atzo bozkatu zuen Senatuak. 166 boz alde izan zituen, eta 152 boz kontra.

Emazteek abortatzeko duten eskubidea Konstituzioan idaztearen alde agertu zen atzo Frantziako Senatua. 166 boz alde izan zituen neurriak, eta 152 boz aurka.

Senatariek onartu testuak Frantziako Konstituzioko 34. artikulua osatuko luke. Hau da onartu zuzenketa: «Legediak ipintzen dituen baldintzetan emazteak haurdunaldia amaitzeko askatasuna du». Orain, Frantziako Asanblea Nazionalak berriz bozkatu beharko du.

Mathilde Panoten eskuetatik, Intsumisoak taldetik, iritsi zen proposamena. Azaroan jada lehen aldiz onartu zen Asanblea Nazionalean, baina ez zen guztiz berdin idatzia: «Legediak haurdunaldiaren geldialdi deliberatuaren eskubidearen egingarritasuna eta edozeinentzako eskuragarritasuna bermatzen du». Senatuak, berriz, ez zuen onartu formulazio harekin. Errepublikanoetako Philippe Bask berridatzi zuen atzo onartu zen zuzenketa.


Summary: Siemens Gamesari galerak bikoiztu zaizkio urritik abendura, 884 milioi euroraino. Taldearen arabera, instalatutako haize errotak berraztertzean atzemandako hutsegiteek eta inbertsio eta finantzaketa kostuen igoerak eragin dituzte emaitza txarrak.

Siemens Gamesak 404 milioi euro galdu zituen 2021eko urritik abendura, eta, CNMV Balore Merkatuaren Espainiako Batzordean aurkeztu berri dituen emaitzen arabera, iaz epe berean 884 milioi euro galdu zituen. Kontuan harturik taldearentzat urrian hasi eta irailean amaitzen dela kontabilitatea egituratzeko eta txostenak lantzeko urtea, oso gaizki hasi du finantza urtea, emaitzak are gehiago gorritu baitzaizkio lehen hiruhilekoan.

Txostenak agerian uzten duenez, instalatutako haize errotak berraztertzen dihardute, eta berrikuspen tekniko horretan hutsegiteak antzeman dira hainbat osagaitan. Ondorioz, Siemens Gamesak mantentze lanen kostuen aurreikuspena berritu du, eta hasieran kalkulatu baino diru gehiago bideratu behar izan dute hornidurara. Siemens Gamesaren arabera, horrek 472 milioi euroko eragina izan du ustiapenaren emaitza garbietan.

Hiruhileko horretan, 1.609 milioi euroko eskariak lortu ditu, aurreko urtean epe berean baino %35 gutxiago. Siemens Gamesaren arabera, merkataritza jarduera apal dago inflazioak eragina izan duelako erosleen zein taldearen beraren kostuetan, eta kontratuak berrikusteko negoziazioetan buru-belarri dihardutelako. Taldearen asmoa da kontratuek «irabazien eta arriskuaren arteko oreka» bat izatea, lehengaien eta garraio prezioen aldakortasuna aintzat hartzeko.

Orotara, azken hamabi hilabeteetan onartutako eskariak 10.735 milioi eurorenak dira.

Azken bi urteetan nazioarteko hornidura kateetan izandako logistika arazoei erantzuten die egoera horrek. Bere hornidura kateari dagokionez, Siemens Gamesak azaldu du bere hornitzaileekin sinatutako kontratuetan kostuen gorabeherei eta hornidura arazoei aurre egiteko babes neurri hobeak dituela.


GKSko kide bat epaituko dute Pauen

Summary: GKSko kide bat epaituko dute Pauen. Asteartean eginen diote epaiketa, Paueko Dei Auzitegian. Margoketak egitea leporatzen diote.

Ipar Euskal Herriko Gazte Koordinakunde Sozialistako kide bat epaituko dute asteartean, Paueko Dei Auzitegian. 2021eko udaberrian Zuberoan margoketak egin izana leporatzen diote. Mauleko jendarmeriak eramandako ikerketa baten ondorioa da gaztearen kontrako prozedura judiziala. Auzipetzea salatzeko, GKSk elkarretaratzea eginen du egun horretan, Baionako suprefeturaren aitzinean, 19:00etan, Lan politikoa egiteko baldintzak defendatu lelopean. Bestalde, elkartasun kutxa bat abiatu dute epaiketa gastuei buru egiteko.

Ez da GKSko kide horrek epaitegietara joan beharko duen aldi bakarra. Izan ere, 2016an Leioako (Bizkaia) campusean izandako istilu batzuen harira, beste epaiketa bat ere izanen du beste lau kiderekin batera. Orotara, 39 urte eta erdiko presondegi zigorra eskatzen dute auzipetuentzat. Auzi horren harira, atxilotu eta Martuteneko presondegian sartu zuten GKSko kidea joan den ekainean. Egun batzuetara aske gelditu zen.


Summary: Munduko batez besteko gas emisioak halako bi isurtzen da Euskal Herrian. Gaindegiak '2022ko adierazle galeria nagusia' txostena osatu du, lan publikoaren eten baten ostean. Datu demografikoak, ekonomikoak, sozialak eta ingurumen arlokoak landu ditu.

Biztanleko 8,8 tona CO2 isurtzen dira atmosferara urtean Euskal Herrian, munduko batezbestekoa halako bi ia. Gaindegia Euskal Herriko ekonomia eta gizarte garapenerako behategiak emandako datua da. 2022ko adierazle galeria nagusia osatu du behategiak, 2021eko udan kanpora begirako lanak bertan behera utzi ostean argitaratutako lehen lana. Euskal Herri osoko datu sozioekonomikoen berri ematen duen behategi bakarrak lau ardatz jorratu ditu: demografia, ekonomia, gizartea eta ingurua.

Behategia 2004an eratu zen, «Euskal Herriaren nazio garapenari lagungarri zaizkion edukiak landu eta eskaintzeko». Nagusiki, datu demografikoak, ekonomikoak, gizarte arlokoak eta ingurumenarekin zerikusia dutenak jorratu ditu bere lanetan. Irabazi asmorik gabeko elkartea da, eta laguntza ekonomikoa ezinbesteko izan du aurrera egiteko. 2021eko udan, baina, lan publikoa eten behar izan zuen, egoera ekonomikoak hala behartuta.

Gaindegia «hibernazio» egoera batean egon da urte pare batean, eta adierazleen galeriaren eguneraketarekin eman dio jarraipena aurrez egindako lanari. Txostenetik abiatuta, gogoeta guneak sortzea du orain helburu, gizartean eragiteko asmoz. Horretarako, egokitu egin da, bai egitura aldetik, bai «egitekoaren dimentsioari» dagokionez. Hala, behategiak lan publikoei ekingo die berriz, eta datorren asteartean aurkezpen ekitaldi sozial bat egingo dute arlo sozioekonomikoko zenbait eragilerekin.

Demografia

2022. adierazle galeria nagusian jorratutako lehen gaia demografia izan da. Gaindegiaren arabera, Euskal Herrian 3.188.691 lagun bizi dira egun. Azaldu dutenez, biztanle kopuruak behera egin du bigarren urtez jarraian. Bizkaia da biztanle gehien galdu duena: 10.500 lagun, 2020ko urtarriletik 2022ko urtarrilera bitarte. Kopuruak, berriz, gora egin du Lapurdin eta Nafarroa Beherean. Era berean, azaldu dute biztanleak hiriguneetan gutxitu direla nagusiki, eta landa eremuetako herritar kopuruak, berriz, gora egin duela. «Landa eremuaren hazkunde demografikoa handia izan da, esaterako, Arabako Mendialdean, Ibarretan eta Trebiñun».

Beherakadaren arrazoien artean aipatu dituzte jaiotza tasaren beheranzko joera —2021ean erregistratu zen 1941etik ezagutu den jaiotza kopuru txikiena— eta «osasun larrialdiaren eztandak ekarri zuen hilkortasun handia». Heriotza tasaren atzean egon daitezkeen bestelako faktoreak ere aipatu dituzte; besteak beste, zaintza sistemen krisia eta klima larrialdia.

Gaindegiaren arabera, euskal herritarren batez besteko adina 45 urte da. Adin tarteei erreparatuz gero, hiru euskal herritarretik bat «boomer-a» da —43 eta 64 urte artean ditu—, %13,7k dituzte 14 urte baino gutxiago, eta %22,4k 65 urtetik gora. Izan ere, 2000. urtean 516.800 lagunek zituzten 65 urte baino gehiago; 2021ean, berriz, 715.750 ziren. Gaindegiaren arabera, gainera, zahartze prozesu horrek «inoiz ez bezalako abiadura» hartuko du datozen urteetan. Hori moteldu dezakeen faktorea etorkinen ailegaera da, behategiaren esanetan.

Gizartea

Gizarte gaien artean, hezkuntza eta lana dira jorratutako gai nagusiak. Hezkuntzari dagokionez, Gaindegiak azaldu du 25-64 urte bitarteko herritarren erdiek baino gehiagok (%53,1) goi mailako formakuntza dutela, Europako Batasuneko batezbestekotik urrun (%33,4). Ehunekoak nabarmen egin du gora hamarkada hasieratik, batez ere emakumeen artean.

Lan munduan, COVID-19ak eragindako larrialdiaren aurreko egoerara itzuli zen jarduera tasa 2021ean; %73,3koa izan zen. Emakumeen eta, oro har, 55 urtetik gorakoen kasuan, 2010eko datuen parera ere iritsi zen; egoera bestelakoa da, ordea, gazteen artean. Era berean, lanaldi partzialek behera egin dute, azken hamarkadetako gorakadaren ostean. 2021ean lanaldi guztien %15 ziren; emakumeen artean, hamar puntu gehiago. Halere, ehuneko horrek ere behera egin du azken urteetan.

Pobrezia arriskuak gora egin du Euskal Herrian. 2021eko datuen arabera, herritarren %12 daude arriskuan; urtebete lehenago baino 50.000 herritar gehiago dira. «Ezbairik gabe, bizitzaren garestitzeak zerikusi handia izan du pobreziaren handitzean», baieztatu du Gaindegiak.

Ingurumena

Gaindegiaren arabera, Euskal Herrian 27.626 kilotona CO2 isuri ziren 2019an; biztanleko 8,8 tona. Kopuruak goranzko joera izan zuen 2014tik aurrera, baina 2020an behera egin zuela uste du Gaindegiak; besteak beste, pandemiak eragindako murrizketengatik.

Tenperaturei dagokienez, berriz, azken zortzi urteak izan dira erregistroak daudenetik beroenak. Horren eraginez, berotze sistemen beharrak behera egin du, eta hozte sistemenak gora. Era berean, txostenak azaltzen du uraren eskuragarritasunaren gaineko ziurgabetasuna handitu dezakeela egoerak.

Euskal Herrian, energia kontsumoa murriztu egin da pixkanaka; 2020an, %9,2. Energia jatorriari erreparatuz gero, ordea, berriztagarriak ez direnen mendekotasuna handia da oraindik: petroliotik eratorria da kontsumitzen den energiaren %43, gas naturaletatik %22, eta ikatzetik %2. Energia berriztagarriek, berriz, kontsumoaren %9 besterik ez dute osatzen.

Ukrainako gerrari ere erreparatu dio txostenak, energiaren inportazioetan izandako eragina jomugan jartzeko. Izan ere, Hego Euskal Herriko energia inportazioen %25 Errusiatik iritsi ziren 2021ean, eta, 2022ko urtarriletik abuztura bitartean, %7ra murriztu ziren. Leku hori AEBek hartu dute nagusiki.

Elikagaien kontsumoari ere erreparatu diote. Urteko 111 kilo fruta, 70 kilo barazki fresko, 51 kilo haragi, 28 kilo arrain eta 86 litro esne kontsumitzen ditu euskal herritar bakoitzak. Kontsumo ohitura horiei eusteko, herritar bakoitzeko 435 metro karratuko eremua beharko litzateke ekoizpen ez-intentsiboko eredu batean. Hau da, euskal herritarren elikadura behar horiek asetzeko Nafarroa Beherea osoa beharko litzateke.

Ekonomia

Arlo ekonomikoan, Gaindegiak ondorioztatu du Ukrainako gerrak pandemia osteko susperraldi ekonomikoa «zapuztu» duela. Izan ere, atzeraldi ekonomikoaren ostean, 2020an %9,2 egin zuen behera barne produktu gordinak; 2021ean, susperraldian zegoen Euskal Herria, behategiaren datuen arabera besteak beste BPG barne produktu gordina Europako Batasuneko batezbestekoaren gainetik baitzegoen, %6 gora eginda.

Egoera horretan, Euskal Herriak «lehiakortasuna galdu» duela ondorioztatu du Gaindegiak. Biztanleko BPGari erreparatu dio horretarako. 2020an, 31.600 eurokoa zen, EBkoa baino 1.700 euro handiagoa. 2010ean, ordea, bien arteko aldea 5.100 eurorena zen. Europako lurraldeen sailkapen bat eginda, 48. postutik 73.era jaitsi da Euskal Herria hamar urtean.

Beste aldaketa bat da lan sektoreetan balio erantsiari dagokiona. Herena baino gehiago zerbitzuen sektoreari zegokion 2021ean; 2011n baino 2,3 puntu gehiago, eta 2001ean baino 6,7 gehiago. Industriaren balioak, berriz, bost puntu egin du behera hogei urtean.

Inportazio eta esportazio datuak sare zabal baten erakusle dira. Euskal Herriak inportatu baino gehiago esportatzen du, batez ere ekipo ondasunetan, autogintzan eta erdi manufakturetan esportatzen denari esker. Horiek hartzen dute esportazioen %82,1. Nagusiki, Espainia, Alemania, Frantzia, Erresuma Batua, AEBak eta Txina dituzte helmuga. Inportazioen jatorrizko eremu nagusiak, berriz, Espainia eta Frantzia dira; haien atzetik daude Alemania, Italia eta Herbehereak. Nagusiki erdi manufakturak (%27,1), ekipo ondasunak (%23,4) eta produktu energetikoak (%17,5) inportatzen dira.


Summary: Israelek 224 palestinar hil zituen iaz, tartean 53 adingabe. Goizaldean, Israelgo armadak Gazako hainbat eremu bonbardatu ditu. Ez da zauriturik egon.

Palestinako Osasun Ministerioak zabaldutako datuen arabera, Israelek 224 palestinar hil zituen iaz, horietatik 53 adin txikikoak. Horrez gain, 10.500 izan ziren segurtasun indarren oldarraldietan zauritutako palestinarrak, eta horietatik %38k bala zauriak zituzten gerritik gora. Aurten, eskuin muturra gobernura heldu zenetik, gogortu egin dira palestinarren aurkako operazioak, eta soilik urtarrilean 35 pertsona hil zituzten, tartean zibilak.

Bestalde, Israelgo armadaren gerra hegazkinek Gazako hainbat eremu bonbardatu dituzte goizaldean. Israelgo Gobernuko iturrien esanetan, aurrez Palestinatik jaurtitako suziriei erantzutea izan da erasoaldiaren helburua. Hamasek «gai kimikoak» gordetzeko eta «misilak egiteko» erabiltzen dituzten biltegiak suntsitu dituztela zabaldu dute armadako iturriek. Ez da zauriturik egon.

Bonbardaketaren ondoren, suziri gehiago jaurti dituzte Gazatik Israel aldera. Palestina Askatzeko Fronte Demokratikoak bere gain hartu du suzirien jaurtiketa, eta esan du Israelgo espetxeetan preso dauden palestinarren eskubide urraketei emandako erantzuna izan dela. Israelgo Barne ministro Itamar Ben-Gvirrek sare sozialetan zabaldutako mezu batean erantzun dio talde armatuari, eta ohartarazi du jarraitu egingo duela preso palestinarren «baldintzak gogortzen».

Giza eskubideen aldeko erakundeek maiz kritikatu dute Israelen espetxe politika, batez ere preso administratiboen auzian; izan ere, akusazioen berri izan gabe espetxeratzen dituzte horiek, eta aukera dute zigorra sei hilabetean behin berritzeko.


Summary: Donostia ospitaleko auzia «elkarrizketaren bidetik» konpontzeko eskatu du Eusko Legebiltzarrak. EAJren eta PSE-EEren testua onartu du ganberak. Oposizioak, berriz, salatu du Osasun Sailaren kudeaketa eredua dagoela auziaren erroan, eta galdegin du neurri oro partekatu dadila Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuko zuzendaritza eta ordezkaritza organoekin.

Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuan abendu hasieran piztutako krisia hizpide izan du gaur Eusko Legebiltzarrak, urteko lehen osoko bilkuran. PP+C’s eta EH Bildu taldeek eraman dute gaia bilkurara, eta oposizioko talde guztiak bat etorri dira Jaurlaritzaren Osasun Sailaren aurka egindako kritiketan. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk erdibideko zuzenketa bat hitzartu dute, non Osakidetzaren gobernantza ereduari kritika zorrotzak egin dizkioten. Era berean, galdegin dute neurri oro partekatu dadila Donostialdeko ESIko zuzendaritza eta ordezkaritza organoekin. Alabaina, EAJren eta PSEren aurkako botoekin, ekinbidea atzera bota du Eusko Legebiltzarrak. Horren ordez, jeltzaleen eta sozialisten testu bat onetsi dute: Osakidetzako profesionalekin partaidetza metodologia bat garatzeko eskatu dute, eta berretsi «elkarrizketa» eta «gardentasuna» direla Donostialdeko ESIan sortutako gatazka konpontzeko tresnarik onenak.p>

Donostia ospitaleko langileen eta Osakidetzaren arteko gatazka konpondu gabe dagoela ohartarazi du Laura Garrido PP+C's-ko bozeramaileak, eta erroan dauden arazoei konponbidea eman gabe auzia itxi nahi izateko «arriskua» dagoela uste du. «Auzi honek erakusten du Osakidetzaren kudeaketa eredua ez dela egokia». Osakidetzako arazoen zerrendan bat gehiago da Donostialdeko ESIkoa, Garridoren aburuz: Osakidetzako lan eskaintza publikoan izandako iruzurrak, COVID-19aren aurkako txertaketan izandako irregulartasunak, Basurtu ospitaleko arazoak eta itxaron zerrendak aipatu ditu, besteak beste. «Osakidetza inoiz ez bezalako krisi batean murgilduta dago, autoritarismoz eta sektarismoz kudeatzen ari direlako», Garridok salatu duenez. Gaineratu du gobernantza eredu «bertikala» inposatu duela Osasun Sailak, eta horren ondorioak herritarrak nozitzen ari direla, zerbitzuaren kalitatea apaldu egin baita.

Ikusi gehiago: Osasun Bidasoa plataformak herritarren arta bermatzeko neurriak eskatu dizkio Jaurlaritzari

«Donostiako ESIaren egoera Osakidetzako egoeraren sintoma bat da», Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkidearen iritziz. Esan du auziko alde guztiei entzunda lortuko dela konponbidea, eta hor kokatu du EAJk eta PSEk ateak itxi izana zuzendaritzako kide kargugabetuek legebiltzarrean agerraldia egiteari; «zentsura» zantzuak atzeman dizkio Uberak bi taldeen erabakiari. Gaineratu du Osakidetzak autokritika egin beharko lukeela Donostialdeko ESIaren krisiaz, eta, zehazki, gobernantza ereduaren inguruan. Premiazkotzat jo du Donostialdeko ESIko goi kargudunen aukeraketa zerbitzuburuekin adostea, eta azpimarratu Donostialdeko ESIarena «gatazken kateko beste katebegi bat» dela, «beste sute bat». Uberaren iritziz, «egiturazko neurriak» behar dira Osakidetzaren «antolamendu zaharkitua» amaiarazteko. «Guretzat ez da nahikoa izango negoziazioan zerbitzuburu bakoitzak nahi duen zerbait ematea; unea da mahai gainean dauden egiturazko arazoei konponbidea emateko. Ez dugu onartuko auzia ustel gainean ixtea». Elkarrekin Podemos-IUko Jon Hernandezen iritziz, krisiak azaleratu egin ditu Jaurlaritzaren osasun politiken gabeziak. «Ez da garrantzitsuena zerbitzuburuek protesta egin izana; garrantzitsuena da mahai gainean jarri dutela Osakidetzako kudeaketa txarrarekin duten ezinegona». Hernandezek azpimarratu du ezinegon hori aspalditik datorrela, osasun sistema hondatzen ari den seinale, eta Jaurlaritzak berandu baino lehen elkarrizketa abiatu behar duela.

Eusko Jaurlaritzako bazkideak

Donostialdeko ESIan egindako aldaketak «zilegiak» izan badira ere, «ezinegona» sortu dutela onartu du PSE-EEko Ekain Ricok, eta akordioaren bidea jorratzeko eskatu du. Elkarrizketa hasi izana txalotu du, eta profesionalen parte hartzea bermatzeko bideak indartzearen alde egin.

Luis Javier Telleriak (EAJ) pandemiaren ajeei egotzi die osasun sistemak gaur egun duen egoera. Donostialdeko ESIko zerbitzuburuen kargugabetzeak «normaltasunaren» barruan kokatu ditu jeltzaleak, erakunde guztietan ohikoak izaten direlako, baina uste du zerbitzuburu batzuengan konfiantza galtzen denean «logikoa» dela kargutik kentzea. Oposizioari «arduragabekeriaz» aritzea egotzi dio Telleriak, sakoneko hausnarketa egin gabe kritikak egiteagatik, eta «hauteskunde kanpainan» egotea aurpegiratu dio. Halaber, Donostialdeko ESIaren negoziazioak diskrezioz egiten uzteko eskatu du.p>


Summary: ELA garaile hauteskundeetan, azken urtean indarra galdu arren. Mitxel Lakuntzaren sindikatuak Hego Euskal Herriko ordezkaritzaren %36,08 dauka. Oso atzean ditu CCOO (%19,99) eta LAB (%18,95), baina LAB da 2018ko azken epealdi trinkotik ordezkaritza handitu duen bakarra.

Aldaketa handirik ez du ekarri hauteskunde sindikalen epealdi trinkoak, hau da, hauteskunde sindikal gehien egiten den denborak. ELA da oraindik ere alde handiz lehen sindikatua Hego Euskal Herrian, 8.823 ordezkarirekin (%30,08), ordezkaritza pixka bat galdu duen arren lau urteko zikloan (-0,2) eta azken urtean ere (-0,25).

Bigarren lekuan CCOO dago, 4.888 ordezkarirekin (%19,99). Egonkor dago 2018 amaierarekin alderatuz gero, baina 0,23 puntu galdu ditu azken urtean.

Puntu portzentual batera dauka LAB, 4.633 ordezkarirekin (%18,94). Sindikatu abertzaleak 0,29 puntu galdu ditu azken urtean, baina hura da 2018arekin alderatuz gero gora egin duen bakarra (+0,60).

Badirudi UGTk lortu egin duela bere gainbehera geratzea: azken urtean ordezkaritza handitu du (+0,13), eta ia ez du galerarik 2018arekin alderatuta (-0.02).

LABek jakinarazi ditu emaitzak, eta nabarmendu du epealdi trinkoaren «lehen txanpa» baizik ez dela amaitu, hainbat hauteskunde atzeratu direlako. Maiatza bitartean bozak izango dituzte enpresa pribatu askotan eta administrazio publikoan. Azken horretan ordezkaritza handia du LABek, eta batzuetan lehen indarra ere bada. EAEko irakaskuntza publikoan martxoan egingo dituzte hauteskundeak, eta maiatzean, berriz, Nafarroako administrazio publikoan.

EAEn, LAB bigarren

Hego Euskal Herriko bi administrazio eremuen artean bada alderik —horien arabera dute sindikatuek lekua ordezkaritza organoetan—.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, ELAk hurrengo bi sindikatuek batuta baino ordezkari gehiago ditu (%40,74), baina haren atzetik ez dago CCOO (%18,57), LAB baizik (%19,59).

CCOOk askotan aldarrikatu du bigarren posizioa berreskuratu nahi duela, baina kontrakoa ari da gertatzen, gutxika LAB aldea handitzen ari baitzaio: 87 ordezkariren aldea zegoen 2018an, eta 183 ziren 2022an. UGT da laugarren, baina nahiko urrun (%10,69).

Nafarroan, ordea, UGT bera da lehen indarra (%24,83), baina gertu ditu CCOO (%23,93) eta ELA (%23,10). Atzerago dago LAB (%17,16), baina tartea jaten ari dela azpimarratu du sindikatu abertzaleak: 2010an, UGTk hemezortzi punturen aldea ateratzen zion, baina, gaur egun, zortzi baino gutxiago dira.

LABen afiliazioa, gora

Hauteskunde sindikalen emaitzak ez ezik, bere afiliazioarenak ere eman ditu LABek. Igoera «ikusgarria» dela dio, azken lau urteetan %14 handitu duelako kideen kopurua. 2018an 41.889 zituen, eta 47.742 ziren abenduaren bukaeran. «LAB sindikatuak lan baldintza prekarioak dituzten sektoreengana gerturatzeko egiten ari den ahaleginaren emaitzetako bat da».

Sektore feminizatuak dira, hain zuzen ere, lan baldintza kaskarrenak dituztenetako gehienak. Horrek azaltzen du, LABen esanetan, bere afiliatuen %43,58 izatea emakumeak (%41,9 2018an).


Summary: Peruko bozak urrira aurreratzeko lege proiektua aurkeztu du gobernuak. Hain zuzen, Kongresuak hauteskundeak abendura aurreratzeari ezezkoa eman ondoren heldu da gobernuaren erabakia. Proposamen horren arabera, Boluarteren agintaldia abenduaren 31n amaituko litzateke.

Peru zurrunbilo betean da. Latinoamerikako herrialde hori krisi politiko eta soziala gainditu ezinik dabil, besteak beste, iazko abenduaren 7an lehen protesta handiak piztu zirenetik Pedro Castillo presidente ohiaren atxiloketaren eraginez. Milaka manifestarik eskatu dute Dina Boluarte egungo estatuburuak kargua utz dezala eta hauteskundeak aurreratu eta aurten egin daitezela. Bada, atzo, Peruko Kongresuak ez zuen onartu hauteskundeak abendura aurreratzea. Bidegurutze horretatik ateratzeko helburuarekin eta Boluartek hala eskatuta, botere betearazleak konstituzioa erreformatzeko lege proiektu bat aurkeztu zuen ganberan atzo, azken orduan —Euskal Herrian goizaldean—; besteak beste, bozak urriaren 8ra aurreratzeko, gobernuaren agintaldia abenduaren 31n amaitzeko eta 2021eko hauteskundeetan hautatutako diputatuak ordezkatzeko.

Ikusi gehiago: Peruko Kongresuak ez du onartu hauteskundeak abendura aurreratzea

«Sentitzen dut Kongresuak hauteskundeak aurreratzeko beharrezko adostasuna lortu ez izana. Azken mezuan nazioari iragarri nion bezala, berehala aurkeztuko dugu agintariak 2023an demokratikoki aukeratu ahal izateko lege proiektua», baieztatu zuen presidentetzak zabaldutako mezu batean. Bide horretan, Boluartek lege proiektua berrikustea galdegin zion ganberari, «herrialdeak egindako premiazko eskaera aintzat hartuta». Horiek horrela, lehen ministro Alberto Otarolak iragarri du lege proiektua Kongresuko Mahaiaren esku dagoela jada, RPP irratiak jasotakoaren arabera.

Ministroen Kontseiluak onartutako proiektuak xedatzen duenez, presidenteak hauteskunde orokorretara deituko du urriaren bigarren iganderako, hurrengo estatuburua eta diputatuak aukeratzeko. Hori bai, beharrezkoa balitz, bozen bigarren itzulia abenduan egingo lukete. Proposamenak lau xedapen iragankor berezi jasotzen ditu: lehen xedapenaren arabera, Boluarteren agintaldia 2023ko abenduaren 31n amaituko litzateke, eta biltzarkideen jarduna abenduaren 29an.

Bigarren xedapen iragankorrak dioenez, berriz, 2023ko urrian hautatutako presidenteak abenduaren 31n hartuko luke agintari kargua, eta 2028ko uztailaren 28an amaituko luke agintaldia; hautatutako diputatuek abenduaren 29an ekingo liokete jardunari, 2028ko uztailaren 26ra arte.

Peruko Gobernuak konstituzioa erreformatzeko lege proiektua aurkeztu du, hain zuzen, Hernando Guerra Garcia Konstituzio Batzordeko presidente fujimoristak hauteskunde orokorrak 2023ra aurreratzeko aurkeztutako testua Kongresuak atzera bota eta ordu batzuetara. Kongresuko 54 ordezkarik bozkatu zuten hauteskundeak abenduan egiteko konstituzio erreformaren alde, baina 68k egin zuten kontra —beste bik abstentziora jo zuten—.

Bestalde, batzorde konstituziogile bat eratzeko —perutarren eskarietako bat da— bozketa egingo dute gaur arratsaldean, Kongresuan, ateak itxita. Peru Libre alderdiak —2021eko bozak irabazi zituen alderdiak— aurkeztu du proposamena, baina zaila dauka gainerakoekin adostasuna lortzea, haren asmoa gauzatzeko. Peruko Estatistika Institutuaren azken datuen arabera, Kongresuak herritarren %9ren atxikimendua dauka; Boluartek, berriz, %24rena. Halaber, perutarren %70 hauteskundeak aurreratzearen alde daude.

Peru krisi politiko sakon batean murgilduta dago, Castilloren kargutik kendu ondoren; izan ere, abenduaren 7an iragarri zuen parlamentua desegin eta salbuespenezko gobernu bat ezarriko zuela. Agintari ohiaren atxiloketaren ostean, protesta jendetsuak egiten ari dira herrialdeko hainbat eskualdetan, Boluarteren dimisioa, Kongresuaren desegitea eta presidentetzarako hauteskundeen premiazko deialdia eskatzeko. Peruko komunikabideen arabera, Poliziak 65 lagun inguru hil ditu, manifestarien eta estatuko indarren artean izandako istiluetan.

Ikusi gehiago: «Perun hil egiten gaituzte; diktadura zibiko-militar batean bizi gara»

Horrekin guztiarekin lotuta, Boluarte, Peruko Errepublikako historiako lehen presidente emakumea izateaz gain, XXI. mendearen hasieratik Latinoamerikako manifestazioetan giza galera gehien izan duten estatuburuetan bigarrena ere bada, Kolonbiako presidente ohi Ivan Duqueren atzetik —83 hildako izan zituen—. Hala dio Geopolitikaren Latinoamerikako Zentro Estrategikoak (Celag) kaleratutako txostenak. Argentinako presidente izandako Fernando de la Rua dago hirugarren lekuan; 2001ean, 39 hildakorekin.

Babesa Euskal Herritik

Peruko krisiak oihartzuna izan du nazioartean, eta, zenbait herrialdetan, atxikimendua helarazi diete perutarrei. Hain zuzen, Euskal Herriko perutar kolektiboak mobilizatzera deitu du iganderako Bilbon, Peruko Gobernuak herritarren aurka erabilitako «indar errepresiboa» eta giza eskubideen urraketak salatzeko. Manifestazioa Bizkaiko hiriburuko Arriaga plazan egingo dute, 12:00etan hasita.


Summary: Artolazabalek otsailaren 14an utziko du sailburu postua. EAJren Gasteizko alkategaia izango da Artolazabal, eta kanpainaurreari heltzeko utziko du Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu postua. Esan duenez, «oso gustuko» izango luke bere ordezkoa emakume arabar bat izatea.

Beatriz Artolazabalek otsailaren 14an utziko du Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu postua. Maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeetan EAJren Gasteizko alkategaia izango da, eta kanpainaurreari heltzeko utziko du sailburu kargua. Nabarmendu du bere ordezkoaren berri Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak emango duela, baina «oso gustuko» izango lukeela emakume arabar bat ikustea Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Saila zuzentzen.

Artolazabalek Radio Euskadi irrati katean adierazi du sailburu berriak «gaitasuna, eskarmentua eta gobernuarekiko konpromisoa» izango dituela, eta «amaitu gabe dauden proiektuak» aurrera eraman beharko dituela. «Datozen urteetan ere gizarte politikek lehentasuna izango dute, familiak eta euskal gizartea ez baitira bolada ona pasatzen ari», esan du sailburuak.

Artolazabal sei urtez izan da sailburu Urkulluren gobernuan. 2016 eta 2020 bitartean, Enplegu eta Gizarte Politiketako sailburu izan zen, eta, 2020tik, Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketakoa da. Eusko Jaurlaritzako lehen Berdintasun sailburua izatea «pozgarria» izan dela adierazi du, «emakume eta feminista moduan». Espetxe eskumenaren eskualdatzeari ere garrantzia eman dio, baina esan du «denbora» behar dela. Bestalde, azaldu du oraindik ere ez duela informazio zuzenik Arana klinika errefuxiatuentzako zentro bat bihurtzeko proiektuaren inguruan.

Alkategai

Maiatzaren 28ko udal hauteskundeetan EAJren Gasteizko alkategaia izango da Artolazabal. Esana du Gasteizerako proiektu «kontinuista eta berritzaile» bat gidatuko duela, hirian «ilusioa eta konfiantza» sortzeko. Beste lau emakumerekin lehiatuko da Gasteizko alkatetza eskuratzeko: Maider Etxebarria (PSE-EE), Rocio Vitero (EH Bildu), Ainhoa Domaika (PP) eta Garbiñe Ruiz (Ahal Dugu).


Summary: Iratxe Sorzabalen kontrako zigorra berretsi du Auzitegi Gorenak, torturak ukatuta. Euskal preso horrek pairatutako torturen berri eman izanak ez du «egiaztatzen» halakorik sufritu zuenik, Gorenaren arabera.

Auzitegi Gorenak berretsi egin du Espainiako Auzitegi Nazionalak Iratxe Sorzabal euskal presoari jarritako 24 urteko zigorra, eta, hala, ez ditu sinesgarritzat jo 2001ean Guardia Zibilak atxilotu eta bost egunez inkomunikatuta izan ostean Sorzabalek egindako tortura salaketak.

Sorzabal Frantzian zen preso, eta 2022ko irailean Espainiaratu zuten, Auzitegi Nazionalak eskatuta, Frantziako justizia administrazioak ezarritako zigorra bete ostean. Espainiako Auzitegi Nazionalak 24 urte eta erdiko zigorra jarri zion iazko otsailean egindako epaiketan. ETAk Gijonen (Espainia) eginiko atentatu batean parte hartzea leporatu zioten. Presoak torturak salatu zituen epaiketan.

Abokatuek helegitea aurkeztu zuten Espainiako Auzitegi Gorenean, uste baitzuten hari ere Atristain doktrina aplikatu ahal zaiola. Xabier Atristainen kasuan, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi zuen Espainiak haren eskubideak urratu zituela, ez baitzioten utzi konfiantzazko abokatua aukeratzen. Gorenaren arabera, ordea, ez da nahikoa torturak gobernuz kanpoko erakunde baten aurrean salatzea, eta horrek ez du «egiaztatzen» pairatu dituenik. Nahiz eta aitortu duen atxilotuak bere abokatuarekin komunikazioa izateko eskubidea oinarrizkoa dela, erantsi du komunikazio horri «muga» batzuk jar dakizkiokeela «terrorismo» kasuetan.

Torturaren Prebentziorako Europako Batzordeak eta Amnesty Internationalek egiaztatutzat jo zituzten Sorzabalen tortura salaketak, eta defentsak txosten horiek aurkeztu zituen Gorenean. Epaimahaiak Europako Kontseilua eta Amnesty International goraipatu ditu, baina horiek Sorzabalen torturei buruz eginiko txostenen inguruan esan du dokumentu horiek ezin direla «akritikoki onartu».


Summary: Cebekek enpresen lehiakortasuna handituko duen zerga erreforma bat eskatu du berriz. Bizkaiko patronala «absentismo» handiaz kezkatuta dago, baina onartu du langileen zahartzeak eragina duela.

Cebek Bizkaiko enpresarien elkartea «pozik» dago Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zerga sistemaren erreformari ekingo zaiolako. Patronalaren ustez, maiatzeko udal eta foru hauteskundeen ondoren izango da, eta enpresen lehiakortasuna hobetuko duten neurriak iradokiko dizkiete erakunde publikoei. «Beti esan dugu fiskalitatea lanabes bikaina dela lehiakortasuna hobetzeko», onartu du Carolina Perez Toledo Cebekeko presidenteak.

Bizkaiko patronalak badaki zer aldaketa nahi dituen: «etxeko lanak eginak ditugu», zehaztu du. Baina oraindik ez ditu argitara atera. Alde horretatik erakundeak «laguntzeko» prest dagoela aurreratu du. Beti agertu izan dira sozietate zerga eta halakoak jaistearen alde. Gizarte politiken eta enpresen lehiakortasunaren arteko oreka bilatu behar dela nabarmendu du, eta horretarako «Ekonomia Ituna baliatu» behar dela. Irabazi handien inguruko zergaz galdetuta, erantzun du hura garatu arte ez duela iritzirik emango.

Ez da, baina, Cebeken ardura bakarra, ezta ere handiena. Urte hasierako inkestaren berri eman du gaur, eta bertan azaldu du bi direla kezka nagusiak: batetik, errentagarritasun jaitsiera, enpresen %48k ezin izan dutelako kostuen gorakada guztia eraman amaierako prezioetara; eta, bestetik, absentismoa: «EAEko maila %9,8 da; Espainian, esaterako %6,7», azaldu du Toledok. Alde horretatik, jakinarazi du gaia jorratzeko foro bat sortuko dela Elkarrizketa Sozialeko Mahaiaren barnean.

Zehaztu beharra dago Cebekentzat «absentismoa» direla, besteak beste, gaixotasun eta gurasotasun baimenak. Francisco Javier Azpiazu idazkari nagusiak kritikatu egin du lanera ez joateak gizartean duen «gaitzespen» urria, eta erantsi du horren arrazoiak aztertu beharko liratekeela. Sendagiriak medikuek ematen dituzte, eta Azpiazuk asko neurtu ditu hitzak haiek erantzuletzat jo aurretik: «Ez dugu erantzukizun eske hasi behar». Xehetasunak eskatuta, onartu du langileen batez besteko adina handitzeak eragina duela eta ikerketek diotela industriaren pisua zenbat eta handiagoa izan abstentismoa ere handitu egiten dela.

Inkestari erreparatuta, iazko urtea ona izan zela ondorioztatu daiteke, baina enpresek zuhurtziaz begiratzen diote 2023ari. Bizkaiko enpresen %67ek uste dute aurten langile kopuruari eutsiko diotela, eta %25ek handitu egingo dute. Eskari zorroari dagokionez, enpresen %45ek pandemia aurretik adina eskari dituzte egun, eta %19k gehiago. Aldiz, %28k bakarrik uste dute beren eskari zorroa ahula edo oso ahula dela.

Argazki orokorrago bat eskatuta, Bizkaiko enpresen %51ren iritziz, Bizkaiko ekonomiaren egoera hala moduzkoa da; %4ek uste dute txarra dela, eta %44ek ona. Duela bost hilabete, azken datu hori %34 zen; beraz, baikortasuna handitu egin da. Uste horrek bat egiten du errentagarritasun datuek izan dute bilakaerarekin, inkestaturiko enpresen %35en arabera haien marjinek hobera egin zutelako iazko hiruhilekoan. Sektorekako azterketa eginda, nabarmentzekoa da industria sektoreko enpresen %54ek erantzun dutela iaz errentagarritasun txikiagoa izan zutela.


Summary: Enplegua galduz hasi da urtea Hego Euskal Herrian. Lanbidek eta Lansarek 2.495 langabe gehiago erregistratu dituzte, ia denak emakumeak. Gizarte Segurantzan afiliatutakoen kopuruak ere behera egin du: 12.237 gutxiago.

Lan merkatuak motel hasi du urtea Hego Euskal Herrian, eta iazko azken hiruhilekoan ekonomiak agertutako neke sintomak urteko lehen hilabeteko langabezia datuetan azaleratu dira: bigarren hilabetez jarraian, langabeziak gora egin du. Urtarrilean, 2.495 pertsona gehiago zenbatu dituzte Hego Euskal Herriko enplegu zerbitzu publikoek. Guztira, 144.903 lagun daude lanik gabe. Hilabete batetik bestera datuak okerrera egin arren, aurreko urtarrilean baino 3.858 pertsona gehiago daude oraindik ere lanean.

Urte hasierak txarrak izan ohi dira enpleguarentzat, Eguberriei begira sortzen diren lanpostu asko, bereziki merkataritzakoak eta ostalaritzakoak, deuseztatu egiten direlako, eta hala gertatu da aurten ere. 2.883 lanpostu galdu dira sektore horretan; beste guztietan, aldiz, sortu dira, igoerak apalak izan diren arren: industrian 341 langabe gutxiago daude; eraikuntzan, 96; eta nekazaritzan, 20. Normalean, zerbitzuen sektorean galera handiagoa izaten da urtarrilean, baina gogoratu behar da abenduan beste urte batzuetan baino lanpostu gutxiago sortu zirela alor horretan, 109 baino ez. Enplegu galerarik handiena zerbitzuen sektorean gertatu izanak emakumeei eragin die gehien. Langabe berrien %98,7 emakumeak dira.

Araba okerren

Lurralde guztietan handitu da langabezia, baina Araban bereziki: 863 pertsona gehiago daude. Bizkaian, 796k eman dute izena Lanbiden, eta Gipuzkoan, 448k. Nafarroako Lansarek 388 gehiago zenbatu ditu. Iazko urtarrileko datuekin alderatuta ere Arabak ditu emaitzarik okerrenak. Lurralde horretan soilik handitu da langabeen kopurua: 327 pertsona gehiago. Beste guztietan gutxitu egin da. Bizkaian, 2.388 lagunek aurkitu dute lana iaztik, eta Gipuzkoan, 978k. Nafarroan, halaber, 3.858 gehiago daude lanean.

Kontratazioak, behera

Inflazio handia izateak eta horri aurre egiteko banku zentralek interes tasak handitu izanak hoztu egin du ekonomia, eta lan merkatuan nabaritu da horren eragina. 79.669 lan kontratu egin dira urtarrilean, iazko urtarrilean baino %22,4 gutxiago. Azken hamar urteetako urtarrilik okerrena izan da.

Kontratu motari dagokionez, baina, inoizko kontratu mugagabe gehien egin den urtarrila izan da. Aurreko urteko hil berean egindakoen halako bi dira. Iaz indarrean sartu zen lan erreformaren eraginez izan da hori. Hala, egoera irauli egin da, eta gaur egun egindako lau kontratutatik bat da halakoa (%26).

Dena den, lan erreformaren aurka azaldu direnek zalantzan jartzen dute nolakoak diren benetan kontratu mugagabe horietako asko. ELA sindikatuak aste honetan aurkeztutako azterketa batean nabarmendu duenez, erdiak baizik ez dira jardunaldi osokoak, eta horietako askotan langileak bota egiten dituzte sei hilabeteko probaldia amaitu ondoren.

Afiliazioetan galera, baina eusten

Ekonomiaren geldotzeak Gizarte Segurantzako afiliazioetan ere izan du eragina. Abenduan baino 12.237 gutxiago daude. Hala ere, langabeziaren datuekin gertatzen den moduan, aurreko urteko urtarrilean baino 15.035 gehiago daude, eta Gizarte Segurantzan afiliatuen kopurua inoizko handienetakoa da oraindik ere: 1,28 milioi.

Beste urtarril batzuekin konparatuta, afiliatuen kopuruan egon den galera oso antzekoa izan da urte hasiera honetan. Ohikoa izan da 10.000 afiliatu ingururen galera egotea urtarrilean eta hurrengo hilabeteetan berreskuratzea. Orain, ikusteko dago zer bilakaera izango duen udaberrira bitartean, egoera ekonomikoaren susperraldia ez baita uda arte espero.

Baikor, baina adi

Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako Lan sailburuak urtarrileko enplegu datuen analisi baikorra egin du. Azaldu du «normala» dela langabeziak urteko lehen hilabeteetan gora egitea, Eguberriei begira egiten diren kontratuak amaitzen direlako. Dena den, nabarmendu du lan merkatuak lurzoru sendoa duela, langabeen kopurua eta afiliatuena inoizko onenen artean daudelako. Gainera, kontratuen kalitatea hobetu egin dela azpimarratu du, mugagabe gehiago daudelako. Hori guztia Espainiako Gobernuak iaz onartutako lan erreformaren emaitza dela adierazi du.

Carmen Maeztu Nafarroako Gobernuko Eskubide Sozialetako kontseilariak, berriz, langabeziaren balorazio «partzialki negatiboa» egin du, baina lan merkatua egonkor mantentzen dela azpimarratu du.

Antzera mintzatu dira CCOO eta UGT sindikatuak. Geldotze ekonomikoa «agerikoa» den arren, lan merkatua eusten ari zaiola azaldu dute, eta hori, hein handi batean, lan erreformagatik dela. Biek azpimarratu dute kontratuak «egonkorragoak» direla orain.

Oso bestelako analisia egin du ELAk. Adierazi du urtarrileko datuek «prekaritatearen errealitate gordina» erakusten dutela, eta kezkatuta agertu da datozen hilabeteetan enpleguak izan dezakeen bilakaerarekin. «Ziurgabetasun egoeran gaudela, aurreikuspen negatiboak ditugu, eta horrek, zalantzarik gabe, eragina izango du enpleguan».

LABek, berriz, salatu du egoera ez dela agintari politikoek dioten bezain ona. Azken urtean sortutako enpleguaren kalitatea ezbaian jarri du, eta gogorarazi du oraindik ere lau kontratutik hiru behin-behinekoak direla. «Probaldiko kaleratzeak neurrigabe igo dira, eta behin-behinekotasuna aldizkako finko gisa ezkutatzen ari dira. Enplegua sortu eta deuseztatu egiten da, sektore kalteberenen ezegonkortasuna agerian geratuta». Egoerak «neurri ausartak» eskatzen dituela nabarmendu du, «Euskal Herrian bertan erabaki eta beteko diren neurriak».


Summary: EBZk %3ra igo ditu interesak, eta martxoan %3,5era iristeko asmoa du. Eurogunea atzeraldian ez sartzeak eta inflazioa jaisteak ez du banku zentrala iragarritako bidetik atera. Interes tasak mugatik «urrun» daudela esan du Lagardek

Euroguneko azken datu ekonomikoak uste baino txukunagoak izan dira, baina horrek ez du Europako Banku Zentrala bere bidetik aterako. Energiaren eta Ukrainaren gerraren eskutik kontrolpetik ihes egin dion inflazioa jaistea du helburu, %2ra epe erdian, eta horretarako uztailean hasitako tratamendua —interes tasak igotzea— funtzionatzen ari dela uste duenez, pilula gehiago ematea erabaki du: beste puntu erdiz handitu ditu bere interes tasak, eta martxoaren 16ko bileran gauza bera egiteko «asmoa» duela aurreratu du. Hortik aurrera zer egingo duen? Datuek esango dute.

Gaurko erabakiarekin, interes tasa ofiziala %2,5etik %3ra pasatu da, eta maila horretan izango da hurrengo hilabete erdian. Kopuru hori ordaindu behar diote euroguneko bankuek EBZtik haren dirua hartu nahi badute. Aitzitik, sobran daukaten likidezia EBZn utzi nahi badute, %2,5 eman beharko diote, orain arte baino puntu erdi gehiago; gordailu tasa deritzo horri, eta adituek gero eta gehiago erreparatzen diote.

Gaurko bileran interes tasak puntu erdia handituko zuela gauza jakina zen, abendukoan modu oso garbian iradoki zuelako, eta martxokoa ere «telegrafiatuta» dagoela onartu du Christine Lagarde EBZko presidenteak. Adierazpen horrek talka egiten du bankuan «bileraz bilera» jokatuko duela dioen aldarrikapenarekin, baina Lagardek beren jokaera zuritu du: «Ez da %100 ziurra martxoan 0,5 puntu igoko ditugunik, baina hori egiteko asmo oso sendoa daukagu, eta uneotan ez dut ikusten bide hori ez jarraitzeko aukerarik».

«Oso urrun gaude»

EBZ noraino iritsiko den galderei zeharka erantzun die Lagardek: «Beharrezkoa dena egingo dugu %2ko inflazioa lortzeko. Oso urrun gaude oraindik». Ez da hori Mendebaldeko beste bi banku zentral nagusien iritzia; AEBetako Erreserba Federalak %4,75era handitu ditu interes tasak, eta Ingalaterrako Bankuak %4ra, baina biek iradoki dute goia jotzetik gertu daudela.

EBZn, berriz, interes tasak oraingoan eta hurrengoan 0,5 puntu igotzeko erabakiak «oso adostasun zabala» izan duela azaldu du Lagardek, baina pentsatzekoa da martxoan, inflazioak behera egiten jarraitzen badu, berriro piztuko dela belatzen eta usoen arteko lehia historikoa: inflazioa kosta ahala kosta ito behar dela diotenak dira belatzak, eta hazkunde ekonomikoa bera itotzeko arriskuari erreparatzen diotenak, berriz, usoak.

Alde horretatik, iragarpen beltzenak ez dira bete, euroguneko ekonomia ez zelako atzeraldian sartu 2022ko azken hiruhilekoan. Eurostatek asteartean kaleratutako datuen arabera, %0,1 hazi zen 2022ko hirugarren hiruhilekotik laugarrenera.

Inflazioa, behera

Aldi berean, inflazioak beherako bidea hartu du, energia merkatu egin delako azken hilabeteetan eta, Lagarderen esanetan, «diru politikak funtzionatzen duelako». Urrian %10,6ra iritsi zen eurogunean, euroa diru denetik inoiz ikusiko gabeko kopuru batera. Orduz geroztik, apaltzen ari da: abenduan %9,2ra jaitsi zen, eta urtarrilean uste baino beherago egin du, %8,5eraino.

Kopuru handia da oraindik ere, eta bi kopuru kezkagarri ditu atzean. Herritarrentzat, eta batez ere diru sarrera apalak dituztenentzat, elikagaiak duela urtebete baino %14 garestiago daude —%13,8, abenduan—. Bankari zentralentzat, berriz, kezkagarriagoa da azpiko inflazioarena (%5,2); elikagai freskoak eta energia alde batera uzten dituen indize horrek erakusten du zein neurriraino dagoen inflazioa ekonomiaren sustraietaraino sartuta. EBZren asmoa da interes tasak azpiko inflazioaren mailara heltzea, hartara jarduera ekonomikoa murrizteko neurrira iristeko—uneotan, maileguen interes erreala negatiboa da, inflazioaren azpitik daudelako—. «Maila murriztaile batera iritsi behar dugu», azpimarratu du Lagardek.

Euroaren eremuko gobernuei mezu bat igorri die EBZk: buka ditzatela lehenbailehen herritarrak eta enpresak energia garestitik babesteko neurriak, halakorik ez egiteak epe erdira inflazioa handituko duelako.

Euriborra, %3,5eko bidean

EBZk interes tasak handitzeak ondorio zuzena du herritarren eta enpresen artean, maileguak garestitzea baitakar. Indizerik ezagunena, Euriborra, %3,446ra iritsi da gaur. Horren ondorioz, tasa aldakorreko hipoteka mailegua orain berritu behar dutenek gehiago ordaindu beharko diote bankuari. Igoera berrehun eurotik gorakoa da hilero mailegu berria dutenentzat —indarraldiaren lehen urteetan interes handiagoak ordaintzen dira—, baina txikiagoa da hipotekaren zati bat dagoeneko itzuli dutenentzat —batez ere, maileguan hartutako dirua ordaintzen dute—.


Summary: Indar Gorriko sei kide atxilotu dituzte Iruñean, borrokaldi batean parte hartu izana egotzita. Espainiako Poliziak 64 lagun atxilotu ditu guztira, azaroaren 27an Burgos eta Zaragoza taldeen arteko partidaren aurretik Burgosko El Plantio zelaiaren inguruan izandako borrokaldian parte hartzea leporatuta. Tartean daude Indar Gorriko sei jarraitzaile horiek.

Espainiako Poliziak Osasunaren Indar Gorri jarraitzaile taldeko sei kide atxilotu ditu Iruñean, azaroaren 27an Burgosen ultra taldeen artean gertatutako borrokaldian parte hartu izana leporatuta. Borrokak Espainiako Bigarren Mailako Burgos eta Zaragoza taldeen arteko partida hasi baino ordu batzuk lehenago gertatu ziren, Burgosen Resaca Castellana eta Zaragozaren Ligallo ultra taldeen artean. Espainiako Poliziaren arabera, aipatutako talde horiez gain, Osasunaren Indar Gorriko jarraitzaileek, UD Logroñesen Viejo Fondo taldekoek eta Malagaren Frente Bokeron taldekoek ere hartu zuten parte borrokaldian.

Hori dela eta, atxiloketak Iruñean, Logroñon, Malagan, Madrilen, Burgosen eta Zaragozan gertatu dira.

Partida hasi baino ordu batzuk lehenago, muturreko 50 bat jarraitzaileren arteko borrokak izan ziren El Plantio futbol zelaiaren inguruetan. Azken urteotan, behin baino gehiagotan izan dituzte liskarrak Burgosen Resaca Castellana eta Zaragozaren Ligallo ultra talde horiek. Poliziaren arabera, aulkiak, mahaiak, botilak eta paperontziak erabili zituzten elkarren aurka egiteko, eta txikizio eta kalte ugari sortu zituzten kaleko altzarietan eta taberna bateko terrazan.

Poliziaren bi furgoneta joan ziren hara, ordena jartzeko eta partaideak identifikatzeko, baita zauritu bat artatzeko ere, Zaragoza taldearen jarraitzaileetako bat. Gerora, gertakariak ikertu ondoren, jakin zuten aurrez antolatuta zegoela borrokaldia. Halakoei draka esaten diete, eta muturreko jarraitzaileen arteko aliantzak eta etsaitasun harremanak izaten dira horien atzean.

Burgosko 2. Instrukzio Epaitegiak zuzendu du polizia operazioa —Capucha izendatu dute—, eta Espainiako Poliziaren Informazio Komisaria Nagusiak koordinatu du, azken hilabeteetan ultra taldeen arten izan diren liskarrak eta borrokak ikergai hartuta. Iruñea, Burgos, Logroño, Zaragoza, Malaga eta Madrilgo Informazio Bulegoek ere parte hartu dute operazioan.


Summary: Hiru greba eta hamaika mobilizazio: Nafarroa, marea zuri baten atarian. LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek, batetik, eta Satsek, bestetik, lanuzteak antolatu dituzte datozen asteetarako. Sindikatu Medikoaren grebak bigarren eguna du gaur.

Arazoari garaiz heldu ez, eta eskuetan lehertu zaio Nafarroako Gobernuari. Sindikatu Medikoaren grebak bigarren eguna du gaur, antolatzaileek ez baitute negoziazioetan urratsik antzeman —arratsaldean biltzekoak dira Osasunbideko arduradunekin berriz—. Su hori itzali aurretik, baina, beste bi piztu zaizkio Osasun Departamentuari: alde batetik, Osasunbideko gehiengo sindikalak —LABek, SAEk, UGTk, ELAk eta CCOOk— grebara deitu ditu osasungintzako langile guztiak, otsailaren 15erako. Satse erizaintza sindikatuak, berriz, mobilizazio estrategia propioa ondu du, eta iragarri du hainbat lanuzte eta protesta eginen dituela otsailaren 18tik aurrera.

Osasunbideko intersindikalaren deialditik kanpo gelditu da Afapna. Sindikatuen deialdian eta greba prestatzeko bileretan parte hartu zuen elkarte horrek, baina, gaurko agerraldian jakinarazi dutenez, «azken unean erabaki du atzera egitea eta greba bateratua ez babestea». Hala eta guztiz ere, deialdi horiek guztiak aintzat hartuta, baliteke azken hamar urteetako mobilizazio sortarik handiena izatea Nafarroako osasun sistema publikoak datozen asteetan.

«Pandemiaren ondorioz, agerian gelditu dira bai osasun sistemaren egiturazko defizitak, baita lantaldeak dituen arazo larriak ere», azaldu dute Osasunbideko sindikatuek gaur, otsailaren 15eko grebaren aurkezpenean. LABeko ordezkari Lander Peirok irakurri du idazkia euskaraz, eta UGTko Itziar Perezek, berriz, gaztelaniaz. Sindikatuon irudiko, «zinismo handiz» jokatu dute bai Espainiako Gobernuak eta bai Nafarroakoak. «Jendaurrean esaten dute zerbitzu publikoen alde daudela eta, aldi berean, langile publikoak pobretze bidean jartzen dituzte, haien lan baldintzak gero eta gehiago hondatuta. Bere buruari gobernu aurrerakoi deitzen badio ere, guztiz kontserbadorea izan da, legealdia bukatzen utzi baitu lantaldeko kolektibo profesionalen aldarrikapenei heldu gabe», esan du Peirok.

Nafarroako Gobernuak eta Sindikatu Medikoak orain arte izan duten aldebiko harremana ere kritikatu dute gainerako sindikatuek, horrek ohiko eztabaidaguneak urardotu dituelakoan: «Nafarroako Gobernuak negoziazio mahaiak debaluatu ditu, megafonia aparatu huts bat balira bezala erabiltzen baititu. Sindikatuok badakigu haien asmo bakarra dela itxurak egitea, alde bakarreko informazio hori negoziazio prozesu baten edo elkarrizketa sozialaren ondorioa dela aurkezteko, baina oso argi erakutsi dute ez dutela sinesten eztabaida bide horietan. Eta larriagoa dena: sindikatuekiko konfiantza giroari traizio egin diote». Zehazki, LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek salatu dute Nafarroako Gobernuak legealdi osoa eman duela «sindikatuen eskakizunei ezetz esaten», baina men egin diela Sindikatu Medikoaren aldarrikapenei. «Esaten ziguten legez ezinezkoa zela soldatak igotzea, eta, orain, kolektibo profesional jakin batzuetarako igoerak proposatzen dituzte».

Oro har, Osasunbideko lantaldea «erabat desmotibatua, engainatua eta gutxietsia» sentitzen dela salatu dute, eta, egoerari buelta emateko, greba deialdia egin dute otsailaren 15erako. Berez, egun bateko greba izanen da, sindikatuek Osasun Departamentuarekin negoziatzeko esperantza baitute, baina ordurako aurrerapausorik sumatzen ez badute, ez dute baztertu greba mugagabe bihurtzea.


Summary: Hiru pertsona hil dira etxebizitza eraikin baten aurkako bonbardaketan Ukrainan. Kievek ohartarazi du Errusiak «erasoaldi handi bat» hasteko asmoa duela gerra hasieraren urteurrenean. Europako Batzordeko presidentearen bisita baliatuta, Zelenskik zigor gehiago eskatu ditu Moskuren aurka.

Kievek salatu duenez, Errusiak jaurtitako misil batek etxebizitza eraikin baten aurka jo du gaur goizean eta gutxienez hiru pertsona hil eta beste hogei zauritu dira leherketan. Bonbardaketak lau eraikini eragin dizkie kalteak, eta ez dute baztertzen hondakin artean biktima gehiago egotea. Kramatorsken izan da erasoa, Europako Batasuneko ordezkaritza bat Kievera heldu den egun berean. Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik gertakaria baliatu du Errusiaren aurkako zigor gehiago eskatzeko eta salatu halako erasoak «eguneroko errealitatea» direla herrialdean.

Europako Batzordeko presidente Ursula Von der Leyen da Bruselatik Kievera joandako ordezkarietako bat. Ukrainari elkartasuna adieraztea da bidaiaren helburu nagusia, baina baita EBn sartzeko prozesuaz hitz egitea ere —Ukrainak bi urteko epean bilakatu nahiko luke estatu kide—. Baina Bruselak adierazi du prozesua ez dela «esprint bat» izango, baizik eta «maratoi bat». Arma gehiagoren bidalketa eta diru laguntzak izango dituzte hizpide bi aldeek datozen orduetan. EBk jada 50.000 milioi euro jarri ditu Ukrainari laguntzeko.

Bestalde, Zelenskik ohartarazi du Errusia «erasoaldi handi bat» prestatzen ari dela gerra hasieraren urteurrenerako, otsailaren 24rako. Haren esanetan, borrokak gogortu egin dira ekialdeko frontean, Bakhmut hirian eta haren inguruetan zehazki, Donetsk eskualdean. Polizia iturrien arabera, 5.990 zibil daude oraindik hiri hartan, tartean 200 adingabe inguru —gerra hasi aurretik, 70.000 pertsona bizi ziren han—. Bakhmutek bost hilabete daramatza bonbapean, eta, tarte horretan, azpiegitura ia guztiak suntsitu dituzte. Errusiak hura eskuratuko balu, modua izango luke Ukrainak hornigaiak garraiatzeko erabiltzen duen bide nagusia mozteko, eta Kramatorsk eta Sloviansk hirietara iristeko.

Ukrainako ekonomia, hondoratuta

Denis Shmigal lehen ministroak nabarmendu du iazko otsailean hasitako gerrak hondoratu egin duela Ukrainako ekonomia. Haren esanetan, gerrak %26ko inflazioa eragin du, baita %30eko galerak ere. «Enpresa asko erabat suntsituta geratu dira: besteak beste, Azovstal altzairutegia. Baina lanean jarraitzen duten enpresek armadari lagundu nahi izan diote euren zergen bitartez», esan du Shmigalek. Bide beretik, ohartarazi du 600.000 eta 750.000 milioi euro artean beharko direla gerrak eragindako kalteak konpontzeko, baina zehaztu gastuak ezin duela «europarren edo estatubatuarren bizkar geratu», eta «erasotzaileari» dagokiola horiek ordaintzea.


Summary: Osasun Bidasoa plataformak herritarren arta bermatzeko neurriak eskatu dizkio Jaurlaritzari. Eusko Legebiltzarrak ez ditu aintzat hartu plataformaren eskariak, EAJk eta PSEk aurka bozkatuta.

Bidasoaldeko eta Nafarroako Bortzirietako berrogei elkarte biltzen dituen Osasun Bidasoa herritarren plataformak bere aldarrikapenak eraman ditu gaur Eusko Legebiltzarrera. Kexu dira Bidasoko eskualdeko ospitalean eta Irungo (Gipuzkoa) anbulatorioetan leku arazo handiak direla «kalitatezko osasun arreta» emateko, eta osasun azpiegituren plan bat egitea nahi dute, bai espazio arazoak konpontzeko, bai herritarren arta bermatzeko. Plataformako kideek uste dute plan horrek barne hartu beharko lituzkeela Bidasoa ospitaleko bloke kirurgikoa berritzeko aurreikusitako obrak, Irungo hirugarren osasun zentroa Oinaurren eraikitzeko proiektua desblokeatzea, eta Irun erdialdeko eta Dunboako egungo osasun etxeak berritzea. Azken asteotan ozendu egin ditu plataformak aldarrikapen horiek, eta, gaur, Eusko Legebiltzarrean hizpide hartu dituzte, Elkarrekin Podemos-IUren eskutik. Talde horrek gogoratu du eskualdean gabeziak dituztela lehen arretan, eta ez dituztela aski osasun profesional. Ondorioz, Bidasoaldeko osasun etxeetan eta ospitalean «gainezka» eginda daude: Irun erdialdeko osasun etxeak 38.000 herritar artatu behar izaten ditu –Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan paziente gehien artatzen duen osasun zentroa da–. Itxaron zerrendak, gainera, oso handiak dituzte hainbat espezialitatetan. Elkarrekin Podemos-IUk Osasun Sailari eskatu dio egin dezala eskualderako osasun plan integral bat osasun langileen eta eragile sozialekin batera, arazoei aurre egiteko. EH Bildu eta PP+C’s-ren babesa jaso du proposamenak.

Ikusi gehiago: Donostia ospitaleko auzia «elkarrizketaren bidetik» konpontzeko eskatu du Eusko Legebiltzarrak

EAJk eta PSE-EEk ez dute ekinbidea babestu, ordea, eta asmo orokorrak jasotzen dituen testu bat onetsi dute. Hartan diote osasun arretaren erronka nagusiei erantzuteko Osasun Sailak eta Osakidetzak definitu beharko dituztela Irungo eta haren eskualdeko osasun zerbitzuen zorroa eta plan funtzionala. Horrez gain, Jaurlaritzari galdegin diote jarraitu dezala elkarrizketaren bidea jorratzen eskualdeko eragileekin, herritarrei kalitatezko arta eskaintzeko. Eztabaida amaitzean, Osasun Bidasoa plataformako kideak komunikabideen aurrean agertu dira, eta Manel Ferranek hitza hartu du haien izenean. PSE-EEk legebiltzarrean izandako jarrerarekin «etsituta» azaldu da. Azaldu du plataformak ez dituela babesten Bidasoko ospitaleko bloke kirurgikoa handitzeko eta berritzeko aurreikusi dituzten obrak, eta eskatu du ahalik eta lasterren ekiteko Oinaurre auzoan osasun zentro bat eraikitzeko proiektuari. «Bidasoa eta Bortziriak eskualdeetako herritarrok ezin dugu gehiago onartu osasun egoera hau, egunez egun okertzen ari baita leku faltagatik, osasun profesionalen urritasunagatik eta itxaron zerrenda onartezinengatik».


Summary: Mañeru eremu mistoan sartzeko lege proposamena atzera bota dute PSNk eta Navarra Sumak. Proposamena babestu duten lau taldeek ez dute ulertzen sozialistek nolatan baztertu duten Mañeruko Udalak aho batez onartutako eskaera, eta eskuinaren beldur izatea aurpegiratu diote.

«PSNk ez du konplexurik, posizio argiak baizik. Arazoa da abertzaleekin desadostasunak ditugunean aurrerakoiak ez izatea eta hizkuntza eskubideak urratzea leporatzen digutela». PSNko Inma Juriok, zabar, Geroa Bairi eta EH Bilduri aurpegiratu die politikoki haien aurka egiteko baliatu izana Mañeru eremu mistoan sartzeko eskaera. «Pena handia ematen dit herritarren borondatearen eta udal autonomiaren argudioa erabiltzea. Aurpegia behar da, gero, hori esateko, herritarrak berdin zaizkizuenean. Eztabaida honek nazionalistei egiten die mesede»

Inma Jurioren hitzek Alderdi Sozialistaren deserosotasuna islatu dute. Izan ere, PSNk Navarra Sumarekin bat egin du, eta ezezkoa eman dio Mañeruko udalbatzak aho batez 400 biztanle inguruko udalerri hori eremu mistoan sartzeko egindako eskaerari. Zehazki, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak udalaren borondateari erantzun, eta Euskararen Legea aldatzeko lege proposamena aurkeztu dute. Eztabaida bakarrean bozkatu ostean, atzera bota da. Emaitzak ez du inor ezustean harrapatu.

Udalaren mozioa, berez, apirilean onartu zen, eta, hartan, hainbat argudio erabiltzen dituzte. Historikoki, adibidez, artzapezpikutzaren agiri batek egiaztatzen du Mañeru «herri erabat euskalduna» zela XVIII. mendean; 2008ko ikerketa soziolinguistiko baten arabera, herritarren bi herenak eremu mistoan sartzearen aldekoak ziren, eta, gazteen artean, ia %90; hezkuntza alorrean, Garesko ikastetxe publikoan diren Mañeruko ikasleen %64 D ereduan matrikulatua daude, eta, azken lau ikasturteetan, joera hori handitzen ari da. Hori guztia aintzat harturik, hautetsi guztiek uste dute errealitate horrek «legediaren babesa» behar duela eta hizkuntza eskubideak zabaltzeko eskaerak ez diola inori kalterik egiten.

Geroa Baiko Javi Arakamak gaineratu du Mañerun herritarren %10 euskaldunak direla eta beste %10 euskaraz moldatzen direla. Haren hitzetan, eremu mistoko beste herrien bilakaera antzekoa izan du, eta eremu ez-euskaldunekoen aldean bestelakoa. Halaber, azaldu du inguruko herriak eta eskualdeko ardatzak (Gares eta Lizarra) ere eremu mistoan daudela. Azkenik, gogoratu du PSNko Roberto Jimenezek 2010ean Barasoain, Galar eta Aranguren eremu mistoan sartzean baldintza gisa jarri zuela hango udalek eskatu izana. Hain zuzen, sozialistei aurpegiratu diete orduko argudioek orain baliorik ez izatea: «Eskuinak pozarren eta guk, aldiz, etsipenez, penaz eta haserre ikusten dugu arrazoirik gabeko obsesioa duela PSNk, eskuinari dion beldur endemikoaren ondorioz. Argudiorik ez denean, aitzakia merkeak baino ez dira geratzen».

Horren guztiaren harira, Inma Juriok erantzun du ez dela horrelako auzietarako garaia, hauteskundeak ate joka baitira. Erasora jo du, eta Geroa Bairi gogoratu dio 2017an gehiengoa zutenean ez zirela ausartu hori egitera, eta orain haiei botatzen dietela errua, «konplexuak» direla eta. Juriok mozioko argudioaren aurka egin du, eta adierazi euskaldunen eskubideak aitortzeak beharrak ezartzen dizkiela euskaraz ez dakitenei.

Tirabira dialektikoak ere sortu dira gobernuko bi bazkide nagusien artean. Arakamak onartu du Mañeruko Udalak mozioa udaberrian bidali ziela, baina ez zutela jaso. Hilabete batzuk geroago jabetu ziren okerraz, eta bide eman zioten eskaerari. Azaroan bidali zion Arakamak lehen mezu elektronikoa Juriori, eta hark aurpegiratu dio Geroa Bai luzamendutan ibili izana, legealdi amaieran gaia politikoki erabiltzeko asmoz. Arakamak irmo erantzun dio: «Ezin didazu leporatu gezurra esan izana, eta are gutxiago zurearen moduko sinesgarritasuna duen eledun batek. Ondo dakizu azken asteetan gaia hizpide izan dugula, eta zuen zalantzen jakitun izanik ere, esperoan egon garela».

EH Bilduko Bakartxo Ruizek PSNri galdetu dio ea noiz den halako aldaketa bat egiteko garai egokia: «Zein da arazoa Mañeruko herritarren nahiari eta udalak aho batez egindako eskaerari ezezkoa emateko? Zein da eskandalua? Zuena askatasuna da, eta borondatea. Udal honek borondatez eta askatasun osoz egin du eskaera, eta, hala ere, atea itxiko diozue. Ez omen da horretarako garaia. Zergatik ez?». Ruizek euskararen arloan «karramarroaren estrategia» izatea aurpegiratu dio PSNri, eta adierazi du aurreranzko urrats bati atzeranzko beste bik jarraitzen diotela.

Ahal Dugu-ko Ainhoa Aznarezek nabarmendu du ez duela ulertzen nolatan baztertzen ahal den Mañeruko Udalak aho batez onartutako eskaera. Gogora ekarri du eskualdeko beste herriak eremu mistoan direla eta Mañeru «uharte bat» bihurtuko dela.

Ezezkoaren aldean, Navarra Suma ere egon da, espero legez. Iñaki Iriarteren arabera, euskaldunak gutxiengoa dira Mañerun, eta haien eskubideen aitortza ezin da egin ez dakitenei beharrak ezarrita.


Summary: Haur bat auzi medikuaren azterketaren zain dago sexu erasoa salatu zuenetik 25 egunera. 9 urteko haurrak urtarrilaren 9an salatu zuen erasoa, amaren laguntzaz, Ertzaintzan. Auzitegiak urtarrilaren 30era arte ez zuen agindu auzi medikuak haurrari azterketa egiteko. Egun hartan eman zuen agindua, baina oraindik ez du abisurik jaso.

Amaren laguntzaz, Ertzaintzaren egoitzara joan, eta familiako pertsona batek sexu erasoak egiten dizkiola salatu zuen 9 urteko ume batek, urtarrilaren 9an. Salaketaren arabera, Donostiako etxe batean gertatzen ziren eraso horiek, ama lanera joatean hori haurraren zaintzaz arduratzen zen orduetan. Erasoak azken bi urteetan gertatu zirela salatu zuten, eta azkena Urtezahar egunean gertatu zela. Salaketa jarri bezperara arte umeak ez zion amari ezer kontatu, erasotzaileak mehatxu egin ziolako.

Salaketa jartzearekin batera, erasotzailea atxilotzeko eskatu zuen haurraren abokatuak, eta baita haurrari azterketa mediko bat egiteko ere. Epaileak ez zuen halakorik erabaki. Baldintzapean aske dago erasotzailea, pasaportea kenduta, ihes egiteko debekuarekin, eta hamabostean behin auzitegira agertzeko agindua du. Urtarrilaren 10ean kaleratutako autoan, instrukzio epaileak ikerketarako hainbat eginbide ere agindu zituen, haien artean biktimari eta erasotzaileari deklarazioa hartzeko. Gainera, auzitegiko talde psikosozialari eskatu zion txosten bat egiteko erasoek haurrarengan izan dituen eragin psikologikoak eta salaketaren sinesgarritasuna aztertzeko. Orduan ez zuen eskatu auzitegi medikuek haurra ikus eta azter zezaten.

Haurraren abokatuak lau aldiz eskatu du azterketa hori egiteko, eta epaileak urtarrilaren 30ean ateratako autoan eman zuen agindu hori. Oraindik ere ez du azterketarako deirik jaso. Defentsak auzitegian aurkeztutako hainbat idatzitan salatu du azterketa hori atzeratzeak kalteak eragin ditzakeela salaketa egiaztatzeko orduan, denbora pasatu ahala, froga fisikoak ezabatu edo «sendatu« egin baitaitezke.


Summary: Martxoaren 9an emango dute 11 'bakegileren' aurkako deliberoa. Hamar auzipeturentzat 950 euroko isuna eskatu du fiskalak, gibelapenarekin. Uztailaren 23ko protestetan errepidea blokeatzea egotzita epaitu dituzte.

Epaileak martxoaren 9an emango du 11 bakegileren aurkako epaiketaren erabakia. Stephanie Veyssiere prokuradoreak 950 euroko isuna galdegin du hamar auzipeturentzat, gibelapenarekin, eta hamaikagarrenarentzat gibelapenik gabe, aurrekariak dituelako. Uztailaren 23an Ipar Euskal Herriko errepide sarea blokeatu zuten ehunka herritarrek, eta horren harira epaitu dituzte Baionako Auzitegian; zehazki, egotzi diete uztailaren 23an, 13:45ean, Baiona eta Hendaia artean autobidera oinez sartzea, autobidean objektuak jartzea, zirkulazioa oztopatzea, eta manifestazio debekatu batean parte hartzea. Ekintzaileak errugabetzeko eskatu du defentsak.

Ekintza parte hartu izana onartu dute 11 auzipetuek, eta egindakoa justifikatu dute. «Ekintza egiten ez bagenuen murru baten parean aurkituko ginen euskal gatazkaren konponbideari begira», erran du Oihana Driolletek. Ana Iriartek erran du 2001ean sortu zenetik preso ezagutu dituela Esnal eta Parot. «Beste anitz bezala presoen gaiari buruz sentsibilizatua izan naiz». Horregatik parte hartu zuen ekintzan, Euskal Herriko gazteei «bake iraunkor batean» bizitzeko aukera emateko. Haritz Agirrek zehaztu du uztailaren 23koa aitzin beste ekintza andana egin zituztela, eta Parisek «entzungor» egin zuela. «Azken aukera zen baldintzapeko askatasuna lortzeko». 1990ean sortua da Agirre, Esnal eta Paroten atxilotze urtean. Haize Goñik «txikitatik» ezagutzen ditu bi presoak. «Ezin nintzen deus egin gabe gelditu». Ekintzaren zilegitasuna aldarrikatu du Unai Arkauzek«Dena entseatu dugu Esnal eta Parot askatzeko». Luxi Detxartek Frantziako Gobernua interpelatzeko beharra azpimarratu du. «Hemen gauden guziak gazte belaunaldikoak gara. Egoeraz kezkatuak ginelako parte hartu genuen ekintzan. Sustengatuak izan ginen». Bakoitzak bere hitzekin, azken urteetan gatazkaren konponbide prozesuan emandako urratsak azpimarratu dituzte. Bi aldeetako biktimen aitortza eta preso guzien etxeratzeko beharra azpimarratu du batek baino gehiagok.

Uztailaren 23ko desobedientzia ekintzaren ondotik iragaten den bigarren auzia da Baionako auzitegian iragan dena. 26 pertsona atxilotu zituzten egun hartan. Aireportuko aireratzen pistara sartu zirenek ez dute segida judizialik izan, eta Baiona eta Bordele (Okzitania) blokeatu zutenak abenduan epaitu zituzten Akizeko Auzitegian. 800 euro isuna eman diete bederatzi ekintzaileei, gibelapenarekin.

Akizen bezala, Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria eta Daniel Olzomendi elkargoko turismo sailburuak deklaratu dute auzi saioan, lekuko gisa. Lehenak, 2011ko Aieteko konferentziatik gatazkaren konponbide prozesuan emandako urratsak esplikatu ditu, 2017ko armagabetze egunean azpimarra eginez. Frantziako eta Espainiako Estatuen parte hartze eskasa, eta terrorismoren aurkako Frantziako fiskaltzak azken urteetan izandako jarrera deitoratu ditu. Bigarrenak, uztailaren 23ko eguna antolatzeko hartu zituzten neurriak zehaztu ditu: Ipar Euskal Herriko eragile eta erakunde guziei jakinarazi zieten ‘bakegileek’ ekintza eginen zutela, eta elkarlanean aritu ziren etengabe.

«Interes orokorrekoa»

Azken urteetako urratsak oroitu, eta Esnal eta Paroten egoera esplikatu ditu Alain Larrea abokatuak. «Euskal Herrian zerbait badakigu: Frantziako Estatuan indar harremana baizik ez du ulertzen», adierazi du. «Uztailaren 23ko ekintzak ahalbidetu du bi preso hauek askatzea».

Gatazkaren konponbidean Bake Bideak eta Bakegileek azken urteetan egindako lana esplikatu du Amaia Rekartek: «Elkarrizketa espazio bat sortzen saiatu dira, gatazkaren ondorioei heltzeko». Gatazkaren konponbidea koadro politiko batean lantzen ahalko zela erran du, «ez da hala izan». Baldintzapeko askatasun eskaerak ukatzeko fiskaltzaren «printzipiozko jarrera» aipatuta, «karrika itsu» horren aitzinean Bakegileen ekintza «interes orokorrekoa» izan zela baieztatu du.

Uztailaren 23an manifestazio oro egitea debekatu zuen Pirinio Atlantikoetako prefeturak. Hori legez kanpokoa dela alegatu du Maritxu Paulus Basurcok, eta akusazio hori bertan behera uzteko eskatu dio epaileari.


Summary: «Hil egingo zaitut», oihukatu zion Azagrako erasotzaileak bikotekideari hura jipoitu aurretik. Emakumea hiltzat jo ondoren, Poliziarena joan zen erasotzailea 2021eko otsailean, bikotekidea hil zuela esanez. Gaur, Iruñean hasi den epaiketan deklaratu du «lasai» zeudela biak hizketan, bat-bateko haserrea izan zuen arte, baina biktimak gezurtatu egin du hori. 15 urteko zigorra kartzela eskatu dute akusatuarentzat.

Duela bi urte bikotekideak hilzorian utzitako Azagrako 55 urteko emakumeak haren erasotzailearen aurkako epaiketan deklaratu du «hilko zaitut, kokoterqino nago hainbeste hitzez» oihuarekin sartu zela gizona hura zegoen gelara, makila metaliko bat eskuetan zuela. Lasaitzeko erregutu ziola esan du emakumeak, sakelakoa lurrera bota zuela, une horretan lagun batekin ari zelako hizketan, baina berehala jaso zuela lehen kolpea, kolpe handia buruan. Konorterik gabe utzi zuen lehen kolpe horrek.

Modu horretan gezurtatu egin du akusatuaren aurreko deklarazioa. Gizonak esan du «lasai» zeudela gelan hizketan, haien harremana konpondu nahian, baina bat-bateko haserrea izan zuela bikotekideak, lagun bati esan omen ziolako telefonoz «gizon honek hil egingo nau» esaldia. Horrek bultzatu omen zuen erasoa egitera. Emakumea hiltzat jo ondoren, Lizarrara joan zen, Foru Poliziarena, bikotekidea hil zuela esanez.

Azagrako biktimak kontatu du «urte askoan» egon zela harreman hura eten nahian. Banatu egin nahi zuen. Baina erasoa iritsi zen, eta hiltzetik oso gertu egon zen jasotako jipoia dela eta. Ondorio fisiko eta neurologikoak pairatzen ditu jasotako kolpeengatik, eta zenbait ebakuntza egin behar izan dizkiote. Ahizpa batek eta Biktimen Bulegoko profesional batek babesturik deklaratu du epaiketan, eta ez du ikusi behar izan erasotzailea.

Nafarroako Foruzaingoak gizonezko bat atxilotu zuen Azagran (Nafarroa) 2021eko otsailaren 20ean, bikotekideari «bortizki» eraso egitea leporatuta, eta Lizarrako Lehen Auzialdiko eta 2. Instrukzio Epaitegiko epaileak behin-behineko espetxe zigorra ezarri zion. Epaileak hilketa delitua, etxeko indarkeria, bortizkeria matxista, lesioak eta tratu txarrak egotzi dizkio erasotzaileari. 15 urteko kartzela zigorra jar diezaiokete.