Summary: 'Urigoitia auzia': kontakizunaren zuloak argitara. Gaur 35 urte dira Guardia Zibilaren operazio batean Luzia Urigoitia hil zutela. Bi tiro eman zizkioten; bigarrena, buruan, oso gertutik. Auzia artxibatuta dago 2000z geroztik, gertatutakoa argitu gabe. Prozesu judiziala zehatz azaldu zuen atzo Iñigo Iruin abokatuak, Otxandion, Urigoitiaren sorterrian.

Gaurko egunez duela 35 urte, 1987ko uztailaren 23an, Guardia Zibilak polizia operazio bat egin zuen ETAren Donosti komandoaren aurka. Kalean, Iñaki Erro eta Estanis Etxaburu atxilotu zituen hilaren 22an, 23:00etan; ordubete geroago, Pasaiako (Gipuzkoa) Trintxerpe auzoko Errenteria kaleko 3. atariko 5. solairuko D etxebizitzan sartu zen. Bertan zeuden Alicia Pereira, Manuel Muiños eta Luzia Urigoitia Lutxi. Pereira eta Muiños eraman zituzten, baina Urigoitia ez zen etxetik bizirik irten; bi tiro eman zizkioten, horietako bat buruan. Bertsio ofizialak tiroketaren teoria zabaldu zuen, eta auzia duela 22 urte itxi zuten epaitegietan, baina frogek iradokitzen dute bertsio ofizialak zulo dezente dituela eta Urigoitiarena exekuzio bat izan zela. Giza eskubideen urraketen biktima gisa aitortzeko eskatu zioten iazko urtearen amaieran Jaurlaritzari, eta oraindik erantzuteko dago.

35. urteurrenaren atarian, Iñigo Iruin abokatuak Egia itzaletik argira izenburuko hitzaldi bat eman zuen ostegun arratsean Otxandion (Bizkaia), Urigoitiaren sorterrian, udalak eta Egiari Zor fundazioak antolatuta, auziari buruzko hainbat elementu aztertzeko eta eginiko bide juridikoa errepasatzeko. 50 lagun inguru elkartu ziren, auziari buruzko azalpenak entzun eta «egia judiziala» zein izan zen xehe-xehe jakiteko.

85/87 SUMARIOA

Urigoitiaren heriotzaren inguruabarrez ikerketa bat zabaldu zuen Donostiako 2. Instrukzio Auzitegiak: 85/87 sumarioa. «Potoloa» da, Iruinen esanetan: 2.000 orrialde ingurukoa. Eta ikergai nagusia, Urigoitiari buruan eman zioten tiroa liskar armatu batean izan zen edo guardia zibil batek odol hotzez eman ote zion. Hitzaldian, Iruinek azaldu zuen Guardia Zibila «pixkanaka» joan zela bertsio ofiziala eraikitzen:«Kontakizun ofizialean hutsuneak eta kontraesanak egon arren, egia judizialak bertsio ofizial hori onartu zuen, eta ikerketari uko egin zion». Finean, bertsio ofizial horren xedea da, Iruinen hitzetan, Urigoitiak garondoan zuen tiroa justifikatzea.

TESTUINGURUA

Bi datu gogorarazi zituen Iruinek, Urigoitiaren auzia denboran kokatu eta testuingurua azaltzeko: 1987ko uztailaren 23an izan zen polizia operazioa; hurrengo egunean, GALek Juan Carlos Garcia Goena hil zuen, eta, beraz, «estatu terrorismoaren bigarren belaunaldia indarrean zegoen». Gainera, 1984tik 1986ra bitartean, Poliziak 13 pertsona hil zituen bertsio ofizialean esanda «liskar armatuak» izan zirela. Beraz, Urigoitiarena ez zen lehen aldia argudio hori erabiltzen zena.

IKERKETA LUZEA, EMAITZA ESKASA

Ikerketa judiziala bi fasetan bereizi zuen Iruinek. Lehena 1987ko uztailetik 1990eko urrira bitartekoa da: gertakariak izan ziren etxebizitzan aurkitutakoak eta epaitegiko deklarazioak jasota daude hor. Deklaratzera deitu zituzten 33 lekuko, hamar guardia zibil, CESID Espainiako orduko zerbitzu sekretuetako hiru kide eta bi ministro; etxea lau aldiz ikuskatu zuten, zortzi balistika txosten prestatu zituzten, egitateak berreraiki, autopsia… Iruinen esanetan, «Diligentzia asko egin ziren baina ez zuten aukerarik eman garondoko tiroa nola egin zen zehazteko». 1990eko urrian behin-behinean artxibatu zuten auzia, eta hor amaitu zen lehen fasea.

Bigarren aroa 1995etik 2000ra bitartekoa da. 1995ean, zerbitzu sekretuetako paper batekin zabaldu zen berriro sumarioa. El Mundo-k zabaldu zuen barne ohar bat. 1997an, berriz, ohar anonimo bat agertu zen. Bi horiek ikertu zituzten aldi horretan, baina auzia berriro itxi zuten 2000n.

BERTSIO OFIZIALA

00:15 dira. Hiru polizia sartzen dira Urigoitia, Muiños eta Pereira dauden egongelan. Bik Muiños eta Pereira logela batera daramatzate; Urigoitia leihoaren eta altzariaren artean dago, eta gela berean, bi guardia zibil: Urigoitiaren bila joandako bat, eta granada baten ondorioz piztu den sua itzaltzera doan beste bat. Bertsio ofizialak dio «liskar bikoitza» gertatu zela: lehenean, Urigoitia leiho ondoan dagoela, Garcia Botana abizeneko guardia zibilari tiro egiten dio; hark erantzun. Emaitza: Urigoitiak zauri larriak ditu urdailean, giltzurrunetan eta birikan, balak ezker-eskuin zeharkatu duelako; Garcia Botanak, berriz, balen aurkako txalekoa darama, eta horrek gelditu du. Bada bigarren tiroketa bat ere, polizien arabera: Botanak arrastaka darama Urigoitia, leiho ondotik egongela kanpoaldera, ahoz gora. Tiroarekin minduta, Botanak ezin du Urigoitia gehiago arrastaka eraman. Urigoitiak, ahoz gora eta pistola eskuan, bigarrenez egiten dio tiro, eta Botanak erantzuten. Emaitza: Botanak ez du lesiorik, baina Urigoitiak garondoan du tiroa. Urigoitia lehen tiroarekin zaurituta, zergatik ez zioten pistola kendu? Garcia Botanak dio uste zuela lehen tiroa jasotzean erori zitzaiola.

Garondoko tiroan dago gakoa: azterketa forentsearen arabera, lepoaldetik sartu zitzaion bala, eta belarri gainetik irten. Auzitegi medikuek orban beltz bat topatu zuten bala lepoan sartzen zen azalaren inguruan, Iruinek gogora dakarrenez: «Horri auzitegi medikuntzan deitzen zaio bolboraren tatuajea: tiro batek oso gertutik egitean uzten duen arrastoa. Erakusten du oso gertutik egindako tiroa zela, ia azala ukituz». Tiroak zorua jo zuen; alegia, goitik behera eginikoa izan zen, Urigoitia lurrean zela.

ESZENAREN BABESA

Zenbait elementuri arreta jarri zien Iruinek. Batetik, nork babesten zuen gertakarien eszena. Pereirak ikusi zuen gertakariak 00:15ean izan zirela, baina Guardia Zibilak Urigoitia tirokatu eta ordu erdira eman zuen abisua epaitegian, eta batzorde judiziala iristerako beste ordu erdi igaro zen. Guztira, ordubete. «Bitartean, zer gertatu zen? Salan zeuden objektuak, aztarnak, nortzuek babestu zituzten? Tiro egin zuenaren unitatekideek».

BALA ARRASTOAK

Etxebizitza berriro aztertzean, zera aurkitu zuten: lurzoruan sei bala zorro, oholtza azpian hiru jaurtigai eta beste jaurtigai bat Garcia Botanaren txalekoan. Poliziaren lehen bertsioa zen Urigoitiak eta Garcia Botanak elkarri bina tiro eman zizkiotela, bi unetan: guztira lau, beraz. Nondik sortzen dira beste bi tiroak?

Abuztuaren 20an, operaziotik ia hilabetera, bala zorroen azterketa balistikoaren txostena aurkeztu zuten: hiru tiro Urigoitiaren pistolatik eginak ziren, eta beste hiru, pistola ez ziren arma batetik edo bitik eginak. Beraz, galdera gehiago: noiz egin zuen hirugarren tiroa Urigoitiak? Eta, batez ere: leiho ondoan bazegoen lehen tiroa egitean, zergatik ez da ageri bala zorrorik leiho ondoan, eta bai Urigoitia ez zegoen gela batean?

Azterketa balistikorako, beraz, sei bala zorro eta lau jaurtigai zeuden. Bi jaurtigai falta dira. Lau aldiz ikuskatu zuten etxea, baina ez zituzten aurkitu. Epaileak jaso zuenez, «egongelan eta inguruko geletan bilatu bazen ere, ez zen jaurtigai gehiago aurkitu, ezta horiek utzitako aztarnarik ere». Gainera, hiru peritu txosten egin zituzten, baina Guardia Zibilak ondorioztatu zuen balen deformazioaren ondorioz ezin zela jakin zein armatatik bota zen.

BERTSIOA MOLDATZEN

Arian-arian bertsioa aldatuz doa Guardia Zibila. Lehena atestatuan jasotakoa da, gertakarietatik hiru egunetara eginikoa. Kontakizun laburra da, zehaztasunik gabea: lerro gutxi batzuetan diote Urigoitiak tiro egin zuela eta poliziek erantzutean Urigoitia hil zela. Uztailaren 28an, ordea, epaileak deklaratzera deitu zituen bi guardia zibil, eta horiek epaileari esan zioten, batetik, lau guardia zibil sartu zirela etxebizitzan eta, Garcia Botanaren bi tiroez aparte, ez zutela beste tirorik entzun edo ikusi.

Ondoren heldu zen peritu txostena, sei bala zorro eta lau jaurtigai topatu zituztela zioena. Hori, beraz, ez zetorren bat lehen bertsioarekin. Irailaren 11n deklaratu zuten beste hiru poliziak, eta 18an Barriga sarjentuak. Deklaratu zuten lehen bi poliziek ez zuten aipatu sarjentua bertan zenik; Iruinen hitzetan, «bitxia» da, kide bat ahazteaz harago, sarjentuaren mailako norbait zegoela ahaztu izana.

Edonola ere, Barriga sarjentuaren presentziak balio du ordura arte justifikatu ezin zen hirugarren tiroa justifikatzeko eta beste polizia batek bertsio ofiziala babesteko. Izan ere, momentu horretara arte, Garcia Botana zen bertsio ofiziala sostengatzen zuen bakarra.

Barrigaren deklarazioari, ordea, «ahuleziak» antzematen dizkio Iruinek: sarjentuak esan zuen bakarrik tiro bat ematera sartu zela Urigoitia zegoen egongelan, pistola ikusi zuela eta «instintiboki» egin zuela tiro. Baina, galdekatzean, sarjentuak ezin izan zuen zehaztu bera non zegoen tiro egin zuenean, zein norabidetan bota zuen, Botanaren aurretik edo ondoren eman zuen tiroa…

OHARRAK

CESIDen KA / 5104 barne oharrak eta 1997an agertutako ohar anonimoak argi pixka bat jarri zuten auzian. CESIDen oharrean, besteak beste, azaltzen zen balak geratzeko txaleko bat manipulatu zutela eta Jose Ramon Pindado guardia zibilak koordinatu zituela frogak manipulatzeko lanak; are, oharrak dio Pindado epailearen etxera sartu zela frogak manipulatzeko. Izan ere, oharrean bertan aitortzen zen operazio haren ondorioz «Guardia Zibilaren jardueraren legezkotasuna auzitan» geratzen zela.

Bestalde, ohar anonimoa idatzi zuenak zioen Garcia Botana «oso aztoratuta, oihuka eta bere onetik irtenda» zegoela, Urigoitiarengana joan zela eta, hark eskuburdinak jarrita izanagatik, buruan tiroa eman ziola. Anonimoak oharrean eman dituen xehetasunek frogatzen dute oharraren egileak operatiboan parte hartu zuela eta, beraz, lekuko zuzena izan zela.

ONDORIOAK

Azkenik, Iruinek ondorio batzuk nabarmendu zituen: batetik, «Zuzenbide estatuaren eta justizia administrazioaren ezintasuna garbi» ikusten dela, iritzita Justiziak ez duela «ahalmenik egia argitzeko» horrelako kasuetan. Bestalde, garrantzia eman zion «frogak menderatu» ahal izateari: «Eszenaren kontrola gakoa da. Heriotzaren egileak dira gertaeraren tokia antolatu dutenak».


Summary: CAFek 100 milioi euroko bi kontratu sinatu ditu, Atenasen bata eta Sevillan bestea. Atenasko metroko hamalau metro unitate zaharberrituko ditu, eta Sevillarako bi tranbia unitate egingo.

CAFek bi kontratu sinatu ditu, Atenasko metroko unitateak berritzeko eta Sevilla (Andaluzia, Espainia) tranbiaz hornitzeko. Bi proiektuen zenbatekoa 100 milioi euro baino gehiagokoa da.

Atenasko Stasy garraio kudeatzaileak Beasaingo enpresa hautatu du metroko 1 lineako hamalau metro unitate berritzeko. 1983. eta 1985. urteen artean jarri zituzten zirkulazioan unitate horiek, eta asmoa da beste 25 urtez martxan izatea. Proiektuaren lizitazio aurrekontua 70 milioi eurokoa da; Grezian lortu duen lehen kontratu esanguratsua da. 34 hilabeteko epea izango du horretarako.

Sevilla

CAFek bost moduluko bi tranbia unitate egingo ditu Sevillarako, eta 30 urtez horien mantentze lanak egingo ditu. 2023aren amaiera aldera entregatuko ditu. Kontratuan, gainera, jasoa dago unitate gehiago egitea ere.


Iraganera iltzatuta

Summary: Iraganera iltzatuta. Corellako Udalak herriko sarrerako monumentu frankista eraitsi nahi du, baina Abokatu Kristauek helegitea jarri dute, eta auzia epaileen esku da orain

Francisco Franco diktadorearen emazte Carmen Polo Corellan izan zen 1949. urteko abuztuaren 23an. Herri horretan "Gurutzadan erorien alde" eraikitako monumentuaren inaugurazioan parte hartu zuen egun hartan, Rambletako pasealekuan. Zutik dago oraindik ere frankismoaren garaiko oroigarri hori, eta zutik jarrai dezala nahi dute Abokatu Kristauek: Corellako Udalak pasealekua berritu nahi du, eta monumentua eraitsi. Abokatuek, baina, helegitea jarri dute asmo horren aurka, eta epaileek proiektua behin-behinean geldiarazi dute, haren inguruko xehetasunak ezagutu arte. Corellako Udalak ere helegitea jarri du erabaki horren kontra.

“Proiekturik ez zegoen Abokatu Kristauek epaitegira jo zutenean”, nabarmendu du Corellako Udaleko alkateorde Felix Bienzobasek (ACI). Aipatu du udal gobernuak duela bi aste aurkeztu zuela bere egitasmoa, eta aitortu du Abokatu Kristauak elkarteak egindako urratsak “harritu” egin duela. “Inguru osoan lan egiteko beharra dago. Berez, bi proiektu ditugu: bat da pasealekua berritzeko, eta bertzea, monumentua eraisteko. Herriko sarreran dago; monumentu itsusia da, eta helezina. Eremu osoko giroa berritu nahi dugu”.

Bienzobasek garbi du “aurreko erregimenaren herriko nostalgikoren bat” dagoela epaitegira jo duten abokatuen atzean. “Abokatuek erlijioaren auzia hartu dute argudio gisa, baina helegitea aurkeztu dutenentzat monumentuak esanahi politikoa dauka”.

Erlijioaren auziari buruz, Bienzobasek azaldu du “bide motzeko argudio bat” dela, Corellako erorien aldeko monumentuak “inoiz” ez duelako erlijioarekin lotutako erabilerarik izan: “Monumentuak ez du balio artistiko, historiko edo erlijiosorik”. Corellako alkateordeak gaineratu du txostenak eskatu dizkiotela Vianako Printzea erakundeari, bai eta Artzapezpikutzari ere, epaileak auzia jorratzen duenean aurkeztu ahal izateko.

“Inoiz ez da mezarik egin”

“Imajinatzen duzu gobernu bat monumentu feminista bat eraisten? Edo LGTBI monumentu bat behera botatzen? Bada, Corellako Udalak monumentu kristau bat eraitsi nahi du; meza ospatzen den toki bat bota nahi du, kristauen otoizleku bat!”. Horixe idatzi dute Abokatu Kristauak elkarteko kideek sare sozialen bidez Corellako Udalaren asmoen aurka sinadurak biltzeko argitaratu duten testuan.

“Inoiz ez da mezarik egin hor”, berretsi du Felix Bienzobasek. Corellako herriko memoria historikoa lantzen duen Tanbarria kolektiboko kide Txomin Gonzalezek bat egin du alkateordearekin: “Inauguratu zutenean, ekitaldi erlijioso bat egin zuten, baina bertze inoiz ez”. 1949. urteko abuztuaren 24ko Diario de Navarra egunkariak jaso zuen inaugurazio hartan herriko erretoreak “diskurtso kristau eta patriotiko sutsu bat” egin zuela, hain zuzen ere.

Duela lau urte, 1936ko “Gurutzada” aipatzen zuten monumentuko plakak kendu zituzten, udalaren aginduz. Herriko bertze zenbait ikur frankista ere ezabatu dituzte Corellako karriketatik azken urteotan. “Toki publikoetan ziren ikur guztiak kendu ditugu”, zehaztu du Felix Bienzobas alkateordeak.

Tanbarria elkarteko Txomin Gonzalezek onartu du egin direla urratsak memoria historikoa jorratzeko bidean. 2016. urtean, adibidez, udaleko langile eta ordezkariek erakunde horren aitortza jaso zuten lehendabiziko aldiz, eta, geroztik, haien izenak jasotzen dituen plaka bat dago Corellako herriko etxeko atarian. Tartean da Antonio Morenorena, herriko alkate izandakoarena, alegia. Hilerrian ere bada frankismoan fusilatutakoen aldeko oroigarri bat.

92 fusilatu inguru

Emandako pausoak eskertu ditu Gonzalezek, baina garbi erran du lan handia dagoela egiteko oraindik ere Corellan: “Errepresioak gogor jo zuen gure herria. 92 pertsona inguru fusilatu zituzten. 1936an gertatu zenak urte luzez izan du eragina, eta jendea isilik egon da”.

1936ko altxamendu militarra gertatu eta berehala hasi ziren herritarrak atxilotzen Corellan. Herrian ez ezik, Tuteran ere itxi zituzten. Tuterako espetxean Corellako 87 pertsona sartu zituzten 1936ko uztailaren 19tik urriaren 10era bitarte. Fusilatzeko atera zituzten hainbat preso espetxe horretatik: abuztuaren 3an, sei gizon eraman zituzten Fiterora, eta han hil. Abuztuaren 15ean, berriz, Corellako 27 preso atera zituzten Tuterako kartzelatik, eta Milagroko hilerrian fusilatu zituzten. Haietako bati eskuak moztu zizkioten, ziegatik ez ateratzeko edozer gauzari eusten saiatu zelako.

1970eko hamarkadaren amaieran egin zituzten frankismoak fusilatutako herritarren gorpuak lurpetik ateratzeko lehen lanak Corellan. Madrilgo erorien monumentura eramandako hainbat gorpu herrira eraman zituzten bueltan, eta 1980an harrera eta omenaldia egin zieten herrian.

“Nik 16 urte inguru nituen orduan”, oroitu du Txomin Gonzalezek. 1980ko hamarkada hartan, Altaffaylako kideek hasitako ikerketan parte hartu zuen, eta Corellan errepresioa sufritu zuten herritarrekin eta senideekin hitz egiten hasi zen, bertze kide batzuekin batera. “Jendea negarrez hasten zen, eta anitzek ez zuten deus erran nahi. Herriko ezkerra suntsituta zegoen”.

Madrildik atera eta Corellara bueltan eramandako fusilatuen gorpuei harrera, 1980an.

Gonzalezek nabarmendu du 1936ko altxamendu militarra gertatu zenean, Corellan jornaleroak zirela nagusi, ia industriarik gabeko herri bat zelako. Lur jabe handientzat egiten zuten lan jornalerook. “Lur jabeen aurka altxatzen zirenek herritik ihes egin bertze erremediorik ez zuten”. Frankismoak gogor jo zuen Corella: “Erriberako herrien artean hildako gehien izan zutenetako bat izan da gurea”.

Frankismoaren arrastoa

Frankismoaren arrastoa ez da erabat desagertu. Horixe salatu du Gonzalezek, eta bat egin du Jabier Sainz Pezonagak ere. Sainz Pezonagak Corellaporlamemoriahistorica.blogspot.com izenburuko bloga du, eta gune hori baliatzen du herriko memoria historikoa lantzeko.

Orain herrian dauden ikur frankistak jarri ditu erdigunean Sainz Pezonagak, eta horri buruz “zerbait” egin behar dela aldarrikatu. “Gurutzadan erorien aldeko monumentuarekin batera, Arrese fundazioari buruzkoak ikertu beharko lirateke, eta heldu, halaber, Camilo Castilla upategian dagoen gurutze ereinozdunaren auziari”. Upategi hori Nafarroako PPko kide Ana Beltranen familiarena da.

Arrese fundazioari buruz, Jose Luis Arrese Francoren ministro izan zela gogorarazi du Txomin Gonzalezek. Corellako alkateorde Bienzobasek argitu du haren omenezko karrikaren eta futbol zelaiaren izena aldatu dutela jada. Sainz Pezonagak erantsi du, halere, Arreseren emazte Teresa Saez de Herediaren izena duten kale bat eta parke bat daudela oraindik ere. Felix Bienzobas alkateordeak erran du Arrese etxea eta Beltranen upategia “pribatuak” direla: “Guk eremu publikoan eragin dezakegu, eta egin dugu”.

Gehiago sakondu behar dela uste du Gonzalezek; Sainz Pezonagak ere bai. Corellak memoria merezi duela.


Summary: Eroski azoka, tokiko ekoizle txikien eta bezeroen arteko elkargunea. Eroski Azoka merkatu digitalak tokiko ekoizle txikiak bezeroekin elkartzen ditu 'azoka.eroski.es' webgunearen bidez.

Azpimarragarria eta txalotzeko modukoa da Eroski kooperatibak bertako produktuak, tokiko ekoizleen lana eta lehen sektorea bultzatzeko duen konpromisoa eta horretarako egiten ari den ahalegina; eta, horrez gain, tokiko ekoizle txikiak bezeroekin elkartzeko eta haien artean harreman zuzena, gertukoa izateko.

Horren adibide bat da Eroski Azoka merkatu digitala edo market place, tokiko ekoizle txikiak bezeroekin batzen dituena azoka.eroski.es webgunearen bidez. Egitasmo berritzailea eta aitzindaria da, Espainiako estatuan banaketa enpresa batek martxan jarri duen elikaduraren arloko lehen azoka digitala.

Izan ere, tokiko ekoizleek haien produktuak bezeroei aurkezteko eta haiengana eramateko duten beharra antzeman dute Eroskin. Ekoizle txikiak dira, haien ezaugarriak kontuan izanik Eroskiren merkataritza-sareko hornitzaileak izateko gaitasunik ez dutenak. Edo Eroskiren merkataritza-sarean jadanik elikagai batzuk saltzen dituzten tokiko ekoizleak dira, baina beste produktu batzuk ere ekoizten dituztenak, kopuru txikietan, Eroskiren sare osoan merkaturatu ezin direnak, ekoizpen mugatuak izaten direlako.

Horrela, Eroski Azokak aukera bikaina eskaintzen die tokiko ekoizle txiki horiei guztiei, bezeroengana iritsi daitezen, Asun Bastida Eroskiko tokiko produktuen zuzendari komertzialak nabarmendu duenez: «Bide bat zabaltzen ari gara ekoizle txikiek bezeroekin harreman zuzena izan dezaten».

Azken batean, ororen gainetik, Eroski kontsumo kooperatiba bat baita, eta erakunde gisa haren egiteko nagusietako bat da aberastasuna sortzea eta bidezkoa den modu batean banatzea. «Kooperatiba gisa dugun sortze-helburuetako bat da aberastasuna sortzea eta banatzea lan egiten dugun inguruneetan», Bastidak azaldu duenez. Hori guztia lortzeko, Eroski Azoka tresna egokia da.

Kalitate handiko produktuak

Kalitate handiko produktuak, askotarikoak, eskura daitezke Eroski Azokan. Elikagai ederrak. Guztira, 700 inguru daude aukeran. Besteak beste, barazkiak, barazki mousseak, oliba olio birjina, gazta, esnea, solomoa, ukondoa, saltxitxak, hanburgesak, tripakiak, hestebeteak, pateak, foie gras, pizzak, antxoak, sardinak, hegaluzea, berdela, bakailaoa, berruenda, buia, txangurru bolak eta enpanadillak, arrain zopa, pikillo piperrak, onddoak, boletus onddoen gutiziak, kroketak, muskuilu beteak, kakaoa, kafeak, infusioak eta marmeladak.

Edari bikainak ere bai, ardoak, sagardoak, sagar zukuak, txakolinak eta garagardoak, esaterako, eta postre gozoak: jogurtak, ardi mamia, arrautza natillak, bonboiak, txokolate-trufak, madalenak, pastak, hostorea, palmeratxoak...

Iraunkortasuna eta balio ekologikoak

Saltokietan izan ohi diren produktuekin alderatuta, gama desberdinetakoak dira, aukera ugari. Produktu feskoak dira edo aurretik prestatuak eta ontziratuak, betiere iraunkortasunaren irizpideak eta balio ekologikoak eta biologikoak aintzat hartuta.

Egitasmoan parte hartu ahal izateko, ekoizleek ez dituzte gutxieneko kopururik edo ekoizpen estandarrik merkaturatu behar. Gainera, ekoizle bakoitzak zehazten ditu prezioak, bere kasa, Eroskik ez baitu horretan esku hartzen.

Gaur egun, batez ere, Donostialdekoak diren 65 ekoizle txiki parte hartzen ari dira Eroski Azokan. Halaber, elikagaien ohiko ekoizleez gain, Eroskik ekintzaileen, eskulangileen eta proiektu sozialen parte hartzea sustatu nahi du.

Eroskiren saltokietan ohikoa ez den bezero mota batentzat aukera ederra da Eroski Azoka, kalitate handiko elikagaiak erraz eskura ditzaten. Donostiako Arcco Amara saltokian, ostegunetan jaso daitezke azoka.eroski.es webgunearen bidez eskatutako produktuak. Salerosketa egiteko leku bat baino gehiago, ekoizlearen eta bezeroaren arteko elkargunea da.


Summary: «Sistemak ez digu onartzen agentziarako gaitasuna». Itxi Guerrak Larriongo Landa Eremuko Emakumeen Topaketan parte hartu du asteburuan. Haurrentzako tailer bat egin du, desgaitasunaz eta bertzez jolasen bidez aritzeko

Desgaitasunaren mugimendua indarra hartzen ari dela uste du Itxi Guerrak (Madril, 1998). Ekintzaile antikapazitista da, eta Lucha contra el capacitismo liburuaren egilea (Imperdible, 2021). Larrionen izan da, Landa Eremuko Emakumeen Topaketan, haurrentzako tailer bat egiten.

Zergatik haurrekin?

Arauak zeharkatzen digu gorputza txikiak garenetik: desgaitasunen aldetik ez ezik, loditasunaren aldetik, erotasunaren aldetik… Araua nola deseraiki jorratu behar dugu haurrekin, jolasen bidez.

Elbarriak infantilizatzeko joera bat dago?

Bai. Are gehiago, elbarriek pairatzen dute haurrek haur izateagatik sufritzen duten indarkeria bera. Kontuz ibili behar dugu, eta ongi aztertu infantilizatzea zer den. Zergatik uste dugu haur izatea berez dela gauza txar bat? Uste dut inportantea dela haurrek ere parte hartzea politizatzeko eta deseraikitzeko prozesuetan, haurrak ere badirelako elbarri, badira trans, lodi… Inportantea da haur garenetik ohartzea sufritzen duguna indarkeria dela, ez dela guri bakarrik pasatzen zaigun zerbait. Nik eskertu izanen nuen 10 urte nituenean jakitea indarkeria kapazitista zela sufritzen ari nintzena.

Adinkeria pairatzen dute haurrek?

Bai, eta zaharrek ere bai. Kapitalismoaren logikaren araberako bazterketa bat da: haurrak, elbarriak eta zaharrak ez dira ekoizteko gai, eta, ondorioz, logika horren arabera, ez dugu balio gizartearentzat; bazter uzten gaitu.

Bazter, ia subjektu izaera galdu arte?

Ez gaituzte subjektu politikotzat hartzen, eta ez dute onartzen gure agentziarako gaitasuna. Uste izaten da beti egonen dela norbait haurren, elbarrien edo zaharren izenean erabakitzeko, dela estatua, dela elbarria ez den pertsona bat, dela heldu bat.

Desgaitu edo elbarri hitzak aipatzen dituzu zuk 'Lucha contra el capacitismo' zure liburuan. Bada eztabaida, halere, erabili behar diren hitzen inguruan.

Eztabaida hori dago gizartean eta desgaituen komunitatean. Nik uste dut horrek agerian uzten duela belaunaldi ezberdinetako ekintzaileak daudela. 1990eko hamarkadan hasi zirenek asmatu zuten dibertsitate funtzional terminoa. Oraingo ekintzaileok badugu Estatu Batuetako mugimenduaren eragina, bai eta queer teoriaren eragina ere, eta aldarrikatzen dugu irain gisa erabilitako hitzak gure egitea, hitz horien esanahia aldatzea. Horregatik erabiltzen ditugu desgaitu edo elbarri, nortasun baten parte direlako, eta araua apurtzen dutelako. Desgaitasuna edo dibertsitate funtzionala duten pertsonez hitz egiteak patologizazioa nabarmentzen du. Nork bere burua definitu behar du, baina diskurtso politikorako nik desgaitu edo elbarri aldarrikatzen ditut, estigma apurtzen laguntzen didatelako.

Elbarritasunaren estigma?

Bai. Zergatik beldurtzen gaitu geure burua desgaitutzat jotzeak? Bertzeek erraten digute desgaitasunak ez duela garena definitzen. Baina, agian, bai; agian, jaso dudan indarkeria kapazitista guztiak eraman nau nagoen tokira. Dibertsitate funtzional terminoak badu, gainera, bertze arazo bat.

Zer arazo?

Termino horren arabera arautik kanpo daudenak direlako askotarikoak. Dibertsitate hitzak haiei egiten die erreferentzia, ez araua betetzen duten gorputzei. Ez dago elbarri ez direnak izendatzeko hitzik, haiek direlako arauak ezartzen duena, haiek dira osasuntsuak, eta ez dago izendatzeko beharrik.

Autistek, adibidez, alista hitza dute autista ez direnentzat.

Bai. Nik desgaitu ez direla erraten dut, eta ingelesez, elbarri ez direnei able erraten zaie. Baina, desgaitasunaz ari garenean, kapitalismoarentzat produktiboa den horrekiko hausturaz ari gara. Ezin dugu lan egin, eta, ondorioz, ez gara gizartearen parte. Niretzat, inportanteena da arauaz hitz egitea eta agerian uztea desgaituok arau hori gainditzen dugula, hausten dugula.

Produktibitatearen alde horretatik du esanahi negatiboa desgaitasunak?

Bai. Beldurra eragiten du horrek. Zaurgarritzat hartzen gaituzte, baina denok bagara, berez, denok dugulako bertzeen beharra. Baina horrek beldurra eragiten du, kapitalismoak erraten digulako ausartak eta independenteak izan behar dugula.

Horrek badu loturarik desgaituek oztopoak gainditzeko egiten duten bidearen kontakizunekin?

Horrelako diskurtsoek biziki haserretzen naute, araua betikotzen dutelako; arauak ezartzen duen horretara hurbildu behar dugula erraten dute halako diskurtsoek; balioa ematen diote kapitalismoaren bidean jarraitu nahi duenari. Desgaituak garela ezkutatzen saiatzen bagara ere, ez diogu desgaitu izateari utziko.

Zuk ez duzu ezkutatu nahi. Alderantziz, aldarrikatu egin nahi duzu.

Nik aldarrikatu nahi dut desgaitasuna dagoela gizartea antolatzeko moduan. Ez da gainditu beharreko zerbait. Bai, gizarte kapazitista batean kaka zahar bat da desgaitua izatea, baina ez da berez zerbait txarra.

Desgaitasunaren auzia espezismoarekin ere lotu duzu. Sunaura Taylorren 'Beasts of burden' gaztelaniaz eman du Madrilgo Ochodoscuatro argitaletxe antiespezistak 'crip' izenburupean, eta zurea da hitzaurrea.

Liburu hori funtsezkoa dela uste dut. Desgaituak ere hartu izan gaituzte gizakiz bertzeko animaliatzat. Kapitalismoak, finean, desgaituon eta bertze animalien gorputzak patologizatzen ditu, dirua lortzeko; desgaituok egoitzetan sartzen gaituzte, eta bertze animaliak, haztegietan. Bi borrokak estuki lotuta daude.

Egoitzen ereduaren aurka, zaintza komunitateena aldarrikatu duzu zuk zure liburuan. Zein da proposamena?

Ikuspuntu anarkista batetik, nire helburua da estatua eta soldatapeko lana desagerraraztea, eta denok parte hartzea elkarren zaintzan, modu horizontal eta boluntario batean. Guk ere zaintzen ahal dugu, parte hartzen ahal dugu; ez ikuspuntu ekonomiko batetik. Elkarren menpe gaude, eta denok hartzen eta ematen dugu. Ohartu behar dugu desgaitasunak subertsiorako duen ahalmenaz.

Nola gauzatzen da ahalmen hori?

Desgaituok erraten ari gara kapitalismoak ez digula axola, soldatapeko lana bazter utzi behar dugula; erraten ari gara bizitza zaurgarria dela, samurtasuna erradikala dela, eta erdigunean egon behar duela. Eta bai, erraten ari gara siesta ere iraultzailea dela!


Eskubideak merkataritzaren oinarrian

Summary: Eskubideak merkataritzaren oinarrian. Bidezko merkataritzak eskubide urraketarik gabeko ekoizpen eta salmenta eredu bat sustatzea du helburu. 1980ko hamarkadan sortu ziren lehen taldeak Bizkaian. 1996an, Kidenda proiektua abiatu zuten, Caritasek eta Elizbarrutiko Misioek. 2002an, denda bat ireki zuten Bilbon.

Kakaoa, txokolatea, panela eta kafea dira gehien salduriko produktuak. Baina badituzte galletak, marmeladak, teak, eztia, kontserbak, kosmetikako produktuak, poltsak, zapiak, diru zorroak… Bilbon, Areatzako pasealekuaren ondoan, Epaltzaren alargunaren kaleko 6. zenbakian dago Kidenda, bidezko merkataritzaren alorrean Bizkaian aitzindari den proiektua. Kaletik sartuta, denda dago. Lehen handiagoa zen, baina murriztu egin zuten, atzeko biltegia handitzeko. Han egiten dute lan gehien. Hogei urte bete dira ireki zutela. Maria Ferrer, Antonia Linares eta Cristina Gonzalo dira arduradunak. Azken biek azaldu dute zer, zergatik eta zertarako egiten duten.

Zer da bidezko merkataritza?

Bidezko merkataritza 1950eko hamarkadan jaiotako nazioarteko mugimendua dela azaldu du Gonzalok. “Sortu zen herrialdeen arteko bidegabeko merkataritza harremanei alternatiba bat eskaintzeko. Merkataritza eredu neoliberal, kapitalista eta heteropatriarkalak ekoizle txikiengan ditu ondoriorik larrienak. Pobretuta dauden herrialdeak hasi ziren eskatzen laguntzaren ordez beste herrialdeek zituzten merkataritza baldintza berak gura zituztela”. Beraz, eredu ekonomiko aldaketa lortu nahi du bidezko merkataritzak. Ekoizpen katea aldatu gura dute, ekoizlea ekoizten hasten denetik kontsumitzaileak erositakoa kontsumitzen duen arte. “Kate horretan eskubide urraketa asko egoten dira: lan esplotazioa, multinazionalek ingurumen kalte izugarriak egiten dituzte…”. Esan du bidezko merkataritza bideragarria eta errentagarria dela, ohiko merkataritza den legez, baina beste balio batzuk ditu: helburua pertsonak dira. “Horrek esan nahi du ez dugula irabazirik nahi? Negozioak gara, eta errentagarriak izan behar dugu, bizirik irauteko”.

Nola iritsi zen bidezko merkataritza Bizkaira?

Herbehereetan 1960ko hamarkadan hasi ziren bidezko merkataritzarekin. Bizkaira geroago iritsi zen, diktadura zela eta: 1980ko hamarkadan sortu ziren lehen taldeak, parrokietan. 1996an, Kidenda proiektua bultzatu zuten, Bilboko Elizbarrutiko Caritasek eta Misioek; 2006an, Jesusen Lagundiko Alboan fundazioa batu zitzaien. Denda 2002an zabaldu zuten. Horregatik ari dira urteurrena ospatzen. “Caritasen, misioetan eta parrokietan ezinegona zegoen, herrialde pobretuetako errealitatea zela eta: ikusi zuten bidezko merkataritza bide egokia izan zitekeela herrialde horien garapenean laguntzeko, herrialdeotan egiten diren proiektuez harago”, esan du Gonzalok.

Nolakoak izan ziren hastapenak?

Bilboko Bailen kalean zuen Kidendak biltegia. “Bidezko merkataritzako inportatzaileei erositakoa hara eroaten zuten, eta hara joaten ziren parrokietako bidezko merkataritza taldeak, produktu bila. Parrokietan postuak jartzen zituzten, meza irteeran. Hitzaldiak ere egiten zituzten: misiolariak etortzen ziren haien lekukotzak kontatzera”, azaldu du Gonzalok. Ikastetxeetara joaten ere hasi ziren. “Baina ikusi zuten parrokietatik eta eskoletatik kanpo, gizarte osora zabaltzeko leku bat behar genuela, eta hala sortu zuten Kidendako salmenta gunea”.

Zelan egiten da lan Kidendan?

Linaresek azaldu duenez, merkaturatzea, kontzientziazioa eta boluntariotza dira hiru ardatzak. Denda eta salmenta gunea edo biltegia ditu Kidendak. Salmenta gunera joaten dira bidezko merkataritza taldeak haien parrokia, ikastetxe edo azoketara eroateko produktuen bila. 19-25 talde eta 10-15 ikastetxe daude. “Eskoletan konpromisoa dute azoka antolatzeko eta ikasleekin sentsibilizazio lana egiteko”, zehaztu du Gonzalok. Haren egitekoa da dibulgazio lana. Linaresena, biltegia; han prestatzen dituzte eskaerak. Produktuak enpresa inportatzaileei erosten dizkiete. Batzuk aipatu ditu: Ideas, Alternativa, Equimercado, Intermon Ofxam, Equitable, Altromercato… Heltzen direnean, etiketatu egiten dituzte, salgai jartzeko. Enpresek oparitarako ere erosten dizkiete produktuak. Elkartasunaren ekosistematik kanpoko merkatura sartzea kostatu egiten zaie.

Zer harreman dute ekoizleekin?

Bitartekari sarea murriztu egiten da bidezko merkataritzan. Kafeak egiten duen bidea hau da, Gonzaloren esanetan: ekoizleen kooperatibak ekoizten du, bidezko merkataritzako enpresa inportatzaile bati saltzen dio, eta, haien bidez, dendetara etortzen dira. Esan du inportatzaileek eurek baino harreman zuzenagoa dutela ekoizleekin: “Ez diete soilik produktua erosten. Babestu ere egiten dituzte. Laguntza ekonomikoa ere ematen diete, behar badute. Luzerako harremanak lantzen dituzte”. Dena den, Kidendakoek ere badute hartu-emana batzuekin: “Ekuadorko MCCHrekin, esaterako, harreman historikoa dugu, Caritasekin lan egiten dutelako. Askotan etorri dira hona euren errealitatearen berri ematera”. Pandemia sasoian, haiekin komunikatu dira, izurriak zelan eragin dien ezagutzeko. “Ikusi dugu bidezko merkataritzak funtzionatzen duela, bestelako ekoizleekin alderatuz, hobeto eutsi diotelako krisialdiari, sarearen babesari esker”.

Zelan ziurtatzen da bidezko ekoizpena?

Kakoaren ekoizpenean ume esplotazioa hedatuta dagoela esan du Gonzalok. Ghanako kooperatiba baten kasua jarri du adibide modura: “Batzorde bat dute hori gainbegiratzeko, eta kooperatibako ustiategietara joaten dira umerik dagoen ikustera. Baldin badago, zergatik dago? Diru premia dutelako bada, familiari laguntza ekonomikoa ematen zaio”. Kooperatibek eurek bermatu behar dute bidezko ekoizpena, eta ziurtatu.

Kooperatiben lanak zer eragin du komunitatean?

Gonzalok azaldu du produktuen prezioa hitzartu egiten dela. “Ohiko merkatuan, produktu askoren prezioa burtsak jartzen du, eta horrek eragiten du kostatu zaiona baino gutxiago ordaintzea ekoizleari. Bidezko merkataritzan, negoziatzen hasteko gutxieneko prezioa ekoizleari ekoiztea kostatu zaiona da. Burtsan produktuaren prezioa igotzen bada, bidezko merkataritzan ere igo egingo da. Horrez gain, prima edo sari bat ordaintzen zaie, baina hori produktuaren preziotik kanpokoa da”. Kooperatibak erabakitzen du zertarako erabili saria. Ekoizpenean bertan inbertitu dezakete, hobetzen lagunduko dien teknologia erosita, edo baita komunitatean ere. Adibide batzuk ipini ditu: “Batzuek herrira ura ekarri dute, eskola materiala erosi dute, medikua kontratatzeko erabili dute, mugikortasunerako azpiegiturak eraikitzeko edo andreen pentsioak ordaintzeko”.

Zer balio lantzen dira kooperatibetan?

Kooperatibetan, balioen artean, diskriminazioaren aurkako printzipioa dute; besteak beste, generoagatik, arrazagatik edo hiesagatik, Gonzaloren arabera. Afrikako kooperatiba batzuetan esplizituki debekatua dute osasun proba bat eskatzea norbait kontratatzeko. Generoaren gaia lan arloko eskubideei eta ahalduntzeari lotua lantzen dute: erabakitze prozesuetan andreen parte hartzea bultzatzen dute, andreen espazioak sortzen dituzte, prestakuntza eskaintzen dute… “Bidezko merkataritzan beti landu izan dugu kooperatibetara begira. Baina ohartu gara Kidendan aparte utzita izan dugula, eta orain ari gara lantzen”.

Tokiko ekoizleek badute lekurik?

“Hemengo ekoizleek eta herrialde pobretuetakoek arazo bera dute: ez diete dagokiena ordaintzen”, ohartarazi du Linaresek. Horregatik, Bizkaiko ekoizle batzuen produktuak ere badituzte dendan. Zeanuri inguruko ekoizle batzuenak, esaterako: Baskilu. Biozaki da lan mundura sartzen laguntzeko Caritasen Gordexolan duen enpresa bat da; berotegiak dituzte eta Lapikorekin merkaturatzen dituzte euren produktuak: horiek ere saltzen dituzte. Mungialdeko ekoizle batzuen produktuen banaketa ere egiten dute biltegian. “Aspalditik EHNE sindikatuarekin harremana izan dugu, eta ohartu gara herrialde horietako ekoizleek dituzten arazo berak dituztela hemengoek ere. Egia da hemengoek diru laguntzak izan ditzaketela galerak orekatzeko, baina horrek ez du desagerrarazten atzean dagoen bidegabeko merkatua. EHNEren bitartez hasi ginen ekoizleekin harremana sortzen. Hala ere, argi dugu gurea bidezko merkataritza toki bat dela, eta ez dugu lan egiteko modua aldatu nahi: dendaren %90a herrialde pobretuetako produktuek betetzen dute, eta bestea, bertokoek”, azaldu du Gonzalok. Erantzukizunez egindako kontsumoa ere sustatzen dute, eta orain ontziratu gabe edo soltean saltzen ere hasi dira.

Ingurumenean zer ondorio ditu ereduak?

Bidezko merkataritzako produktuek bide luzeak egiten dituzte sarritan. “Egokiena litzateke eredua herrialde guztietan ezartzea. Baina esportazioak beti egon dira eta egongo dira, produktu guztiak ez daudelako toki guztietan. Beti ahalegintzen gara itsasontziz ekartzen, gutxiago kutsatzen duen garraiobidea delako”, esan du Gonzalok. Kontatu du ikerketa bat egin zela Europako erremolatxa azukrearen eta Ameriketako panela azukrearen karbono dioxido isuriak alderatuta. “Lehengaia lantzen denetik kontsumitzaileak erosten duen arteko prozesu osoa kontutan hartuta, Europako erremolatxak karbono dioxido gehiago isurtzen zuen Ameriketako panela azukreak baino. Zergatik? Panelak itsasontziz, erremolatxak ekoiztean gehiago isurtzen duelako”. Izan ere, azpimarratu du isurketak ez direla soilik garraioan egiten, baita ekoizpenean ere.

Zer jendek erosten du Kidendan?

Kidendako erosle gehienak finkoak dira, eta saltokikoek badakite zer erosiko duten, beti gauza berak hartzen dituztelako. Batez ere, adinekoak dira, 70 urte bueltako andreak, eta 40-50 urte arteko jendea. 20 urtekorik ez zaiela joaten esan dute. “Kontsumo arduratsuarekiko eta ekologikoarekiko kontzientzia duen jendea da”, dio Linaresek ohiko erosleengatik. Bezeroen kopurua, gutxi-asko, mantendu egiten zaie, baina nabaritzen dute tokiko merkataritzak bizi duen krisia. “Gertuko dendetan ja ez da erosten”, esan du Gonzalok. Pandemia hasieran sarean saltzen hasi ziren, eta indarra hartu zuen bide horrek, baina moteldu egin da.

Kontsumoak zer bilakaera izan du?

Igo egin da bidezko merkataritzako produktuen kontsumoa, baina saltoki handietan ere saltzen hasi direlako, Gonzaloren arabera. “Multinazionalak ere bidezko merkataritzako produktuak sortzen dituzte; izozki marka handi batek badu bidezko merkataritzako txokolatearekin egindako izozkia, kafe marka ezagun batek ere bai. Bidezko merkataritzako dendak gara salmentetan beherako joera dugunak”, esan du Linaresek. Gonzalok kontatu du mugimenduaren barruaren denden ereduak aldatzeari buruzko gogoeta sortu dela, baina hori eginez gero, haien nortasuna galtzeko arriskua ikusten dute batzuek. “Gertuko ekoizleentzako zigilu bat sortzea ere pentsatzen ari gara mugimenduaren barruan”. Garai berrietara egokitu behar dute.


Summary: «Dena kontrolpean izan beharra ez dut gustuko; mendiak askatasuna du». Oihana Azkorbebeitiak ez du nahi mendi lasterkari profesionala izan, eta esan du ez dakiela diziplina hori profesionaltzeak onurarik ekarriko ote dion mendizaletasunari

Albaitaria, Anboto aldizkariko kolaboratzailea, Gerediaga eta Euskal Artzain Txakurren elkarteetako kidea eta mendi korrikalaria. Hori da, besteak beste, Oihana Azkorbebeitia Urizar (Abadiño, 1981). Ez da geldi egoteko emakumea. Bizkaiko Hitza-ri goizean goiz eman dio elkarrizketa; ordurako txakur bat artatua zuen. Semeetako bat ondoan duela erantzun ditu galderak, eta, egun horretan ohi bezala entrenatzeko asmoa bazuen ere, ez zekien tarteren bat ateratzerik izango zuen. Zurrunbilo horretan murgilduta irabazi du uztail hasieran Munduko Kopako Garmin Epic Trail, Vall de Boin (Herrialde Katalanak). Munduko sailkapenerako puntuagarriak diren hainbat proba egingo ditu datozen asteetan Azkorbebeitiak.

Espero al zenuen Vall de Boiko emaitza?

Ez nekien nor zen joatekoa. Banekien Merrell nire taldeko Georgia Tindley egongo zela, eta oso ona da hura. Beste hiruzpalau joango zirela ere banekien. Ez nuen espero irabaztea. Hasieratik jarri nintzen aurrean. Maila handiagoa espero nuen.

Lasterketan beroarekin gaizki moldatu zinela esan zenuen.

Oso gaizki moldatzen naiz beroarekin: ez naiz batere berozalea. Goian haizearekin ondo ibili ginen, baina jaisten hasi ginenean bero handia zegoen, eta azken kilometroak agonikoak izan ziren.

Beroa al da zure etsai nagusia mendian?

Bai. 25 gradutik gora gaizki ibiltzen naiz. Beroa da nire kriptonita. Ito egiten naiz, eta errendimendua asko apaltzen zait. Nabaritzen dut gorputza ez dabilela. 20 gradurekin fenomeno funtzionatzen dut. Hortik gora, eskas.

Garaipen horri esker, zuzenean sartu zara urriaren 8ko Gorbeia Suzien probarako finalean. Bertan izango zara?

Espero dut baietz! Bai, nire helburua da final hori ondo egitea. Beste lasterketa batzuekin batera, finala puntuagarria da Munduko Koparako sailkapen orokorrerako. Horra iristeko zenbat eta puntuazio hobea izan, hobe. Gutxienez, lau lasterketa egin behar dira, eta komeni da lau lasterketotan puntuazio ona lortzea.

Gorbeia Suzien lasterketa laugarrena izango duzu?

Ez, bosgarrena. Egin dut bat jada; uztailaren 31n Comapedrosakoa [Andorra] egingo dut; handik astebetera Norvegiara joango naiz, Tomsora. Eta laugarrena Bulgarian egingo dut, irailean. Guztira dozena bat inguru egin ditzaket. Baina nik, nire lanarekin, nire bizimoduarekin eta nire eginbeharrekin, lau horiek egiteko aukera dut. Ez daukat gogorik aurten bidaia asko egiteko. Lau egitea erabaki dut, eta azkena, Gorbeia Suzien, berton denez, fenomeno.

Sasoi onean ikusten duzu zeure burua?

Ondo ikusten dut neure burua. Pozik eta ondo ibiltzeko itxaropenez nago.

2007az geroztik hainbat proba irabazi dituzu. Horrek presioa sortu dizu? Maila bati eutsi beharra sentiarazi al dizu?

Ez, presio hori ez. 2007an edo 2008an Espainiako Kopan lider nengoen. Presioa sortzen zidan jendea deika aritzen zelako, prentsatik, irratitik…; horrek bai. “Irabazteko aukera daukazu” eta antzekoak esaten zizkidaten. Komunikabideetatik jendea niri begira zegoen presioa neukan. Neure buruarekin ez. Gerora ez dut igarri. Ahalegindu naiz beti pentsatzen ondo irteten bada ondo, eta, bestela, hurrengo egunean lanera joan beharko dudala berdin-berdin. Ez naiz bizi honetatik: ez daukat ezer jokoan.

Atletismoan egin zenituen hastapenak. Noiz hasi zitzaizun mendizaletasuna?

Zaragozara [Espainia] joan nintzen ikastera, 18 urterekin. Ordura arte atletismoan aritua nintzen. Bi urtez ez nuen egin ezer. Ikasketak bukatu nituenean eta 2006 aldera Euskal Herrira itzuli nintzenean, hasi berriak ziren mendiko lasterketak. Nire koinatua bazebilen lasterketetan. Izarraizko [Azpeitia, Gipuzkoa] lasterketara joateko esan zidan, biok egingo genuela eta. Harekin hasi nintzen. Lasterketa hura gustatu zitzaidan. Ordurako sortuta zegoen Mendiko Euskal Selekzioa. Lagun bat zebilen bertan, Arkaitz Zamakona, eta hark esan zidan ez zegoela neskarik eta ea animatuko nintzen. Hala hasi nintzen. Gero gustatu, eta orain arte.

Hasiera hartan apenas zebilen emakumerik. Giro hartan zer-nola moldatu zinen?

Ondo. Azpeitiko lehen lasterketa hartan, lau neskak parte hartu genuen. Bat Nerea Amilibia zen, nola ez. Guztira ehun lehiakide inguru izango ginen, eta haietatik neskak, lau. Ni pozik. Berdin zitzaidan. Mutil artean ere pozik ibiltzen naiz; ez daukat arazorik. Gerora sartu zen jende gehiago. Gaur egun jada pila bat daude.

Erreferenteren baten falta ez duzu sumatu?

Guk ez geneukan erreferenterik. Hasi ginenean, gu geu ginen. Orain, mendiko lasterketak ezagunak dira; modan ipini da diziplina hori. Telebistan ere ikusten dira. Orain hasten den 20 urteko batek badauzka erreferenteak. Gu hasi ginenean, hasi berriak ziren mendi lasterketak. Nerea Amilibia orduan ezagutu nuen.

Zer-nola aldatu dira mendi probak azken urteetan? Zer-nola bizi izan duzu bilakaera hori?

2006 aldera hasi nintzen; 2013an jaio zen seme nagusia. Gero hasi nintzen korrika apur bat egiten, baina jarraian etorri zen bigarren semea. 2013tik 2016ra arteko etenaren ostean bueltatu nintzenean, aldaketa handia igarri nuen zapatiletatik hasita. Marka pila bat sartuta zeuden, denetariko zolekin… Hidratazio motxilak ere erabiltzen ziren. Lehenago, gerriko poltsa batean eramaten genuen botilatxoa. Eboluzio handia egon zen hiru urtean. Gerora, profesional izate horretan sartu gara, eta entrenamenduak, jateko gauzak… Profesionala ez izan arren, jendea profesionala balitz legez dabil honetan: entrenamenduak, dena oso neurtuta, erlojua, pultsometroa… Lehen ez geneukan halakorik. Nik ez daukat. Casio bat daukat. Badut pasadizo bat. Garmin Epic Trail irabazi dugun mutilari eta neskari Garmin markako erloju bat eman digute. Begiratu nuen, eta 800 eurotik gora balio ditu. Ez dut erabili behar, eta, beraz, saldu egin dut. Ez dut hasi nahi halakoekin. Dena kontrolpean izan behar hori ez dut gustuko. Niretzat, mendiak askatasuna du. Txakurrak hartu, joan, eta ateratzen dena egin; ez zait ardura zer denboratan noan, zer altueratan nagoen, ezer ez. Eta gutxiago lasterketa batean. Jendea erlojuari begira joaten da lasterketetan, dena neurtuta, pauso bakoitza… Nik inprobisazioa behar dut, eta trankil ibiltzea.

Kirolean profesionaltasuna sartzen denean, aldatu egiten al dira praktikatzeko modua eta kirolariaren jarrera?

Ni ez naiz profesionala, eta ez naiz izango ez dudalako gura. Askatasuna galtzen badut, nire lana bihurtuko balitz, esango balidate nire lana entrenatzea dela eta egunero zer egin behar dudan, niretzat dena galduko luke. Hau egiten dut errealitatetik irteteko, eta sentitzeko bizirik nagoela. Nik neuk ez dut nahi niretzat, eta ez dakit onura handirik ekarriko dion mendiari eta mendizaletasunari, esentziari, orokorrean. Mendian ikusten duzu jendea korrika, eta entrenatzen ari direla nabaritzen zaie; ez dakitela non dauden ere. Ez dute baloratzen mendia; asfaltoan bezala ari dira. Nik ez dut horrela bizi nahi. Ez naiz bide horren aldekoa.

Babesleak badituzu, ordea.

Merrell taldeak deitu zidan 2019an. Babesle horrek ez dit eskatzen inongo emaitzarik, ez ezer. Haren arropak jantzi eta erakutsi besterik ez dut egin behar. Zapatilak behar ditudanean, eta ematen dizkidaten bitartean, ni pozik. Eta lasterketaren baterako bidaia ordaintzen digutenean ere, oso ondo.

Helmugara sartzean sarri agertu zara aldarrikapen mezuekin. Arazorik sortu al dizu horrek?

Ez. Merrellek deitu zidanean, lehenengo esan niona hori izan zen: nik askatasuna nahi dut hala nahi badut aldarrikapen bat duen kamisetarekin podiumera igotzeko edo helmugan sartzeko. Esan zidaten ez zegoela arazorik. Gaur egun ere nahi dudana egiten dut. Ez da nire ogibidea. Merrellek ez banau jantzi nahi, ez nazala jantzi.

Entrenamendua, elikadura eta atsedena ondo zaindu beharreko hiru aldagai izango dira zure egunerokoan. Zer-nola zaintzen dituzu?

Ahal den moduan. Ondo zaintzekoak dira, baina nire lanaz gain, ume bi ditut, hiru txakur… Sara Alonso bezalako gazteak ikusten ditudanean, pentsatzen dut zoragarria dela: 23 urterekin 24 orduak dituzu zuretzat, entrenamenduak antolatzeko, siesta egiteko… Ni tetris bat egiten aritzen naiz egunero. Gaur 07:15ean jaiki naiz; 08:00etan joan behar izan dut txakur bat artatzera; gero, zurekin elkarrizketa; 11:00etan berriz ere atera behar dut… Ahalegintzen gara jatekoa zaintzen. Ahalik eta otordu osasuntsuenak egiten ditugu. Saiatzen naiz lo ondo egiten, baina gaur ere ez dut askorik egin. Eta entrenamendurik ez daukat finkatuta. Kepa Larrea laguna dut; entrenamenduak antolatzen ditu. Azpeitiko Domusa Teknik egin behar nuen maiatzean, eta, lasterketa luzea aspaldi egin gabe nengoela-eta, plan bat egin zidan. Hala ere, hala moduz jarraitu nuen. Gutxieneko pauta batzuk eman zizkidan. Ahalegintzen naiz gauzak egiten, baina ahal den moduan.

Bi seme dituzu. Uste duzu ama izan beharrean aita izango bazina eragina beste era batekoa izango litzatekeela?

Bai. Senarrak ere korrika egiten du, eta txandaka antolatzen gara. Hala ere, umeek amarekin duten lotura sekula ez da izango aitarekin dutena. Batez ere, txikitan. Aitak lasaiago utziko du umea etxean amak baino. Gogoan dut umea izan eta gero kosta egiten zitzaidala entrenamenduetarako etxetik ateratzea. Sentitzen duzu abandonatu egiten dituzula. Hori aita batek seguru ez daukala. Dena den, etxean ondo antolatuta gaude; ezin naiteke kexatu.

Etorkizunera begira zer erronka duzu?

Aurten Munduko Kopa ahalik eta hoberen egitea da asmoa; Gorbeia Suzien ondo amaitu. Adin bat badaukadanez eta txisparik ez dudanez jada, datorren urtean denboraz luzeagoak diren lasterketak egiteko gogoa daukat. Izan daitezke 50-60 kilometroko lasterketak, baina teknikoak: arineketa gutxi egitekoak, bederatzi orduko lasterketak, lasaiago hartzekoak. Ez 20 kilometro ingurukoak, ordu bitan egitekoak eta gantxoarekin egin behar dituzunak. Horietarako ez daukat txisparik. Hiru Handien proba badago, egingo nuke, eta aurten lehenengoz egin den 65 kilometroko Domusa Teknik ere egin nahi dut. Nire adinarekin bat datozen lasterketak egin nahi ditut.


Summary: Eremu tribaletako emakume bat izango da lehen aldiz Indiako presidente. Parlamentuko erdien baino gehiagoren babesa lortu zuen Droupadi Murmuk, atzo egindako bozketan; 4.754 botoetatik, 2.824 lortu zituen. Haren hautagaitzak komunitate diskriminatu eta zaurgarriei keinu egiten die.

Droupadi Murmu izango da Indiako presidente berria. Ram Nath Kovind ordezkatuko du, eta Indiako presidentetzan egongo den lehen emakume tribala izango da. Parlamentuko erdien baino gehiagoren babesa lortu zuen atzo egindako bozketan; 4.754 botoetatik, 2.824 lortu zituen. Hortaz, 64 urterekin, Droupadi Murmu Indiak 1947an independentzia lortu zuenez geroztiko hamabosgarren presidentea bihurtu da.

Ram Nath Kovind egungo presidentearen agintaldia uztailaren 24an amaituko da, sei urteko agintaldiaren ostean. 2017tik egon da karguan, Yashwant Singh oposizioko hautagaia garaitu ondoren. Bozketako emaitzak jakin bezain laster, pozik agertu da Kovind hautagai berriarekin. Twitterren jakinarazi du «ziur» dagoela Murmu «presidente nabarmena» izango dela, «frontetik gidatuko duena eta Indiaren garapen prozesua indartuko duena».

Horretaz gain, Narendra Modi lehen ministroak Murmu «herrialdearentzat itxaropen izpi bat» bihurtu dela esan du; batez ere «behartsu, baztertu eta zapalduentzat».

Komunitate zaurgarrien alde

Droupadi Murmu (1958, Odisha) tribu komunitateen eskubideen aldeko aktibista da. Bera ere tribu komunitate batean jaio zen, India ekialdeko Odisha estatuan, eta haren hautagaitzak komunitate diskriminatu eta zaurgarriei keinu egiten die. Gaur egun, Indiako biztanleen %8,6 pobrezian eta baliabide ekonomiko mugatuekin bizi dira.

Errekonozimendu handiko emakumea da Murmu Indian, eta zenbait kargu nabarmenetan lanean aritu da azken urteetan. 2014tik Bharatiya Janata alderdiak gobernatzen du Indian, eta haren barruan ere egon da.

Kantuan eta dantzan ospatu dute presidente berriaren aukeraketa, India ekialdeko Uparbeda herrian. Danbor hotsak ozen entzun dira, eta gozokiak ere banatu dituzte.


Nahikoa etxe ez alokagai

Summary: Nahikoa etxe ez alokagai. Etxeak alokatzeko eskaria badago, baina eskaera asetzeko adinako eskaintzarik ez merkatuan. Gazteak bizi dira gehienbat alokairuan, baina bestelakoek ere jasaten dituzte eskasiaren ondorioak.

“Alokairuan eskaintzen diren pisuak baino gehiago dira pisu bila dabiltzan herritarrak”. Liher Bravorenak dira hitz horiek, Donostiako Areizaga etxe agentziako alokairuen arduradunarenak. Azken urteetan asko aipatzen den kontua da, ez soilik Gipuzkoako hiriburuan, herrialde osoan ere bai. Eskaintza urriaren ondorioz, besteak beste, gazteek diote ez dutela emantzipatzeko aukerarik; alabaina, ez da gazteei bakarrik eragiten dien arazo bat.

Gipuzkoako herrietako paisaiaren parte bihurtu ziren duela urte batzuk etxeen alokairua iragartzen zuten afixak; letra larriz azaltzen zuten kartel hori zeukan etxebizitza “alokagai” zegoela, telefono zenbaki batek lagunduta. Horrelakoak, ordea, gutxitu egin dira, ia desagertzeraino. Horixe baieztatu du Bravok ere: “Iaz, hogei pisu inguru nituen alokatzeko; orain, zortzi, eta gu gara alokairu gehientsuen dugunak”.

Eskaintza urriak, gainera, dauden etxe apurren prezioak gora egitea ekarri du. “Oso gazte gutxi bizi dira bakarrik Donostian; ezin diote aurre egin alokairuaren prezioari. Lagunekin edo bikotearekin partekatzen ez badute etxea, ezinezkoa da”.

Bravok dioena berretsi dute Gipuzkoako hainbat etxe agentziaren webguneek eta etxebizitzaren arloan espezializatutako atari digitalek. Oso bakanak dira alokairuko etxeen iragarkiak: bi etxe Beasainen, bakar bat Tolosan, hiru Bergaran, dozena bat Irunen…Hilean 700 eurotik gora ia guztiak. Hain zuzen ere, Idealista atariak egin duen ikerketa baten arabera, iazko ekainetik aurtengora %4,3 igo da metro koadroaren prezioa Gipuzkoan; aurtengo maiatzetik ekainera, berriz, %2,1. Batez beste, 14,2 euro balio du alokairuko metro koadroak Gipuzkoan.

Egonkortasun bila jabeak

Alokairuko eskaintza faltaren arrazoiei buruz galdetuta, Bravoren ustez, etxejabeek egonkortasuna nahi izatea izan daiteke horietako bat. Gorabeherarik nahi ez izateak eragiten du alokatzea baino saltzea nahiago izatea, eta, alokatuz gero ere, egonkortasuna nahi duen norbaiti utzi nahi izatea. “Etxeen jabeek nahiago dute bikoteei alokatu; ez die axola gazteak badira. Haien soslaiari kasu handiagoa egiten diote adinari baino, baina, pisua lagun artean partekatzeko bada, asko begiratzen diote adinari”. Izan ere, Bravoren hitzetan, pisua partekatzen duten gazteen artean sartu-irtenak maizago gertatzen dira, eta, horregatik, jabeek nahiago izaten dute bestelako egoera batzuetan daudenei alokatzea.

Azaldu du etxe agentziek beraiek ez dutela negozio handirik egiten alokairuaren bidez. “Guretzat alokairua etxe jabeei zerbitzu bat emateko eskaintza bat da, errendimendua salmentetatik ateratzen baitugu”.

Eskaera faltarik ez

Donostiako Areizaga agentziako langilearen hitzetan, alokairuko etxeen eskaintza urria izateak ez du esan nahi eskaria halakoa denik. Hark bulegoan gazte ugari izaten ditu alokairuaren bila. Gazte horietako bat izan zitekeen Ainhoa Olaizola, pisu bila Donostian ariko balitz. Bere kasuan, ordea, Azpeitian ari da etxe bila, jaioterrian; urtebete inguru darama bila. Gaztea da, eta emantzipatu nahi du, horretara ohitu baita Gasteizen ikasten aritu den urteetan. Alokairuan nahi du etxea hartu; ez du erosterik pentsatu. “Nire lehenengo aukera etxe bat alokatzea da, noski, ez nintzatekeelako gai izango, diru aldetik, etxe bat erosteko”, dio Olaizolak.

Baina ez da diru kontua soilik; izan ere, etxe bat erosteak ekarriko lizkiokeen loturez ere jabetzen da. “Oraindik ez dakit non nahi dudan erosi edo non bukatuko dudan; beraz, erostea ez da aukera bat niretzat momentu honetan”. Alokatzeko hautua eginda, lagun batekin batera joatea erabaki zuen, bakarrik baino nahiago duelako, eta xerka hasi ziren biak, baina oraindik ez dute ezer aurkitu. “Etxe agentzietan izena eman genuen, eta orain berriz ere eman dugu izena. Baina, oraingoz, ez da ezer agertu”.

Bravok azaldutakoak ikusi ditu Olaizolak ere, eta laguntza bila jo duten agentzietan apenas aurkitu duten alokairurako etxebizitzarik. “Etxe gutxi daude agentzietan, eta gehienak salgai daude, ez alokagai”. Gainera, eskaintza urria izanik, prezioa igotzen ari dela nabaritu du. Bere inguruan ere jende ugari pisu bila dabilela ikusi du Olaizolak.

Hain zuzen, arazo horretaz jabetuta, Azpeitiko Udalak ere esku hartu nahi izan du. Etxebizitza bulego bat jarriko du, herriko problematikari aurre egin nahian. “Ikusten genuen alokairuko etxeak aurkitzea ez dela erraza, baina, era berean, etxebizitza huts asko daudela”, azaldu du Nagore Alkorta alkateak. Hori horrela, etxe hutsetan jarri dute arreta, herrian dagoen arazoa konpontzen lagundu dezaketelakoan. “Etxebizitzen jabeek batzuetan beldurra izaten dute merkaturatzeko, baina iruditzen zaigu bulegoaren bultzadaz bidea behintzat eskaintzen zaiela”, dio alkateak.

Azpeitiko Udalaren proposamena diagnostiko batetik etorri da. Lehendik ere bazeuden alokairurako diru laguntzak udalaren partetik, baina arazoa beste nonbait dagoela konturatu ziren: eskaintzan, alegia. “Etxebizitza jabeei gutunak bidaltzen hasiko gara, esanez gure asmoa dela etxebizitza horiek merkaturatzea, eta badaukatela bitartekari bat hori egiteko. Eta, gainera, nola alokairuko laguntzak ditugun, bi alderdietatik konektatzea izango da gure helburua”, esan du Alkorta alkateak.

Oraingoz, prestatze lanetan ari dira Azpeitian: etxebizitzen jabeekin harremanetan jarri gabe daude, eta alokairuan izena emateko epea oraindik zabalik dago. Alkateak harrera ona izatea espero du, eta herritarrek parte hartzea. Izan ere, haren ustez, garrantzi handia du mota horretako proiektu bat Azpeitiaren tamainako herri batean izateak. “Nik uste dut herri mailan horrelako programa bat izatea beharrezkoa dela, batik bat gazteentzako, baina baita etxebizitzen jabeentzako ere, eskubide batzuk dituzten bezala ardurak ere badituztelako, eta guk bitarteko batzuk ematen dizkiegu etxebizitza hori merkaturatzeko. Haientzako ere bide bat izango da hau guztia segurtasunarekin egiteko”.

Alokatu beharra, edonork

Hain justu, gazteei begirakoak dira alokairuari lotutako politika gehienak, datuek erakusten baitute 18 eta 35 urte bitartekoak direla erabiltzaile gehienak. Baina edonork izan dezake etxe bat alokatzeko beharra: lan kontuengatik beste herri batera joan behar izateagatik, etxe bat erosi duelako baina giltzak jaso arte hilabete batzuk pasatuko direlako, obra bat egin behar duelako bere etxean… Banandu ostean ere askok izaten dute etxe premia. Eskaintza murritzari, gainera, beste oztopo bat gehitu ohi zaio: denbora gutxi etxea bilatzeko. “Bananduen kasuan, normalean, denbora murritzagoa da pisua lortzeko, banaketa paperak sinatzen direnean etxetik joan behar baituzu”, esan du Juan Pousibetek, AGIPASE Familia Krisietan Laguntza Integrala eskaintzeko Gipuzkoako Elkarteko lehendakariak.

Denbora premiari gehitzen zaio, Pousibeten esanetan, gastuen ugaritzea. Ez alokairuak garestiagoak direlako guraso bananduentzat, baizik eta aurretik gastu gehiago dituztelako: “Izan ere, bananduen kasuan, normalean, alokairuaz gain beste etxeko hipoteka ere ordaintzen jarraitzen duzu”.

AGIPASEk, zailtasun horiei aurre egiteko, beraiengana jotzen duten gurasoei zerbitzu bat eskaintzen die: pisu bat dute Errenterian, “leku seguru bat gurasoentzat seme-alabekin egoteko”. Udalarekin daukate hitzartuta etxe horren prezioa, eta “oso eskuragarri” eskaintzen die guraso bananduei, bizpahiru urtean egonkortasuna aurkitu ahal izateko.


Summary: Beskoitzeko Herriko Etxeak ikastolari ematen dizkion oztopoak salatu dituzte. Gurasoek egindako eraikuntza proposamen guziak ukatu dituzte, eta 50 ikasleko muga inposatzen diete. «Muturreko larrialdi eta prekaritatea» salatu dute gurasoek.

«Aspaldiko partez, euskararen eta ikastolaren kontra agertzen den auzapez bat dugu, ikastola bere herritik kanporatu nahi duena», gogor mintzatu da gaur goizean Peio Jorajuria Seaskako lehendakaria. Agerraldia egin dute Beskoitzeko ikastolan (Lapurdi), azken urteetan herriko etxearekin duten gatazka esplikatzeko: eraikin prefabrikatuetan den ikastola txiki gelditu da, eta egokitu eta handitu nahiko lukete, «haurrei bizi baldintza duinak eskaintzeko», baina gurasoek aurkeztu dituzten lau egokitzapen proiektuak baztertu dituzte. «Baldintzak ematen dizkigute, errespetatzen ditugu, eta baldintzak aldatzen dituzte», gaitzetsi du Jorajuriak. «Soluziorik gabe», gurasoek «borondate oneko orori» dei egin diete ikasturte sartzerako eta epe ertainerako proposamenak egin eta laguntza eskaintzeko.

2013an sortu zen Beskoitzeko ikastola, prefetaren debekuen mehatxupean; orduan, lau ikasle zituen. Urteen poderioz garatuz joan da, eta 51 ikasle ditu oraintxe bertan. Hiru prefabrikatutan egiten dituzte ama eskolatik azken urterainoko eskolak, herriko etxeari alokatu eremuan. Aire hartzeko lekua, mundrunaz egin eremu ttipia dute 30 metro koadroko aterpexka batekin. «Muturreko larrialdi eta prekaritatea» salatu dute gurasoek. 2020ko hauteskundeen ondotik, Fabienne Ayensa auzapezarekin harremanetan jarri ziren, laguntza eske, baina, bi urteren ondotik, haustura erabatekoa da. Lau eraikuntza proiektu egin dituzte gurasoek, herriko etxeak emandako baldintzak errespetatuz, baina laurak ukatu dituzte.

Gaur egun duten eremua atxikitzeko eskatzen diote Beskoitzeko ikastolari, ondoan dagoen aparkalekuari lekurik kendu gabe. Gurasoek aurkeztutako lau proiektuetatik bik ez dute aparkalekua ukitzen; beste bietan, zutoin gaineko egitura bat proposatzen dute, aparkatzeko tokiak murriztu gabe. Ezezko erantzuna jaso dute. Ikastola parean den herriko gela bat erabiltzeko baimena ere eskatu zuten, baina, eskatutako ordutegietan libre izanik ere, ezezko erantzuna jaso zuten.

Frantziako legediak baimentzen duen alokairu kontratu bat proposatu dio Seaskak herriko etxeari. Eraikuntzaren kostu guzia ikastolen elkarteak bere gain hartuko luke, lur eremuarentzat alokairua ordainduz. Hogei urteren buruan egoitza herriko etxearena bilakatuko litzateke. Baina Ayensak uko egin dio. Gehiago dena: obren denboran eraikin prefabrikatuak ezartzeko lur pribatu bat aurkitua zuten gurasoek, baina horri ere oztopoak ezarri dizkio auzapezak, Beskoitzeko hirigintza planaren arabera «karabana bakartuak eta desmunta daitezkeen eraikinak» eremu horretan ezartzea debekatua dela erranez.

Azkenik, ikastolako ikasle kopurua ere mugatu nahi du herriko etxeak: ez ditu 50 ikasle baino gehiago nahi. Soluzioak ondoko herrietan aurkitzera gonbidatu ditu ikastolako gurasoak. Jorajuriak ohartarazi du iaz ikastola berria ireki zutela Bardozen (Lapurdi), eta oraingoz ez dutela inguruko herrietan beste proiektu bat abiatzeko asmorik. «50 ikasleko ikastola, ikastola txikia da. Proiektu berri bat sortzeko sendotasun gehiago behar da», azpimarratu du. Garai batean herri euskalduna bazen ere, euskarak gibelera egin du Beskoitzen, eta ikastola bat izateak duen garrantzia ere aipatu du Jorajuriak. «Ez da eskualde erraza, euskararen mugan gara».

Momentuko, Fabienne Ayensa Beskoitzeko (Lapurdi) auzapezak ez du adierazpenik egin.


Summary: Bakegileen mobilizazioa debekatu du prefeturak. Bakegileek erran dute ekintza atxikitzen dutela. Eric Spitz Pirinio Atlantikoetako prefetak ohartarazi du biharko mobilizazioan parte hartuko dutenak zigortuko dituztela. Lortu den oihartzunarekin, mobilizazioaren helburua dagoeneko «kausitua» dela erantzun dio Anaiz Funosasek.

Giroa berotzen ari da azken orduetan, bihar Iparraldean egingo duten Blokeatze Egunaren harira. Ion Parot eta Jakes Esnal presoen egoera dela eta, Bakegileek mobilizazio egun handia iragarria dute biharko, gatazka konpontzeko prozesuan Frantziako Gobernuarekin duten blokeo egoera gainditzeko. Ipar Euskal Herri osoko errepide sarea blokeatzeko asmoa dute, Paris mugiarazteko.

Azkainen (Lapurdi) izan zen atzo Eric Spitz Pirinio Atlantikoetako prefeta, eta ohartarazi du bideak blokeatuko dituztenak zigortuko dituztela. «Manifestatzeko eskubideari bai, baina blokeatzeko eskubideari ez; arau hauste penala da». Esan zuen dena bideoan hartuko dutela, eta protestan parte hartzen dutenen matrikulak eta nortasunak jaso eta Baionako prokuradoreari bidaliko dizkiotela. Horrek, «zalantzarik gabe, zorroztasun handia erakutsiko du, zirkulazio askerako askatasunaren izenean».

Gaur, urrunago joan da prefeta, eta agiri batean jakinarazi du biharko manifestazioa debekatzea erabaki duela. Are, Ipar Euskal Herrian manifestazio oro debekatua izanen dela erran du. «Segurtasun dispositibo handia» iragarri du hori errespetarazteko. Zalantzati agertu gabe, irmo erantzun dute Bakegileek, arratsean eginiko agerraldi batean: «Masiboki parte hartzera deitzen dugu», egin dute dei.

Halaber, Bakegileek azaldu dute azken asteotan emandako pausoei esker bermea dutela biharko iragarritako egitasmoa «segurtasun osoaz» egin dadin. Eginiko «saretzea» eta «harremanak» nabarmendu dituzte. «Herriko etxeetatik abiatuta, horiekin hitz eginda, zabaltze lan ikaragarria egin da Iparralde osoan. Hiri elkargoa ere ibili da bere mailan, blokeo horren laguntzeko. Turismo bulegoetatik egin den lan ikaragarriari ere egin nahi diogu aipamen berezia», zehaztu dute, besteak beste.

Gainera, Bakegileek ohartarazi dute ez dietela erantzunen «indar polizialek egin ditzaketen probokazioei».

Mehatxuak salatu dituzte

Lehendik ere, prefetak esandakoei buruz mintzatu da goizean Bakebideko lehendakari Anaiz Funosas, Euskal Irratietan. «Eric Spitzen hitzak Estatuaren posizioaren ahotsa dira. Frantses gobernuak ez duenez eskaintza politikorik gogoetatzen Euskal Herrirako, ez dugu elkar ulertuko». Nabaria da ez dituztela egoera eta arazoa onartu nahi, Funosasen arabera. «Ikuspegi errepresibo batetik» aritzea egotzi dio. «Spitzek ez du ezer ulertu azken urteetan eginiko salaketari buruz».

Bakegileek ez dute atzera egiteko asmorik. Gaur sare sozialetan zabalduriko mezuetan adierazi dute «sorpresarik gabe eta aitzin ikus zitekeen bezala» Prefetak Bakegileen aurkako «mehatxuak» adierazi dituela. «Horrek ez du inolaz ere mugitzen Estatua eta haren buruzagia interpelatzea helburu duen ekintza ez bortitz hori burura eramateko dugun erabakitasuna».

Mehatxua «haren iniziatiba eza, haren isiltasuna, preso horien egoera politikoaren kudeaketa eza» dela gaineratu dute. «Bihar denak blokeora!»

Funosasek Spitzi gogorarazi dio orain arte ez direla ekintza sinbolikoetan geratu: «Beti hitza bete dugu, errandakoa egin dugu; armagabetzea zer zen, ez bazen desobedientzia ekintza bat? Hau berdina da, eta ez dugu atzera botako».

Adierazi duenez, Ion Parot eta Jakes Esnal presoen inguruan eramaten ari diren batailak sortzen du kezka Iparraldeko hautetsien artean. Udaletako agintariek garraio publikoa gelditzeko hartu dituzten neurriak nabarmendu ditu, esateko. «Inoiz ez da hainbeste hitz egin bake prozesuaz».

Spitzek ohartarazi zuen gutxienez 250 polizia eta jendarme jarriko dituztela ekintzaileei aurre egiten. Miarritzeko ordainlekua ordubetez blokeatuz gero, horrek bost orduko ilarak eragingo dituela esan du, garaiotan handik orduero 1.500 ibilgailu pasatzen direlako. «Laster kaos bihurtuko da».

Azaldu duenez, ez dute blokeatzea egingo herritarrak eta bisitariak «izorratzeko», baizik eta «une estrategiko bat erabiltzeko adierazteko hemen badela arazo larri bat eta hori konpondu behar dela, eta ez dela konpontzen, ez digutelako entzuten, eta mespretxatzen dutelako azken urteotan egin dugun lana». Gaineratu du lortu den oihartzunarekin mobilizazioaren helburua dagoeneko «kausitua» dela.

Azaldu duenez, blokeatze puntuetan jarriko dute jendea herritarrekin artekari lana egiteko eta jendea lasaitzeko. Ohartarazi du «beste batzuk» arituko direla kaosari kaosa gehitzen, eta Polizia aipatu eta Spitzen hitzak gogorarazi ditu.

Terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltzak Jakes Esnal eta Ion Parot preso atxikitzeko eskatu zuen atzo. Atzo aztertu zituzten Parisko Dei Auzitegian bi euskal presoen baldintzapeko askatasun eskaerak, enegarrenez. Irailaren 22an emanen dituzte erabakiak.


Summary: Caparrosoko errotatik egin zion ihes heriotzari Isidro Sarasatek. Union Navarra futbol taldearen sortzaile eta CNTko kidearen historia berreskuratu du Osasuna Memoria taldeak.

1936ko estatu kolpearen ondoren, beste hainbat lekutan bezala, «gorrien» aurkako sorgin ehiza hasi zuten Iruñean ere: atxiloketak, espetxeratzeak, epaiketarik gabeko fusilatzeak... Isidro Sarasate Union Navarra futbol taldearen sortzaileetakoa eta CNTko militantea zen garai hartan, eta Caparrosoko errotako tximinian ezkutatzea erabaki zuen, faxistei izkin egin eta bizia salbatzeko. Egunotan da estatu kolpearen urteurrena, eta Osasuna Memoria taldeak ikertu, berreskuratu eta ekarri du gogora Sarasateren historia, haren iloba Andoni Sarasateren oroitzapenen hariari jarraituta.

1906ko maiatzaren 15ean jaio zen Isidro Sarasate, Artozkin (Nafarroa). Hamabi urte baino ez zituela, aita hil eta landa eremuan ezin bizia aurrera atera eta, Iruñera aldatu zen haren familia. Caparrosoko errotako tximinia lau urtez soilik egon zen martxan, 1892-1895 artean, eta El Irati konpainiak erosi zuen ondoren. Konpainia harentzat lan egiten zutenez, bertan jarri ziren bizitzen Isidroren ama, Josefa Arraiza Garaioa, eta hiru anai-arrebak. Gazte mugitua zen Isidro; beste hainbaten artean, Union Navarra futbol taldearen sorrera sustatu zuen. Talde hark, Osasunarekin batera, Nafarroako Futbol Federazioa sortu zuen ondoren.

1920ko hamarkadan egin ziren herri futbola eta beste hainbat kirol, eta langile klaseak ere garai hartan izan zuen haietarako sarbidea. 1931. urtean, ezkerreko langile talde batek Club Natacion gunea ireki zuen Sarasate familia bizi zen eraikinaren ondoan. Beren kabuz antolatuta, aisialdirako eta kirol ikuskizunez gozatzeko baliatu zuten espazioa. Baita politikoki antolatzeko ere.

Asturiasko matxinadaren garaia zen, eta presoz gainezka zegoen Ezkabako kartzela ere. Ondoren etorri ziren 1936ko otsaileko bozak, eta uztaileko altxamendu faxista eta estatu kolpea.

Sorgin ehiza hasia zuten militarrek, falangistek eta erreketeek. Berriozarren, esaterako, Luis eta Vitorio Esparza anaiak hil zituzten beste hamabi kiderekin batera. CNTren egoitza hartu zuten Tejeria kalean. Uztailaren 20an, estatu kolpearen aurkako lehenengo greba antolatu zuten, eta atxiloketek, sarekadek, espetxeratzeek eta hilketek etenik gabe jarraitu zuten. Galo Vierge CNTko idazkari nagusia irrati bidez greba bertan behera uztera behartu zuten, uztailaren 31n atxilotua izan ondoren.

Giro horretan ezkutatu zen Isidoro Sarasate Caparrosoko errotako tximinian. Benigna Sarasate arreba espetxeratu egin zuten anaia non zegoen ez esateagatik. Behin ezkutalekutik aterata, gerra ibili zen faxisten aurka, eta Vernet eta Gurseko errefuxiatu guneetan amaitu zuen porrotaren ondoren. Urte batzuetan nazien menpeko Frantzian bizi izan ondoren itzuli zen erbestetik. 1994an hil zen, 88 urterekin.


Summary: Eusko Jaurlaritzako Berdintasunerako Sailarteko Batzordea indartuko dute. Emakundez gain, berdintasun unitatea duten erakunde autonomo eta publikoek parte hartzen ahalko dute bertan.

Gaur eguerdian bildu da Berdintasunerako Sailarteko Batzordea. Bertan izan dira Iñigo Urkullu Lehendakaria, Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua, Izaskun Landaida Emakundeko zuzendaria, sail desberdinak eta, lehenbiziko aldiz, honako erakunde autonomo eta publiko hauek: IVAP, Eustat, Habe, Osalan, Osakidetza, Euskal Trenbide Sarea, Lanbide, EITB, Polizia eta Larrialdietarako Euskal Akademia eta Garapen Lankidetzarako Euskal Agentzia.

Hala, bai Eusko Jaurlaritzako Sailek eta bai erakunde autonomoek, euren berdintasun planen berri eman dute bileran. Erakunde berri horien parte hartzeak batzordea «indartzen» duela adierazi du Iñigo Urkulluk. Lehendakariaren erranetan, Euskal Autonomia Erkidegoko berdintasun indizeak hobera egin du, baina gogoratu du oraindik bide handia dagoela gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna lortzeko.

Legeak

Bileran, Euskal Autonomia Erkidegoko zenbait lege ekarri ditu gogora Urkulluk. Esaterako, Berdintasunerako eta emakumeen aurkako indarkeriarik gabeko bizitzetarako Legeak Eusko Jaurlaritzako «berdintasun politikak indartuko» dituela adierazi du lehendakariak.

Emakunde

2020an Emakunde Lehendakaritzako egituratik ateratzeko erabakia hartu zuen Eusko Jaurlaritzak. Berdintasun eta Gizarte Politiketako Sailean kokatu zuten. Erabakiak ez zuen harrera ona izan Euskal Herriko talde feministetan. Izan ere, 1988an sortutako erakundea Lehendakaritzari atxikita zegoenean, berdintasun politikek gobernuan eragina izateko aukera gehiago zegoela iritzi zioten. Kezka azaldu zuten, ordea, egitura aldatzeak politika horien baztertzea ekar ote zezakeen.


Summary: Kataluniako 800 udalen babesa lortu nahi dute subiranistek. Amnistia eta Autodeterminazioaren Aldeko Akordio Sozialak aurkeztu ditu mozioak udaletan. Dagoeneko hasi dituzte bozketak.

Kataluniako udalen %80 baino gehiagoren babesa lortu nahi du Amnistia eta Autodeterminazioaren Aldeko Akordio Sozialak. Asmo horrekin amnistia eta autodeterminazioaren aldeko mozioak aurkeztu dituzte Kataluniako udaletan. Bultzatzaileen helburua da urriaren 3an, 2017ko independentzia erreferendumaren bosgarren urteurrenean, amnistiaren eta autodeterminazioaren aldeko babes sozial zabala eskuratzea.

Konpromiso zabalago bat lortzeko asmotan, egitasmoko talde eragileko kideak, Catalunya En Comun Podemeko arduradunekin bildu dira. Comukoek adierazi dute udaletxe bakoitzeko testuinguruaren arabera egingo dutela «abstentzioaren edo baiezkoren alde». Baina, mozioaren alde egiten dutenean, baiezko hori «kritikoa» izango dela aurreratu dute.

Bultzatzaileek azpimarratu dute ekimenaren alde dauden talde politikoetako hautetsiek —9.069tik 6.287—, nabarmen gainditzen dituztela udal hautetsien %75. Akordioak bultzatzen duen errebindikazio bikoitza —amnistia eta autodeterminazioa— agerikoa egiteaz gain, ekimenak udalen «konpromisoa» ere erakutsi nahi du «errepresioa», eta «Kataluniako gizartearen erabaki askean oinarritutako ebazpen demokratikoaren behar iraunkorra» lortzeko.

Zenbait udaletxetan aho batez onartu dute mozioa uztaileko azken osoko bilkuran, besteak beste, Calders, Llagostera eta Arbuciesekoetan. Beste zenbait udaletan gehiengo osoz atera da aurrera mozioa. Esaterako, Corbera de Llobregaten, Tortosan eta Sitgesen. Gainontzeko udaletxeek abuztuko oporren bueltan bozkatuko dute.

Goi kargudun ohien babesa

Kataluniako Generalitateak bultzatutako egitasmoak, besteak beste, ERC Esquerra Republicanaren, JxC Junts Per Catalunyaren eta CUPen babesa du. Alderdi eta elkarteek ez ezik, hainbat goi kargudun ohik ere babestu dute, esaterako, Carmen Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidente ohiak, baita David Fernandez CUPeko diputatu ohiak ere, eta Joaquim Forn eta Marina Geli kontseilari ohiek. 200 erakunde zein elkarteren sostengua ere badute. Akordiora batzen azkenak izan dira Kataluniako Kooperatiben Konfederazioa, Ekonomia Solidarioaren Sarea eta Kataluniako Intersindikal Alternatiboa.


Summary: Ukrainako zerealen esportazioari blokeoa kentzeko akordioa sinatu dute. Errusiak eta Ukrainak NBEk babestuta Turkian sinatutako itunaren arabera, aste batzuk barru Itsaso Beltzetik barrena merkaturatuko den ale bolumena inbasioaren aurrekoaren parekoa izango da. NBErentzat, «munduarentzako aringarri bat» da adostutakoa.

NBE Nazio Batuen Erakundeak babestutako akordio bat sinatu dute Errusiak eta Ukrainak, gaur, modu horretan blokeoa kentzeko Itsaso Beltzetik barrena esportatutako zerealei. Istanbulen aldeek adostutakoaren arabera, gerra gorabehera Ukrainako hiru portutatik, Odesatik, Pivdennyitik eta Chornomorsketik, aterako dituzte ontziek aleak, eta zehaztutako bide bat jarraituko dute. NBEko funtzionarioek kalkulatu dute aste batzuk barru esportazio bolumena gerra aurrekoaren parekoa izango dela. Antonio Guterres NBEko idazkari nagusiak nabarmendu du «munduarentzako aringarri bat» dela ituna, elikagai krisia areagotzen ari zelako blokeoa.

Horrenbestez, Itsaso Beltzeko Ekimena deitutakoak aterabidea emango die Errusiak joan den otsailaren 24an Ukrainako inbasioa hasi zuenetik hango portuetan pilatuta dauden 22 milioi tona zereali: artoa, garia eta beste. Ale horiek ez merkaturatzeak elikagai krisia handitu du, eta, gainera, horregatik eta Mendebaldeak Errusiari ezarritako zigor ekonomikoengatik, inflazioak nabarmen egin du gora, elikagaien eta energiaren prezioak bezalaxe. NBEk adierazi du helburua dela astero bost milioi tona esportatzea. Orduan, asmo hori betez gero, akordioan jasotakoa aplikatzen hasi eta hilabetera hustuko lirateke Ukrainako portuetako biltegiak. NBEren esanetan, «aste batzuk» beharko dituzte ituna praktikara eramateko.

Bai Errusiarekin eta bai Ukrainarekin harreman ona duenez, Turkiak bitartekari lanak egin ditu negoziazioetan. Istanbulgo Dolmabahçe jauregian izenpetu dute akordioa, eta han egin dute zeremonia. Ordezkaritza militarrak bidali dituzte Moskuk eta Kievek negoziazioetara, eta Errusiaren aldetik Serguei Xoigu Defentsa ministroa izan da ordezkari gorena, eta Ukrainaren aldetik Oleksandr Kubrakov Azpiegitura ministroa. Haiek sinatu dute ituna —baita Guterresek eta Turkiako Defentsa ministro Hulusi Akarrek ere— baina informazio agentziek kaleratu dutenez, ez dira mahai berean eseri; argazkietan ere ez dira batera ageri. Reuters berri agentziak argitaratu du akordioa egiteko bileraren ondoren Xoiguk adierazi diola Rossiya-24 Errusiako telebista kateari dokumentuan «argikiro azaldutako obligazioak» asumituko dituela Kremlinek.

Guterresek azpimarratu du Itsaso Beltzean «itsasargi bat» dagoela, eta hori dela «itxaropenaren itsasargia». Eskerrak eman dizkie Errusiari eta Ukrainari «trabak gainditzeagatik» eta haien arteko «aldeak» alboratuz «guztion interesak bateratzen dituen ekimen bat bideratzeagatik». Guterresen esanetan, «gizateriaren ongizatearen sustapena» izan da elkarrizketak bultzatu dituena, eta iruditzen zaio akordioaren ondorioz «porrotetik» gertu zeuden herrialdeen zein «gosetearen atarian» zeuden herritarren egoera «arinduko» dela. NBEren txostenek diotenez, inbasioa hasi aurretik 276 milioi pertsona zeuden elikagai faltan geratzeko zorian daude; eta orain 345 milioi pertsona dira.

Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak zeremoniaren aurretik adierazi duenez, akordioak ekarriko du inflazio globalaren arintze bat, eta milioika pertsonek goseteak saihestuko dituzte. Azpimarratu du adostutakoak «mundu guztiari» eragiten diola eta «inflexio puntu bat» izango dela.

Josep Borrell Europako Batzordearen diplomaziaburuak Twitterreko bere kontuan idatzitako mezu batean azpimarratu du Turkiako akordioa «norabide egokian» emandako «aurrerapauso bat» dela, Errusiaren inbasioak «gosete arriskuan» utzi baititu milioika pertsona. NBEren lana eskertu du, eta adostutakoa «azkar» ezar dezatela. Gogorarazi du, bide batez, EB Europako Batasuna Ukrainari laguntzeko prest dagoela aleak «merkatu globaletara» eramaterakoan. Zentzu horretan, Peter Stano Europako Batzordearen Atzerriko bozeramaileak adierazi du, prentsaren aurrean, itsasoko bidea dela «eraginkorrena eta azkarrena» zereal produkzioa mundu guztiko bezeroei eramateko. Galdetu diote ea EBk zein rol jokatu duen akordioan, eta erantzun du Kremlinek ez duela «EBren bitartekaritza» onartzen. «EBren kontrakoa da».

NBEko funtzionarioek adierazi dute hauek direla akordioak jasotako konpromisoak:

Zamatzeen kontrola: Ukrainako portuetan zereal aleekin egindako zamatzea kontrolatuko du Turkiako, Ukrainako eta NBEko funtzionarioz osatutako talde batek.

Korridorea: Ukrainak eta Errusiak minak jarri dituzte Itsaso Beltzean, eta, orduan, aurrez zehaztutako bide jakin batetik nabigatu beharko dute ontziek.

Istanbulgo taldea: Bosforoko itsasarterako bidean zeharkatuko dute ontziek Itsaso Beltza, eta egoitza Istanbulen izango duen koordinazio zentro batek behatuko ditu joan-etorriak. Zentro horrek NBEko, Turkiako, Errusiako eta Turkiako ordezkariak izango ditu.

Ikuskatzea: Ukrainarantz bueltatzen diren ontziak ikuskatuko dituzte Istanbulgo taldearen funtzionarioek, ziurtatzeko ez daramatela ez armarik, ez erasorako erabil daitekeen gailurik.

Erasorik ez: Errusiak eta Ukrainak adostu dute erasorik ez egitea ez ontziei, ez portuetan. Turkiako zein NBEko funtzionarioak egongo dira Ukrainako portuetan itunak babestutako eremuak zehazteko.


Summary: Sendaviva parkea berriro ireki dute ekaineko suteen ostean. Parkearen irekiera partziala izango den arren, berrikuntza batzuk egin dizkiote: uretako atrakzioak eta lehorreko zenbait jarduera berri gehitu dituzte. Irekiera ekitaldia egin dute goizean langile eta segurtasun kideei omenaldia eginez.

Nafarroako Sendaviva parkeak bere jarduerari ekin dio berriro ere gaur goizean. Ekainaren 18an izandako suteek parkeko instalazioei eragin zieten, eta, ondorioz, itxi egin behar izan zuten Sendaviva. Hala ere, hilabete baten bueltan, berriro ateak irekitzeko prestatu dute, eta berrikuntza ugari egin dizkiote.

Ikusi gehiago: Suteen ondorioz, Nafarroan egoera «larria» da

Irekiera ekitaldia

Parkearen irekiera ekitaldian, bertako langileei eta sua itzaltzen lagundu zuten larrialdi eta segurtasun langileei omenaldia egin diete. Mikel Irujo Nafarroako Gobernuko Garapen Ekonomiko eta Enpresarialeko kontseilaria, Pilar Irigoien SODENAko zuzendari kudeatzailea, eta Ruben Gonzalez Sendavivako kudeatzailea egon dira bertan.

Irujok zoriondu egin ditu langileak, eta eskertu egin die «egindako lan ona», eta «aurrera begiratzeko eguna» dela ziurtatu du. Halaber, «Sendavivaren kalitatearen, aniztasunaren eta erakargarritasunaren alde lanean jarraitzeko» konpromisoa agertu du. Gaur egun, Nafarroako garapen ekonomikoaren azpiegitura turistiko eta motor nagusietako bat da Sendaviva. Horren aurrean, kontseilariak gogorarazi du Nafarroako Gobernuak «hasieratik» jarri duela interesa harengan, «itxierak inguruko sektore turistikoan izan duen eragina arintzen saiatzeko». Inguruko agintariez gain, suhiltzaileen, Babes Zibilaren, Foruzaingoaren eta Guardia Zibilaren ordezkariek hainbat zuhaitz ere landatu dituzte, suak suntsitu zituen parkeko eremuak berritzeko asmoz.

Parkeko eskaintza

Parkearen irekiera partziala izango da, suteak eragindako atrakzioak (Bobsleigh, Tubing, Erorketa Librea, Tirolina Handia, FIA begiratokia, Minirally, diligentzia, Legendetako Basoa, Etxe Sorgindua eta Maskoten Etxea) itxita egongo baitira. Horrez gain, eremu horretan bizi diren animaliak ere ezingo dira ikusi (hartzak, otsoak, katamotz iberikoak eta bisoiak). Hala eta guztiz ere, uretako atrakzioak eta lurreko hainbat jarduera berri gehitu dituzte. Horiek ingurumena zaindu eta errespetatzearen inguruan kontzientziatzea dute helburu.

Berrikuntzak

Uretako atrakzioei dagokienez, Los Rapidos da gehitutako berrikuntza nabarmenetako bat. 14 metroko altueran dauden lau txirrista dira, eta forma eta ibilbide desberdinak dituzte.

Uretako beste atrakzioetako bat Roko Urtsua da. Eskalatzeko rokodromo baten eta ura duten lau txirristen arteko konbinazioa da. Haurren uretako gunean ere berrikuntzak egin dituzte. Ohiko atrakzioez gain, Splash izeneko eremua ireki dute. Bertan, hamaika geiser, zurrusta bertikal eta direkzionalak, eta barraskilo itxurako txirrista daude.

Lehorreko jarduerei dagokienez, parkea bisitatzen dutenek Landaketa Sendaviva: bizitzaren hasiera programan parte hartzeko aukera izango dute. Herriaren eremuan eta parkearen basoa leheneratzen laguntzeko, zuhaitz bat landatzeko aukera egongo da horretarako prestatutako mintegi batean. Landatzen diren zuhaitz guztiak suteak kalte egin zion eremua basoberritzeko erabiliko dira. Gainera, Sendaviva bisitatzen dutenek ordu erdiko Zero Gunera bisita egin ahal izango dute. Bisita horretan, sua parkera nola sartu zen eta gertaerak nola gertatu ziren azalduko da. Ikuskizun berriei dagokienez, El secreto del chamán estreinatuko da. Egunaren amaieran, berriz, Saimiris hitzaldira joateko aukera ere izango da. Jarduera berri horretan, katagorri tximuak ikusteko aukera izango da.


Summary: Ezustekoa emanda irabazi du Christophe Laportek. Azkeneko kilometroan jo du erasoa frantziarrak, eta ez da inor bere gurpilera iritsi. Faborito guztiak elkarrekin iritsi dira helmugara

Christophe Laportek (Jumbo-Visma) irabazi du Frantziako Tourreko hemeretzigarren etapa. Ihesean zegoen hirukotea harrapatu du tropelak azken kilometroan, eta orduan jo du erasoa frantziarrak. Hiru itzuli handietan lortzen duen lehen garaipena du, eta Jumbo-Vismaren bosgarrena aurtengo Tourrean. Faboritoen artean ez da ezustekorik egon, eta denak elkarrekin sartu dira helmugan. 3.26ren aldearekin egingo dio aurre Jonas Vingegaardek (Jumbo-Visma) azken erlojupekoari.

Ikusi beharreko gehienak ikusita egin diote aurre txirrindulariek 188 kilometroko hemeretzigarren etapari. Egunak ez zuen aparteko zailtasunik, eta saihetsetik jo zezakeen haizea zen ziklisten beldurrik handiena. Bestalde, Enric Masek, Movistar taldeko liderrak, COVID-19an positibo eman du goizean egindako proban, eta lasterketa amaitzeko hiru egun gelditzen zirenean utzi du lasterketa. Movistar ez da denboraldi ona egiten ari, eta UCI World Tour mailatik ez jaisteko lehian dago.

Saiakerak egin dituzte zenbait txirrindularik eguneko ihesaldian sartzeko, eta azkenerako lauk hartu diote aurre tropel nagusiari. Hala ere, esprinterren taldekideek ez diete bidea egiten utzi, eta minutu inguruko aldea besterik ez dute izan. Besteak beste, lau txirrindulari ziren lasterketa irabazteko faboritoak: Jasper Philipsen (Alpecin), Fabio Jakobsen (Quick-Step), Dylan Groenewegen (BikeExchange) eta Caleb Ewan (Lotto Soudal). Garaipena haien artean jokatzeko hautua egin dute taldekideek, eta ziztu bizian egin dute eguna.

Helmugarako 48 kilometro falta zirenean, Quinn Simmons (Trek) gelditu da aurrean. Tropelak erritmo bizian jarraitu du, eta bi zatitan banatu da talde nagusia. Hala ere, atzekoek ez dute arazo handirik izan aurrekoekin elkartzeko, eta denak elkarrekin zirela, berehala harrapatu dute Simmons. Beste saiakera batzuk ere egin dituzte zenbait txirrindularik helmugarako talde nagusitik ihes egiteko, eta 30 kilometro gelditzen zirenean hirukote bat aurreratu da.

Gogotik sufritu du tropelak lehen taldetxoa harrapatzeko, eta, azken kilometroan, haien gainean zeudenean, Laportek jo du erasoa. Esprint bideratzailerik gabe gelditu dira esprinterrak, eta ez da inor irten haren gurpilera. Frantziarrak lortu du garaipena, eta taldearen lasterketa ona biribildu du.


Ez daitezela platerak erori

Summary: Ez daitezela platerak erori. Galesezko, irlanderazko, galegozko eta katalanezko telebisten ordezkariek eta ETBko zuzendariak gazteak kateatzeko erronka dutela esan dute gaur, Donostian, EHUren udako ikastaroetan.

Solaskide guztiei gustatu zaie Alan Esslemont YG4 irlanderazko telebistako zuzendari nagusiak erabili duen metafora: «Plater asko daude biraka, eta denetan egin behar da eskaintza. Baina baliabideak behar ditugu horretarako». Daniel Hernandez Kataluniako Ikus-entzunezko Hedabideen Korporazioko gobernu eta estrategia bulegoko zuzendariak heldu dio irudiari: «Jatetxearen maitre izan behar dugu guk, eta platerak ez daitezela erori». Platerekin adierazi nahi izan dute ikus-entzunezko edukiak espazio desberdinetan eskaini behar dituztela, ez soilik telebista linealean, eta estrategiak garatu behar dituztela horretarako. Irrati, telebista eta Internet europar hizkuntz gutxituetan 2030era begira: erronkak eta estrategiak ikuspegi askotako arrakasta, irismen eta zerbitzu publikoaren kontzeptuaren aurrean mahai inguruan mintzatu dira Esslemont eta Hernandez, gaur, Donostian, Irratia eta Telebista Europan 2030 eta EITBk 40 urte EHUren ikastaroan.

Tania Arriaga EHUko irakasleak gidatuta, solasaldi horretan mintzatu dira baita ere SC4 galesezko telebistako zuzendari eragile Sian Doyle, Galiziako CRTVG korporazioko zuzendari Alfonso Sanchez Izquierdo eta ETBko zuzendari Unai Iparragirre. Esslemontek hizkuntza gutxituen telebisten gaineko honako gakoa eman du: «Ezin gara telebista linealean gelditu, marka garrantzitsua da, eta audientziekin konektatu egin behar dugu».

Doylek azaldu duenez, galesezko kateek finantzaketa handitu egingo dute laster, «plataforma berriei aurre egiteko». Aipatu du, esaterako, Youtube eta Facebook bidez egiten dituzten zuzeneko emankizunak indartu egingo dituztela. «Asko dago egiteko, eta gazteengana iritsi nahi dugu». ETBk bezala, 40 urte beteko ditu aurten galesezko telebistak.

Kataluniako telebista publikoak, berriz, datorren urtean beteko ditu 40 urte. Hernandezek zera aitortu du: «Interneteko nahieran zerbitzua zaharra gelditu zaigu». Horregatik, Interneteko plataforma bat sortuko dute. «TV3etik kanpokoentzat zabalik egongo da, beste eragile batzuek katalanezko edukiak jar ditzaten, eta monetizatu dezaten ere bai». Antzeko egitasmo batean ari da lanean EITB: Primeran. «Edukiak egiten dituen edonork hor tokia izatea nahi genuke», esan du Iparragirrek. «Primeran-ek fokua euskaran izango du».

Konpetentziak eragina duela aipatu dute telebisten arduradunek. Aliantzak lantzeko beharraz ere mintzatu dira. Izquierdok nabarmendu du streaming plataforma handi batzuekin elkarlanean hasiak direla fikziozko proiektuetarako. «Aurrera egiteko aukerak dauzkagu. Erronka hori onartu behar dugu».

Hernandezek iragarri du TV3k katalanera bikoiztutako 9.000 titulu emango dizkiela plataformei —Netflixek berriki sareratu du TV3en bikoizketa duen lehen filma: Jaws (1975)—. «Netflix prest azaldu da katalanezko audioak jartzeko, baina HBO Max eta Amazon, ez». Iparragirrek azaldu du ETB harremanetan dela plataformekin, baina zailtasunak dituztela euskarazko audioekin: «Euskarazko bikoizketak eskaini nahi dizkiegu, baina Netflixek dio ez direla bateragarriak. Eta HBO Maxek dio teknikoki ezin duela euskarazko audioa gehitu».

«Esanguratsuak» izatea Telebistetako ordezkariek nabarmendu dute hartzaile gazteengana iristeko erronka ez dela nolanahikoa. Modu desberdinetan ari dira horretan. Galesezko telebistako zuzendariaren arabera, gazteek Instagram bidez ikusten dituzte albisteak. «Eduki batzuk berariaz plataforma digitaletarako ari gara sortzen». Beste alde batetik, Galizian, galegoa Tiktok bidez erakusteko saiakera bat arrakastatsua izaten ari da.

TV3en, sekulako arrakasta lortu du Euphoria izeneko talent show-ak. Hernandezek nabarmendu duenez, %30eko ikusle kuota gainditu du, eta Interneteko plataformetan 12 milioi ikustaldi ditu. Bartzelonako Sant Jordi jauregian 17.000 zale bildu dira berriki saioko talentuen kontzertuan.

Iparragirrek erronkari heldu behar zaiola argi du: «Gazteengan jarri behar da fokua. Gauza berriak ari gara probatzen, eta hori da gizarteak eskatzen diguna. Gizarteari erantzun behar zaio».

Bost telebistetako ordezkariak ados daude aldatzeko prest egon behar dutela. Doylek azaldu du aliantzak sortzea garrantzitsua dela. «Eta ziurtatu behar dugu gure telebistak esanguratsuak izatea. Arrakasta izango dugu gure hiztunentzat esanguratsuak baldin bagara». Hernandezek, ildo beretik, zera aitortu du: «Gure telebistak ez badira esanguratsuak, hizkuntzek sufritu egingo dute. Baina horretarako, diru gehiago beharko da».


Bestiarioa

Summary: Bestiarioa. Bartzelonan jaio zen Nuria Bendicho Giro, 1995ean, eta gaztaroa bidaiatzen eta liburutegietan irakurtzen igaro du. Filologia klasikoko ikasketak egin zituen arren, berehala ohartu zen nahiago zuela klasikoak irakurri itzuli baino. Filosofian lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitatean. 2021ean lehenengo nobela argitaratu zuen: Terres mortes (Lur hilak). Lana urteko eleberri onenarentzako Omnium sariko finalista izan zen, besteak beste; eta La Vanguardia egunkariak katalanez idatzitako urteko nobela onena izendatu zuen.

Margolariaren pintzel koipetsuak zalantza egin zuen azken ukaldia eman aurretik. Izugarrizko hotza zegoen, baina nanoari ez zioten utzi arropa egokia janzten. Hanka-lodi mamitsu hark egunero-egunero nozitua zuen gelako leiho-oholetatik sartzen zen antzigarra, txintik ere esan gabe, hildako baten aurpegiera gogortuaz. Gaueko tximiniaren beroan eta argitan, margolariak, aintzirako ur beltz bareetan igerian zebiltzan milaka izarrei begira barrena lasaitu eta gero, ateko leihoa ixten zuen, eta haizeak utzi egiten zion hara-hona ibili eta enbarazu egiteari; orduan, nanoaren beso gurintsuak pikorkatu egiten ziren itzal geldien orbanez, eta kraka itsasten zitzaion txitxietara. Orduan, ilaje zakar eta basati hartatik izerdi jario sasiko bat erortzen hasten zitzaion tantaka, bekainen gainera, eta dohakabeak mingaina ateratzen zuen kobazulotik, jario hura harrapatu eta gorputzera bidaltzeko atzera berriz. Margolariak, eszena horrek higuinduta, errieta egiten zion batere goxotasunik gabe, pintatze astoaren beste aldetik. Nanoak ez zion ulertzen, edo ez zion ulertu nahi. Geldi-geldi egoten zen, gorputzaren jarrera aldatu gabe, eta mingaina ateratzen zuen bekaina izerdiz blaitzen zitzaion bakoitzean. Horrek gogaitu egiten zuen margolaria. Ezin zen kontzentratu. Atera gerturatzen zen, nekez zabaldu, eta gelan bi zaindari sartzen ziren, leporaino armatuta, barrez, eta piztia eramaten zuten. Gaurkoz, nahikoa. Margolariak uko egiten zion banketean jauregiko gainerakoekin jateari, eta agindua ematen zuen logelara oilasko puska batzuk eta mahatsa eraman ziezazkiotela; bere behatz finekin jaten zuen, dena irentsi gabe. Margolanari begira egon, eta ohean sartzen zen gero. Biharamunean, nanoa hantxe egoten zen berriz, gelan.

Gaur zen azken eguna. Margolariak errezelei oraindik soka jarri gabea zielarik, zaindarietako batek atea jo zuen lantzaren puntarekin. Argi izpi zurixka batek ebakitzen zuen gela: hauts malutak zebiltzan airean igerian, aharrausi hotz nekatuekin batera. Azken errezela lotu baino lehenago, ateak, bat-batean irekita, nanoa jaurti zuen barrura. Lurrean etzanda geratu zen. Ez zen kexatu. Bi zaindarien artean altxatu, eta ostikada bat eman zioten sabelean. Orduan ere txintxik ez nanoak. Margolariak, hurbildu eta zeharo laztuta, agindu zien uzteko joko horretan aritzeari, nanoak apain egon behar zuela. Gaur zen azken saioa, eta ezin zioten aurpegia txikitu. Apain?, bota zuten deiadarka. Hau ez litzateke apaina izango ezta hontzen aldean ere! Nanoak, ordea, ez zien batere kasurik egin. Begirada iltzatuta zeukan gelaren beste muturrean, margolariak afaritan jandako oilaskoaren hezurren hondarrak zeuden tokian; txikiak eta zorrotzak ziren, eskorpioi eztena bezalakoak. Zaindaririk gazteena begiak adi-adi zegoen amorruari eutsi nahian, errieta egin berria baitzion errege santuaren erabakiz zabor hura pintatzeko aukeratutako agure madarikatu hark; zaindaria izkinara joan zen, erretilua hartu, nano gaixoari sudurrera hurbildu, eta, zoroen pare algara egin ondoren, korridorera bota zuen eskaileretan behera. Mahats aleak pirritan joan ziren kosken gaineko alfonbra gorri eta urrekaran, jauzi ikaratuak eginez.

Zaindariek alde egin zuten, eta atea itxi. Margolariak leihoak ireki zituen olioak eta berniz beroak eragindako itoaldia arintzeko, gauean kutsaturik utzi batzuten airea. Nanoa bere tokian eserita zegoen berriz, betiko jarreran. Baina margolariak tripako mina zuen. Gizon bat ezkuta daiteke bere artearen edertasunaren atzean, baina, lehenago edo geroago, errealitateak harrapatu egiten du. Adoreari eutsia zion nola edo hala, ezpainak estututa ere bai hala behar bazuen, baina oraingo honetan bazirudien batere laguntzarik gabe utziko zuela bere espirituaren indarrak. Minaren pozoiaren tanta batzuk irenstea eramangarria zen, baina deabruzko ur hartatik basokada oso bat hartzeak tranpa hilgarri bihurtzen zituen egarria eta beharra. Eta ezin zuen abandonatu margolan hori. Dirua irabazi behar zuen edaten eta mundu izugarri honetan bizitzen segitzeko. Ez zuen sekula pentsatu hain ahul egongo zenik, baina espero izatekoa zen, zeren, arima urratu haiek guztiak ilaran aurkeztu zizkiotenean bat aukeratu eta pintatu zezan, berehalaxe sentitu baitzuen bere kontzientziaren asaldura iluna. Erregearen gutuna eskuan iritsi zen jauregira, eta festen aretora eraman zuten. Mahai luze bat zegoen han, jan-edanez betea. Emakume batzuk ere bazeuden, bularraldea bistan, eta gizon batzuk ere bai, haiek ukitzen eta atximur egiten titiburuetan, eta bitartean emakumeak irriz eta kexuz ari ziren, eta gizonek sabela miazkatzen zieten haurdunei, eta ardo beltza botatzen hankartean. Ez zen orgia bat, gizonak baino ez baitziren ari jolasean. Ez zen inor isildu bera sartu zenean, baina erregeak, berehalaxe ikusi iritsia zela, eta piztiak ekartzeko agindu zien zaindariei. Orduan trumoi bat entzun zen jauregi barruan. Zarata basati eta soraio batek zeharkatu zituen gela guztiak, eta festen aretora iritsi. Dohakabe batzuk parean jarri zitzaizkion margolariari, denak ilaran, oinak katez lotuta, eta kateetan letoizko tresna hautsi batzuk apaingarri, lurrean herrestaka, haien soinu karrankariek abisu eman zezaten piztiak hurbil zeudela. Zaindari batzuk hamabi urte inguruko neskatxa gajo bat zirikatzen ari ziren; ilea porrokatua zuen, eta ahoa zabalik, aparrez betea. Manta baten gainean jarria zuten, eta tira egiten zioten altzari bat balitz bezala, lauzen gainean arrastaka, eta neska garrasika ari zen etengabe. Bere kreatura haietako bat aukeratzeko, hori esana zion erregeak. Hura pintatu eta betikotzeko. Margolariak ezin zuen gogora ekarri hura guztia. Aurpegi aho-handi horiek guztiak, egun hartan festen aretoan zorigaiztoko izaki haiei iseka egin eta egin ibili zirenak, urrutikoak iruditzen zitzaizkion, eta, hala ere, hor barruan zeuden, bere gelan, berari ere burlaka, margolana bukatu ezinik zegoelako. Nanoari begiratu zion. Hura ez zen mugitu. Ia aurpegi osoa bukatuta zeukan. Ahoa marraztea besterik ez zitzaion falta. Eskua altxatu eta pintzelak dar-dar egin zuen. Piztiak oraindik itxita zeuzkan ezpainak, goibel. Azken pintzelkada eman behar zuen, besterik ez. Lanabesaren ileek, oihala tindatu, eta irribarre bat marraztu zioten. Izan dezazula bakea betiereko bizitza honetan behintzat, esan zion. Eta margolanak jainkotu egin zuen nanoa. Itzultzailea: BERRIAko euskara taldea