Summary: Belgikako Konstituzionalari galdetu diote Valtonycen aurkako estradizio eskariari buruz. Espainiak hiru urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri zion abeslariari, «terrorismoa goratzea» eta koroari irain egitea leporatuta.

Ganteko Helegite Auzitegiak Belgikako Auzitegi Konstituzionalera jo du, hark argi dezan Espainiako koroari irain egin izana adierazpen askatasuntzat jo ote daitekeen. Hala, gaur hartzekoa zuten Josep Miquel Arenas Valtonyc-en (Sa Pobla, Mallorca, Herrialde Katalanak, 1993) estradizio eskaerari buruzko epaia hainbat hilabetez atzeratuko da.

Abeslariari hiru urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri zioten duela bi urteko maiatzean bere abestietan mehatxuak, «terrorismoaren gorazarrea» eta koroari irain egitea leporatuta. Hark, baina, Belgikara egin zuen ihes, eta Madrilek hura estraditatzeko eskaria aurkeztu zuen han.

Erabakia atzeratu izana ontza jo dute abeslariak berak eta haren abokatuek, Paul eta Simon Bekaertek. Azken horrek azaldu duenez, Europan badira antzeko auziak non irainak adierazpen askatasun modura sailkatu dituzten: «XIX. mendeko lege batez ari gara, non koroa iraintzea zigortu egiten zen». Valtonycen esanetan, berriz, denborak argi utzi du bere abestietan ez zuela gezurrik esan: «Zenbat eta denbora gehiago irabazi hobe, asteak igaro ahala Borboi familiak hutsegite handiagoak egiten dituelako. Borboiak lapurrak eta gaizkileak direla esateagatik zigortu naute, gerora egia zela frogatu denean».

Belgikak estradizio eskaria atzera botako balu ere, abeslariak ezin izango luke etxera itzuli haren aurkako atxilotze agindua indargabetu edo leporatzen zaizkion delituak preskribatu arte, hau da, 2023a arte.


Autobus batek su hartu du Zuraiden

Summary: Autobus batek su hartu du Zuraiden. Kolegioko ikasleak garraiatzen ari zen, baina gidariak denak atera ditu eta ez da nehor zauritu.

Atzo arratsaldean gertatu zen ezbeharra. Zuraiden (Lapurdi), autobus batek su hartu zuen, kolegioko dozenaka ikasle garraiatzen zituela. Gidaria fite ohartu zen suteaz, eta haur guztiak kanpora atera zituen berehala. Nehor ez zen zauritu, eta gurasoak haurren xerka etorri ahal izan ziren segidan.

Sutea itzaltzen entseatu zen gidaria, baina ez zuen lortu, eta autobus osoa kiskali zen.


Summary: FARCetik sortutako alderdiak barkamena eskatu die bahiketen biktimei. Honela dio zabaldu duten gutunak: «Bizitza zibilak eman digun lasaitasunean egindako gogoetetan argi ikusi dugu bahiketak akats larri bat izan zirela».

«Bahiketak akats larri bat izan ziren». Hori aitortu die gaur FARC gerrilla desegin ostean sortu zen alderdi politikoak erakunde armatuaren biktimei, bake akordioa sinatu zutenetik lau urte betetzear direnean. Antolakundeak bost hamarkadaz hartu zuen parte Kolonbiako gatazka armatuan, eta, publikoki, gaur eskatu die barkamena lehen aldiz bahiketen biktima izan zirenei: «Gure fusilak isildu ostean, bizitza zibilak eman digun lasaitasunean egindako gogoetetan argi ikusi dugu bahiketak akats larri bat izan zirela», dio sare sozialetan zabaldu duten gutunak.

Mezuaren sinatzaileak dira FARCeko zuzendaritzako kide izan zirenak, 2016an bake akordioan parte hartu zuten berberak. Biktimei egindako mina aitortzeaz gain, FARCeko kideek esan dute zilegitasuna eta sinesgarritasuna kendu zietela bahiketek babesten zituzten helburu soziopolitikoei.

Gerrillako kide zirenek azaldu dute «gerra irregularrak» eragindako baldintzen ondorioz egin zituztela ekintza horiek, eta ordutik «lasta bat» izan direla eurentzat: «Orain ulertzen dugu hainbat familiak sufritutakoa, gehien balio duena kendu genielako: askatasuna eta duintasuna».

Lehendik aipatutako guztiaz gain, FARCek adibide bat ere jarri du: gaixo zegoen haur batena, Andres Felipe Perezena, Kolonbiako Armadako kide baten semearena. «Bihotzean ziri bat izango bagenu bezala sentitzen dugu Andres Felipe Perezi entzun ez izana», dio gutunak. Hortaz, Kolonbiako justiziaren aurrean azalpenak emateko konpromisoa berretsi dute, baita Kolonbiako gizartearen aurrean ere, «zeinak sekula baino gehiago eskatzen duen egia eta justizia horrenbeste biolentziagatik».

Akats larriak

Gutuna argitaratu dute Rodrigo Londoño FARCeko presidenteak elkarrizketa batean hainbat gauza aitortu ostean. Han, Londoñok onartu zuen gerrillak 15 urtetik beherako kideak izan zituela, nahiz eta salbuespen bat ziren, eta kasu oso larri batzuetan soilik onartu zuten hori: «Eraildako gurasoen semeak ziren, haiek ere mehatxatuak, eta nora joan ez zutenak; edo muturreko pobrezia pairatzen zuren etxeetakoak». Gehitu zuen bazirela gurasoak euren semeei gerrillara joatea gomendatzen zietenak, han etorkizun hobea izan zezaketelako.

Dena den, Londoñok aitortu zuen akats larriak egin zituztela, eta tartean aipatu zituen adingabeak onartzearena edo abortuak behartzearena. Bake akordioa sinatzeko negoziazioetan, FARCeko kideek onartu zuten euren gain hartzea erakundearen barruan egindako akatsen ardura.

Ez da lehen aldia Londoñok eta beste komandante ohiek egindako ekintzei buruz jardun dutena. Iaz, bahituta izan zuten pertsona baten hautagaitza politikoa ere babestu zuten Nariño departamentuan, Luis Eladio Perezena.


Summary: «Poliziaren arrazakeria» salatu dute Bilboko San Frantziskoko hainbat biztanlek. Ehun bat lagun auzitegien aurrean bildu dira, protesta egiteko, epaileek uztailaren 5ean gertaturiko istiluengatik jarritako salaketa aztertu behar zutenean.

Ehun bat lagun elkartu dira gaur goizean Bilboko Auzitegien aurrean, Arrazakeriaren Kontrako Euskal Herriko Mugimenduak deituta, hiriko San Frantzisko auzoan «poliziaren arrazakeria» salatzeko.

Hainbatetan salatu dute auzoko hainbat taldek, Bilboko gune horretan zabalduriko polizien jokabidea, batez ere etorkinekiko.

Oraingoan, uztailaren 5ean gertaturikoak bultzatu ditu protesta antolatzera. Mugimenduaren arabera, egun horretan «pertsona queer, arrazializatu eta emakume talde bati bortizki erasan zien polizi operazio handiegi batek». Taldeak salatu duenez, hainbat ertzain eta udaltzain «irain arrazistak» egin zizkieten. «Joan zaitez zure herrialdera», «hona bazterrak nahastera baino ez zarete etortzen», eta «errekara botako zaituztet» esan zieten, besteak beste, mugimenduaren arabera.

Salatu dutenez, borrekin jo zituzten, besteak beste borra luzagarriekin, eta pertsona bat buruan zauritu zuten. Bi emakume atxilotu zituzten gero, eta aginteari men ez egitea leporatu zieten. Horrez gain, gertaeren irudiak hartu zituztenei mozal legea ezarriko zietela ohartarazi zieten, betiere Euskal Herriko Arrazakeriaren Aurkako Mugimenduaren arabera.

Konfinamenduan eta ondoren

2020. urtean hainbatetan izan da albiste poliziek San Frantzisko auzoan edukitako jarrera. Iazko martxoan, konfinamenduaren faserik zorrotzenean. auzokideek ertzainak grabatu zituzten buruko gaitz bat daukan auzoko gazte bat jotzen, erosketak egitetik etxera bueltan zihoala. Gaztearen ama ere atxilotu zuten, eta bideoa bolo-bolo ibili zen sare sozialetan.

SOS Arrazakeriak elkarteak salatu zuen orduan San Frantzisko auzoko biztanleak pairaturiko «poliziaren gehiegikeria» areagotu egin zela konfinamenduarekin, eta Bilboko beste auzoetan ez zela pairatzen halako «militarizaziorik eta presiorik».

Bilbo Zaharra, San Frantzisko eta Zabalako Taldeen Koordinakundeak ere salatu zuen auzo horietako «bazterkeria eta pobrezia» egoera, eta hori okertu egin zela alarma egoera indarrean jarri zutenetik.

Ertzaintzaren zuzendaritzak gertatutakoa aztertuko zuela esan zuen.

Gaurko protestaren antolatzaileen arabera, ordea, konfinamendua amaitzeak ez die normaltasunik ekarri San Frantziskoko biztanleei. «Ehunka kasuk erakusten dute giza eskubideen bortxaketa sistematikoa, miaketa umiliagarriak, arrazaren araberako atxiloketak eta indarkeriaren gehiegizko erabilera, zeina gero eta ohikoagoa den», idatzi dute.

Auzikideak salaturiko gertaerarengatik ziren deklaratzekoak gaur epaitegietan. Bilboko EH Bilduko hainbat kidek parte hartu dute protestan. Azaroaren 5ean, berriz, akusatu gisa deklaratu beharko dute, poliziak jarritako salaketaren harira. Ordurako beste protesta bat antolatu dute.


Summary: Hezkuntza komunitateko askotariko kideek manifestazio jendetsua egin dute Donostian. Aurrez aurreko itzulera «adostua eta segurua» eskatu dute langileek. Irakasleek, azpikontratatutako langileek eta gurasoek hartu dute parte, besteak beste.

Donostian, jendetza elkartu da ikastetxeetara itzulera «adostua eta segurua» eskatzeko egindako manifestazioan. ELA, LAB, Steilas, CCOO eta UGT sindikatuek deitu dute grebara Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntzan. Steilaseko ordezkari Nagore Iturriotzek adierazi du deialdiak erantzun «oso zabala» izan duela, batez ere hezkuntza publikoan, baina itunpekoan ere bai. Sindikatuen arabera, grebak %65eko erantzuna izan du; Eusko Jaurlaritzaren arabera, berriz, %45ekoa.

Manifestazioa Alderdi Ederretik abiatu dute, eta Bulebarrean amaitu. Hezkuntza komunitateko askotariko kideek hartu dute parte protestan. Irakasleak ez ezik, manifestazioan izan dira garbitzaileak, jantokietako langileak eta gurasoak ere, umeak aldean zituztela. Segurtasun distantzia zainduta egin dute manifestazioa.

Denera, hezkuntzako hainbat etapatako 40.000 irakasle deitu dituzte grebara, eta azpikontratatutako zerbitzuetan aritzen diren beste 10.000 langile ere bai. Salatu dute Eusko Jaurlaritzak gutxieneko zerbitzu handiak jarri dituztela gaurko grebarako. Garbiketan, %100ekoak, eta hezkuntza bereziko eskoletan eta hezkuntza bereziko gela egonkorretan, %75ekoak. ELA, LAB, Steilas, CCOO eta UGT sindikatuek uste dute hori «greba eskubidearen urraketa larri bat» dela.


Summary: Zortzi egoiliar hil dira Hegoaldeko zahar etxeetan. Beste 598 positibo atzeman dituzte Hegoaldean. Horietatik, Nafarroan detektatu dituzte erdia baino gehiago, 311, zehazki. Hildako bat izan da, eta gora egin du ospitaleratze kopuruak: 52 lagun sartu behar izan dituzte erietxean. Gainera, azken orduetan zortzi egoiliar hil dira zaharren egoitzetan, aldundiek jakinarazi dutenez.

Gora egin du positibo kopuruak. 598 kasu berri atzeman dituzte azken 24 orduan egindako PCR probetan, aurreko egunean baino 25 gehiago. Lurraldeka, Nafarroan atzeman dute positibo gehien, alde handiarekin. Izan ere, Nafarroak hirurehun kasu berriren langa gainditu du berriz: 311 kasu detektatu dituzte, aurreko egunean baino 28 gehiago. Gainerako lurralde guztietan, aldiz, behera egin du kasu berrien kopuruak. Bizkaian 169 izan dira azken egunean, Gipuzkoan 86 detektatu dituzte, eta Araban, aldiz, 26 lagunek eman dute positibo. Osotara, 8.951 PCR proba egin dituzte azken egunean.

Koronabirusarekin eri zen pertsona bat hil da azken orduetan, Nafarroan. Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak esan duenez, 90 urteko emakume bat da hildakoa.

Ospitaleratzeei dagokienez, gorakada nabarmena izan da. 52 lagun erietxeratu dituzte egun bakarrean, aurrekoan baino 19 gehiago. Horietatik 39 Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ospitaleetara eraman dituzte, eta 13, berriz, Nafarroan erietxeratu dituzte. Nafarroan ospitaleratutako bat ZIUn sartu behar izan dute.

Oraintxe bertan, 70 gaixo daude ZIUn Hegoaldean, eta 467 gaixok ospitalean segitzen dute.

Zahar etxeetan, heriotza kopurua gora

Halaber, azken bi egunetan Bizkaiko, Arabako eta Gipuzkoako zaharren egoitzetan koronabirusarekin lotutako heriotza kasu berriak izan direla jakinarazi dute aldundiek. Zortzi egoiliar hil dira guztira: Lau hil dira Bizkaian, bi Araban, eta beste bi Gipuzkoan.

Nafarroaren kasuan, Mari Carmen Maeztu Nafarroako Gobernuko Eskubide Sozialen kontseilariak egoitzen inguruko datuak gaurkotu ditu, eta jakinarazi du oraintxe 31 egoiliar daudela koronabirusarekin eri Nafarroan; hau da, joan den astean baino lau gutxiago. Egoitzetako langileei dagokienez, 48 dira positiboak, eta horietatik 35ek sintomak dituzte.


Summary: Andoni Iturbe izango da Kultura sailburuorde berria. Joxean Muñozen lekua hartuko du horrela Iturbek. Hala ere, Muñozek sail berean segituko du lanean, aholkulari gisa.

Gaur jakinarazi ditu Eusko Jaurlaritzak Gobernu Kontseiluak onartu berri dituen kargu publikoen uzteak eta izendapen berriak. Horien artean, Joxean Muñozek Kultura sailburuorde izateari utziko diola iragarri du, eta Andoni Iturbek hartuko duela haren ordez kargua. Hala ere, Muñoz lantaldeko kide izango da, aholkulari postuan. Erabaki horrekin, Kultura eta Hizkuntza Politika Sailak Kulturako sailburuordetza indartu nahi izan du, Jaurlaritzaren esanetan, «eskarmentu handiko bi izendapen batuz, datozen erronkei modurik onenean heltzeko». Bingen Zupiria Kultura sailburuak Jaurlaritzaren bozeramaile lanak hartu izanak ere eragin zuzena izan du taldearen berrantolaketan.

Bizkaiko Foru Aldunditik helduko da Iturbe Jaurlaritzara (Zornotza, Bizkaia, 1967). Deustuko Unibertsitatean Historia eta Geografian lizentziatu zen, eta 1993. urtean hasi zen aldundian lanean. Ia hogei urtez kultur proiektuen zuzendaritzan aritu zen, 2004tik 2017ra bitartean Kultur Ondarearen Zerbitzuko arduraduna izan zen, eta ordutik saileko zuzendaritza orokorrean aritu da, Lorea Bilbao Bizkaiko Aldundiko Euskara eta Kulturarako diputatuaren taldean.

Muñozek (Donostia, 1957) bi legealdi egin ditu Kultura sailburuordetzan. 2012an hartu zuen kargua, Cristina Uriarte orduko Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura sailburuak zuzendutako taldearen barruan, eta hala jarraitu du azken lau urteetan Bingen Zupiria sailburuaren ondoan.


Summary: ‘Bidasoan gora’ liburua kaleratu du Eneko Aizpuruak. Bidasoa ibaiaren inguruan gertatutako hainbat istorio jaso ditu liburuan, memoria kolektiboko ariketa bat eginez.

Txingudiko badiatik abiatu eta Xorroxingo iturbururaino, Bidasoa ibaian gora oinez egindako bidaia baten kontakizuna da Eneko Aizpuruaren Bidasoan gora (Elkar) liburua. Bidean ikusitakoa eta ikasitakoa jasotzen du, aurretiaz irakurritakoa eta unean bertan behatutakoa uztartuz. Ibaia bera ardatz duen memoria kolektiboko ariketa bat da: «Bidean galdutakoen, arrotz etorri eta arrotz joandakoen arrastoan egindako ibilbide baten kontakizuna da». Iaz irabazi zuen Tene Mujika bekari esker idatzi du Aizpuruak liburua.

Ez da bidaia kronika bat, nolanahi ere; saiakera bat da sakonean, literatura lan bat. «Ez da kazetaritza lan bat ere, tonu jasoagoa du. Moldeak puskatu nahi nituen; literatura egin», esan du Aizpuruak. Izan ere, badago dokumentazio lan bat, aurretiaz egindakoa dena; baina, badago, halaber, oinez hainbat egunez egindako bidaian, unean bertan jasotakoa ere. «Bidea libre utzi nahi nuen; bidea egin eta bideak erakuts ziezadala nondik nora nindoan. Liburua hau ez litzateke posible izango bidean aurkitu ditudanen testigantzarik gabe».Zu

Duela parte bat urte BERRIArako Moldaviatik idatzitako bidaia erreportajeek eman zioten liburua idazteko ideia. «Konturatu nintzen erreportajeetan behin eta berriz azaltzen zela bertako ibai nagusia. Bertakoentzat ere erreferentzia da, ikuspegi politikotik, ekonomikotik eta baita sozialetik ere. Eta berehala Bidasoa ibaiaren irudia etorri zitzaidan gogora», esan du Aizpuruak..

Izan ere, Bidasoa «mugaren kontraesan guztiak biltzen dituen lekua eta ezlekua da» idazlearen hitzetan, historian zehar askotariko gertaeren lekuko eta kokaleku bihurtu dena. Bada, gertaera horietako batzuk gogoratu ditu liburuan, bidaia memoria ariketa bilakatuz. Besteak beste, hauek: Guardia Zibilak Intxaurrondoko kuartelean heriotzaraino torturaturiko Mikel Zabalzaren gorpua Endarlatsan agertu zenekoa; handik zenbait urtera ETAk paraje berean Eduardo Lopez polizia bonba batez hil zuenekoa; Frankismo garaian muga igarotzeko ahaleginean uretan itota hil omen ziren ehunka portugaldarren kasua; edo Pio Barojak eta Aitzolek 36ko gerraren hasieran Beratik Lesakara bidean topo egin zutenekoa.

Mugaren eragina, ideologiaren ondorioak, memoria jasoa eta galdua... Askotariko gaiak eta gogoetak bildu ditu Aizpuruak liburuan. Lekukotzak eta gertaera historikoak baliatu ditu horretarako, baina errealitatetik eta orainalditik abiatuta. Garrantzia berezia eman dio, halere, ibaiaren emariari jarraituz egindako bideari. «Balio erantsia ematen dio horrek liburuari. Uraren gogoetak ere hor islatzen baitira. Bidaia oinez ez banuen egin, oso bestelako izango litzateke liburua».

Aizpuruak nobela beltzak idazten egin du bidea orain artean. Hiru eleberri kaleratu ditu: Errauts (2011), Herensuge gorriaren urtea (2013) eta Lehertu da festa (2016). Itzulpen literarioak kaleratu ditu, eta bidaia erreportajeak ere idatzi ditu. Aurrera begira, ordea, ez du oso argi zein bide hautatuko duen: «Bideak esango du».


Summary: Beste preso bat hil da Zaballako espetxean, aurtengo hirugarrena. 32 urte zituen, eta larunbatean topatu zuten, urkatuta bere ziegan. Salhaketak salatu du «ekidin» zitekeela heriotza hori, eta neurriak eskatu ditu.

Beste preso bat hilda topatu dute Zaballako espetxean (Araba), aurtengo hirugarrena. Salhaketak jakinarazi duenez, 32 urteko preso bat urkatuta agertu zen larunbatean, bere ziegan, espetxeko 4. moduluan. Abuztuaren 4an lekualdatu zuten Iruñeko espetxetik Zaballara; Iruñeko kartzelan erizaindegian zegoela jakinarazi du elkarteak. Espetxeko beste preso batzuek topatu zuten hilotz larunbatean, urkatuta, eta suspertzen saiatu ziren medikuak iritsi bitartean, baina hil egin zen. Salhaketak jakinarazi duenez, presoa Zaballako espetxera iritsi zenean espetxeko psikologoarekin egotea eskatu zuen birritan, baina ez zioten eskaera aintzat hartu, eta gizarte langileak baino ez zuen artatu.

Salhaketaren arabera, heriotza hori «ekidin zitekeen tragedia bat» izan da. Halaber, elkarteak salatu du Espainiako Espetxe Erakundeak ez duela heriotzaren berri eman. Espetxeetan beste inor ez hiltzeko, neurri zehatzak eskatu ditu elkarteak. Besteak beste, heriotza horiek ikertzeko eskatu dio Espainiako Fiskaltzari, eta espetxeetako zuzendaritzei galdegin die «inpartzialtasunez» emateko informazioaren berri hildakoen familiei eta beharrezko laguntzak emateko.


Summary: Frankismoaren epaiketa sumarioak baliogabetu nahi ditu Espainiako Gobernuak. Memoria historikoaren lege berriaren egitasmoan agertzen da neurria; aurki bidaliko dute Kongresura

Espainiako Gobernuaren Ministroen Kontseiluak memoria historikoaren lege berriaren aurreproiektua onartu du, eta hainbat aldaketa sartu ditu egun indarrean dagoen legearekin alderatuta. Hasteko eta behin, izena bera ere aldatu nahi diote legeari, eta, gobernuaren proposamenak aurrera egiten badu, Memoria Demokratikoaren Legea izango litzateke aurrerantzean. Baina bestelako aldaketak ere aurreikusi dituzte: esaterako, frankismoaren pean egindako epaiketa sumario guztiak baliogabetzat jotzeko asmoa dute.

Lege egitasmoaren arabera, Auzitegi Gorenean fiskaltza berezi bat sortu nahi dute, biktimei justizia eta erreparazioa emateko lanak koordinatzeko. Oraindik desagerturik dauden frankismoaren biktimen gorpuak topatzeko lanak indartu nahi dituzte: baliabide gehiago bideratuko dira zeregin horretarako, eta DNA banku bat sortuko da, biktimak identifikatzeko lanak errazte aldera.

Beste berrikuntza garrantzitsu bat dakar lege egitasmoak: horren bidez, Francisco Franco fundazioa legez kanpo utzi nahi dute, eta «diktadurak goresten dituzten bestelako elkarte eta guneak» ere debekatuko dituzte.

Erorien Harana «hilerri zibil» bilakatu nahi dute, eta orain arte faxismoaren ikur izan denari «bestelako esanahi bat» eman nahi diote, Espainiako Gobernuaren lehen presidenteorde Carmen Calvok azaldu duenez, baina ez du argitu zertan gauzatu den «esangura berri» hori. Edonola ere, etorkizunean aztertu beharreko auzi bat dela esan du Calvok.

Isunak legea urratzen dutenentzat

Lege berrian zigorrak aurreikusiko dira araua betetzen ez dutenentzat. Urratze arinak egiten dituztenek 200 euroko isunak jaso ditzakete, baina urratze oso larrien kasuetan –adibidez, hobi komunak hondatzea, memoriarako gune eta oroitarriei eraso egitea, eta frankismoa goratzea biktimak «larriki gutxietsiz»– isunak 150.000 eurokoak ere izan daitezke.

Erreparazioaren arloan, beste neurri deigarri bat iragarri dute: 1936ko gerran Espainiako Errepublikaren alde Nazioarteko Brigadetan borrokatu ziren atzerritarren ondorengoek espainiar nazionalitatea eskuratzeko aukera izango dute.

Espainiako Gobernuak 2007an onartutako Memoria Historikoaren Legea osatu eta gaurkotu nahi dute Memoria Demokratikoaren Lege berri honen bidez. Ministroen Kontseiluan aurreproiektua onartu ostean, orain Kongresura eraman beharko dute, eta legea aurrera ateratzeko beharrezkoak diren babesak lortu. Edonola ere, Calvok ohartarazi du lege berria gauzatzeko prozesua «luzea» izango dela; horregatik aurreikusi dute lau urteko plangintzak egitea, eta epe horretan lortu beharreko helburuak eta erabili beharreko baliabideak zehaztea.


Summary: Osasunbideko itxaron zerrendan, batez beste, bi asteko atzerapena dute. Paziente bakoitzak 64 egun itxaron behar du kontsultara joateko, eta 7.200 pertsona daude ebakuntza kirurgiko bat egiteko zain. Nafarroako Gobernuak izurritearen aurreko kopuru berberak lortu nahi ditu.

Nafarroako Gobernuak Osasunbidearen egoera izan du hizpide. Santos Indurain Osasun kontseilariak jakinarazi duenez, lehen kontsultarako itxaron zerrendetan 43.802 pertsona daude zain. Iazko datuekin alderatuz gero, batez beste, bi asteko atzerapena dute zerrendek. Egun, pertsona bakoitzak, gutxi gorabehera, 64 egun itxaron beharko du kontsultara joateko. Hain zuzen, atzerapenik handienak 2014ko abenduan izan ziren. Guztira, 55.449 pertsona zeuden itxaron zerrendetan, eta atzerapena 81 egunekoa zen. Areago, Osasun kontseilariak gehitu du 7.200 pertsona daudela ebakuntza kirurgiko bat egiteko zain zerrendetan.

Izurriteak sortutako eragina izan du gogoan Indurainek: «Itxaron zerrendetako egoera, batez ere kontsultetakoa, ez da ona. Egoera arrunt batean onargarriak izango ez liratekeen datuak dira, eta badakigu hainbat pertsonarengan duela eragina». Haren arabera, izurriteak eragin «zuzena eta erabakigarria» izan du Nafarroako osasun sisteman. Hala ere, gaineratu du izurritearen «garairik okerrenetan» ere esku artean zituzten planek bermatu zutela bizi egoeretan eragina izan zezaketen kontsultak egotea eta atzeratu ezin zitezkeen ebakuntzak egitea. Osasun langileen lana ere goraipatu du: «Sistema egokitzeko egindako ahaleginen eta osasun langileek egindako lanaren inguruan hausnartzea merezi du, etengabe aritu baitira gauzak egiten eta berrantolatzen». Hala, gaineratu du osasun sistema ez dela gelditu, nahiz eta leku guztietara ezin izan den iritsi.

Orain, Nafarroako Gobernuak pandemiaren aurreko kopuru berberetara itzultzeko ahalegina egingo du, baina Osasun kontseilariak aitortu du egoera honetan ez dela «erraza» izango kopuru horiek murriztea eta lehengo egoerara azkar batean iristea. Halere, erantsi du izurritearen ondorioz jakin dutela zeintzuk diren telefono edo beste bitarteko teknologiko baten bidez egin beharreko kontsultak eta aurrez aurrekoak. Neurriak hartuko dituztela ohartarazi du Indurainek.

Batetik, aurreikusten dute zerbitzu batzuk ehuneko ehunera iristea, betiere kontsultak arratsaldean irekita mantentzen badira. Beste zerbitzu batzuk, ordea, ezingo dira gehiengora iritsi, dituzten baliabideekin «beharrezkoa» baita segurtasun neurri bereziak mantentzea. Bestetik, jarduera kirurgikoetan ere aldaketak espero dituzte; izan ere, ebakuntza gelak goizetan eta arratsaldeetan egongo dira zabalik.

Taldeen erantzunak

EH Bilduren ustez, itxaron zerrendatako egoera «osasun eta gestio arazo bat» izan da, eta erantsi du azken urteetan egondako «gorabeherek» erabaki politikoekin izan dutela zerikusia. Geroa Bairen arabera, berriz, zerrendetako datuak ez dira «onak», baina orain osasun sistemaren «gaitasun osoa» berreskuratu behar da, birusak hemen jarraitu eta egoera okertu arren.


Summary: «Salbuespenezko espetxe politika» eteteko eskatu diote hamar talde politikok Madrili. Ohar bateratu batean, adierazi dute Igor Gonzalez Sola presoaren gisako heriotzak ezin direla berriro gertatu.

Espainiako Kongresuan 38 diputatu eta Senatuan 34 senatari dituzten hamar talde politikok adierazpen bateratu bat argitaratu dute Igor Gonzalez Sola euskal presoaren heriotza dela eta. Horretan, Espainiako Gobernuari eskatu diote amaitzeko «oraindik euskal presoei ezartzen zaien salbuespenezko espetxe politika», eta horren ordez ezar dezala «garai berrira egokitutako espetxe legeria: euskal presoen eskubideekiko errespetuzkoa izango dena, urruntzea amaituko duena eta horiek euskal espetxeetara lekualdatuko dituena, eta helburuotan oinarrituko dena: normalizazioan, baketzean eta euskal gizarteak eskatzen duen bizikidetzaren eraikuntzan».

EAJk, EH Bilduk, Geroa Baik, ERCk, Junts Per Catalunyak, Mas Paisek, BNGk, Compromisek, Mes per Mallorcak eta CUPek izenpetu dute adierazpena. Gogorarazi dutenez, ohiko espetxe legeriari jarraituz, Gonzalez Solak kalean behar zuen aurtengo martxoaz geroztik, beteak zituelako zigorraren hiru laurdenak.

Gaineratu dute presoa gaixo eta tratamenduan zegoela, eta, beraz, tratamendu hori kartzelatik kanpo jasotzeko aukera izan behar zuela: «Askatasunez gabetutako pertsonen bizitza zaintzeko betebeharra dauka estatuak, eta hori ez da bete kasu honetan. Presoaren eskubideen urratze horiek eragin dute espetxean hiltzera, eta, beraz, uste dugu ez direla hartu behar ziren neurri guztiak Gonzalezen heriotza eragozteko». Erantsi dute horrelakorik ezin dela berriro gertatu.

Hilaren 4an hil zen Gonzalez Sola, Martuteneko kartzelan. 47 urte zituen, eta hamabost urte zeramatzan kartzelan.


Summary: Arbonako herriko bozak berriz egitea erabaki lezake epaileak. Gaur aztertu dute Arbonako (Lapurdi) zerrenda abertzaleak Paueko Administrazio Auzitegian ezarritako helegitea. Zortzi egunetara emanen dute erabakiaren berri.

Herriko bozen lehen itzuliko albisteetako bat izan zen: Arbonako (Lapurdi) zerrenda abertzalea baliogabetu egin zuten, boto paperetan ez zelako ageri zerrendako kide batek espainiar herritartasuna duela. Biharamunean erabakiari helegitea ezarri zioten abertzaleek, eta gaur aztertu dute afera Paueko Administrazio Auzitegian. Zortzi egunetara emanen dute erabakia. Abertzaleek uste dute haien aldeko erabaki bat izan litekeela.

«Suprefeturan behar bezala aurkeztu genituen dokumentuak, baina boto paperetan ahantzi genuen», azaldu du Zigor Goieaskoetxea Hats berri bat Arbonari zerrendako kideak. «Espainiar nortasun agiria dut, baina ez naiz espainola. Naturalki egin genuen». Zerrenda abertzaleko kideen ustez, Marie-Josee Mialocq auzapezaren zerrendakoak lehenago ohartuak ziren huts egiteaz, baina azken momentura arte itxaron zuten egoera salatzeko. «Hasieran ez zuten kontaketa egin nahi izan, zuzenean hauteskunde emaitza egokitu nahi izan zuten haien abantailara, boto paperak kontatu gabe», azaldu du Goieaskoetxeak. «Guk bozak kontatzeko eskatu genien, eta adostasun batera iristea proposatu genuen: garaile ateratzen baginen, salaketa jartzen zuten, eta galtzaile baginen, oposizioan zegozkigun lekuak uzten zizkiguten». Mialocqen taldeak ez zuen onartu, eta suprefeturara deitu zuten salaketa ezartzeko. «Funtsean, Arbonako herritarrak izan dira kaltetuak», deitoratu du Goieaskoetxeak.

Gaurko auzi saioan, zerrenda abertzalearen argumentuen alde agertu da Paueko Administrazio Auzitegiko txostengilea. Hondarrean, Arbonako herriko bozak berriz egin behar direla erabaki lezake epaileak. Lehen itzulian 530 bozka lortu zituen Marie Josee Mialocq gaurko auzapezak; 416 Beñat Arla buru zuen zerrendak.


Summary: Aurtengoa, inoizko udarik beroena ipar hemisferioan. Ekainaren eta abuztuaren arteko tenperatura batezbestekoa baino 1,17 gradu altuagoa izan da. Bi hemisferioak kontuan hartuta, uztailik beroenetan bigarrena pairatu du planetak.

Tenperatura mailak neurtu eta datua gordetzen denetik, 2020koa izan da udarik beroena ipar hemisferioan. Uda oraindik amaitu ez den arren, ondorio horretara heldu da Munduko Meteorologia Erakundea. NOAA AEBetako Ozeano eta Atmosferako Administrazio Nazionalaren datuak erabili dituzte kalkulua egiteko.

Ondorioztatu dutenez, ekainaren eta abuztuaren arteko tenperatura batezbestekoa baino 1,17 gradu beroagoa izan da. Orain arte, udarik beroenak 2016 eta 2019koak ziren. Nabarmendu behar da inoizko bost udarik beroenak azken bost urteetakoak izan dira.

Ipar hemisferioan inoizko uztailik beroena izan dela nabarmendu du NOAAk, eta, planeta osoa kontuan hartuta, bigarren beroena.

Uztaileko batez besteko tenperatura planeta osoan 16,72 gradukoa izan da. Kontuan hartu behar da hego hemisferioan negua dela ipar hemisferioan uda denean. Hau da, ia gradu bat beroagoa izan da (0,92) XX. mendearen batez bestekoarekin parekatuta.

Baina zenbakiak are larriagoak dira lehorraren gaineko tenperatura gehitzen bazaio itsas gainekoari. Orduan, 1,18 altuagoa izan da, batezbestekoarekin parekatuta. Inoiz ez da halako zenbaki handirik neurtu.

Urterik beroenetan bigarrena, oraingoz

Udako ondorioak atera dituzte, baina nola doa urtea orain arte? Mundu osoko lur eta itsaso gaineko tenperatura 14,85 gradura heldu da, inoizko beroenetan bigarrena izan da, eta 1,05 gradu ibili da XX. mendeko batez bestekoaren gainetik. Marka 2016. urteak du oraindik.

Udan kliman jazotako gertaera batzuk nabarmendu dituzte klimatologoek. Artikoko izotzaren zabalera inoizko txikiena izan da uztailean, 1981-2010 urteen batezbestekoa baino %23,1 txikiagoa. Iazkoak zuen txikienaren marka, baina aurten Vietnamen tamainaren adinako eremu bat galdu du izotzak.


Summary: Espainiako Memoria Demokratikoaren Legea, puntuz puntu.

Espainiako Gobernuak Memoria Demokratikoaren Legearen aurreproiektua aurkeztu du gaur. Orain arte indarrean zegoen Memoria Historikoaren Legearekiko hainbat aldaketa izango ditu. 1936ko estatu kolpetik hasi eta 1978ra bitarteko epea hartzen du, eta urte horietan «arrazoi politiko eta erlijiosoengatik, eta sexu identitateko edo orientazioko arrazoiengatik» nolabaiteko «jazarpena edo biolentzia» jasan zuten biktimei errekonozimendua aitortzea du helburu. Horrez gain, testuak barne hartzen du 1936ko estatu kolpearen eta ondorengo diktaduraren «gaitzespena» ere. 66 artikulu ditu, hainbat ataletan banatuta. Puntu garrantzitsuenak aztertu ditu BERRIAk, lau ataletan banatuta.

1. Biktimak

- Biktima izendapena nazioarteko giza eskubideen parametroen arabera definituko dute, eta jasanikoaren «errekonozimendu eta erreparazio dokumentu bat» jasoko dute horiek.

- Gerra Zibilean eta diktadura garaian «frankismoko errepresio organoek» ezarritako zigor guztiak «baliogabetzat» joko dira. Izan ere, lege berriak «legez kontrakotzat» joko ditu organo horiek.

- Urriaren 31 biktimak omentzeko eguna izendatuko dute,1978ko egun hartan onartu baitzen Espainiako Konstituzioa. Era berean, «Gerra Zibilaren eta Diktaduraren eraginez erbestearen biktima» izandakoak omentzeko eta gogoratzeko eguna izendatuko dute maiatzaren 8a.

- Gerraren eta diktaduraren biktimen errolda bat egitea onartuko dute, «behartutako desagerpenen inguruko informazioaren sakabanaketari eta zatiketari erantzuteko».

2. Memoria demokratikorako politikak

- Legearen arabera, desagertutako herritarren bilaketa lana estatuari dagokio, baina «gainerako administrazio publikoek dituzten eskumenei kalterik egin gabe». Hala, Espainiako Gobernuaren pean geratuko lirateke, besteak beste, hobien mapa bat osatzeko eta desobiratzeak egiteko protokoloa zehaztu eta horiek aurrera eramateko baimenak emateko eskumena.

- Fiskaltza espezializatu bat sortuko dute 1936. eta 1978. urteen artean gertatutako «giza eskubideen eta Nazioarteko Zuzenbide Humanitarioaren urraketak ikertzeko. Erakunde horrek urraketen biktimak bilatzeko «bultzatzaile» lanak egingo ditu.

- Indarrez kendutako ondasunen inguruko ikerketa bat bultzako dute, eta beste bat behartutako lanak egin zituztenei aitorpena egiteko helburuarekin.

- Gerraren edo diktaduraren eraginez erbestera joan zirenen ondorengoek espainiar herritartasuna eskuratzeko aukera izango dute. Gauza bera egiteko aukera izango dute nazioarteko brigadetan parte hartu zutenek ere.

- Erakunde publikoek «beharrezko neurriak» hartu beharko dituzte «memoria demokratikoaren aurkako sinbolo eta elementu publikoak» kaletik kentzeko. Era berean, hainbat neurri hartuko dituzte «altxamendu militarraren, 36ko gerrarem edo diktaduraren» gorespena helburu duten egitasmoak eragozteko. Hala, indargabetu egingo dituzte Francok emaniko noblezia tituluak eta sariak.

- Euren helburuen artean «frankismoaren apologia» edo «frankismoaren biktimen aurkako biolentzia edo gorrotoa» dituzten erakundeei zuzendutako «egitasmoak» egingo dituzte. Proposamenaren zirriborroan, horiek legez kanpo uzteko aukera adierazten zen; esaterako, Francisco Franco fundazioa.

- Erorien Haranari erabilera «pedagogiko bat» eman beharra azpimarratzen du legeak, eta han hilobiratuta daudenen gorpuak berreskuratzeko eskubidea aitortzen die senideei. Eliza nagusiaren alboetan dauden hilobietan «36ko gerraren eraginez hildako pertsonak» bakarrik egongo dira. Hala, basilikan leku «berezitu bat» duen gorpu oro mugituko da. Horien artean leudeke Jose Antonio Primo de Riveraren gorpuzkiak.

3. Memoriaren aldeko mugimendua

- Memoria historikoaren alde lan egin duten erakundeen lana eskertzeko asmoz, erregistro bat sortuko du Espainiako Gobernuak. Erakunde horiek, gainera, sortuko den Memoria Demokratikorako Kontseiluaren aholkulari izango dira.

4. Zigorrak

- Legearen artikuluak errespeta daitezen, zigorrak ezartzea ere aurreikusi du Madrilek. Hala, 200 eta 150.000 euro arteko zigorrak ezarriko ditu, «biktimen defentsa eta balio konstituzionalen duintasuna espazio publikoan errespeta daitezen».


Summary: Zerga bilketaren jaitsiera pixka bat apaldu da abuztuan, -%16raino. Joan den urteko lehen zortzi hilabeteetan baino 1.610 milioi euro gutxiago bildu dituzte aurtengoan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru ogasunek.

Errenta zergaren bilakaera hobeak pixka bat txukundu du zerga bilketaren jaitsiera Araba, Bizkaian eta Gipuzkoan. Erorikoa oso handia da oraindik, historikoa, ez baita urteroko kontua bilketa urte batetik bestera %16,6 txikitzea. Baina uztailekoa baino hobea da datua, orduan bilketa %19,9 ari baitzen gutxitzen.

Kopuru osoetan, 8.068 milioi euro jaso dituzte zergetan hiru aldundiek, iazko lehen zortzi hilabeteetan baino 1.610 milioi gutxiago. Esan daiteke 86 milioi txikitu dutela zuloa, uztailaren amaieran erorikoa 1.696 milioi eurokoa izan baitzen.

Edonola ere, kopuru horiek txiki geratuko dira urtearen bukaeran. Esaterako, azkenean bilketa %20 jaitsiz gero, ia 3.100 milioi euro jaitsiko da bildutakoa; %15 jaitsiz gero, 2.300 milioi eurotik gora. Hau da, bilketa 2014ko kopuruetara jaitsiko dela %20 txikituz gero, eta 2016ko mailara, %15 txikitzen bada.

Iragarpenek, huts

Kopuru bat edo beste bat bada, ezerezean geratuko dira joan den urrian Finantzen Euskal Kontseiluak egindako iragarpenak, bilketa %3,6 handituko zela kalkulatu baitzuten Jaurlaritzak eta aldundiek.

Zulo horrek batez ere Eusko Jaurlaritzari egingo lioke kalte, haren kutxetara doazelako ogasunek bildutako hamar eurotik zazpi. Gasteizko gobernua hasi da prestatzen egoera horretarako. Espainiako Gobernuarekin %2,6ko defizit muga hitzartu zuen abuztuan. EAE Euskal Autonomia Erkidegoaren barne produktu gordina 80.000 milioi direnez —Eustaten 2019ko datua—, Jaurlaritzak 1.800 milioi euroren zuloa egin ahal izango du aurten, eta zor merkatuetara edo bankuetara jo beharko du diru hori lortzeko. Iazko soberakinekin eta Espainiako Gobernuak Covid funtsetik emandako diruarekin zerga bilketaren jaitsieraren zatirik handiena bete ahal izango dutela esan du Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun kontseilariak: «Zerbitzu publikoei eutsi ahal izango diegu, ez ditugu murrizketak egin beharko, eta krisi ekonomikoari behar ditugun baliabideekin egingo diogu aurre».

Handia izango da zuloa Nafarroan ere. Ekainaren 30era arte 1.300 milioi euro jaso ditu Nafarroako Ogasunak, iazko lehen urte erdian baino 235 milioi euro gutxiago (-%15,3). Maria Txibiteren gobernuak BPGaren %2,3ko defizit muga adostu du Espainiako Gobernuarekin, baina beharrezkoa bada handituko duela agindu du.

Gipuzkoan, hobeto

Zerga bilketaren hobekuntza batez ere Gipuzkoari dagokio. Uztailera arte %19,9 ari zen jaisten, baina hilabete geroago %10,6ra murriztu da jaitsiera hori. Gipuzkoako Aldundiak azaldu duenez, errenta kanpaina bukatu berri du eta emaitza «ona» izan duela azaldu du Eider Mendoza bozeramaileak, iaz baino %2,8 gehiago jaso baitute. Jaitsiera handiak izan dira sozietate zergan (-%29) ordainketa batzuk atzeratu direlako, eta BEZean ere bai (-%16), kontsumoa asko jaitsi delako. Edonola ere, Mendozak iragarri du urte bukaeran %20ko jaitsiera espero dutela.

Kopuru horren inguruan daude Araban eta Bizkaian, uztailetik abuztura arte hobekuntza apal bat izan duten arren: -%20,3tik -%19,6 Araban, eta -%19,9tik -19,4ra Bizkaian. Arabako Aldundiak nabarmendu du hilabete batetik bestera egoera txukuntzen ari dela, eta iradoki du azaroan jauzi bat egin dezakeela, errenta zergako ordainketa batzuk orduan izango direlako.


Summary: Sits inbaditzailea Iruñea okupatzen ari da berriz. Ezpel-sitsaren egoera Nafarroan «kontroletik at» dagoela salatu du talde naturazale batek.

Bideo bat plazaratu dute gaur Nafarroako Basozainek. «Halako itxura zuen bart Iruñeko Ezkaba auzoko atari batek». Bideoan etxe bateko atari bat agertzen da, kaleko argi batek argiztatuta, eta haren inguruan hegan, eta lurrean hilda, milaka zomorro, tximeleta modukoak.

Ezpel-sitsa -Cydalima perspectalis- du izen zomorro hegalariak, eta basozainek ohartarazten dutenez, espezie exotiko inbaditzailea da. Ezpelen izurria da, eta hortik datorkio izen. Kalte handia egiten die zuhaitzei: harrek zuhaitzaren hostoak jaten dituzten, baina ezpalari ere eragiten diotenez, landarea lehortu eta hil dezakete.

«Ezpel-sitsaren egoera kontrolez kanpo dago Iruñerrian», idatzi du tximeletak babesteko Zrynthia elkarteak. Taldeak kontrolerako gune bat du Ilundainen, eta hura sitsez erabat estalita dagoela erakutsi du argazki baten bidez. «Kalkulatu dugu 50.000 ale gau bakar batean». Elkartearen arabera, sitsa Europako ezpelak suntsitzen ari da. «Hegazti batzuk jan egiten dituzte sitsok, baina, horrenbeste daudenez, ezin dute izurria kontrolatu».

Beroarekin areagotu egiten da populazioa, eta sitsak bizpahiru kumaldi izan ditzake urtean, leku epeletan. Nafarroaren iparraldean, sitson erasoa pairatzen ari dira ezpelek azken zazpi urteotan.

Asiako ekialdeko espeziea da berez, hau da, Txina, Japonia, Koreakoa. Europan 2006. urtean atzeman zuten lehen aldiz. Gero, Suitza, Herbehereetan zabaldu zen, eta, ondoren, Europa osoan. Kanadara ere heldu ziren 2019. urtean.

Nafarroako Gobernuak iaz egin zuen zomorroaren inguruko txosten bat. Horretan ondorioztatu zutenez, Txinako produktuak ekartzen zituen enpresa baten inguruan atzeman zuten Europan lehen aldiz. Besteak beste, Asiako ezpelak inportatzen zituen enpresak, eta sitsarekin kutsaturik zeuden ale batzuk ekarri zituzten.

Euskal Herrian 2015. urtean atzeman zuten lehen aldiz, Bidasoa aldean, baina litekeena da lehenagotik ere ibiltzea hemen. Izan ere, ezpelak leku malkartsu eta zailetan hazten ohi dira, eta horregatik da zaila izurria atzematea eta haren kontra borrokatzea.

Iaz ere sumatu zuten sitsa Iruñean, eta ikusten hasi ziren hiriburuaren inguruko basoetako ezpeletan hosto galtze larriak.


«Egoera jasanezina da»

Summary: «Egoera jasanezina da». Baikoko pilotari gehienek agerraldia egin dute, eta gogor salatu dute enpresak azkenaldian izandako jokabidea. Enpresak jarrera aldatu ezean, prest daude mobilizazioren bat egiteko. Pilotari profesionalen elkarte bat sortzeko asmoa azaldu dute.

Baiko Pilota enpresako pilotarien gehiengoak aurrerapausoa eman du. Nahikoa dela esan diote enpresari. Duela bi aste, euren kezka azaldu zuten prentsari igorritako ohar batean. Gaur, ordea, beste pauso bat eman dute, eta jendaurrean azaldu dira Tolosan (Gipuzkoa), Beotibar pilotalekuan. Azaldu dutenez, «atsekabe orokor bat» ari dira bizitzen aspaldian enpresak haiekiko hartu dituen hainbat jokabiderekin, eta jokabide horiek zuzendu beharrean, «biderkatu» egin dira azken hilabeteetan. Horregatik erabaki dute «beti ezkutuan egon den egoera» publikoki azaltzea.

Hamasei pilotarik hartu dute parte agerraldian. Joanes Bakaikoa eta Jon Erasun egotekoak ziren, baina Bakaikoari, enpresak entrenamendua jarri dio ordu berean, eta Erasun, bakartuta dago etxean, COVID-19a dela eta. Iosu Eskirozek eta Victor Estebanek bete dituzte haien tokiak. Hain zuzen ere, ez bati, ez besteari ez dio berritu kontratua Baikok. Ez dira egon Aimar Olaizola, Mikel Urrutikoetxea eta Ander Imaz. Mikel Larunbe ere da egon, baina hark bere erabakia zehaztu nahi izan du ohar batean. «Nire lankideei, guztiei, hasieratik, eta errespetu osoz euren erabakiarekiko azaldu nizkien nik prentsaurrekoan parte ez hartzearen arrazoiak. Nahiz eta taldeko kide bezala —hasieratik eta orain bezala—, taldearen helburu nagusia, kezkak eta gauzak aldatzeko nahia erabat partekatu, nire iritziz, planteatu den bezalako prentsaurrekoa une honetan kaltegarria gerta daiteke daukagun egoera behar bezala irtenbide-bidean abiatzeko. Prentsaurrekoan parte ez hartzea prozedura ezadostasun puntual bat baino ez da. Benetan garrantzitsua dena da taldeko pilotariok dagozkigun gai funtsezkoenetan gure langile kontzientzia eta praktika kolektiboa egoki mantentzea eta garatzea».

Hauek dira pilotari talde horrek egindako salaketak: Baiko taldea sortu zenean informaziorik ez jasotzea; entrenamenduetan pilotari bakoitzaren egoera pertsonala kontuan ez hartzea eta trabak jartzea; bidaien diru ordainak ez jasotzea; aurrekontratua dutenek baldintza txarrak dituztela; Jose Ramon Garai kudeatzailearen errespetu faltak; esklusibotasun osoa eskatzea soldata txikia jasotzen dutenei; pilotarien eta prentsaren arteko harremanak debekatzea; partida berezietako osagarriak nahierara manipulatzea; akats arinengatik edo materialari buruzko adierazpenak egiteagatik isunak jasotzea; laguntzaileentzako gonbidapenak kentzea; aldi baterako erregulazioaren txostena ez jasotzea; horren negoziazioan pilotariak kolektibo moduan ez onartzea; Iker Arretxeri kontratua ez berritzea, eta haren agurrean enpresako inor ez egotea; Iosu Eskirozi kontratua ez berritzea, nahiz eta horretarako, hainbat pilotari prest zeuden euren soldata jaisteko; eta Victorri kontratua ez luzatzea.

Pilotarien arabera, «jasanezina da egoera, eta pilotaren onerako, aldatu egin behar da». Horregatik, eskaera zehatzak egin dituzte: Garaik jarrera aldatzeko, eta enpresak azkenaldian hartutako zenbait erabaki berriro planteatzeko. Eskaera horiei «entzungor» eginez gero eta «tratu bera» jasotzen jarraituz gero, «neurri zorrotzagoak» hartu beharko dituztela diote, hala nola, mobilizazio bat egitea. Diotenez, «garai nahasi honek eta tratu iraingarri horiek pilotariek jasaten duten babesgabetasunari buruzko hausnarketa bat» eragin diete. Horren aurrean, «euren bidea egin eta hari jarraitzea» erabaki dute. Horretarako, pilotari profesionalen elkarte bat sortuko dute, «egungo pilotariak eta datozen urteetan etorriko direnak babesteko». Haien ustez, «funtzionatzeko modua aldatu behar da, elkartu, eta pilota profesionalaren munduko subjekturik ahulena, eta, aldi berean, garrantzitsuena babestu: pilotaria».


Ekinaren ekinez irabazi du

Summary: Ekinaren ekinez irabazi du. Kamna nagusitu da Tourreko 16. etapan, ihesean indarra eta adimena uztartuta. Oilarrak bukaeran hasi dira mokoka, baina ez da alderik izan

Behin eta berriro saiatzeak badu saria. Galde diezaiotela, bestela, Lennard Kamnari eta Bora Hansgrohe taldeari. Peter Sagan eta Emanuel Buchmannen ezinaren aurrean, taldeko ehiztariak egunez egun aritu dira etapa ehizan. Kamna, adibidez, jo eta su aritu da. Bigarren izan zen 13. etapan, eta gaur, azkenean, garaipen preziatua eskuratu du. Ihesaldiko indartsuena izan da, eta argiena ere bai, behar zenean jo duelako eraso erabakigarria: Moucherotte (11,1 kilometro eta %6,5) gainean, helmugatik hogei kilometrora. Richard Carapaz (Ineos) atzean utzi, eta dotore egin ditu helmugara bitartekoak. Onenen artean, fereka batzuk baino ez dira izan bukaeran, eta Primoz Roglicek (Jumbo Visma) arazorik gabe eutsi dio lidergoari.

Bizi-bizi hasi da etapa. Saiakera ugari izan dira ihesaldia osatzeko, eta azkenean hamabost ziklistako taldea osatu da lasterketa buruan. Kamna eta Carapazez gain, bertan sartu dira Julian Alaphilippe (Deceuninck), Andrey Amador (Ineos), Warren Barguil (Arkea), Nicolas Roche (Sunweb) edota Imanol Erbiti (Movistar). Saganek (Bora) ere bazuen aurrera egiteko burutapena, maillot berdearen lehiari begira, baina Sam Bennettek (Deceuninck) ez dio irteten utzi.

Beste zortzi ziklistak, ordea, lortu dute aurreko taldearekin bat egitea. Pierre Rolland (Vital Concept) izan da horietako bat, eta beranduago, Mikel Nieve (Mitchelton), Romain Sicard (Total Direct) eta Pavel Sivakov (Ineos) iritsi dira, besteak beste. Tropelean ez da surik piztu. Erritmo lasaia jarri du Jumbo Vismak, eta horri esker, bidea egin du ihesaldiak. Mendateak igarotzen joan ahala, hamar minututik gorako errenta hartu du. Erantzukizun osoa Borak hartu du, Kamnaren aukerak jorratzeko. Daniel Oss jarri da gurditik tiraka, eta haren gurpilean izan dira gainontzeko iheskideak. Rolland mugitu egin da bigarren mailako Porte (7,4 kilometro eta %6,8ko pendiza) eta Revelen (6 kilometro eta %8), mendiko puntuak hartu, eta bide batez, taldea xehatzen hasteko. Alabaina, bat eginda jarraitu du ihesaldiak.

Horiek horrela, Moucherotteko igoerari begira jarri dira txirrindulariak. Lehen mailako mendatea zen, eta helmugatik 33 kilometrora hasi behar ziren igotzen. Quentin Pacher (Vital Concept) iritsi da buruan, minutu erdiko aldearekin, mendatearen aurreko sasi-ordekan mugitu eta gero. Horrek zalantzak sortu ditu atzean. Oso talde jendetsua zen, eta zaila zen elkar ulertzea. Azkenean, Ineosek hartu du ekimena. Erritmo gogorra jarri du Amadorrek, eta horrek sufriarazi egin ditu hainbat ziklista. Nievek, kasurako, ezin izan du galbahea gainditu. Sicard eta Erbiti ere atzean gelditu dira.

Taldekidearen lanari jarraipena eman dio Carapazek, eta harekin batera Kamnak, Alaphilippek eta Sebastian Reichenbachek (Groupama) egin dute aurrera. Gainetik 4,5 kilometrora harrapatu dute Pacher. Tropelean, igoerari ekin aurretik gelditu da atzean Bernal, datozen egunetarako indar eta askatasun gehiagorekin aritu ahal izateko. Guillaume Martinek (Cofidis), aldiz, erasoa jo du aldapan gora hasi orduko, Nicolas Edet taldekidearekin batera, baina saiakera hutsala izan da. Jumbok ezarri du kontrola, eta beste inor ez da atera multzoaren abarotik.

Pogacarren oldarraldia

Carapazek ahaleginak eta bi egin ditu Alaphilippe atzean uzteko. Eta lortu du, baina beste arerio gaizto bat itsasi zaio gurpilera: Kamna. Alemaniarrak tinko eutsi die Ineosekoaren astinduei, eta gainetik 300 metrora errematatu du. Abila da erlojuaren kontra, eta dohainak tartea zabaldu eta mantentzeko baliatu ditu. Hartara, garaipen distiratsua lortu du Villard de Lanseko helmugan. 1.27ra iritsi da Carapaz, eta 1.56ra Reichenbach.

Tropelak, berriz, ia hamazazpi minutuko atzerapena izan du. Oro har, lehiaz mozorrotutako atseden eguna izan da oilarrentzat; baina mokoka hasi dira bukaerako aldapan (2,2 kilometro eta %7,9), Pogacarren ekimenez. Esloveniarra Roglic atzean uzten saiatu da, eta azken metroetan, Miguel Angel Lopezek (Astana) hartu dio lekukoa. Haatik, hautagai nagusi guztiak batera helmugaratu dira. Nairo Quintana (Arkea) atzean gelditu da, baina podiumerako aukerarik ez zuen jada.

Bihar, etapa erabakigarria jokatuko da Grenoble eta Loze artean. Bi mendate besterik ez dira igoko 170 kilometroko ibilbidean, baina ez dira edozein mendate: Madeleine (17,1 kilometro eta %8,4) eta Loze (21,5 kilometro eta %7,8). Roglic menderatzeko azken-aurreko aukera izango da, larunbateko erlojupekoaren aurretik.


Vosen bigarren garaipena

Summary: Vosen bigarren garaipena. Bizkorrena izan da Torrecinako helmugan. Van Vleutenek jarraitzen du lider.

Bigarren aldiz altxatu ditu besoak aurtengo Tourrean Marianne Vosek ( CCC Liv) aurtengo Giroan. Hirugarren etapan nagusi izan zen, eta,oraingo honetan, bosgarrenean, bera izan da bizkorrena Terracinako zirkuituko helmugan jokatutako esprintean. Annemiek Van Vleutenek lider segitzen du (Mitchelton Scott),

Zirkuitu batean jokatutako, etapa esprintean aurreikusten zen, eta bete egin da. Esprinterren taldeek ondo kontrolatu dute lasterketa, eta 53 lagunez osatutako multzo bat iritsi da azken metroetara, eta hor Vosek bere eskarmentua baliatu du garaipena lortzeko. Multzo horretan egon Ane Santesteban (WNT). Errenteriako txirrindularia hamaikagarren izan da, eta postu berean da sailkapen nagusian, Van Vleutenengandik 5.58ra. Lehen hamarren artean sailkatzea da Santestebanen helburua.

Larunbatean amaituko da proba, eta gaur zazpigarren etapa jokatuko da Torre del Greco eta Nola artean (97 km).


Summary: Urkulluk «itun politikoa» proposatu dio Felipe Borboikoari. Lehendakariaren ustez, «autogobernuan aurrera egiteko» aukera dago oraon.

Espainiako errege Felipe Borboikoak harrera egin dio Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluri, eta, bileran, Urkulluk esan dio orain «xedea eta aukera» dagoela «autogobernuan aurrera egiteko».

Urkulluk azaldutakoaren arabera, Gernikako estatutuak ekarri zuen «Euskal Herriaren nortasun bakan eta bereziaren aitortza». Orain, »aldebiko harreman berezi hori» gaurkotzeko aukera dago, eta, horretarako, «Euskadin akordio zabala» erdiestea eta Espainiako Estatuarekin «itun berria» egitea da bidea.

Urkulluren asmoa da «etorkizunerako ituna lortzea», eta, horren bidez, «Euskadiren nazio errealitatea eta euskal autogobernuaren berezitasuna aitortu, eta [Espainiako] Estatuarekin aldebiko harremana bermatu» nahi du.

Lehendakaritzak adierazi duenez, Urkulluren eta Felipe Borboikoaren arteko bilerak bi ordu eta erdi iraun du eta «giro adeitsuan» egin da.


Summary: Uriartek Jaurlaritzan jarraituko du, Urkulluren aholkulari gisa. Hezkuntza sailburu izan da aurreko bi agintaldietan, eta haren ordez Jokin Bildarratz izendatu zuten. Uriartek gobernuan jarraituko du, gaur aldizkari ofizialean jakinarazi dutenez.

Cristina Uriartek Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu ohiak gobernuan jarraituko du. EAEko aldizkari ofizialean gaur argitaratu dute haren izendapenari buruzko erabakia: Lehendakaritzako aholkulari izango da, eta sailburuorde baten maila izango du.

Gobernuaren osaketatik kanpo geratu zen orain bi aste Uriarte —Jokin Bildarratz izendatu zuten Hezkuntza sailburu—. Uriarte Iñigo Urkullu lehendakariak fitxatu zuen Eusko Jaurlaritzarako, eta elkarrekin egin dituzte bi agintaldi. Politikaren arloan ibilbiderik egin gabea zen Uriarte, nahiz eta ardura postuak izanak zituen EHU Euskal Herriko Unibertsitatean. Aldizkari ofizialean ez dute zehaztu zer arlotan arituko den aurrerantzean Uriarte.

Uriarterena ez da kasu bakarra. Jonan Fernandezek, aurreko agintaldietan Bake eta Bizikidetzako idazkari izan denak, Lehendakaritzan jarraituko du aurrerantzean: Trantsizio Sozialeko eta 2030 Agendako ordezkaria izango da —bizikidetzarekin lotutako gaiak aurrerantzean ez dira Lehendakaritzan egongo, baizik eta Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikako Sailean—.


Summary: Yoshihide Suga aukeratu dute Japoniako lehen ministro. Orain arteko gobernuburuaren alderdikideak parlamentuko bi herenen babesa jaso du.

Japoniako Parlamentuak berretsi egin du LDP Alderdi Demokratiko Liberalak hartutako erabakia, alegia, Yoshihide Suga izendatzea Shinzo Aberen ordezko. Astelehenean izendatu zuen alderdiak Suga idazkaritza nagusirako, eta LDPk gehiengo zabala duenez legebiltzarrean, erraz lortu ditu Sugak lehen ministro kargurako behar zituen sostenguak.

Aberen alderdikidea izan arren, Suga ez da elite politikoko kidea. Aberen gobernuan hainbat kargu izan ditu Sugak, tartean gobernuko eledunarena, eta maiz agertu izan da prentsaurrekoetan ere, batez ere azken hilabeteetan, lehen ministroaren osasunak okerrera egin zuenetik. Gobernuburu berriak dagoeneko iragarri du Abek hasitako politikei eutsiko diela, baina baita beste batzuk bultzatuko dituela ere; besteak beste, erreforma burokratikoak eta nekazaritza eremuentzako laguntza politikak.

Gobernu berriak koronabirusak eragindako osasun krisiari eta gainbehera ekonomikoari egin beharko dio aurre. Munduko hirugarren ekonomia boteretsuenak %27,8 egin du behera apirila eta ekaina bitartean, batez ere pandemiari lotutako itxialdiaren ondorioz. Osasun arloan, berriz, COVID-19ak gogor jo du herrialdean, eta gaur arte 76.000 kasu eta 1.400 hildako eragin ditu.

Sugak gaur arratsaldean iragarriko du kabinete berria nork osatuko duen. Dena den, haietako batzuk dagoeneko ezagunak dira; besteak beste, Taro Aso izango da Ekonomia ministroa eta lehen ministrordea. 2008an, alderdiko buru eta lehen ministrorako hautagai izendatu zuen LDPk Aso, baina hauteskundeak galdu zituzten, eta oposizioburu aritu zen hiru urtean. Harekin batera arituko da Nobuo Kishi, Defentsa ministro lanetan. Aberen anaia da Kishi; kontserbadorea da hura bezala eta Konstituzioa aldatzearen aldekoa, Japoniak «bere burua defendatzeko baliabide guztiak» izan ditzan.


Summary: Nafarroako 33 enpresa zigortu dituzte ikasleen garraioan kartel bat osatzeagatik. CNMC Merkatuen eta Lehiaren Espainiako Batzordeak dio 2013tik 2018ra Nafarroako Hezkuntza Sailaren lehiaketak banatzeko akordioa egin zutela

Ikasleen garraioan aritzen diren 33 autobus enpresari 3,36 milioi euroko isuna jarri die Merkatuen eta Lehiaren Espainiako Batzordeak, eta beste 15.000 euro enpresa horiek sortutako elkarte bati. Horrez gain, autobus enpresa horiek ezingo dute lan egin aurrerantzean ikasleak eramaten, frogatutzat jo duelako kartel bat osatu zutela 2013tik 2018ra, Nafarroako Hezkuntza Sailaren lehiaketan banatzeko.

Agiri baten bidez, garraio enpresek ukatu egin dute lehiaren aurkako ezer egin dutela. Haien iritziz, Nafarroako Gobernuak gertatutakoa «oker interpretatu» du, eta hori da ikerketak erakutsitako bakarra. Autobus konpainiek ohartarazi dute isuna ordaindu behar izateak haietako asko ixtera behartuko dituela, jada «egoera oso kritikoan» baitaude. Itxialdian ez zuten lanik egiterik izan, eta, orduz gero, aisialdiari eta kirolari lotutako zerbitzu gehienak bertan behera geratu dira.

Lehen eta Bigarren Hezkuntzako ikasleen garraioan aritu ziren legearen aurka zigortutako 33 enpresa horiek. 2019-2020 ikasturtean, esaterako, 115 eskolatako 14.498 ikasle garraiatu dituzte lehiaketa horien bidez kontratuak lortutako autobus enpresek. Zortzi urtean ibilbideak banatu zituzten enpresek, legez kontrako akordio baten bidez, betiere lan karga bermatzeko.

CNMCk dio garraio sorta bat lehiaketan ateratzen zenean, enpresa bakarrak aurkeztu zuela hautagaitza, eta beste hainbat ez zirela agertzen, «ibilbide horiek bere gain hartzeko gaitasuna izan arren». Egin izan balute, prezioek behera egingo zuten, baina enpresa bakarra uztean beti lehiaketan, hark finkatzen zuen salneurria. «Karteleko enpresek zortzi urtean banatu zituzten aukeratutako ibilbideak, txandak eta konpentsazioak ezarriz, lan karga eta prezioak ziurtatzeko».

Orain, ordea, CNMCk zigorrak ezarri dizkie. Zehazki, 3,36 milioi euroko zigorra ezarri die, eta horiei «akordioa eratu zuen» elkarteari ezarritako 15.000 euroko zigorra gehitu behar zaizkie. Gainera, CNMCk martxan jarri du administrazioak berriz kontratatzea debekatzeko prozedura, erabaki zigortzailea Espainiako Kontratazio Publikoaren Kontsulta Batzordera igorriz. Zigortutako enpresen elkartea Nafarroako Garraio Enpresen Elkartea (ANET) da. Garraio enpresen artean, berriz, Compañia Navarra de Autobuses SA enpresak eta Burundesak jaso dituzte zigorrik handienak.

Aurrekariak

Ez da lehen aldia lehiaren aurkako erakundeek autobus konpainiak zigortzen dituztela. Lehiaren Euskal Agintaritzak, esaterako, milioi bat euroko isuna jarri zien 2017an Avitrans Gipuzkoako autobus zerbitzuen enpresen elkarteari eta hemezortzi autobus enpresari, 1988tik 2015era bitartean kartel bat osatu zutelako lurraldeko garraio merkatua haien artean banatzeko.

Urtebete lehenago, berriz, Lehiaren Euskal Agintaritzak ikastetxeetan jangela zerbitzuak ematen dituzten enpresak zigortu zituen, hamar urtez merkatua banatzeagatik: 18,4 milioi euroko isuna ezarri zien zazpi catering enpresari, baina, gerora, isuna 7,3 milioira murriztu zuen EAEko Auzitegi Nagusiak .


Summary: Gonzalez Solaren heriotzak atsekabea sortzen diola berretsi du Grande-Marlaskak. Vox alderdi ultraeskuindarrak eraman du euskal presoaren heriotzaren gaia Espainiako Kongresura. Barne ministroak bat egin du Sanchez presidentearen hitzekin.

Kontrol saioa izan dute gaur Espainiako Kongresuan, eta Igor Gonzalez Sola euskal presoaren heriotzaz galdetu dio gobernuari Ignacio Gil Lazaro Voxeko diputatuak. Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak «atsekabea» azaldu zuen joan den astean presoaren heriotzaren harira, eta Voxek salatu du hori biktimei «traizio» egitea dela. Presidentearen hitzak babestu ditu, ordea, Fernando Grande-Marlaska Barne ministroak: «Humanismoan ez dago lekurik preso baten heriotzaz pozteko».

Grande-Marlaskak «balio demokratikoak» goraipatu ditu. Haren hitzetan, «balio demokratikoekin eta zuzenbide estatuarekin» lortu zuten ETAri aurre egitea. Voxen jarrera deitoratu du: «Ez dakizue ETA gabe bizitzen. ETA erabiltzen duzue espainiarren artean konfrontazioa sortzeko».

Voxek bakarrik ez, PPk ere jo du Espainiako Gobernuaren aurka Gonzalez Solaren heriotzaren harira samina azaltzeagatik. Biktimei barkamena eskatzea galdegin dio Pablo Casado PPko presidenteak Sanchezi.


Summary: Von der Leyenek proposatu du Osasuna EBren eskumena izatea. Europako Batasunaren egoerari buruzko hitzaldi bat egin du Europako Batzordeko presidenteak. Iragarri dituen asmoen artean daude gutxieneko errenta bermatzeko egitasmo bat eta Schengen eremua eraberritzea.

Europako Batzordeko presidente Ursula Von der Leyenek pandemia betean egin du Europako Batasunaren egoerari buruzko bere lehen hitzaldia. COVID-19ak goitik behera aldatu du EBko egoera, eta agerian utzi ditu estatu kideen gabeziak. Horiek asebetetzeko hainbat egitasmo iragarri ditu Von der Leyenek, betiere nabarmenduz batasunak bere bideari jarraituko diola, eta «hondamendiek eta kanpoko presioek» ez dituztela haren erabakiak aldatuko. Hona hemen iragarritako hainbat neurri:

Osasuna

Ehunka mila kutsatu eta milaka hildako ditu EBk orain, eta osasuna da estatu kideen lehentasuna; zehazki pandemiaren aurre egiteko neurri eraginkorrak hartzea. Horri dagokionez, osasun arloko eskumenak Bruselaren esku uztearen alde egin du Von der Leyenek: «Osasunean indartsuagoa den Europako Batasun bat eraiki behar dugu, eta horretarako krisi honetatik ikasi behar dugu. Eskumenen inguruan hitz egiten hasi behar dugu, eta finantzaketa handitu», adierazi du batzordeko buruak. Alde horretatik, Gaitzak Aurreikusi eta Kontrolatzeko Zentroaren ardurak handitu eta atzerriarekiko menpekotasuna gutxitzeko beharra nabarmendu du Von der Leyenek. Hala, hainbat egitasmo ere iragarri ditu: besteak beste, ikerketa klinikorako agentzia baten sorrera eta datorren urtean egingo duten osasunari buruzko goi bilera.

Schenghen

Von der Leyenek merkatu bakarraren abantailak ere goraipatu ditu, eta nabarmendu du hura «oinarrizkoa» izan dela krisia kudeatzeko eta «indarra berreskuratzeko». Hala, egun dituen oztopoak gainditzearen alde egin du, eta hura bultzatzera deitu ditu estatu kideak, baita askatasunak berreskuratzearen alde ere: zehazki, herritarren, kapitalen, ondasunen eta zerbitzuen zirkulazio askea. Hala, iragarri du Schengen eremua eraberritzeko proposamen bat jarriko dutela mahai gainean, baina xehetasun gehiago eman gabe.

Kritikak

Nazioarteari ere mintzatu zaio Europako Batzordeko burua, eta, besteak beste, Errusiaren eta Turkiaren jarrerak gaitzetsi ditu, eta babesa helarazi die Greziari eta Zipreri, Mediterraneo ekialdeko gatazkari erreferentzia eginez. Kritikak egin ditu AEBetako presidente Donald Trumpen aurka ere, baina aldi berean harekiko nazioarteko harremanak defendatuz. Poloniak LGTBI komunitatearekiko agerturako jarrera ere salatu du Von der Leyenek, eta ohartarazi «LGTBIrik gabeko eremuek» ez dutela tokirik batasunean: «Norbera izatea ez da ideologia bat, nortasun bat da. Inork ezin dizu hori kendu. Ez dut atsedenik hartuko berdintasunean oinarritutako batasun bat lortu arte». Hala iragarri du, gorroto delitutzat jo daitezkeenen zerrenda zabalduko duela arrazan, sexuan, generoan eta erlijioan oinarritutakoak ere hor sailka daitezen.

Horrez gain, Von der Leyenek iragarri du Bruselak migrazio politika berri bat aurkeztuko duela datorren astean, nabarmenduz «bizitzak salbatzea obligazio bat» dela.

Gas isuriak

«Gure inpaktu azterketek argi erakusten dute: gure ekonomiak eta industriak kudeatu dezakete hau». 2030. urterako EBk bere negutegi gasak 1990eko mailetatik %55 murrizteko helburua izatea defenditu du gaur Von der Leyenek, 2050. urtean klima neutraltasuna lortzeko gauzak «bizkorrago» egin behar direla esanez.

Une honetan, %40koa da murrizketa helburua, eta, %55erainoko igoera handia bada ere, askok uste dute are gehiago lor daitekeela, eta batzordea motz gelditu dela. Europako Parlamentuak berak %60ko helburua hobetsi berri du bere ingurumen batzordean, eta emisioen gutxitzeak %65ekoa izan behar dutela diote, esaterako, Alemaniako berdeek. Beste aldetik, ordea, Von der Leyenek Europa ekialdeko herrialdeak ditu, nagusiki Polonia, Itun Berdearekin kritiko, eta trantsiziorako funts berezien eske.

Neutraltasun klimatikorako aldaketa eta pandemiak eragindako krisitik suspertzeko bidea batera doazela uste du Bruselak. Horregatik, Europako Batzordeak Suspertzerako Next Generationeko diruaren herena baino gehiago bideratu nahi du trantsizio energetikora, Itun Berdearekin lotutako politika eta proiektuetara, 750.000 milioiko funtsaren %37.

Bonu berdeak

Trantsizio energetikorako diru horietatik 225.000 milioi euro bonu berdeen jaulkipenarekin lortzeko asmoa du Europako Batzordeak, eta Batasunaren zorpetzearen zati handi bat Itun Berdeari lotuta geldituko da horrela.

Bonu berdeak edo bonu jasangarriak ugaritu egin dira azken urteetan zor merkatuetan. Alemaniak, Herbehereak, Frantziak, Suediak eta Poloniak halako bonuak jaulki dituzte, eskaera arrakasta handiarekin. Europako Batzordeak babestutako bonu berdeei eroslerik ez zaie faltako.

Karbono muga-zergak

Von der Leyenek karbono muga zergak defenditu ditu gaur berriz ere, trantsizio energetikoa bultzatzeko ezinbesteko tresna gisa. Hots, ekoizpenean emisioak eragin dituzten gaien inportazioei muga-zerga ezarri nahi die, beste herrialdeak garbiago izatera bultzatzeko, eta aldi berean garbiago jarduten duten Europako ekoizleak babesteko.

«Karbonoak prezioa izan behar du, naturak ezin duelako gehiago pagatu prezio hau» esan du batzordeko presidenteak. «Karbono isurientzako mugako doikuntza mekanismoak atzerriko ekoizleak eta EBko inportatzaileak bultzatu behar ditu emisioak murriztera, eta bateragarriak izan behar dute Munduko Merkataritza Erakundeak ezarritako joko zelaiarekin».

Google tasa

Beste zerga batzuei buruz ere aritu da Europako Batzordeko presidentea, erraldoi digitalei ezarri beharko zergei buruz. Von der Leyenen ustez, zerga digital mugatu bat maila globalean adostu beharko litzateke, baina negoziazioak eteten badira edo akordioarekin ados ez badago, esan duenez, Batzordeak ez du beldurrik izango bakarrik joateko. Era batera edo bestera, Batasunak gai horri konponbidea eman behar dio datorren urte hasieran, presidentearen arabera.

Gutxieneko soldata

«Gutxieneko soldatek funtzionatzen dute, eta lan egiteak merezi izateko garaia da». Von der Leyenek negoziazio kolektiboaren aldeko defentsa sutsua egin du gaurko hitzaldian, soldata jaitsieren kontra agertu da, eta Europan gutxieneko soldatadun erregimenak behar direla azpimarratu du.

Horretarako plan bat prestatzen ari da Europako Batzordea, baina jada kontra agertu zaizkio Europako herrialde batzuk. Horregatik, ziurrenez, Von der Leyenek esan du EBren egitasmo orok herrialdeen eskumenak errespetatuko dituela.


Summary: Garraioko 33 enpresa zigortu dituzte Nafarroako eskola garraioan kartel gisa jarduteagatik. Merkatuen eta Lehiaren Espainiako Batzordeak 3,36 milioi euroko zigorra ezarri die, eta prozedura bat martxan jarri du, administrazioak berriz kontratatzea debekatzeko.

Nafarroako eskola garraioan kartel gisa aritzea. Hori egotzi die Merkatuen eta Lehiaren Espainiako Batzordeak (CNMC) eskola garraioko 33 enpresari eta sektoreko elkarte bati. CNMCren arabera, «trama bat» sortu zuten Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamenduaren lehiaketak «banatzeko eta garestitzeko». Iturri berak ziurtatu duenez, 2013ko abenduaren 1etik 2018ko abenduaren 1era aritu ziren horretan.

Orain, ordea, zigorrak ezarri dizkie CNMCk. Zehazki, 3,36 milioi euroko zigorra ezarri die, eta horiei «akordioa eratu zuen» elkarteari ezarritako 15.000 euroko zigorra gehitu behar zaizkie. Gainera, CNMCk administrazioak berriz kontratatzea debekatzeko prozedura martxan jarri du, erabaki zigortzailea Estatuko Kontratazio Publikoaren Kontsulta Batzordera igorriz.

Merkatuen eta Lehiaren Espainiako Batzordeak adierazi duenez, enpresek «trama bat» bat sortu zuten, «iruzur egiteko» Lehen Hezkuntzako eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako ikasleak ikastetxeetara eramateko Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamenduak egiten dituen lehiaketa publikoetan. Haien arabera, frogatuta geratu da «trama» hori existitu zela, gutxienez, 2013-2014ko ikasturteko lehiaketan eta haren luzapenetan, eta 2017-2018 ikasturteko lehiaketan.«Iikerketek portaera «koordinatua» ezagutarazi dutela nabarmendu dute. CNMCk esan duenez, enpresa bat aurkezten zenean, akordioan zeuden gainerakoek ez zuten egiten, «nahiz eta horretarako kaudimen teknologikoa eduki». «Karteleko enpresek zortzi urtean banatu zituzten aukeratutako ibilbideak, txandak eta konpentsazioak ezarriz, lan karga eta prezioak ziurtatzeko».


Summary: ITP Aerok 194 langile kaleratu nahi ditu Zamudion. Ezaguna zen ITPk kaleratzeak egingo zituela taldeko lantegi guztietan, baina Zamudion zer-nolako eragina izango duen jakinarazi diete gaur goizean sindikatuei: lantaldearen %15 sartuko dute kaleratze espedientean.

Albiste txarrak Zamudioko ITP Aeroko lantaldearentzat. BERRIAk jakin duenez, zuzendaritzak 194 behargin kaleratu nahi ditu kontratuak hausteko erregulazio dosier baten bidez. 1.269 langilek dihardute aeronautika taldearentzat, eta lantalde horren %15,3 sartuko litzateke espedientean. ELA sindikatuak egunkari honi aurreratu dionez, kopuru horiek berretsiko dizkiete sindikatuei datozen minutuetan agiri idatzien bidez. Langileen ordezkariak eta zuzendaritza bilera batean daude Zamudion, eta espero zitezkeen aukeren artean «okerrena» jakinarazi du zuzendaritzak: 194 kaleratze.

Kaleratzen horietako gehienak, 101 hain zuzen, ekoizpenaren atalean gertatuko lirateke, eta beste 93, bulegoetan. Kaleratzeen kopuru zehatzak mahai gainean daudela, ELA sindikatuko ordezkariek «mobilizazioen garaia» dela esan dute, eta dagoeneko abiatu den lau eguneko greba sortan parte hartzeko garaia. Beste sindikatuek ez dute bat egin lanuzte deialdiekin. Atzo izan zen lehena; bihar da bigarrena, eta datorren asteko asteartean eta ostegunean izango dira beste biak. Ikusteko dago gaurko albisteen harira, greba deialdien egutegia aldatuko ote den.

«Espero dugu, kaleratzeak mahai gainean diren honetan, beste sindikatuek bat egitea ELAk deitutako grebarekin», esan du ELAko ordezkariak. Edonola ere, sindikalistak garbi utzi du ez dutela onartuko kaleratzeko dosierra, eta, beraz, mobilizazioarekin lotutako garaia abiatu dela.

Iragarritako kaleratzeak

Hegazkinentzako motorrak eta osagaiak ekoizten dituen Bizkaiko enpresak jakinarazi zuen uztailaren hondarrean guraizeak aterako zituela sektorearen krisiari erantzuteko: aurreratu zuen lantaldearen %15 murriztuko duela, eta enplegua mantentzeko gaur egun indarrean dauden ezohiko neurriak amaitzen direnean egingo zuela hori; udaren ondoren.

Rolls-Royce multinazionalaren jabetzakoa da ITP, eta guztira 4.000 langile inguru ditu Euskal Herrian eta beste sei herrialdetan: neurriak seiehun laguni eragingo lieke. Euskal Herrian lau planta ditu, Bizkaian denak: Zamudion, Derion, Sestaon eta Barakaldon. 1.900 behargin, guztira. Kontua da Rolls & Royce harremanetan jarri dela AEBetako Carlyle, Blackstone eta KKR funts handiekin, ITP Aero saltzeko, Erresuma Batuko prentsak argitaratu duenez, eta konpainiak berak ez du ukatu informazio hori. Esan du ez duela erabakirik hartu ITPren inguruan.

Sener euskal ingeniaritza konpainiak Rollsekin batera zabaldu zuen ITP, 1981ean, eta, 2016an, Erresuma Batuko taldeak Senerren %53,1 erosi zuen; geroztik, Rolls & Royceren jabetzakoa da ITP.

Aeronautika sektorea gogor jotzen ari da pandemiak eragindako krisi ekonomikoa, hegaldiak erdira baino gehiagora murriztu baitira mundu osoan. Hegazkinak lurrean daudenez, aire konpainiek eten egin dituzte inbertsioak, eta, hegazkin berriak saltzen ez direnez, sektorea gain behera doa. «Hainbat aukeraren hasierako zikloan gaude», esan du Rollseko arduradun batek; «balantzea sendotu behar dugu, baina ez dugu oraindik erabakirik hartu, gaur egun gure finantza egoera irmoa delako oraindik ere» .

Epaitegi batek aldi baterako erregulazioak baliogabetu ditu

ITP Aerok Sestaon eta Barakaldon dituen lantegietan ezarritako aldi baterako erregulazio espedientea baliogabetu du Barakaldoko epaitegi batek, LABek, CCOOk eta UGTk ezagutarazi dutenez. Irailaren 3an egin zen epaiketa langileen kontratuak eteteko formula horren aurka, eta epaileak ebatzi du ez dagoela arrazoi objektiborik aldi baterako lan erregulazio bat aplikatzeko. Horrek esan nahi du behin-behinean etendako kontratu guztiak indarrean jarri beharko dituela enpresak, eta, gainera, jaso gabe geratu diren soldatak pagatu beharko dituela.

ITPk udan iragarritako kaleratzeen aurrekoak dira Ezkerraldeko galdarategietan ezarritako aldi baterako dosier horiek, baina bertan behera utzi beharko ditu berehala. Horrek eragingo luke kaleratze prozesua azkartzea.


Summary: Makina-Erremintaren Biurtekoa 2022ra atzeratu dute. Azoka azaroan egitekoak ziren Barakaldoko BECen (Bizkaia), baina antolatzaileek azaldu dute «egungo egoerak eragindako ziurgabetasunak» ez duela bermatzen topaketaren kalitatea.

Ez da Nazioarteko Makina-Erremintaren Biurtekorik egingo aurten Bilbao Exhibition Centerren. Antolatzaileek azoka atzeratzea erabaki dute, eta, ondo bidean, 2022ko maiatzaren 30etik ekainetik 3ra egingo dute 31. aldia. Azaldu dute koronabirusaren pandemiak eragindako egoerak aldaketak egitera behartu dituela; zehazki, hark sortu duen ziurgabetasunak. Erakustaldian izatekoak ziren enpresekin adostu dute erabakia.

Azaroaren 23tik 27ra ziren egitekoak aurtengo Makina-Erremintaren Biurtekoa. Izatez, maiatzaren amaieran egin ohi dute azoka, eta aurten ere hala egiteko asmoa zuten. Pandemia luzatuko ez zelakoan atzeratu zuten azarora, baina egoerak aurtengoz amore ematera behartu ditu antolatzaileak.

BECek ohar batean adierazi duenez, «Biurtekoa sektoreko topaketarik garrantzitsuena da, eta egoerak ez du haren kalitatea bermatzea ahalbidetzen». Antolatzaileen batzordeko kideek horregatik uste dute «erabakirik egokiena» hartu dutela; gehitu dute gogor lanean jardun dutela maiatzaren hasieran azoka atzeratzeko erabakia hartu zutenetik, eta egoera sakon aztertu dutela.

40.000 bisitari

Azokaren antolatzaileen esanetan, Barakaldon egiten den azoka sektore horretan Europan antolatzen den handien artean hirugarrena da, eta makinetan, erremintetan, osagarrietan eta halakoetan garatutako teknologia berriak aurkeztea izaten du helburutzat. Azken urtean, 2018an, 40.000 bisitari baino gehiago izan ziren han, eta 136.000 harreman komertzial egin ziren bertan.


Egan Bernalek Tourra utzi du

Summary: Egan Bernalek Tourra utzi du. Minduak ditu orkatila eta bizkarra, eta erabaki zentzuzkoena dela uste dute txirrindulariak eta taldeak.

Egan Bernalek (Ineos) agur esan dio Tourrari. Iazko garaileak erretiratzea erabaki du. "Ez nuen Tourra hala amaitu nahi. Baina bai nik, baita taldeak ere erabaki zentzuzkoena dela uste dugu". Bernalek minduak ditu orkatila eta bizkarra. "Errespetu handia diot lasterketa honi, eta oraintxe ezin dut nire onena eman. Sasoi betean itzuliko naiz hurrengo aldian". Chris Frome taldekidea izan zen Tourraren aurreko aldia irabazi eta erretiratu zen azken txirrindularia. 2014an izan zen.

Dave Brailsford taldeko zuzendariak Bernalen hitzak berretsi ditu. "Egan txirrindulari gaztea da, eta ez du korrika ibili behar. Onena erretiratzea da, eta izango du hona itzuli eta berriz garaipena lortzeko aukera". Txirrindulariak ez du baztertu Espainiako Vueltan parte hartzea. "Baina nola osatzen den ikusi beharko da". Vuelta urriaren 20aren eta azaroaren 8aren artean jokatuko da.

Bernal minutuak galdu eta galdu ari zen sailkapenean. Azken etapan, adibidez, zortzi eta sei minutu galdu zituen hurrenez hurren, eta bizikleta gainean bizi izan dituen unerik gogorrenak izan direla nabarmendu du. Tourreko etaparik gogorrena ari dira jokatzen txirrindulariak, Grenoble eta Col de Loze artean. La Madeleine (17,1 km eta %8,4ko pendiza) eta Loze (21 km., %7,8) igo behar dituzte.


Nabarmen ugaritu dira kasuak Hegoaldean

Summary: Nabarmen ugaritu dira kasuak Hegoaldean. Beste 760 positibo atzeman dituzte azken orduetan, aurreko egunean baino 162 gehiago. 65 gaixo ospitaleratu dituzte, eta, Nafarroan, 82 urteko eri bat hil da koronabirusarekin. Orotara, 67 pertsona daude ZIUn erietxeratuta. Egoiliar bat hil da Errenteriako zahar etxe batean.

Kasu berriek gorakada nabarmena izan dute Hegoaldean. Atzo, Osakidetzak eta Osasunbideak beste 598 positiboren berri eman zuten; azken egunean, berriz, 760 atzeman dituztela jakinarazi dute, hau da, 162 gehiago. Guztira, 12.615 PCR proba egin dituzte azken orduetan.

Lurraldez lurralde, Nafarroan atzeman dute positibo gehien, beste behin. Pixka bat apaldu da kopurua bertan, baina hirurehun kasuren langa gainditu du berriz: 301 kasu detektatu dituzte. Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban, hiruretan izan da gorakada aurreko eguneko datuekiko: Bizkaian 237 kasu atzeman dituzte, Gipuzkoan 166, eta Araban, aldiz, 46 lagunek eman dute positibo egindako PCR probetan.

65 lagun ospitaleratu dituzte azken orduetan, horietatik 23 Nafarroan, eta 42 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Gainera, oraintxe bertan 67 eri daude zainketa intentsiboetako unitatean erietxeratuta Hegoaldean.

Halaber, koronabirusarekin eri zen 82 urteko emakumezko bat hil dela jakinarazi du Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak. Azken kasu hori kontuan harturik, lau egunez jarraian izan dira koronabirusarekin lotutako heriotzak Nafarroan. Bestalde, Eusko Jaurlaritzak jakinarazi duenez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan aste bakarrean 46 pertsona hil dira birusarengatik, zehazki, irailaren 7tik 13ra bitartean. Horiez gain, beste egoiliar baten heriotzaren berri eman du Gipuzkoako Foru Aldundiak gaur. Jakinarazi duenez, adineko emakume bat hil da gaur Errenteriako Bihotz Sakratuaren Egoitzan.

Bakartzeak Hegoaldeko ikastetxeetan

Javier Remirez Nafarroako Gobernuko presidenteordeak gaurkotu egin ditu azken egunotan ikastetxeetan izandako bakartzeei buruzko datuak. Jakinarazi duenez, Haur Hezkuntza eta Lehen Hezkuntza soilik hartuta, 2.308 ikasle daude konfinatuta oraintxe bertan. Bakartze horiek 111 taldetan dute eragina, eta, beraz, Remirezek argitu du ziklo horietako taldeen %3,15 daudela konfinatuta. Hau da, guztira, Haur Hezkuntzako eta Lehen Hezkuntzako ikasleen %3,6 dira konfinatuak. Hala eta guztiz ere, presidenteordeak gaineratu du ikastetxeak «inguru segurua» direla irakastaldi horietako ikasleentzat: «Askoz seguruago daude eskolan, kanpoan baino», adierazi du.

EAEn, 59 ikastetxetako 79 ikasgela itxita daude, eta Soraluzeko institutua da erabat itxita dagoen eskola bakarra. Osakidetzaren arabera, guztira 2.800 ikasle inguru daude konfinatuta EAEn.


Summary: Ibon Goieaskoetxea presoa aske uzteko eskatu du fiskalak. Atzo Espainiaratu zuten, eta gaur igaro da Espainiako Auzitegi Nazionaleko epailearen aitzinetik. Fiskalak behin-behinean aske uztea galdegin du, hainbat neurri ezarrita. Epailearen erabakiaren zain dago orain.

Atzo goizean Espainiaratu zuten Ibon Goieaskoetxea euskal presoa, Mont de Marsango (Okzitania) espetxetik. Frantziako Estatuko kartzeletan hamar urte baino gehiago egin ditu preso, eta, kondenaren zati handiena beteta, Madrilera eraman zuten atzo. Gaur igaro da Espainiako Auzitegi Nazionaleko epailearen aitzinetik, eta, Alfontso Zenon abokatuak BERRIAri azaldu dionez, fiskalak presoa aske uztea galdegin du, hainbat baldintzaren pean. Bertzeak bertze, astean behin joan beharko luke polizia etxera izenpetzera, eta pasaportea kenduko liokete.

1997an Espainiako erregearen aurka egiten saiatzea leporatzen dion auzi batengatik eraman dute Goieaskoetxea Espainiako Auzitegi Nazionalera, baina, abokatuaren arabera, fiskalak ez du nahikoa froga ikusi horretarako, eta horregatik eskatu du behin-behinean aske uztea. Epailearen erabakiaren zain dago orain presoa —arratsaldean zehar eman beharko luke erabakiaren berri—, eta Soto del Realgo espetxean daukate bitartean.

2010ko otsailean atxilotu zuten Goieaskoetxea, Normandian, ETAko «logistika militarraren arduradun» izatea egotzita, eta hamalau urteko espetxe zigorra ezarri zion auzitegiak 2015ean. Espetxealdi gorabeheratsua izan du: 2014an Villefranche-sur-Saoneko espetxeko funtzionarioek «bortizki» jipoitu zutela salatu zuen, bertze hainbat presorekin batera; 2018an, berriz, haren senideek auto istripu bat izan zuten espetxera bisitan zihoazela.


Summary: Samuel L. Jacksonek euskaraz eskatu du Trump agintetik botatzeko. «Zoaz popatik hartzera (euskara)» mezuarekin, aktoreak botoa ematera bultzatu nahi izan ditu estatubatuarrak, sare sozialetan jarri duen bideo baten bitartez.

Samuel L. Jackson aktorea izenez ezagutzen ez duenak gogoratuko du, ziurrenera, Quentin Tarantinoren Pulp Fiction filmean predikatzaileen moduan Bibliaren aipamen luzeen ondoren droga trafikoan lehia egiten ausartzen zirenak tiroka errukirik gabe hiltzen zituen pertsonaia trajedun hura, edo zuzendari beraren Django Unchained filmeko zuri esklabozaleen zerbitzari leial hura. AEBetako politikagintzan engaiatua da aktorea, eta bideo bat grabatu du herritarrak datozen hauteskundeetan botoa ematera bultzatzeko. Bideoan 15 hizkuntzatan irakasten du norbait pikutara bidaltzen, eta mezu horietako lehena euskarazkoa da: «Zoaz popatik hartzera (euskara)» zeinua erakusten dio aktoreak kamerari, eta euskaraz botatzen du mezua. Gero, beste hizkuntzatan, katalana tartean. Aktorearen Twitterreko kontuak 8,5 milioi jarraitzaile ditu.

Aurreko txio batean erronka bota zien aktoreak jarraitzaileei: lortzen bazuen 2.500 jarraitzailek botoa emateko izena ematea, edo botoa eman ahalko dutela ziurtatzea, erakutsiko zien biraoka aritzen 15 hizkuntzatan. Gaurko bideoa haren jarraipena da, jarraitzaileak mobilizatzea lortu zuelako.

Samuel Leroy Jackson aktorea eta ekoizlea da. 150 film baino gehiagotan egin du lan, hala nola Goodfellas (1990), Jungle Fever (1991), Jurassic Park (1993), Pulp Fiction (1994), Jackie Brown (1997), Django Unchained (2012), eta The Hateful Eight (2015).

Gaztetatik eduki du kontzientzia politikoa. 1968. urtean Martin Luther King hil ondoren, beltzen eskubideen aldeko borrokalariaren hiletan parte hartu zuen Jacksonek, antolakuntzan. Hurrengo urtean, Atlantako Morehouse Fakultateko zuzendaritza bahituta eduki zuen, beste ikaslerekin batera, unibertsitateko curriculumean aldaketak eskatzeko. Aldaketak egin zituzten, baina Jackson gaztea bi urtez bidali zuten etxera ekintzaren ondoren. Black Power mugimenduan ibili zen orduan. Baina FBIk mehatxu egin zion, eta amak Los Angelesera bidali zuen.

2008. urtean, Barack Obamaren alde egin zuen kanpaina, Alderdi Demokrataren primarioetan.


Summary: Urruntze politikaren amaiera eskatu dute EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek. Gaixotasun larriak dituzten presoak askatzeko eta graduen progresioa aplikatzeko ere eskatu diote Espainiako Gobernuari Eusko Legebiltzarrean.

Igor Gonzalez Sola euskal presoaren heriotzaren ondoren adierazpen bat sinatu dute EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek Eusko Legebiltzarrean, Sareren ekimenez. Hiru eskaera bildu dituzte dokumentuan: urruntze politika amaitzea eta presoak Euskal Herrira ekartzea; gaixotasun larriak dituzten presoak aske uztea; eta graduen progresioa aplikatzea, gainerako presoei bezala.

Gogora ekarri dute Gonzalez Sola «urruntze politikaren biktima» izan dela, nahiz eta azken hilabeteak Martuteneko espetxean egin dituen, Gipuzkoan: aurretik, Badajozko, Valdemoroko eta Soriako kartzeletan eduki zuten. Gainera, nabarmendu dute tratamenduan zegoela, osasun arazoengatik. «Horrek ustez heriotza ekarri dio».

Adierazpenean gogora ekarri dute euskal presoen egoera aldatzeko eskaerak egin dituztela orain baino lehen hainbat erakundek, eta adostasun zabala lortu dutela.


Summary: Urriaren 20tik aurrera eskatu ahalko dira Moves programako laguntzak. Besteak beste, energia alternatiboak erabiltzen dituzten ibilgailuentzako laguntzak ematen ditu Moves programak. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan EEEk kudeatuko ditu 4,5 milioi euroko laguntzak.

Gasolinarik edo dieselik erabiltzen ez duten ibilgailuak erosteko Moves programako laguntzak datorren urriaren 20tik aurrera eskatu ahalko dira, eta, norbanakoek ekainaren 17az geroztik erositako ibilgailuentzat, atzerako eragina izango dute. Energiaren Euskal Erakundeak kudeatuko ditu laguntza horiek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Guztira 4,5 milioi euro izango dira laguntzetan. 2,2 milioi euro energia alternatiboez elikatutako ibilgailuen erosketarako; 1,8 milioi euro ibilgailu elektrikoak kargatzeko guneen ezarpenerako; 226.200 euro bizikletak mailegatzeko sistemen ezarpenerako; eta 452.400 euro lantokietako mugikortasun iraunkorraren aldeko neurrientzako.

Ibilgailuei dagokienez, Moves programak gas naturala edo GLP (autogasa) erabiltzen duten ibilgailuak laguntzen ditu, baita era desberdinetan energia elektrikoa erabiltzen dutenak ere, eta hidrogenoz dabiltzanak ere bai. Laguntzak desberdinak izango dira ibilgailuak darabilen energiaren arabera, eta baita eskatzailearen arabera ere, partikularrak, autonomoak, erakunde publikoak edo enpresa handiak diren kontutan hartuz.


Summary: Hamahiru kasu atzeman dituzte Baionako eta Angeluko unibertsitatean. Paueko eta Aturri Herrialdeetako Unibertsitateak bigarren fasera pasatu beharko luke datozen egunetan.

Iragan astean egin zuten sartzea milaka ikaslek Baionako eta Angeluko (Lapurdi) campusetan. Unibertsitatea martxotik egon zen itxita, eta berriz zabaldu zuten sartzea egiteko. Maskara derrigorrezkoa da ikasle eta irakasle guztientzat, eta klaseez kanpoko aktibitateak debekatu dituzte. Alta, aste bakarrean jadanik hamahiru ikasle kutsatu dira Ipar Euskal Herrian. Paueko eta Aturri Herrialdeetako unibertsitateko Mohamed Amara lehendakariak bigarren fasera pasatzeko agiria izenpetu behar luke aste honen bukaeran, France Bleu irratiak jakinarazi duenez.

Bigarren fasea aktibatuta, antolaketan zenbait aldaketa gertatuko dira. Ordutegiak zabaltzeko eskubidea izango du lehendakariak: 22:00 arte eman ditzakete klaseak. Bestalde, larunbatetan ere kurtsoak ematen ahalko lituzkete. Halaber, klase ez-presentzialak ere emateko antolatu beharko dute irakasle eta ikasleek. Ez dakite oraindik zer sistema ezarriko duten martxan; astekakoa izan daitekeela azaldu du Amarak, prentsan.

BERRIAk jakin duenez, irakasle zenbaitek salatu dute ez direla erabakien jakinean, eta Amarari leporatu diote soilik prentsan komunikatu izana. Baionako unibertsitateko irakasleek bihar eginen dute bilera, datozen egun eta asteetako antolaketa finkatzeko. Ikasleengan ere kezka piztu da, klase ez-presentzialak egiteko baliabide eskasiarengatik batez ere.


Pasoliniren Kristo hil da

Summary: Pasoliniren Kristo hil da. Enrique Irazoki Il vangelo secondo Matteo pelikulako protagonista izan zen. Aktore izateaz gain, literatur irakasle ere bazen. 76 urterekin hil da.

Enrique Irazoki hil da (Bartzelona, 1944 - 2020); aktore ez ezik, ekonomialari, xake jokalari eta literatura irakasle ere bazen. Aita euskal herritarra zuen, eta ama, italiarra. 1964an Italiara eginiko bidaia batek, ordea, haren bizitza aldatu zuen. 19 urte besterik ez zuen, eta, ekonomia ikasten ari zela, kide zen Ikasleen Sindikatu Demokratikoarentzako —frankismo garaian legez kanpokoa— babesa lortzeko asmoz jo zuen herrialde hartara. Hala ezagutu zituen, besteak beste, Rafael Alberti eta Vasco Pratolini idazleak, eta batez ere, Pier Paolo Pasolini poeta eta zinema zuzendaria.

Irazokik, gerora, Vanity Fair aldizkariari azaldu zion Pasolinirekin izaniko lehen harremana. «Jesus aurkitu dut, Jesus nire etxean dago», oihukatu omen zuen zuzendariak gaztea ikustean. Artean, sindikatuaren inguruko informazioa ematen hasi zitzaion Irazoki. «Denak bezala lotsatu ordez, tente jarri nintzen, eta hura nire inguruan bueltak ematen hasi zen», azaldu zuen. Izan ere, prestatzen ari zen pelikulako protagonista ikusi zuen bere aurrean Pasolinik, eta, Irazokik zineman esperientziarik izan ez arren, Il vangelo secondo Matteo (Pasioa Mateoren arabera) filmeko Kristo bihurtu zuen. Askoren ustez, Jesusen bizitza ondoen erakusten duen filma da Pasolinirena.

Irazoki, Pasolinirekin batera, 'Il vangelo secondo Matteo'-ren grabaketan. DOMENICO NOTARANGELO

Gazteak ez zuen aktore izateko bokaziorik, baina pelikularen arrakastak mundu berri baten ateak ireki zizkion, eta, gerora, beste hainbat filmetan ere hartu zuen parte; tartean, Noche de vino tinto (1966), Dante no es únicamente severo (1967).

Zinema utzita, AEBetara jo zuen, literatur ikasketak egitera. Horretarako, besteak beste, Pasoliniren, Jean-Paul Sartreren eta Simone de Beauvoirren gomendiozko gutunak aurkeztu zituen. Hala, literatur irakasle izan zen AEBetan, Mexikon eta Granadan (Espainia). Xakea gustuko zuen, eta jokalarien eta makinen arteko partidak ardatz zituen hainbat txapelketa antolatu zituen, tartean, Vladimir Kramnik munduko txapeldunaren eta Deep Fritz ordenagailuaren arteko partida, 2002an.

Haren azken urteetan, berriz ere zinemara gerturatu zen, eta A la soledad (2008) eta Cenestesia (estreinatu gabea dago) pelikuletan hartu zuen parte.


Summary: EH Bildurentzat «positiboa» izan da Iglesiasekin edukitako bilera. Aurrekontuez hitz egiteko bildu dira Espainiako bigarren presidenteordea eta koalizio independentista

Pablo Iglesias eta EH Bilduren diputatu Mertxe Aizpurua eta Oskar Matute Espainiako Gobernuaren aurrekontuez hitz egiteko batzartu dira gaur, Madrilen. Aizpuruaren arabera, «positiboa» izan da: bilera «emankorra». Koalizio subiranistako ordezkariek jakinarazi diote Espainiako Gobernuko bigarren presidenteordeari aurrekontuen inguruan akordioa lortzeko prest daudela.

Komunikabideen aurrean mintzatu dira behin bilera amaituta, eta Matutek nabarmendu du nagusiki bi eskaera egin dizkiotela Iglesiasi. Batetik, 2012an, gehiengo osoarekin agintean PP zegoenean, onartutako lan erreforma «eraistea»; eta bestetik, espetxe politikan aldaketak bultzatzea.

Aizpuruarentzat, aurrekontuek «aurrerakoiak» izan behar dute, bai ekonomikoki eta bai sozialki. EH Bilduren Kongresuko bozeramailearen esanetan, Pedro Sanchez Espainiako presidenteak erabaki behar du noren babesa nahi duen aurrekontuak onartzeko. «Izan ere, horren arabera egingo dira politika batzuk edo besteak». Aizpuruarentzat, bi dira aukerak: «eskuinaren babesa bilatzea, edo inbestidura ahalbidetu zuen blokearen aldeko apustua egitea». Koalizio subiranistako diputatuarentzat, bigarren aukera da euskal gizarteak «behar» duena.

Iglesias UP Unidas Podemoseko liderrak ez du hedabideen aurrean hitz egin, baina gobernuaren iturriek Efe berria agentziari adierazi diotenez, Espainiako bigarren presidenteordeak «egiaztatu» du koalizio independentistak elkarrizketarako «jarrera ona» duela. Iruditzen zaio, gainera, «legealdiaren egonkortasunari» eutsi nahi diola.


Summary: NBEren ikerketa batek gizateriaren kontrako krimenak leporatu dizkio Venezuelako Gobernuari. Aditu independenteen talde batek egindako txostenaren arabera, Nicolas Maduro presidenteak eta Venezuelako Barne eta Defentsa ministroak hilketa arbitrarioen eta torturen erantzule dira. Caracasek salatu du agiria «gezurrez beteta» dagoela.

Akusazio larria egin dio NBE Nazio Batuen Erakundeak Venezuelarako eratu zuen nazioarteko ikerketa independenteak Venezuelako Gobernuari. Aditu taldeak gaur argitaratu duen txostenean jaso duenez, Venezuelako Gobernuak eta estatuko beste zenbait erakundek ardura zuzenak dituzte 2014 urtetik gaur arte herrialdean izandako hainbat giza eskubideen urraketa larritan. Jorge Arreaza Atzerri ministroak erantzun du Venezuelako Gobernuaren izenean, eta esan du txostena «gezurrez beteta» dagoela.

Ikerketak ondorioztatu du «indarkeria eredu» jakin batzuk atzeman daitezkeela aztertu dituen eskubide urraketetan, eta kasu horiek «estatu politikekin» daudela lotuta. Ikerlariek gaineratu dute indarkeria eredu horiek «orokortuak eta sistematikoak» direla, eta, beraz, «gizateriaren aurkako krimenak» direla. Hori dela eta, «Nazioarteko Zigor Auzitegiari eta beste jurisdikzio batzuei» eskatu die azter dezatela urraketa horien erantzuleen kontrako legezko ekintzak abiatzeko aukera. Halaber, Venezuelako Gobernuari adierazi dio erantzukizunak exijitu beharko lizkiekeela txostenean jasotako krimenen arduradunei.

Bildu dituzten eskubide urraketen artean zerrendatu dituzte legez kanpoko hilketak, behartutako desagertzeak, atxilotze arbitrarioak eta torturak. Nazioarteko aditu taldeak 223 kasu ikertu ditu txostenean, eta beste 2.891 aztertu, eskubide urraketek eredu jakin bati jarraitzen diotela baieztatzeko.

NBEren Giza Eskubideen Kontseiluak 2019ko irailaren 27an eratu zuen Venezuelarako Nazioarteko Ikerketa Independentea. Taldeak ezin izan zuen herrialdea bisitatu, adituek azaldu dutenez, gobernuak ez zielako eskariei erantzun. COVID-19a dela eta «bestelako zailtasun batzuk» izan zituztela ere adierazi dute. Ikerketa egiteko, 274 laguni elkarrizketak egin dizkiete. Biktimak, lekukoak, biktimen senideak, estatuko funtzionario ohiak, abokatuak, GKE Gobernuz Kanpoko Erakundeetako ordezkariak eta nazioarteko erakundeetako kideak tarteko. Horrez gain, sekretupeko hainbat dokumentu ofizial ere aztertu dituzte. Ikerketa taldeak NBEren Giza Eskubideen Kontseiluan aurkeztuko du txostena, gaur zortzi, hilaren 23an.

«Mekanismo politizatu eta inkisiziozkoa»

«Txostena gezurrez beteta dago, urrutitik egina, zorroztasun metodologikorik gabe, Venezuelaren aurka zuzenduta eta Washingtonen menpe dauden gobernuak buru dituen sasi-misio batek egina», idatzi du Arreaza Venezuelako Atzerri ministroak Twitterren. Arreazaren ustez, txostena egin duen ikerketa batzorde hori «mekanismo politizatu eta inkisiziozkoa» da, eta «giza eskubideetan jarrera negargarriak dituzten herrialdeek sortu zuten helburu ideologikoekin»; esan duenez, «Venezuelari min egiteko» eta herrialde horrek Michelle Bachelet NBEren Giza Eskubideen mandatariarekin duen harremanari «kalte egiteko».

Arreazak defendatu du Venezuelak NBEren Giza Eskubideen Kontseiluarekin izan duen «elkarlana modu koordinatuan eta eraikitzailean» egin dela Bacheletekin batera. «Lorpenak nabarmenak izan dira, eta horrela onartu du Bacheletek gure harremanaren berritzea iragarri duenean».


Summary: Elhuyarrek zientziako eta teknologiako bideoen lehiaketa bat antolatu du gazteentzat. Urrian zehar jasoko dituzte 12 eta 18 arteko gazteek egindako proiektu edo esperimentu zientifiko eta teknologikoen bideoak. Hiru sarituek Frantziako Futuruscope parkerako bidaia bat irabaziko dute.

Zientzia Azoka egitasmoaren barruan, 12 eta 18 urte arteko gazteentzako bideo lehiaketa bat antolatu du Elhuyarrek. Parte hartu nahi dutenek eurek egindako proiektu edo esperimentu zientifiko eta teknologikoen inguruko lan bat bidali beharko dute, eta urriaren 1etik 31rako epea izango dute horretarako. Hiru bideo irabazleek Frantziako Futuroscope parkerako bidaia bat jasoko dute, taldeko kide guztientzat.

Banaka edo taldeka har daiteke parte, gehienez ere lau laguneko taldeetan, eta bideoak gehienez ere bost minutu iraungo du. Elhuyarrek baldintza gehiago ere azaldu ditu: «Gaia guztiz askea da: zientzia ikerketako proiektuak, proiektu teknologikoak, esperimentuak... hala, gazteek egindako proiektua azaldu beharko dute, zer egin duten eta zergatik kontatuta». Proiektua euskaraz, gaztelaniaz edo ingelesez egin daiteke, eta publiko mota guztientzako erakargarria izatea sarituko dute.

Adin tarteka banatuko dira sariak: DBH1eko eta DBH2ko ikasleentzat izango da sari bat, DBH3 eta DBH4koentzat beste bat, eta batxilergokoentzat azkena. Zientzia Azokaren webgunean eman daiteke izena.


Summary: Sute bat piztu da Eibarko Gorosta Ballen. Saihesbidea moztu behar izan dute, su harturiko mendia errepidetik gertu dagoelako. Arratsalderako kontrolatua zuten suhiltzaileek.

SOS Deiak-ek «baso sute» gisa deskribatu du gaur eguerdi aldera Eibarko (Gipuzkoa) Gorosta Balle inguruan piztu dena. Larrialdi zerbitzuak hara joan direla gaineratu dute, tartean helikoptero bat eta suhiltzaileak. Eusko Jaurlaritzako Trafiko Zuzendaritzak 15:00 aldera ohartarazi duenez, N-634 errepidea itxi dute. Errepide hori Eibarko saihesbidea da. Sua mendian gertatu bada ere, errepidetik gertu heldu dira garrak. Ke handia sortu du. Halere, arratsalderako kontrolatua zuten suhiltzaileek.


Summary: Irailaren 21etik 27ra iraganen da Mintza Lasai festibala. «Beste transmisio bat posible» dela aldarrikatuko du Baionan, Angelun eta Miarritzen euskararen biziberritzea elikatzea xede duen festibalak. Osasun egoeragatik egitaraua murriztu behar izan dute.

«Birusak ez du euskara geldituko». Hala aldarrikatu du Gilen Zaldunbide Angeluko (Lapurdi) euskaltzaleak. Mintza Lasai festibalaren antolaketan parte hartzen du urtero, eta aurten ere buru-belarri aritu da. Osasun egoera berezia izanik ere, azaldu du aurtengoa ere atxikitzea erabaki dutela, baina programazioa murriztu behar izan dutela. Berez aurreikusiak ziren 45 ekitaldietatik hogei bat baizik ez dira izanen, eta Miarritzeko (Lapurdi) Marion lakuaren inguruan egitekoa zen egun osoko egitaraua bertan behera utzi dute.

«Frustrazioa» aipatu du Viviane Ithursarri Miarritzeko euskara teknikariak, baina, hala ere, programazio «polita» osatzea lortu dutela. Astelehenetik igandera, zazpi gairen inguruan arituko dira, egun bakoitzean bat. Tailerrak, hastapenak, film emanaldiak, hitzaldiak... aurten ere denetik izanen da, hiru hirietako elkarteek proposaturik, eta osoki euskaraz. Egitarau osoa Mintza Lasai webgunean aurkitu daiteke. Ekitaldi bakoitzean segurtasun neurriak beteko dituzte, eta aitzinetik izena emateko eskatu dute, lekuak mugatuko dituztelako.

Aurten ere Miarritze eta Baionako herriko etxeen babesa jaso du Mintza Lasai festibalak. Anne Pinatel Miarritzeko hizkuntza politikarako axuantak berretsi du ondoko urteetan «euskararen garapena babesten» segituko dutela. Xabier Parrilla Baionako hizkuntza politikarako axuantak, berriz, «politika handinahiak» iragarri ditu; «Baionak euskaraz mintzatu behar du».

Osasun egoerak aurtengo festibala baldintzatu badu ere, Ithursarrik azpimarratu du jadanik heldu den urtekoari begira ari direla. X. aldia izanen da, eta erran du lan eginen dutela oraindik «ederragoa eta handiagoa» izateko.


Summary: Errepide bazterrak garbitzeko sistema merkea eta isila topatu dute Frantzian. Janvry herriko errementariak eginiko kaiola bat erabili dute, ardiak lanean jartzeko. Leku askotan baliatzen dituzte belarjaleak parkeak txukuntzeko, eta Donostian ere saiatu ziren.

Nork maite du bide bazterrak garbitzen dituztenean ateratzen duten zarata? Diru asko gastatzen dute udalek lan horretan, eta CO2 asko isurtzen dute gasolinazko makinok atmosferara, belarrak hiltzeko gai kimiko arriskutsuak erabiltzen ez dituztenean. Frantziako Essone eskualdeko Janvry herrian (600 bat biztanle) konponbidea aurkitu dute.

Abuztuaren 28an estreinatu zuten tramankulua. Herritar batek eraiki zuen, eta moutondeuse izena jarri diote (ardibelargailu gisa ekar zitekeen euskarara). Udal langileek ardiak sartzen dituzte kaiolan, eta garbitu beharreko bide bazterrean jartzen dituzte. Ondoren, kaiola tarteka mugitu baino ez dute egin behar. Ardiak arduratzen dira belarrak eta sastrakak jateaz. Bitartean, langileak inguruko lorategiak-eta txukuntzen dituzte.

Udalak argudiatu duenez, gero eta zailagoa zaie bide bazterrak zaintzea, debekatu dituztelako belarrak galtzeko produktu kimikoak, eta, gailu mekanikoak erabiltzen, ordu eta gasolina asko gastatzen delako. Gainera, garbitzeko makina handiek errepideei zein espaloiei kalte egiten diete, esan dutenez.

Herriko errementariak eraiki du kaiola, artzain bati sare sozialetan ikusitako tresna batean oinarrituta. Errepidean arriskurik ez sortzeko, plaka islatzaileak jarri dizkiote kaiolari, eta argi keinukariak jartzeko asmoa ere badute.

Janvryko berrikuntza kaiola da, besterik ez. Izan ere, leku askotan erabiltzen dira ardiak parkeetako belarra motz gordetzeko, batez ere Erresuma Batuan. Parisen 2013. urtean hasi ziren, Tuileriesetako lorategietan ahuntzekin proba egin ondoren. Ondorioztatu zutenez, zarata, lana eta CO2a saihesteaz gain, animaliok mesedea egiten zieten parkeei, hankekin lurra harrotzen zutelako, eta, txiza eta gorotzen bitartez, lurra elikatzen zutelako. Ikusi zutenez, txori populazioak ere handitu egiten zituen sistemak, hegaztiek gorozkiek erakarritako zomorroak jaten zituztelako.

Donostian egin zuten saio bat 2015. urtean. Orduko ekainean, 15 ardiko taldea jarri zuten Ametzagainako parkean, belarraz arduratzen. EH Bilduren alkatetzak erabaki zuen sistema erabiltzea. Argudiatu zuenez, parkean belarra mekanikoki mozteak 7.000 euro kostatzen zitzaion udalari urtean, parkeak 38 hektarea dituelako. Hesiak jartzen 9.000 euro gastatu zituzten, baina, hortik aurrera, ardiak erabilita urtero 3.800 euro aurreztuko lirateke, parke horretan bakarrik, Udalaren kalkuluen arabera.

Edonola ere, ika-mika politikoak hil zuen egitasmoa. Oposizioak haren kontra egin zuen, eta, alkatetza eskuratu zuenean, ardiak kortara itzuli ziren, eta sasiak garbitzeko makina zaratatsuak, parkera.