Summary: «Lasaitasuna berrezartzeko» eskatu die Blinkenek Israeli eta Palestinari. AEBetako Estatu idazkariak Israelgo Gobernuari adierazi dio AEBek «Israelgo segurtasunarekin» daukaten konpromisoa «hautsezina» dela. Israelgo indarrek 35 palestinar hil dituzte aurten.

Antony Blinken AEB Ameriketako Estatu Batuetako Estatu idazkaria Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroarekin elkartu da gaur Tel Aviven, Israelen eta Palestinaren arteko tentsioa areagotzen ari den honetan —gutxienez 35 palestinar hil dituzte Israelgo indarrek urtea hasi zenetik—. «Lasaitasuna berrezartzeko eta tentsioa arintzeko berehalako neurriak» eskatu dizkie Blinkenek gatazkako «alde guztiei»; besteak beste, Israelgo Gobernuari eta Palestinari.

AEBetako Estatu idazkariak Netanyahuri adierazi dio AEBetako Gobernuak «Israelgo segurtasunarekin» daukan konpromisoa «hautsezina» dela. Gaineratu du Israelen eta Palestinaren arteko gatazka konpontzeko baldintzak ezarri behar direla, «Palestinarrek eta israeldarrek baldintza berak izan ditzaten askatasuna, segurtasuna, aukerak, justizia eta duintasuna izateko». Blinken bihar da biltzekoa PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidente Mahmud Abbasekin.

Bileraren osteko prentsaurrekoan, Israelgo lehen ministroak ez dio aipamenik egin indarkeriaren handitzeari, baina nabarmendu du Israelek Arabiar Emirerri Batuekin, Marokorekin, eta Bahrainekin harreman diplomatikoak normaldu izanak «mesede» egingo diola Palestinako gatazkaren irtenbideari.

Israelen eta Palestinaren arteko gatazka gori dago, baina. Gaur bertan, Israelgo militarrek palestinar bat hil dute Zisjordania okupatuan, Hebron hirian, tiroz, Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez.

Israelen eta Palestinaren arteko tentsioak ostegunean egin zuen eztanda. Israelgo indarrek bederatzi palestinar hil zituzten Zisjordania okupatuko errefuxiatuen kanpamentu batean, Jenin hirian. Hilketa horiek salatzeko egindako protestetan liskarrak sortu, eta beste palestinar bat hil zuten Israelgo indarrek.

Ostiralean, pertsona batek gutxienez zazpi lagun hil zituen, tiroz, Jerusalem ekialde okupatuko sinagoga bati egindako erasoan. Israelgo Poliziak berehala hil zuen ustezko erasotzailea, tiro eginda. Hamas Palestinako organizazio politiko islamistak goratu egin zuen sinagogaren aurka egindako ekintza hainbat meskitatako bozgorailuetatik, erasoa bere gain hartu gabe. Hamaseko bozeramaile Hazem Qassemek adierazi zuen Israelek Palestinako «okupazioan eragindako krimenen aurkako erantzuna» izan zela eraso hori. Egun berean, Gazatik zenbait suziri jaurti zituzten Israelgo lurraldera. Israelgo armadak Hamasi egotzi zion erasoaren erantzukizuna —hark du Gazaren kontrola—. Suziri jaurtiketaren ostean, Israelgo armadak Gaza bonbardatu zuen.

Larunbatean, bi israeldar larri zauritu zituzten tiroketa batean, Jerusalem ekialdean. Israelgo Poliziaren arabera, 13 urteko palestinar bat izan zen erasotzailea, eta hura «neutralizatu eta zauritu» egin zuten.

Deportazioak

Yoav Gallant Israelgo Gobernuko Defentsa ministroak gaur ohartarazi du Israelgo indarrek «irmoki» jardungo dutela Israelgo herritarrak «mehatxatzen» dituztenen aurka: «Terroristek auzitegietan edo hilerrian amaituko dute». Gallantek nabarmendu du Israelgo armadak «eraso ekintzak» egingo dituela, eta «terroristei laguntzen dietenek» sufrituko dutela. «Beharrezkoa bada, haien etxeak eraitsiko ditugu. Eskubideak kenduko dizkiegu. Beharrezkoa bada, kanporatuko ditugu», esan du Defentsa ministroak. Netanyahuk esandakoarekin bat egin du Gallantek. Izan ere, Israelgo lehen ministroak larunbat gauean adierazi zuen bere gobernuak erantzun «gogorra, azkarra eta zehatza» emango duela, eta plan bat egitekoa dela «terroristen» senideei Israelgo herritartasuna eta herrialdean bizitzeko baimena kentzeko, eta PANen kontrolpeko lurraldera –Zisjordania okupatura– deportatzeko.

Gainera, Itamar Ben Gvir Israelgo Segurtasun Nazionaleko ministroak «terrorismoagatik» zigortutakoei heriotza zigorra ezartzearen alde egin du gaur. «Hiltzen duen edonor aulki elektrikora bidali behar da», adierazi du. Gaineratu du Zisjordania okupatuko zazpi kolonia legeztatzeko asmoa duela.

Mohamad Shtayeh Palestinako lehen ministroak adierazi du Israelgo Gobernuak proposatutako neurri horiek urratu egingo dituztela Genevako Konbentzioak. Akordio horiek nazioarteko zuzenbide humanitarioa arautzen dute, eta gatazka armatuetako biktimak babestea dute helburu. «Erabaki horiek erakusten dute zein sakona den okupazioko gobernuaren barruko krisia, eta arreta desbideratu nahi dute hilketak eginez, errepresioa baliatuz, zigor kolektiboak ezarriz, etxeak eraitsiz eta kolono terroristei bidea irekiz, palestinarren aurka krimen gehiago egin ditzaten», adierazi du Shtayehk.

Lur okupatuetako indarkeria handitzen ari da iaztik. Aurten, Israelgo indarrek 35 palestinar hil dituzte gutxienez. Iaz, 170 palestinar hil zituzten Israelgo militarrek lur okupatuetan; horietako batzuk milizianoak ziren, baina beste asko ez. 2006an Bigarren Intifada amaitu zenetik izandako urterik odoltsuena izan zen iazkoa.


Summary: «Arrazakeria» salatu dute Arrigorriagan gazteen mailako futbol partida batean gertatutakoarengatik. Haur sikh bati buruko zapia kenarazi nahi izan dio epaileak, eta Federazioak 300 euroko isuna jarri dio taldeari

Ecuador Etxeak, kulturarteko harremanetan lan egiten duen elkarteak, «arrazakeriaren adibide penagarri» gisa gaitzetsi du urtarrilaren 21ean gazteen mailako partida batean gertaturikoa. Arrigorriagako (Bizkaia) Padura futbol zelaian jokatzen ari ziren partida, elkarteak kontatu duenez, eta, bigarren zatiaren hasieran, epaileak jokoa gelditu zuen, jokalari bati «txanoa» kentzeko eskatzeko.

Ez zen txano bat, ordea, baizik eta patka bat, hau da, sikh erlijioaren jarraitzaileek eraman behar duten zapia, burua estaltzeko. Helduek dastar edo pagh izenekoa daramate, eta haurrek horren bertsio txikiago bat. Helduek ere eraman dezakete patka turbantearen azpian, lo egiteko orduan, edo kirola egiteko.

Zigorturiko jokalariaren taldekideak saiatu ziren epaileari azaltzen zer zen gazteak zeramana. Ecuador Etxearen kontakizunaren arabera, azaldu zioten jokalariak beti eramaten duela oihal hori, eta lau urte daramala horrekin futbol partidak jokatzen. Azken bi urteetan federaturik aritu dela, gainera, eta inoiz ez diotela eragozpenik jarri.

Epaileak, ordea, Nazioarteko Futbol Federazioaren arau bat erabili zuen argudiatzeko zelaian ezin dela erabili txanorik. Joko arauak ezartzen dituen Futbolaren Nazioarteko Elkartearen Batzordeak, ordea, 2014. urtean onartu zuen futbolariek badutela burua estalita eramaterik, babes horiek oihal bigunekin eginak badaude, eta beste jokalarientzat arriskutsuak ez badira.

Haatik, taldeak helegitea jarri zion epailearen erabakiari Euskadiko Futbol Federakundearen aurrean, baina hark ontzat eman du zigorra. Horrez gain, taldeari partida 3-0 galdutzat ematea erabaki du, hiru puntu kentzea sailkapenean, eta 300 euroko isuna ezartzea. Normaltasuna nazioartean

Patka-rekin jokatzea erabat normala da Europako beste hainbat txapelketatan. Gainera, buruko oihala babestuta dagoela erakutsi du joan zen astean Ingalaterran gertaturikoak. Erdi profesionaletako ligan jokatzen duen Langford FC taldeko Charan Singh BasraI jokalari sikha kanporatu egin zuen epaile batek, hark kontra egin ziolako partidan bere patka ukitu zuen beste taldeko jokalari bati. Bigarren txartel horia erakutsi zion epaileak, eta aldageletara bidali zuen.

Erabakiak haserrea eragin zuen zaleen artean, eta Futbol Elkarteak protesta oldea jaso zituen. Horren eraginez, elkarteak arauak zehaztu zituen joan zen astean bertan, eta aurrerantzean txartel gorria jaso dezake jokalari baten buruko estalki erlijiosoa «apropos edo modu txarrean ukitzen» duen futbolari batek, «eraso» gisa hartuko delako.

Quebeceko Futbol Federazioak duela hamar urte kendu zien debekua patka eta turbanteei zelaietan.

Sikhismoa Indiako Punjab eskualdean sortu zen, XV. mendean, eta, gaur, munduko erlijiorik handienetan bosgarrena da, 25-30 milioi sinestun dituelarik.

Sikhek debekaturik dute ilea moztea, eta patka edo turbantea erabiltzen dute mataza biltzeko.


Summary: Erbesteratu katalanek ezingo dituzte Belgikaren argudioak erabili Llarenaren euroaginduak baztertzeko. Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak ebatzi duenez, batasuneko estatu kide batek ezin dio uko egin beste kide baten euroagindu bati, frogatu ezean azken horrek sistematikoki urratzen dituela eskubideak.

Kataluniako buruzagi independentista erbesteratuek bide berriak erabili beharko dituzte Espainiaratuak ez izateko. Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak gaur goizean eman duen epaiak ezartzen duenez, ezin izango dira babestu Belgikako justiziak orain arte eman dituen argudioetan. Sententziak irizpide argiagoak ezarri ditu euroagindu bat atzera noiz bota daitekeen zehazteko, eta, beraz, defentsarako zer esparru duten jakinarazi die erbesteratuei, Espainiaratzetik libratzeko aukerari bidea itxi gabe.

Luxenburgoko auzitegia ez da erabat lerratu, ez Kataluniako erbesteratuen tesiekin, ezta Espainiako Auzitegi Gorenaren jarrerarekin ere. Batetik, ez ditu ontzat eman Belgikak Pablo Llarena Espainiako Goreneko epailearen euroagindu bat atzera botatzeko erabili dituen argudioak. Llarenak Luis Puig Kataluniako kontseilari ohia Espainiaratzeko eskatu zion Belgikari, eta Bruselako Apelazio Auzitegiak ezezkoa eman zion, arrazoituta Llarena ez dela euroagindu hori igortzeko epaile eskuduna, eta Puigek Espainian epaiketa bidegabe bat izateko arriskua izango lukeela.

Baina, bestetik, Luxenburgoko auzitegiak ez du erabat baztertu Belgikak Espainiako Gorenaren euroagindu bat atzera botatzea. Horretarako, frogatu beharko luke Espainiako justiziak «gabezia sistemikoak» dituela, herritarren osotasunari eragiten diotenak edo «objektiboki identifikagarria den» giza talde jakin baten kontrakoak. Puntu horrek heldulekua emango luke, erbesteratuen defentsa abokatu Gonzalo Boyek orain arte baieztatu duenarekin: bere bezeroak jazarpen judizial baten biktimak direla arrazoi politikoengatik, independentista katalanak izateagatik.

Auzitegiak gaineratu du Nazio Batuen Erakundeko Atxilotze Arbitrarioen Lantaldeak Kataluniako buruzagi independentista auzipetuei buruz egin zuen txostena ez dela eskubide urraketa sistematikoa frogatzeko nahikoa bere horretan, nahiz eta aipatu duen kontuan hartu beharreko elementu bat litzatekeela Espainian bermerik falta ote den aztertzeko orduan.

Bestalde, Luxenburgoko epaileen esanetan, estatu batek ezin du euroagindu bat baztertu epaile igorlearen eskuduntza falta argudiatuta, hasiera batean. Baina bide hori ez du guztiz itxi, baldin eta «ageriko inkonpetentzia bat» frogatzen bada. Halako baieztapen baterako ezinbesteko baldintza da euroaginduari uko egiten dion estatuak informazio gehigarria eskatzea aurrez estatu igorleari.

Epaiaren eragina

Epaiak zuzeneko eragina du Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiaren eta Toni Comin, Clara Ponsati eta Puig Generalitateko kontseilari ohien egoera judizialean. Puigdemontek, Cominek eta Ponsatik immunitatearen babesa dute oraingoz, europarlamentariak dira eta. Baina behin-behineko bermea dute hori, Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak haien kontrako suplikatorioari buruz ebatzi artekoa. Martxorako espero da epai hori. Luxenburgok ebatziko balu Europako Parlamentuak Puigdemonti, Comini eta Ponsatiri europarlamentari akta kentzeko prozesua ondo bete duela, immunitatea galduko lukete, eta Espainiako Auzitegi Gorenak horiek kontrako euroaginduak igortzeko aukera izango luke. Aldiz, Luxenburgok politikari katalanei arrazoia eman eta suplikatorioaren prozesuan irregulartasunak izan zirela ebatziz gero, immunitateari eutsiko liokete, eta Llarenak ezingo luke horiek kontrako neurririk hartu. Halako epai batek Kataluniara itzultzeko bermea ere eman beharko lieke.

Eurodiputatuen defentsaren iritziz, Espainiako Auzitegi Gorenak euroagindu gehiago igorriz gero berriz eskatu beharko lioke europarlamentuari beste suplikatorio bat hasteko, eta, beraz, prozesua dezente luzatuko litzateke —agian, Europako Parlamenturako hurrengo bozetara arte, 2024ko maiatzera edo ekainera arte—. Llarenaren ustez, berriz, ez litzateke beharrezkoa izango berriz suplikatorio bat eskatzea, eta euroagindua jasoko lukeen estatuak —printzipioz, Belgikak— zuzenean aztertu beharko luke Espainiaratze eskaria.

Bestelakoa da Lluis Puigen egoera. Europarlamentariei dagokien babesik gabe, harena izan zen Belgikak aztertu zuen lehen euroagindua. Bruselako Apelazio Auzitegiak hartu zuen hura Espainiaratzeari uko egiteko azken erabakia, 2021eko urtarrilean. Llarenak erabakia salatu zuen orduan, eta Belgikako justiziari egotzi zioen EBko estatu kideen arteko elkarlanerako printzipioa urratzea. Hala, EBko Justizia Auzitegira jo zuen aste batzuk geroago, hari galdetzeko zer baldintza zehatzetan baztertu dezakeen EB Europako Batasuneko estatu batek beste estatu kide baten euroagindu bat.

Luxenburgoren erabakian oinarrituta, Llarenak beste euroagindu bat igorri ahal izango dio Belgikari, Puig Espainiaratzea eskatzeko, eta Belgikak ezin izango ditu orain arteko argudio berak erabili Puig ez entregatzeko. Aldiz, aztertu beharko du Espainiak eskubideak sistematikoki urratzen ote dituen, eta, hala balitz, Puig arriskuan ote den berme falta horrengatik kaltetua izateko. EBko Justizia Auzitegiak zehaztu du Espainiak euroagindu berriak igorriz gero «proportzionatuak» izan behar dutela.

Erreakzioak

Epaia argitara atera eta gutxira, agerraldi bat egin dute Puigdemontek, Ponsatik, Cominek eta Puigek, Bruselan, Europako Parlamentuan. Llarenaren euroaginduak «kale itsu batean» sartu direla ziurtatu du Puigdemontek hedabideen aurrean, eta gaineratu du Luxenburgoren epaiak baldintza «bideraezinak» ezarri dizkiola Gorenari Espainiaratze eskari gehiago eskatzeko.

Kataluniako presidente ohiaren iritziz, nabarmentzekoa da epaimahaia urrundu egin dela auzitegiko abokatu nagusiaren jarreratik; esaterako, urraketa sistemikoen subjektu posible gisa «giza talde objektiboki identifikagarriak» aipatzen dituenean. Puigdemontek ziurtatu du, kasu honetan, gizatalde hori osatzen dutela «Katalunia nazio bat dela pentsatzen duten kataluniarrak». Puntu horrek «borroka politikorako» esparru bat irekitzen die erbesteratuei, «zigor kodetik harago».

Epaiak jasotakoarekin konforme agertu da Boye abokatua ere, Twitterren idatzi dituen mezuetan. «EBko Justizia Auzitegiaren sententziak osorik irakurtzekoak dira. Gaur egun ona da». Iragarri duenez, Luxenburgoren epaiak «galtzera» eramango du Espainiako justizia «Giza Eskubideen Europako Auzitegian ere». Abokatuak ohartarazi du epaiak ez duela guztiz baztertu Llarenaren eskuduntza falta argudiatzeko bidea.

Isabel Elbal erbesteratuen defentsa abokatuak «sententziaren gakoa» zein den nabarmendu du: Euroagindu bat atzera bota daitekeela «objektiboki identifikagarria den talde baten babes judizialari eragiten dioten gabeziak» frogatzen badira. «Frogak sobran daude», adierazi du Elbalek.

Puntu berari aitortu dio garrantzirik handiena Benet Salellasek gidatzen duen abokatu bulegoak, bere Twitter kontuan. Ohartarazi du orain arteko jurisprudentziaren arabera euroagindu bat baztertzeko arrazoi bakarra eskubide urraketa «sistemiko edo orokortu bat» frogatzea zela, eta Luxenburgok gabezia hori euroagindu baten kontrako arrazoi gisa onartu duela gaur «gizatalde objektiboki identifikagarrietan» ere. «Aurrerapauso erraldoia da».

Andreu Van den Eynde ERCko zenbait buruzagiren abokatuak —besteak beste, Oriol Junqueras eta Marta Rovira defendatu ditu— azaldu du epaiaren puntu hori are esanguratsuagoa dela EBko Justizia Auzitegiko abokatu nagusiak ez zuelako babestu giza talde jakin baten eskubide urraketak aintzat hartzea. Ezohikoa izaten da Luxenburgoko auzitegiak abokatu nagusiaren argudioen kontra ebaztea. «Espainiako auzitegiek [Kataluniako] mugimendu independentistaren aurka duten joera errepresiboa beste herrialde batzuetako auzitegietan ulertuko duten itxaropena mantentzen du».


Summary: Milaka jendek uko egin diote erretreten erreformaren proiektuari. Bigarren greba eguna egin dute Ipar Euskal Herrian, sindikatuek deituta. Salatu dute adin batetik aitzina ezinezkoa dela baldintza egokietan lan egitea. Bihar protesta eginen dute Hendaian

Bigarren aldiz, milaka jende atera dira karrikara Frantziako Gobernuak aitzina eraman nahi duen erretreten erreforma arbuiatzeko. Sindikatu nagusien deiari erantzunez, manifestazioa egin zuten atzo goizean, Baionako geltokitik suprefeturara, Erretreten erreforma injustu hau erretiratu lelopean. Eguraldia lagun, urtarrilaren 19ko mobilizazioa baino jendetsuagoa izan zen, eta bururaino joateko borondatea erakutsi zuen beste behin intersindikalak: «Erreforma proiektua bertan behera uztea nahi dugu. Gure mezua argia da: [Frantziako] Gobernuak uko egin behar dio erretirorako adina 64 urtera gibelatu eta kotizazio epea emendatzeari».

Erreformaren bidez erretiroa hartzeko adina 62 urtetik 64ra gibelatzea da Emmanuel Macron Frantziako presidentearen asmoa, baina langile gehienek hori baino gehiago egin beharko dute, pentsio osoa lortzeko 43,5 urte kotizatu beharko baitira. Frantziako Gobernuaren hitzetan, gaur egungo erretreten sistema defizitarioa izanen da hemendik urte batzuetara. Horrek justifikatzen du erreforma egin beharra. Hala ere, sindikatuek diote egungo erretreten sistema «osasuntsu» dagoela.

«Proiektu hau onartezina da: erretretara osasun onean joan nahi dute langileek, duinki bizitzeko aukera ematen duen pentsio batekin», adierazi dute intersindikaleko ordezkariek. «Zaurgarrienek, prekaritatean bizi direnek eta emazteek pairatuko dute gehien». Oroitarazi dute gaur egun langileen erdiek lana utzia duela 60 urtera heltzerako. «Pentsio apalagoa izanen da denentzat».

Frantziako Gobernuaren «gezurrak eta manipulazioak» deitoratu dituzte sindikatuek, halaber: «Sistema ez da defizitarioa, ez dago berehalako arriskuan, eta bestelako konponbideak balirateke bere iraunkortasuna eta ekitatea bermatzeko».

Ondoko egunetan mobilizatzen segitzeko borondatea agertu zuten. Etzi elkarretaratzea eginen dute Hendaiako (Lapurdi) geltokiaren aitzinean.

Erreformak eraginen dizkien kalteak esplikatu zituzten langile batek baino gehiagok, adinean aitzina joana ahala baldintza egokietan lan egiteko ezintasuna azalduta.

Laurent Lafargue (suhiltzailea).

«59 urtera iristean, suhiltzaile gisa lan egiteko ezgaitasun fisikoa dute batzuek»

«Lurraldeetako funtzio publikoaren parte gara suhiltzaileak. Orain arte, erregimen berezia genuen: gehiago kotizatzen genuen, baina bost urte irabazten genituen. Erreformarekin, hori ezabatzen zaigu: 57, 58 edo 59 urtetan bukatu ordez, 63, 64 edo 65 urtetan bukatuko dugu. Erreforma injustua da». «Erreformarekin, gure lankide gazteenek 64 edo 65 urte arte lan egin beharko dute. Egingarria iruditzen zaizu? 65 urtetan suhiltzaile kamioi batean... konplikatua bilakatzen hasten da. Lehenago ere bai, funtsean. Ohartzen gara 55 urtetik aitzina biziki zaila bilakatzen hasten dela: gaueko lana, pertsonak andetan eramatea, suteak... Hori da gure lana. Suhiltzaileek gaitasun fisikoa izan behar dugu. Adinean aitzina joan ahala, gaitasun hori apalduz doa. Zauritzeko arriskua handiagoa da. 58-59 urtera iristean, suhiltzaile gisa lan egiteko ezgaitasun fisikoa dute batzuek. Elbarri gisa kontsideratuak dira, eta pentsioa murrizten diete. Eskubide bat izateko kotizatu dute, baina askoz ere gutxiago lortzen dute azkenean, elbarritasun pentsio gisa kontsideratua baita. Gaur egun jadanik ikusten ditugu halakoak erreformarik gabe».

Sandra Lizarralde Papon (irakaslea)

«Urte sariak emendatzearekin, emazteak gara kaltetuenak»

«Aitzineko erreformek jadanik kalte egin zidaten, bereziki Tourraine erreformak. 1970an sortua naizenez, 43 urte sari beharko nituzke pentsio osoa ukitzeko. Kalkulua egina dut: erreforma hau gabe ere 67 urte arte aritu beharko nuke. Urte sariak emendatzearekin, emazteak gara kaltetuenak. Anitzetan guk hartzen ditugu gurasotasun geldialdiak, arrazoi ekonomikoengatik: begiratzen duzu zure bikotekideak zenbat irabazten duen, zuk zenbat irabazten duzun, eta lansari apalena duenak hartzen du geldialdia. Zirkulu zikoitz bat da, funtsean».

«Ez dut neure burua ikusten 67 urterekin gaur egun dudan lana egiten. Ezinezkoa da. Behar bereziak dituzten ikasleekin lan egiten dut, langile auzo bateko ikastetxe batean. Energia handia eskatzen du eguneroko lanak. Badakit ez naizela gai izanen; edo eginen dut, baina gaizki. Bada galdera ea zer nahi dugun erretreta bezala. Baina bada galdera ere ea nola lan egin nahi dugun: zer baldintzatan eta zer kalitaterekin. Biak lotuak dira».

Carl Andre (eraikuntzako langilea)

«Gure lankideak arrunt hautsiak ikusten ditugu»

«Kanpoan lan egiten dugu, baldintza gogorretan. Eguraldia edozein izanik ere ari gara lanean, azpiegituretarako ezinbestekoak diren konponketa batzuk egiten baititugu maiz. Bizitza profesionalaren bukaerara iristean, gure lankideak arrunt hautsiak ikusten ditugu. Ez dira gai lanerako. Gure nagusiek ere ez dakite zer egin langile horiekin, ezin baitira denak bulegoetako edo egoneko lanetan jarri. Anitz ez dira gai erretretaren adinera arte lanean aritzeko. Nagusiek ez dituzte eritasun profesional edo lan istripu bezala deklaratu nahi; beraz, lan geldialdian jartzen dira erretreta adinera iritsi arte. Horrek erran nahi du ez dituztela kotizatuko pentsio oso bat ukitu ahal izateko urte sari guziak. Gure lansariak biziki apalak dira, ez dugu garapenik izan inflazioari aurre egiteko. Eta, gainera, kondenatuak gara pentsio osoa ukitu ahal ez izatera. Hori onartezina da.

«Nire kasua aipatuko dut: ibilbide berezia izan nuen, unibertsitatean egon nintzen, eta denbora eman nuen eraikuntzara bideratu aitzin. Urte sariak izatera ez naiz sekula iritsiko; beraz, 67 urte arte lan egin beharko dut nahitaez. Ez da normala. Ezinezkoa da adin horretan lanean segitzea. Eraikuntzan ari diren langileen bizi esperantza hamar urte apalagoa da gainerakoen aldean; guk eskatzen dugu erretreta ere hamar urte lehenago hartu ahal izatea. Gogoeta kolektibo bat ezinbestekoa da».

Graziella Irigoien (kutxazaina).

«Ez dut nire burua horretan ikusten. Erabat galtzaile naiz»

«19 urte ditudanetik kutxazain gisa lan egin dut. Lehen alaba sortu arte lanaldi osoan aritu nintzen. Urtebeteko amatasun geldialdia hartu nuen, eta gero lanaldi erdian hasi nintzen berriz. Bigarren alabarekin beste urte batez gelditu nintzen. Ekainaren 1ean 41 urte izanen dira lanean ari naizela. Normalean karrera luze gisa kontsideratu beharko zen, baina gurasotasun geldialdiak ez dira kontuan hartuak; beraz, 62 urte arte lan egin beharko dut. Erreforma berriarekin bederatzi hilabete gehiago egin beharko ditut. Ez dut nire burua horretan ikusten. Erabat galtzaile naiz».

«Jarririk lan egiten dugu egun osoa, pisua altxatzen ari gara etengabe: ur botilak, garagardo kaxak... Erritmo handian aritzen gara, eta anitzen patologia muskularrak garatzen dituzte: tendinitisak, epikondilitisak. Lan baldintzak ere aldatzen joan dira, bezeroek ere gero eta gutxiago laguntzen gaituzte. Ni lanaldi erdian ari naiz, beraz arinago zait, baina oso pentsio txikia izanen dut».

Michel (erretretatua)

«Erretretan denbora gehiago dugu bizitzaz okupatzeko»

«Bizi osoan aeronautikan lanean aritu ondotik, 56 urterekin hartu nuen erretiroa. Horrek erran nahi du berrogei urtez lantegian aritu ondotik bizitzeko eta zinez baliatzeko gaitasunean egotea. Eta garai horrek ez du anitz irauten; gure inguruan ikusi dezakegu, zoritxarrez. Eritasunak eta gutxitzeak iristen hasten dira. Frantziako Gobernuak eta nagusiek nahi dutena da langileak askoz ere gehiago erabili ahal izatea. Bizi esperantza luzatzen denez, bizian eta lanean gehiago esplotatuko zaitugu. Nire bizitza osoan militatu dut jendeak aukera izan zezan bere lansariarekin hobeki bizitzeko, eta bizitzak eskaintzen ahal digun guziaz gozatzeko: izan kirol ala kultur arloan, elkarte munduan edo beste. Erretreta hartu nuenean, hori egin nuen, eta ondoko belaunaldiek aukera hori izan dezaten mobilizatzen naiz egun. Erretretan denbora gehiago dugu bizitzaz okupatzeko: ateraldiak, ibilaldiak, berrogei urtez pairatu dugun presioa askatzea nolazpait. Ordutegiak, adibidez. Erretreta hartzerakoan, lehen aldia da 3 urte ditugunetik ez garela iratzargailuaren menpe. Askatasuna bizitza osoan irabazten den zerbait da, baina, bai, erretretak askatasun sentimendua ematen du».

Ikusi gehiago: Espainiako eta Frantziako pentsioen erreformak, parez pare

Urtarrilaren 19an egin zuten lehen protesta eguna, eta Baionan 10.000 pertsona inguru elkartu ziren erreformari ezetz esateko. Bestalde, joan den astean hainbat manifestarik Baionako portua blokeatu zuten.


Summary: Bizkaia eta Kantabria artean egitekotan ziren parke eolikoa geldiarazi dute. Eusko Jaurlaritzak ohartarazi zuen Aleneko estazio megalitikoari kalteak eragingo zizkiola, eta Kantabriako Gobernuak ere esan du hainbat espezieri kalte egingo liokeela proiektuak.

Bizkaia eta Kantabria artean dagoen Axetsu mendiaren inguruetan egitekoak ziren Capital Energy enpresak bultzatutako Maya parke eolikoa, baina atzera bota dute azkenean; besteak beste, ingurumen eragineko baimena lortu ez duelako. Aurretik ere izan ditu trabak proiektuak; izan ere, Eusko Jaurlaritzak eta Bizkaiko Aldundiak atzera bota zuten Bizkaiko zatian errotak jartzeko proiektua, ohartarazita bi turbinak eta azpiestazioak babestuta dagoen Aleneko estazio megalitikoari «zuzenean eta modu larrian» eragingo ziola.

Kantabriako gobernuak ere arriskuak ikusi zizkion proiektuari, eta ingurumen baimena emateko hainbat oztopo ikusten zizkion parkeari; adierazi zuen kalte egingo ziela sai zuriari, sai arreari, miruari, belatz handiari eta beste espezie batzuei.

Bi lurraldeetako gobernuek ikusitako akatsak kontuan hartuta, Bizkaiko lurretan egongo liratekeen bi errotak kentzeaz gain, Kantabrian baina Bizkaitik hurbil egitekoak ziren beste bi errota ere ezabatu zituzten proiektutik. Aldaketa horiek eginda, hasierako proiektuan zeuden hamabost errotetatik hamaika egiteko asmoa zeukan enpresak, baina hasierako 52MWeko potentzia mantenduta. Azkenean, ordea, Espainiako Ingurumen MInisterioak ez dio ingurumen baimenik eman.


Summary: Gaztelera hutsean jarraituko du Iruñeko Konstituzio plazako plakak. Baluarteko plaza zenari izena aldatu eta urtebetera, administrazioarekiko auzietako auzitegi batek erabaki du ez dela beharrezkoa hango plakak euskarazko izenik izatea.

Iazko urtarriletik darama Iruñeko Konstituzio plazako plakak gaztelera hutsean, eta hala jarraituko du. Urtebete igaro da lehen Baluarteko plaza zenari izena aldatu ziotenetik. Inaugurazio ekitaldian, Enrique Maia Iruñeko alkatea arduratu zen plaka berriaren oihala kentzeaz. Plaza Constitución plaza zioen; eta haren azpian, Constitución española de 1978-1978ko Espainiako Konstituzioa. Plazaren izenean bertan ez zen euskararik, eta ez da izango. Nafarroako euskararen ordenantza urratu zela-eta, EH Bilduk helegitea aurkeztu zuen Nafarroako Administrazio Auzitegian. Arrazoia eman zion auzitegiak; ordea, udalak errekurtsoa aurkeztu zuen administrazioarekiko auzietako auzitegi batean.

Urte baten buruan iritsi da auzitegi horren epaia, eta arrazoia eman dio Iruñeko Udalari. Honela argudiatu dute ebazpenean: «Constitución [Konstituzioa] izen propioa da, letra larriz hasita beste arauetatik bereizten duelako». Hortaz, izendapen hori ezin da euskarara itzuli, «itzulpenik onartzen ez duen izen propio berria» den aldetik.

EH Bildu koalizioko Joseba Asironek epaia gaitzetsi du. «Atzo, epaile batek ebatzi zuen Konstituzio plaza euskaraz 'Constitución plaza' esan daitekeela, itzultzeke. Gaur Iruñeko ultraeskuinak disimulurik gabe ospatu du». Hala jarraitu du: «Euskara ez dakien epaile horrek ez dakiena zera da: euskaldunok, geure eguneroko bizitzan, ez dugula deus itzultzen. Mintzatzen gara gure hizkuntzan, eta kito. Eta gure hizkuntzan ez dela esaten 'Constitución plaza'».

Nafarroako Gizarte Zibila elkarteak egindako eske bati segika agindu du aldaketa Maiak. Gainera, udalak azaldu duenez, izen aldaketa ez da itsuan eginiko urrats bat. Asmo jakin bat du, diotenez: «Gizarteak trantsizio demokratikoan egindako esfortzuari aitortza egitea».


Summary: Ukrainara gerra abioiak bidaltzearen aurka agertu da, oro har, Mendebaldea. Auzia mahai gainean dago, baina Mendebaldeak ez du jarrera bateraturik. Macronen arabera, hainbat aldagai hartu beharko lirateke kontuan borrokarako hegazkinak entregatzeko.

Kievek garbi planteatu zuen lehengo asteazkenean, behin Mendebaldeak Ukrainako armadari erasorako tankeak ematea adostu ondoren: «Gerra hegazkinak nahi ditugu». Hori eskatu zuen Oleksii Reznikov Defentsa ministroak. Duela hilabete batzuk egindako adierazpenetan mahai gainean ere ez zegoen eztabaida hori, baina azken asteetan plazaratutako mezuen arabera, aliatu batzuek zalantzak dituzte, ez dute esaten guztiz baztertuta dagoenik aukera hori. Auziaren inguruan ez dute jarrera bateraturik. Joe Biden AEBetako presidenteari galdetu zioten atzo gauean ea asmorik duten Ukrainari gerra hegazkinak entregatzeko, eta ezetz erantzun zuen. Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrak ere baztertu zuen aukera hori atzo, eta gaur gauza bera egin du Erresuma Batuko Gobernuak, nahiz eta ñabardura batzuen artean. «Erresuma Batuko hegazkinak oso sofistikatuak dira, eta hilabeteak behar dira horiek gidatzen ikasteko. Beraz, uste dugu ez dela praktikoa horiek Ukrainara bidaltzea», nabarmendu du bozeramaile batek, hango hedabideek kaleratu dutenez. Hortaz, Mendebaldea, oro har, Ukrainara gerra hegazkinak bidaltzearen aurka agertu da.

Emmanuel Macron Frantziako presidenteak ez dio bidalketa horri aterik ixten. Atzo Hagan (Herbehereak) esan zuenez, ez da ezer baztertu behar, baina nabarmendu zuen hainbat aldagai hartu beharko liratekeela kontuan; horietako bat da erabaki horrek gatazka ez areagotzea, eta beste bat, Eliseoko buruaren esanetan, hegazkinek Errusiako lurrak ez zapaltzea. Ondoan zuen Mark Rutte Herbehereetako lehen ministroa, eta hark ere ez dio gerra hegazkinen aukerari muzin egiten. «Tabuak» alboratu behar direlakoan dago. Argitu zuen, hori bai, Ukrainak ez duela formalki eskaerarik egin.

Poloniak, baina, parez pare ireki dizkio ateak aukera horri. Mateusz Morawiecki lehen ministroak zehaztu du, dena den, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko estatu kideek «guztiz koordinatuta» hartu beharko luketela erabaki hori. Halere, Varsoviaren jarrera «seinale positiboa» dela azpimarratu du Andrii Yermak Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiren kabineteburuak.

Dena den, Bidenek ezetz esanda ere, AEBek auziari buruz duten iritzia ez da guztiz bateratua, Ukrainako inbasioaren auziaren bueltan beste batzuetan gertatu moduan, hain zuzen. Izan ere, joan den ostiralean, Jon Finer Segurtasun Nazionalerako kontseilariordeak nabarmendu zuen ez dutela baztertzen «armamentu mota bakar bat ere» Ukraina armaz hornitzeko garaian. MSNBC AEBetako telebista kateak galdetu zion ea nola erantzungo dioten Ukrainaren eskaerari, eta esan zuen «sakonki» aztertuko dutela.

Eta horrekin guztiarekin lotuta, Mendebaldeko aliantza militarreko kide batek, Kroaziak, aliatuek tankeak bidaltzeko erabakia kritikatu du. AP berri agentziak jaso duenez, Zoran Milanovic Balkanetako herrialde hartako presidenteak atzo adierazi zuen «erokeria» dela pentsatzea «gerra arrunt batean» Errusiari irabazi ahalko zaiola. «Hara arma hilgarriak bidaltzearen aurka nago. Gerra luzatuko dute».

Entrenamendu militarra

Bielorrusiako Defentsa Ministerioak jakinarazi du Bielorrusiako armadak eta Errusiakoak «entrenamendu saio bat» hasi dutela, astebete iraungo duela, eta helburu izango duela irailean Errusian egitekoak diren maniobra militar bateratuak prestatzea. Ukrainaren mesfidantza gorabehera, Minskek eta Moskuk nabarmendu dute Bielorrusiako armada ez dela Ukrainako gatazkan parte hartzekoa.

Bestalde, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak gaur esan du Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak mezu bat bidali diola Egiptoko diplomaziaren bidez, eskatuz Errusiak atera ditzala tropak Ukrainako lurretatik.

120-140 tanke

Ukrainako Atzerri ministro Dmitro Kulebak gaur jakinarazi zuenez, Ukrainari, «lehen kolpean»,120-140 tanke entregatuko dizkio hamabi herrialdez osatutako Mendebaldeko koalizio batek. Erresuma Batuak eta Alemaniak adierazi dute azkeneko egunetan tankeak martxo bukaera inguruan direla Ukrainara iristekoak.


Summary: 'Mozal legearen' erreforma ez blokeatzeko eskatu die PSOEk bazkideei. EAJko Aitor Estebanek uste du orain arte adostutako zuzenketak egun indarrean dagoen legea hobetzen dutela. EH Bilduko Mertxe Aizpuruak, berriz, ohartarazi du Espainiako Gobernuak «hitzemandakoa» bete beharko duela koalizioaren babesa jaso nahi badu Herritarren Segurtasun Legearen erreformarako.

Espainiako Kongresuan bihar batzartuko da Herritarren Segurtasunerako Legea aldatzeko lantaldea, eta eztabaidagai izango dute araua moldatzeko txostena onartzea. Horrela, txostena Barne Batzordera eramango lukete, eta otsailean helduko litzateke gaia osoko bilkurara.

Horren aurrean, PSOEko diputatu Patxi Lopezek gobernua sustengatu ohi duten alderdiei eskatu die ez dezatela legearen aldaketa blokeatu, orain arte lortutako adostasunek «zuzendu» egiten dituztelako indarrean dagoen legeak sortutako hainbat eragin: «Espero dugu Mozal legea atzean uzteko konpromisoa genuenok orain ez jartzea beste interes batzuk jada adostutako aldaketen aurretik; horiek ez lirateke aurrera aterako lege honen kontrako botoa emanez gero».

Siglarik aipatu gabe, Lopezek EH Bildu eta ERC jarri ditu jomugan, eta ohartarazi du ez PSOE eta ez Espainiako Gobernua ez direla «erantzule» izango egungo legeak indarrean jarraitzen badu. Non dauden desadostasunak? Manifestariak sakabanatzeko materialaren erabileran; agintearen aurkako desobedientzian eta errespetuaren urraketan; eta mugetako ukoan eta migratzaileak mugan bertan kanporatzean.

EAJ, konforme

EAJren Espainiako Kongresuko bozeramaile Aitor Esteban ere kexu agertu da Espainiako Gobernuari babesa eman ohi dioten zenbait talderen jokabidearekin: «Egungo gehiengoekin eta lortu diren aurrerapausoekin Mozal legea aldarazten ez bada, argi geratuko da jarrera batzuen zurruntasuna». Izan ere, egindako «aurrerapausoei» zenbakia jarri die: «Guk aurkeztutako 46 aldaketatik 40 onartu dira, erdibidekoak lortu ditugu».

Estebanen hitzetan, helburua zen «segurtasunaren eta askatasunaren artean oreka» bat bilatzea, «orain legean ez dagoena», eta uste du hori lortu dela hainbat puntutuan: «Oreka hori lortu da, hobetu da. Ez da izango guztien gustura, baina politikak eta adostasunak honetara eramaten gaitu. Aurrera egiteko, ea hobea den daukagunarekin geratzea edo aldaketak egitea. Guk baietz uste dugu; orain beste alderdi politikoak busti beharko dira». Hortaz, uste du Herritarren Segurtasunerako Legearen erreformarentzat «kale edo bale» egiteko momentua iritsi dela, eta «harriturik» ikusten ari da Espainiako Gobernuaren alderdi bien arteko desadostasunak: «Konpon dezatela hori».

Legea erreformatzeko adostasuna duten edukiak ere zerrendatu ditu EAJko bozeramaileak: zigor arautegia, elkartzeko eta manifestatzeko eskubidearen ingurukoak, pertsonak identifikatzeko atxiloketen ingurukoak, polizien grabazioak... Akordio horiek egin dituzte, Estebanen esanetan, «segurtasun printzipioaren eta eskubideen eta askatasunen arteko orekan aurrera eginez».

EH Bilduk ezezkoa erreforma «light»bati

Bestalde, Naiz Irratiari emandako elkarrizketa batean finkatu du EH Bilduren Espainiako Kongresuko bozeramaileak zer jarrera duen bere taldeak mozal legearen erreformari dagokionez. «Argi eta garbi diogu: mozal legea indargabetzeko proposatu ditugun hiru zutabeak onartzen ez badira, ez dugu babestuko erreforma light hau. Gomazko pilotak debekatzeko eta desobedientziari eta errespetu faltei lotutako zigorrak aldatzeko eskatzen dugu».

Herritarren Segurtasunerako Legea erreformatzeko batzordearen bileraren harira, Espainiako Kongresuan, Aizpuruak mezu argia igorri dio Sanchezen gobernuari: «Mozal legearekin maximalistak garela esan digute, baina hitzemandakoa betetzea baino ez dugu eskatzen. Gu ez gara mugitu, ez dugu inor engainatu. PSOEk ez du legea indargabetu nahi, polizia sindikatuen presioengatik. Atzerapausoa litzateke». 'Soilik baietz da baietz' legea

Erreforma bat izan dezakeen beste lege bat soilik baietz da baietz legea da, PSOEk atzo iragarri eta gero Unidas Podemosen eta Berdintasun Ministerioaren oniritzirik gabe ere erreformaren saioari ekingo diola Kongresuan. «Legeari aldaketa txikiak egitekotan, ados egongo gara, betiere legearen muina ukitzen ez bada eta Berdintasun Ministerioaren oniritziarekin bada», esan du koalizio subiranistako kongresukideak.

Alegia, Irene Monteroren Berdintasun Ministerioak hartzen duen jarreraren araberakoa izan daitekeela EH Bilduren erantzuna Madrilen. «Legeari ez zaio denborarik eman erakusteko zertarako den gai. Berrikuspenetan soilik jarri da arreta, eskuin politiko, mediatiko eta judizialak politika feministak dituelako jomugan».

Aktualitatearen errepasoarekin jarraituz, Aizpurua SMI gutxieneko soldataren igoeraren inguruan ere aritu da, Espainiako Lan Ministerioa igoera hori gauzatzeko urratsak egiten hasi dela eta. «Gehiegitan eman zaio patronalari beto gaitasuna eta positiboa da oraingoan langileen mesederako neurriak oztopatzeko gaitasunik ez izatea», esplikatu du Aizpuruak, eta iragarri du gutxieneko soldataren igoera babestuko duela haren taldeak.

Gai ekonomikoekin jarraituta, pentsioen erreforma ere hizpide izan du koalizioaren Kongresuko bozeramaileak. Garbi azaldu du EH Bilduri ez zaiola «bidezkoa» iruditzen pentsioak kalkulatzeko epea 25 urtetik 30era zabaltzea. «Ez dugu onartuko, gutxieneko pentsioei batez ere kalte egiten dielako. Norekin onartu nahi du gobernuak pentsioen erreforma? Ez dugu atzerapausorik onartuko».


Summary: EAJk eta PSE-EEk elkarrizketak hasi dituzte zerga erreforma baterako. Helburua zerga sistemaren «progresibitatea handitzea» dela adierazi dute. Baina ez dute iragarri zer aldaketa aztertuko duten zehazki. ELAk eskatu du enpresa handiei zergak igotzea.

Eusko Jaurlaritza osatzen duten bi alderdiek, EAJk eta PSE-EEk, iragarri dute hartu-emanak abiatu dituztela zerga sistemaren aldaketa bat adosteko. Ohar bateratu bat argitaratu dute alderdiek, eta bertan adierazi dute «progresibitatea handitzea» dela helburua, «euskal gizarteak aurre egin beharko dien erronkei erantzuteko».

Bi alderdien esanetan, 2013an adostutako erreforma eta 2018an onartutako doikuntzak hartuko dituzte abiapuntu gisa. Izan ere, haien esanetan, aldaketa horiek lagundu egin diete Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunei unean uneko gastuei erantzuteko diru sarrera nahikoa eskuratzen, eta betiere «progresibitate zentzuzko baten barruan». Baina azken urteetako gertakariek, pandemiak eta Ukrainako gerrak kasurako, ezohiko gastuak eragin dizkiete, eta, beraz, uste dute ezinbestekoa dela sistema berrikustea orain.

EAJk eta PSE-EEk azpimarratu dute fiskalitatea dela etorkizunari erantzuteko tresnarik egokiena, baina ez dute zehaztu zer aldaketa egitea aztertuko duten. Dena den, gogorarazi dute premiazkoa dela Espainiako Gobernuak proposatutako aberastasun handien gaineko zerga onestea.

Hain justu, iazko urtearen amaieran, Itun Ekonomikoaren Batzorde Mistoaren azken bileran adostu zuten Araba, Bizkai eta Gipuzkoako foru ogasunen esku uztea fortuna handien zergaren bilketa. «Elkartasun zerga» deiturikoak, baina, ez dira martxan jarri oraindik, Espainiako Kongresuak onartu behar baitu Itun Ekonomikoaren Legean aldaketa egitea.

Aspaldiko eskakizuna Maiatzeko udal eta foru hauteskundetarako hilabete gutxi falta direla egin dute iragarpena EAJk eta PSE-EEk, alderdiak kanpainaurrean sartuta daudela. Baina zerga sistema erreformatzea aspaldiko eskakizuna da. Oposizioak behin eta birritan eskatu baitie Eusko Jaurlaritzari eta foru aldundiei sistema berrikusteko eta aldatzeko.

EH Bilduk, esaterako, fiskalitatearen gaia mahai gainean jartzea galdegin zion Jaurlaritzari aurrekontuen negoziazioan, eta «norabide aldaketa» errotzeko eskatu. Elkarrekin Podemos-IUk ere zerga sistemaren inguruan «marra gorririk gabe» negoziatzeko eskatu zion. Aldiz, PP+CSk kontrako norabidean egin zituen proposamenak, «arintze fiskal bat» eskatuta.

Bestalde, ELAk bi alderdien asmoei erantzun die prentsa ohar baten bidez. Sindikatuak gogorarazi du «denbora luzea» daramatela fiskalitatearen premiazko erreforma eskatzen, eta, orain arte, «entzungor» egitea leporatu diete erakundeei. EAJk eta PSE-EEk abian jarri nahi duten zerga erreformaren inguruan, eskatu dute enpresen irabazien gaineko zerga %25ean kokatzea eta errenta handientzako zerga tasak igotzea.

Prentsa oharrean, azpimarratu dute enpresek gero eta mozkin handiagoak lortzen dituztela, baina langile klasea «pobretzen» ari dela. Horiek hala, sindikatuak iritzi dio «inoiz baino beharrezkoagoa» dela fiskalitatearen gaiari heltzea; aberastasuna «modu justuan» banatzeko.

Sindikatuaren arabera, azken urteetako kapital errenten bilketak behera egin du. Jaitsiera horren erantzuletzat jo dituzte, besteak beste, soldataz kanpoko errentetako iruzur fiskala eta enpresa handiek ordaindu beharreko zergak murriztu izana.

Kontuak kontu, EAJk eta PSE-EEk esan dute prozesua hasi baino ez dutela egin. Baina azpimarratu dute «lanak» elkarrekin egingo dituztela oraingoz, beste alderdiekin partekatu gabe.


Summary: Zortzi erakusketa hartuko ditu aurten Bilboko Azkuna zentroak. Erakusketez gainera, beste 200 jarduera baino gehiago programatu dituzte.

«Errekor urtea izan da 2022a: markak hautsi ditugu kuantitatiboki eta kualitatiboki». Pozik agertu da Fernando Perez Bilboko Azkuna zentroko zuzendaria gaur goizean Bilbon egindako agerraldian. Aretoak azken urtean izan duen hazkundea nabarmendu du: 2019ko bisitari kopurua berreskuratu dute. Aurten ere bide beretik jarraitzeko asmoa dutela aurreratu du zuzendariak, eta, horretarako, 200 jardueratik gora eta zortzi erakusketa programatu ditu zentroak 2023rako.

Erakusketa Aretoan egingo dituzte erakusketa horietako bi. Lehenengoa Somewhere From Here to Heaven izango da, eta apirilaren 16ra arte egongo da ikusgai. Bruce Baillie zinemagilearen ibilbidean oinarritutako ikus-entzunezko erakusketa bat da, eta haren lana testuinguruan jartzeko baliabideak ematen ditu. Ekainean, berriz, Decrecer aurkeztuko dute. Bene Bergado eskultorearen erakusketa proiektu bat izango da, eta Juan Luis Moraza arituko da komisario lanetan. Egungo gizartean erregai fosilek eragindako ekoizpenaren eta kontsumoaren hazkunde mugagabea kontuan harturik, kantitate horiek murriztu beharraz dihardu erakusketak.

Haren ondotik erakutsiko dute, besteak beste, The Artwork As a Living System (1992-2022). Christa Sommerer eta Laurent Mignonneau artisten atzera begirakoa izango da. Mediateka Galeriak, berriz, Zientzia frikzioa erakusketa hartuko du, Maria Ptqk-k komisario duela.

Halaber, aurtengo proiektuen artean egongo dira, beste behin, Gutun Zuria Bilboko Letren Nazioarteko Jaialdia –martxoaren 28tik apirilaren 1era–, eta Prototipoak Forma Artistiko Berrien Nazioarteko Topaketa, maiatzaren 30etik aurrera. Era berean, Azkuna zentroak nazioarteko bi sinposio ere antolatu ditu: Uhina gogoan proiektua eta Komisariotzaren Nazioarteko Sinposioa erakusketaren entsegua.

Arte eszenikoei dagokienez, indar handia hartuko dute aurtengo programazioan. EszenAZ arte eszenikoen denboraldia martxoan abiatuko da, eta hamabi ikuskizun erakutsiko dituzte jaialdian. Bestalde, zinemaren zentroa ere bada Azkuna zentroa. Urtero legez, Zinemaldiko filmetako batzuk proiektatuko dira zentroan, eta esperimentazioa izango da ardatz nagusia.

Guztira, 100 artistak eta sortzailek baino gehiagok osatuko dute Azkuna zentroko komunitate artistikoa.

Nazioartera begira

Aurtengo programazioarekin batera, apustu sendo bat egingo du Azkuna zentroak: nazioartera egingo du jauzi. Horretarako, Europako zenbait proiekturekin sareak ehuntzen ari dira jada: arte eszenikoen ekoizpenaren inguruko ACuTe Culture Testbeds for Performing Art and New Techology proiekturen lau egoitza kudeatuko ditu Azkuna zentroak. Eta, aldi berean, Anberes, Bordele, Oporto eta Rotterdamekin sinergia berriak sortzeko, Harbours for Arts & Culture proiektua jarri dute abian.

Publiko berria

Joan den urteari dagokionez, balantzea positiboa izan da: bi milioi bisitari baino gehiago izan ditu zentroak guztira. Ahots bat Erausorentzat. Trans garai baterako epilogoa erakusketarik ikusi da gehien; 27.000 bisitari izan ditu. Horrez gainera, ikusleria berria erakartzea ere lortu du aretoak, formatu berriei esker. Besteak beste, arrakastatsuak izan dira zentroaren online programazioa eta AZ Irratiko podcastak.


Summary: Atzeraldiaren mamua urrundu du Nazioarteko Diru Funtsak. Uste du munduko ekonomia «inflexio puntu batean» dagoela. Interes tasak igotzen jarraitzea defendatu du, azpiko inflazioak beheranzko joera argia agertu arte.

Munduko ekonomia errekuperazio sintomak erakusten ari dela nabarmendu du NDF Nazioarteko Diru Funtsak. Urrian egindako hazkunde aurreikuspenak hobetu ditu 2023rako. Zehazki, bi hamarren igo ditu, %2,9raino. NDFk astearte honetan kaleratu dituen datuek bat egiten dute beste erakunde eta gobernu batzuek azken asteetan eginikoekin. Atzeraldiaren mamua urruntzen ari da.

Lau arrazoi eman ditu horretarako. Lehenengoa izan da ekonomiak 2022an izan duen bilakaera uste baino hobea izan dela. Eta lau gertakari azpimarratu ditu: lan merkatua indartsu agertu dela, etxeko kontsumoari eta enpresen inbertsioei eutsi egin zaiela, eta herrialde gehienak «espero baino hobeto» egokitu direla energia krisira.

Bigarren arrazoia da, eta arrazoi nagusia NDFren arabera, inflazioa hobetzen hasi dela. Eta nabarmendu du banku zentralen interes tasen igoeren ondorio dela hori. Gainera, uste du inflazioak goia jo duela. Hirugarrenik, zero COVID politika amaitu ondoren Txinako ekonomia berriro irekitzea aipatu du. Eta horri dolarraren ahultzea gehitu dio. Hala ere, 2023ko datua ez da ospatzeko modukoa, NDFren arabera. Izan ere, 2023rako aurreikusitako hazkundea 2022koa baino ahulagoa dela azpimarratu du, eta okerrera egiteko arriskuek bizirik jarraitzen dutela ohartarazi du.

«Lurreratze leuna»

NDFk oraindik arazo larritzat jotzen du herrialde askoren azpiko inflazio handia. Baina uste du komeni dela banku zentralek interes tasak igotzen jarraitzea azpiko inflazioak beheranzko joera argia agertu arte —EBZ ostegunean bilduko da, eta oso litekeena da erabaki hori hartzea—. «[Interes tasak] goizegi apaltzeak orain arte lortutako lorpen guztiak deuseztatuko lituzke», azpimarratu du NDFk.

Erakundeko analisten arabera, «lurreratze leunaren» hipotesia nagusitzen ari da; hau da, banku zentralak inflazioa kontrolatzeko gai izatea, atzeraldirik eragin gabe. Geldialdi ekonomikoak saihetsezina dirudien arren, nabarmendu du krisi energetikoaren aurkako erresistentzia handia dela, negu leunari eta gobernuen estimulu fiskal sendoei esker.

Beste arrisku batzuen artean, Ukrainako gerraren bilakaera eta COVID-19aren aurkako Txinako politikak nabarmendu ditu. Txinaren kasuan, NDFk dio «herritarren immunitate txikiak eta ospitaleen gaitasun eskasak» zeharkako ondorioak izan ditzaketela munduko gainerako herrialdeetako ekonomietan; beste beste, hornidura kate globalean sor daitezkeen arazoengatik. Horrekin batera, herrialde batzuen zorpetze handia azpimarratu du.

Era berean, NDFk ohartarazi du Ukrainako gerrak eta Errusiari jarritako nazioarteko zigorrek krisiaren aurreko tentsio geopolitikoak indartu ditzaketela; besteak beste, Estatu Batuen eta Txinaren arteko lehia komertzialarekin loturikoak.

Erresuma Batua, salbuespena

Ziurgabetasuna handia izan arren, aurreikuspenak ez dira urrikoak bezain ilunak. NDFren arabera, baliteke munduko ekonomia «inflexio puntu batean» egotea; uste du hazkundeak jada hondoa jo duela eta inflazioa kontrako norabidea hartzen hasi dela.

Euroguneari dagokionez, nazioarteko erakundeak uste du %0,7 bakarrik haziko dela 2023an, baina urrian aurreikusi baino bi hamarren gehiago da hori; 2024an, halaber, hazten jarraituko luke, %1,6, baina udazkenean iragarri baino bi hamarren gutxiago da hori —Hego Euskal Herrirako, aurten %1,3ko hazkundea aurreikusi du Laboral Kutxak—.

Aurreikuspenik txarrenak Erresuma Batuarentzat eman ditu. NDFren arabera, atzeraldiaren mamua ezin uxatuta dabil Rishi Sunaken gobernua. 2023rako, hazkunde aurreikuspen negatiboak eman ditu (-%0,6), eta urritik 0,9 puntu okertu ditu.

Gorabidean diren merkatuetako ekonomietan, erakundeak uste du moteltzeak hondoa jo zuela 2022an, eta 2023rako panorama hobea dela. Hori, neurri handi batean, Txinako ekonomia berriz irekitzearen emaitza litzateke. Aurten %5,2 haztea aurreikusten du, urrian kalkulatu baino zortzi hamarren gehiago. India %6,2 haziko litzateke.

AEBentzat, berriz, %1,4ko igoera aurreikusi du 2023rako, aurreikusi baino lau hamarren gehiago. 2024rako moteldu egin du hazkundea, %1eraino, bi hamarren gutxiago. Latinoamerikako bi ekonomia nagusietan —Brasil eta Mexiko—, 2023rako aurreikuspenak ere hobetu ditu: bi hamarren Brasilentzat, % 1,2raino, eta puntu erdi Mexikorentzat, % 1,7raino.


Summary: Eusko Jaurlaritzak finantzaketa etengo die ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten ikastetxeei. Jokin Bildarratzek esan du «ahalik eta modu adostuenean» egin nahi dutela prozesua, eta ikastetxeekin harremanetan direla. Eusko Jaurlaritzak halako sei ikastetxe ditu itundurik.

«Neurri hori aplikatzera goaz». Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak hitz horiek erabili ditu gaur, gobernu kontseiluaren osteko agerraldian, ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzten ikastetxeei finantzaketa etengo zaiela iragartzeko. Atzo, Nafarroako Gobernuak bide beretik doan erabaki bat hartu zuen: irailetik aurrera, Nafarroako Gobernuak ez ditu diru publikoarekin finantzatuko batxilergoko ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzten ikastetxe pribatuak. Orain arte ezin zitzaien ikastetxe horiei diru laguntza kendu, Espainiako Auzitegi Konstituzionalaren sententzia bat tartean zegoelako, baina Bildarratzek azaldu du hori bertan behera utzi duela LOMLOE Espainiako hezkuntza legeak, bai eta itun berriekin Jaurlaritzak onartutako aginduak ere. Beraz, ikasleak sexuka bereizten dituzten ikastetxeei datorren ikasturtetik aurrera finantzaketa eteten hasiko da Jaurlaritza. «Ezin da egon finantzaketarik ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten ikastetxeentzat. Eta guk hori aplikatuko dugu». Eusko Jaurlaritzak halako sei ikastetxe ditu itundurik: lau Bizkaian daude —Arangoya Bilbon, Ayalde eta Munabe Loiun, eta Gaztelueta Leioan—, eta bi Gipuzkoan —Eskibel Donostian, eta Erain Irunen—. Neskek soilik ikas dezakete Arangoyan, Ayalden eta Eskibelen, eta mutilak soilik hartzen dituzte Munabek, Gazteluetak eta Erainek. Ikastetxe horietan ez dira ikasleak sexuka banatzen Haur Hezkuntzan, baina bai Lehen Hezkuntzatik aurrera. Alde horretatik, eta neurri hori zer etapatan aplikatuko den zehaztu ez duen arren, azaldu du Jaurlaritzak dagoeneko jakinarazi diela ikastetxe horiei Jaurlaritzak «ezin duela onartu eta ez duela itunik egingo generoaren arabera bereizten duten ikastetxeekin». Ikastetxe horiekin harremanetan da Hezkuntza Saila, «ahalik eta modu adostuenean» egiteko prozesu hori guztia, Bildarratzek azaldu duenez. Prozesua «berme juridikoekin» eta «curriculumaren garapenean eta hezkuntza integralean ahalik eta eragin txikienarekin» ezartzeko modua adosten saiatuko da Jaurlaritza.

Hezkuntza sailburuak azpimarratu du Jaurlaritzak ez duela «ulertzen» sexuaren arabera bereizten duten ikastetxeek finantzaketa jasotzea: «Uler dezakegu familia batzuek banaketa egon behar dela uste izatea, baina ulergaitza da administrazio publiko batek horrelako sistema bat aplikatzen duten ikastetxeak finantzatu behar izatea».


Summary: Langile bat hil da Donostian, eraikin batetik erorita. Eraberritzen ari diren etxe bateko barruko patiora jausi da, oso goitik

Gipuzkoako hiriburuko Bilbo plaza ondoan eraberritzen ari diren etxe batetik erorita, gizon bat hil zen atzo, telekomunikazio lanetan zebilela.

Ezbeharra Prim kaleko 12. zenbakiko eraikinaren barruan izan zen. Patiora erori zen langilea, baina zer gertatu zen ikertzen ari dira oraindik. Suhiltzaileek eman zuten haren heriotzaren berri, eta 32 urte zituen.

ELAren arabera, dagoeneko bost dira aurten lan istripuen ondorioz Hego Euskal Herrian hil diren langileak. Horietako bi Gipuzkoan hil dira. Horiek hala, eraikuntza sektoreko langileek pairatzen dituzten lan baldintza «kaskarrak» salatu zituen ELA sindikatuak atzo, argitaratutako prentsa oharrean.

Azpimarratu zuten lan istripuak ez direla «fenomeno naturalak», baizik eta enpresaren «etekin ekonomikoak» langilearen lan eta bizi baldintzen aurretik jartzearen ondorioa. Adierazi zuten ezen, enpresen «betegabetzeak behar bezala» kontrolatzeko, Osalanen eta lan ikuskaritzen langile taldeak bikoiztu behar lituzketela, «kolapsatuta» daudelako.


Summary: TV3eko ‘Zona Franca’ kolokan da, aurkezleak saioa utzi eta gero. Joel Diaz aurkezleak ez ezik, Magi Garcia umoristak ere laga du saioa. Egunotan ez dira saioa ematen ari. CUPek TV3eko zuzendariaren dimisioa eskatu du.

Manel Vidal kolaboratzailearen kaleratzearen ondotik, Joel Diaz Zona Franca programako aurkezleak TV3eko saioa uztea erabaki du. «Vidal kaleratzeko erabakia bidegabea eta onartezina da, mamian eta forman, bai hartu den moduan, bai jakinarazi den moduan», idatzi du Diazek sare sozialetan. TV3eko zuzendari Sigfrid Grasek hartu zuen Vidal kaleratzeko erabakia, saioa egiten duen Atomic Beat Media ekoiztetxearekin adostuta, programako platoan kolaboratzaileak egindako parte hartze baten eraginez. Hartan, Vidalek grafiko bat aurkeztu zuen, ezker-eskuin ideologia bereizteko ohiko ardatzarekin; gero, PSC alderdiko boto emaileak aipatu zituen, eta hurrengo grafikoan svastika handi baten tokian jarri zituen.

Vidalek gertatutakoaren inguruan idatzi zuen asteburuan Twitter sare sozialean. Gidoilariaren arabera, PSC ez da nazia, baina bai «eskuin muturrekoa». Iruditzen zaio egiten zuen satira politikoko atalarekin kezkatuta daudela Kataluniako Generalitatean, PSCko hiru ordezkari Kataluniako Ikus-entzunezko Hedabideen Korporazioan sartu direlako. «Generalitatea kudeatzaile agentzia bat bilakatu dute», gaineratu zuen. Vidalen kaleratzearen ostean, programa ez du aurkezleak soilik utzi. Magi Garcia umorista eta gidoilariak ere bai. «Espero dut TV3ek saioko lantaldearen talentua aintzat hartzea, eta lanean jarraitzeko aukera izatea», idatzi du Garciak.

Kontua da egunotan Kataluniako katea ez dela programa ematen ari. TV3ek esan du sentitzen duela saioko aurkezleak utzi izana, eta iragarri du aztertu egingo duela programari eutsi ala ez. «Datozen egunetan ez da emango Zona Franca, baina TV3ek konpromisoa du ikusleria berriengana iritsi nahi duten edukiekin, eta batez ere ikus-entzule gazteengana iritsi nahi du, umore urratzailearekin eta lotsagabearekin».

CUP, Grasen dimisioa eske Ostiralean, CUP alderdiko ordezkaria izan zen Vidalen alde sutsuen egin zuena. Gaur, berriz, CUPek gogor jo du TV3eko zuzendaritzaren aurka, eta Sigfrid Gras zuzendariaren dimisioa eskatu du. «TV3 kudeaketa alderdikoia eta iluna egiten ari da». Alderdi antikapitalistaren arabera, Vidalen kaleratzea «mugarri bat» izan da. «Irizten diogu umorea zentsuratu dela eta botere abusu bat izan dela, PSC, ERC eta Junts alderdietako Ikus-entzunezko Hedabideen Korporazioko ordezkariek bultzatua». CUPek exijitu du «bide alderdikoia gelditzeko», joera horrek disidentzia politikoaren, boterearen kritikaren eta satira politikoaren kontra egiten duelakoan.

Toni Soler TV3eko Està passant saioko aurkezleak, bestalde, «gehiegizkotzat» jo du Vidal kaleratu izana, eta «koherentetzat» jo du Diaz aurkezlearen erabakia. «Umorean ari garenontzat, atzerapauso bat da hau, eta besarkada bat bidali nahi diogu Zona Franca-ko lantaldeari», gaineratu du Solerrek bere programan.


Summary: Hilda topatu dute Loiun galduriko emakumea. Igandetik ari ziren 78 urteko andrearen bila.

Igandean eman zuten abisua senideek. 78 urteko emakumea autobus batera igo zen Santurtzin (Bizkaia), eta Loiun (Bizkaia) jaitsi zen. Geroztik ez zegoen haren berririk, eta azken orduetan haren bila ibili dira larrialdi zerbitzuak.

Azkenean, herritar batek aurkitu du hilotza, Loiuko landa eremu batean.

Gorpua aztertzen ari dira, zergatik hil den argitzeko.


Summary: Epaitegiak «kolapsatuta», letraduen grebaren ondorioz. Hego Euskal Herriko letraduek astea bete dute gaur greba mugagabean. Soldatak igotzeko eskatu diote Espainiako Justizia Ministerioari.

Justizia administrazioko letraduen greba mugagabeak «kolapsatuta» dauzka Hego Euskal Herriko epaitegiak. Letraduek astea bete dute protestan, eta ohartarazi dute bulego judizialen funtzionamenduan atzerapen handiagoak gerta daitezkeela, lanuztea datozen egunotan ere luzatzen bada; zehazki, hilabete hasieran kudeatzen diren mantenu pentsioei, enbargoei, bermeei edota kalte ordainei lotuta, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 11 milioi euro blokeatuta gera daitezkeela kalkulatu dute deitzaileek; Nafarroan, ordainketak geldiarazi izanak milioi bat euro baino gehiago blokeatu du orain arte. Espainiako Justizia Ministerioari egotzi diote haien eskaerei ez entzutea.

Epaitegietan dokumentazio lanez arduratzen dira letraduak —garai bateko idazkari judizialak—; beraz, haien lanuzteek goitik behera eragiten dute egunerokoan: epaiketak, deklarazio hartzeak zein bestelako tramitazioak bertan behera geratzen ari dira egunotan, baita ezkontzak ere. Grebaren helburua da soldatak igotzea, lan baldintzak hobetzea eta «negoziazio kolektibo propioak» izatea; izan ere, letraduen elkarteen arabera, azken hamabost urteetan 600 funtzio gehiago ezarri dizkiete, baina lan horiek ez dute islarik izan sarietan.

Urtarrilaren 24an abiatu zuten greba, eta gaur, astea beteta, elkarretaratzeak egin dituzte Bilbon eta Iruñean, Justizia Jauregien aurrean. Adriana Obispo EAEko Justizia Administrazioaren Letraduen Batasun Progresistaren ordezkariak jakinarazi du 210 funtzionario daudela grebara deituta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta batez ere auzi zibiletan eragiten ari dela: joan den astean, gutxienez 200 epaiketa geratu ziren bertan behera. Haren arabera, Araban %70eko jarraipena izaten ari da lanuztea, Bizkaian %60koa, eta Gipuzkoan %30etik gorakoa. Atzo ere Obispok esan zuen epaitegiak «kolapsatuta» daudela.

«Bulego judizialak geldiarazita daude», berretsi dute gaur Iruñean. Nafarroan ere handia izaten ari da jarraipena, eta ministerioaren erantzunik ezean, datozen egunotan areagotzea espero dutea. Elkarretaratzean letraduek azaldu dutenez, «instrukzio epaitegi eta emakumeen aurkako indarkeriari buruzko auzitegi guztietan» babestu dute greba, eta gainontzekoetan sostengu handia lortu du gizarte eta merkataritza aretoetan batik bat. «Azken astean 200 epaiketa inguru geratu dira bertan behera, eta 500 pertsonari eragin die. 2.000 txosten baino geratu dira tramitatzeke».


Baina noiz dira aurten inauteriak?

Summary: Baina noiz dira aurten inauteriak?. Goiztiarrenak hasita daude, eta azken Maskarada saioa apirilaren 22an egingo dute, Maulen. 'Dantzan.eus' webguneak 2023ko inauterien egutegia paratu du.

Zer da okerragoa, mozorrorik gabe agertzea inauteri betean dagoen herri batera, ala norbere mozorroak denen begiradak erakartzea, jaia aurreko egunean izan zelako? Halakorik ez gertatzeko, 2023ko mozorro jaien egutegia prestatu du Dantzan.eus webguneak, Euskal Herriko inauteri tradizionalak bilduta.

Maskaradak eta kaskarotak dagoeneko hasi dira, eta inauteriak goiz ospatzen dituzten hainbat lekutan ere egin dituzte jaiak, Leitzan kasurako (Nafarroa).

Ostegun gizena otsailaren 16an ospatuko da aurten, eta hilaren 21ean izango da inaute asteartea.

Eta ohartarazpen bat egin dute Dantzan.eus-ekoek: «erreferentzia moduan» erabiltzeko da egutegia, leku askotan inauteriak azken unean antolatzen dituztelako, eta aldaketak egon daitezkeelako. Beraz, mozorroturik joan aurretik, komeni da baieztatzea, inolako maskarak ezin duelako lekuz kanpo egotearen lotsa estali.

Hona ekarri dugu 2023ko inauterien egutegia:

Urtarrilaren 30a eta 31:

Ituren, Aurtitz eta Zubieta (Nafarroa): Mozorroak eta Joaldunak.

Otsailaren 2-3a:

Arantza (Nafarroa): Mozorro zuriak.

Otsailaren 4a:

Donostia: Kaldereroak.

Donibane Lohizune (Lapurdi): Hartzaren Eguna.

Anhauze (Nafarroa Beherea): Basaldunak eta Txilintxadunak.

Andoain (Gipuzkoa): Axerien puska biltzea.

Arizkun (Nafarroa): Gizakundea.

Beskoitze, Uztaritze, Itsasu (Lapurdi): kaskarotak.

Otsailaren 5a:

Donostia: Inude eta artzainak.

Mendikota (Zuberoa): Maskaradak.

Beskoitze, Donibane/Ziburu, Itsasu (Lapurdi): Kaskarotak.

Otsailaren 10a:

Ziburu: Sorgin gaua.

Igantzi (Nafarroa): puska biltzea ostirala.

Otsailaren 11:

Lizartza (Gipuzkoa): Puska biltzea eta inauteri dantzak.

Arano (Nafarroa): Zomorroak, puska biltzea eta zahagi dantza.

Oiartzun (Gipuzkoa): Ihote dantzak, intxixuak eta sorginak.

Eibar (Gipuzkoa): Koko marruak baserriz baserri eskean eta koko dantzak.

Ilarduia, Egino eta Andoin (Araba): Lastozko gizona.

Igantzi: Puska biltzea.

Iruñea: Kauterak.

Bera: Kaldereroak.

Kuartango: Porreroak.

Gamere: Maskaradak.

Beskoitze, Uztaritze, Itsasu: Kaskarotak.

Otsailaren 12a:

Lizartza: Puska biltzea eta inauteri dantzak.

Irun (Gipuzkoa): Inude eta artzainak.

Lekorne (Lapurdi): Baigurako libertimendua.

Uztaritze, Itsasu: Kaskarotak.

Otsailaren 16a:

Eskoriatza (Gipuzkoa): Urdelardero eguna.

Errenteria (Gipuzkoa): Azeri dantza.

Lezo (Gipuzkoa): Trapujaleen jaitsiera.

Bergara (Gipuzkoa): Sorgin-dantza.

Otsailaren 17a:

Agurain (Araba): Porreteroa eta Sorgina.

Segura (Gipuzkoa): Hartzaren esnaera.

Eibar: Kaldereroak.

Artea (Bizkaia): Kokomarroak.

Otsailaren 18a:

Bakaiku (Nafarroa): Kamarroak.

Gallarta (Bizkaia): Kalez kaleko eskea eta dantzak.

Olazti (Nafarroa): Zamarroak eta Neskak.

Galdakao (Bizkaia): Altsasuko inauteria.

Cintruenigo (Nafarroa): Zarramuskeroak.

Hernani (Gipuzkoa): Azeri dantza.

Donostia: Jardinzayen konpartsa.

Durango (Bizkaia): Surrandiak.

Oñati (Gipuzkoa): Oñatiko inauteria.

Agoitz (Nafarroa): Kaskaboboak eta Maskaritak.

Amezketa (Gipuzkoa): Talai dantzariak.

Irun (Gipuzkoa): puska biltzea.

Beasain (Gipuzkoa): dantza desfile herrikoia.

Añorga (Donostia, Gipuzkoa): Dibertimendua.

Beskoitze, Itsasu, Urruña: Kaskarotak.

Otsailaren 19a:

Bera (Nafarroa): Inude eta artzainak.

Zalduondo (Araba): Markitos.

Amezketa: Talai dantzariak.

Abaltzisketa (Gipuzkoa): Txantxoak.

Aretxabaleta (Gipuzkoa): Txino dantza.

Lesaka (Nafarroa): Goitarrak, Zakuzarrak.

Markina-Xemein (Bizkaia): Zahagi dantza eta Hartza.

Mundaka (Bizkaia): Atorrak.

Azpeitia (Gipuzkoa): Elegante Eguna.

Gernika (Bizkaia): Marrauen sokadantza.

Antzuola (Gipuzkoa): Sorgin dantza.

Donostia: Jardinzayen konpartsa.

Irun: puska biltzea.

Unanu (Nafarroa): Mamuxarro gazteak.

Donibane Garazi (Nafarroa Beherea): Libertimendua.

Iruñea: Iruinkokoa.

Ürrüstoi (Zuberoa): Maskaradak.

Beskoitze, Uztaritze: Kaskarotak.

Otsailaren 20a:

Lesaka: Fraindarrak arraultze eskean.

Bera: Zingar-arraultze eskea.

Goizueta (Nafarroa): Puska biltzea baserrietan.

Lantz (Nafarroa): Miel Otxin, Ziripot, Zaldiko, Txatxoak eta Ferratzaileak.

Burlata (Nafarroa): Martingala.

Otsailaren 21a:

Arizkun (Nafarroa): Sagar-dantza eta Hartza.

Lantz: Miel Otxin, Ziripot, Zaldiko, Txatxoak eta Ferratzaileak.

Goizueta: Zahagi dantza.

Lesaka: Fraindarrak arraultze-eskean.

Laudio (Araba): Lezeagako sorgina.

Unanu: Mamuxarroak.

Altsasu (Nafarroa): Momotxorroak.

Burlata: Martingala.

Agoitz: Kaskaboboak eta Maskaritak.

Lekeitio (Bizkaia): Estudiantina.

Eskoriatza: Kukumarroak.

Kanpezu (Araba): Toribio.

Errenteria: Sardinaren ehorzketa

Arbizu (Nafarroa): Txatamorroak, Aittun Handiya eta Amin Txikiya.

Erratzu (Nafarroa): Damak.

Otsailaren 25a:

Sanfuentes (Bizkaia): Kalez kaleko eskea eta dantzak.

Trapagaran (Bizkaia): Carrascoliendas.

Saratsu (Araba): Porreteroa.

Altzürükü (Zuberoa): Maskaradak.

Urruña: Kaskarotak.

Otsailaren 26a:

Donapaleu (Nafarroa Beherea): Libertimendua.

Martxoaren 4a:

Muskildi (Zuberoa): Maskaradak.

Martxoaren 11a:

Hazparne (Lapurdi): Libertimendua.

Idauze Mendi (Zuberoa): Maskaradak.

Martxoaren 12a:

Bunuze (Nafarroa Beherea): Oztibertimendua.

Martxoaren 19a:

Zalgize (Zuberoa): Maskaradak.

Martxoaren 26a:

Urdiñarbe (Zuberoa): Maskaradak.

Apirilaren 2a:

Larraine (Zuberoa): Maskaradak.

Apirilaren 9a:

Barkoxe (Zuberoa): Maskaradak.

Apirilaren 16a:

Sohüta (Zuberoa): Maskaradak.

Apirilaren 22a:

Maule-Lextarre: Maskaradak.


Summary: Hego Euskal Herriko gutxieneko soldata 1.080 eurora igo da. Espainiako Gobernuak %8 igo du, CCOOrekin eta UGTrekin bildu ondoren. Oso gertu dago adituek gomendatu zuten gehienezko kopurutik.

Hego Euskal Herriko gutxieneko soldata gordina (SMI) 1.080 euroko hamalau ordainketakoa izango da aurten, 15.120 euro urtean. 1.000 euroan zegoen, eta Espainiako Gobernuak %8ko igoera zehaztu du, CCOO eta UGT sindikatuekin bildu ondoren. KPIaren igoera baino gehiagokoa da eguneratze hori, eta oso gertu dago adituek iradoki zuten gehienezko kopurutik. Hala ere, Ipar Euskal Herriko SMICa baino apalagoa da: 1.709 euroko hamabi ordainketa dira —1.465 euroko hamalau—.

Pedro Sanchez Espainiako presidenteak eman du datua, Senatuan eginiko agerraldi batean: %8. «Agerikoa da erosahalmena jaitsi egin dela eta erantzukizunaren parte bat politikarena da, baina bestea enpresa handiena. Ahobizarrik gabe esan behar da hori», argudiatu du. Yolanda Diaz Espainiako presidenteorde eta Lan ministroak bilera batera deitu ditu gaur CCOO eta UGT sindikatuetako idazkari nagusiak, eta haren ondoren eman dute igoeraren berri. Goizetik, idazkari nagusiak Joaquin Perez Rey Espainiako Enplegu idazkariarekin bildu dira, baina ez dute akordiorik lortu. CEOE enpresarien elkarteko ordezkariek uko egin diote joateari.

Gobernuak sindikatu eta enpresarien oniritzia nahi zuen SMIa igotzeko, baina, teknikoki, ez du behar. Hala ere, igoera gertuago dago sindikatuek eskatzen zutenetik (1.100 euro), patronalen nahietatik baino (1.040 euro). Iazko abenduan, Gobernuak SMIaren igoerari buruzko txosten bat eskatu zion hainbat unibertsitate irakaslez eta abokatuz osaturiko aditu talde bati, eta haiek %4,6tik eta %8,2ra arteko igoera bat iradoki zioten.

CCOO sindikatuaren ikerketa baten arabera, SMIaren igoerak 74.500 langileri eragingo die Hego Euskal Herrian. Zehaztu behar da lanaldi osoan dauden langileei aplikatu beharreko gutxieneko ordaina dela, eta lanaldi partziala dutenei lanaldiaren iraupenaren arabera murrizten zaiela. Igoera honekin, kopurua handituko da, urteetan izozturik egon diren hainbat lan hitzarmenetako gutxieneko soldata hobetuko baitu.


Summary: Sindikatu Medikoak ezezkoa eman dio Osasunbidearen eskaintzari, eta eskaerak gogortu ditu. Sindikatu ultrakontserbadorea ez da azaldu Nafarroako Gobernuarekin zuen bilerara, eta esan du biharko greba deialdiari eutsiko diola «eskaintza zoragarri bat jaso ezean»

Apurtu da soka. Nafarroako Sindikatu Medikoak atzera bota du Osasun Departamentuak atzo egin zion eskaintza eta koska bat gorago jarri du eskakizunen langa: esklusibotasun «erabatekoa» nahi du sendagileentzat —ez inkonpatibilitatea, gobernuak proposatu zion bezala—, sare publikoaren soldata osagarria kobratu eta, aldi berean, sare pribatuan jardun ahal izateko. Horrez gain, soldata igoera are handiagoa exijitu dute: hilean 500 eurokoa aurten, «eta 2024. urtean beste 500 euro igotzeko konpromiso parlamentarioa». Eskaera horiei men egin ezean, bihartik aurrerako greba mugagabe deialdiari eutsiko diote.

Ultimatum horrek, baina, gehiago du jarrera irmoa erakusteko beharretik, adostasunerako gonbidapenetik baino. Izan ere, uko egin dio negoziazio batzordearen azken bilerara agertzeari, «grebako batzordea osatzen duten bost kideetatik bik beste betebehar asistentzial batzuk zituztelako». Sindikatuko arduradunek ohar batean azaldu dute ez zutela Osasun Departamentuari «itsuskeriarik egiteko asmorik», eta, bilerara agertu ez diren arren, ez dituztela negoziazioak apurtutzat eman: «Gaur 00:00ak arte eskaintza zoragarri bat egiten badigute eta ez badiogu eragozpenik antzematen, bertan behera utziko dugu greba». Oraingoz, Osasunbideak eginiko eskaintza guztiei ezezkoa eman dio Nafarroako Medikuen Sindikatuak. Honakoak dira desadostasun puntu nagusiak:

Soldata igoera

Sendagileen soldata oinarriari buruzko puntuan, hilean 400 euroko igoera proposatu zuen Nafarroako Gobernuak. Hori aski ez dela iritzita, 1.000 euroko igoera planteatu du sindikatuak, datozen bi urteetarako: aurtengo soldatan aplikatu beharreko igoera —500 eurokoa— atzera eraginez aplikatu beharko luke Osasunbideak, urtarrilaren 1etik aurrera. Datorren urtean beste 500 euro gehituko dizkietela ziurtatzeko, ordea, «konpromiso parlamentario bat» exijitu du Sindikatu Medikoak.

Osasun Departamentuak mahai gainean jarritako beste soldata igoerei dagokionez —dietak eta Barruko Mediku Egoiliarren tutoretzak—, elkarte sindikalak grebaren negoziazio mahaitik atera nahi izan ditu, halakoak «beste egoera batzuetan» eztabaidatu daitezkeela argudiatuta.

Lan karga

Lehen Arretako mediku bakoitzak, gehienez, egunean 32 paziente artatzeko plana helarazi zion Nafarroako Gobernuak medikuen sindikatuko ordezkariei. Horren ordez, elkarteak planteatu du «agenda asistentzialak 300 minutukoa izan beharko lukeela» aurrerantzean ere: «Agenda horren barruan daude jarduera asistentzial ugari, bakoitzak ezarritako denbora batekin, eta ziurtatu behar dena da agenda horretan ezin dela zitaziorik ezarri medikuak berariaz baimentzen ez badu. Horrez gain, birdefinitu beharra dago zeintzuk diren jarduera presentzialak eta ez presentzialak, eta zeintzuk diren asistentzialak eta zeintzuk ez».

Esklusibotasuna

Nafarroako Sindikatu Medikoarentzat, marra gorria da. Atzora arte, Osasun Departamentua prest zen esklusibotasuna kentzeko, sindikatuak eskatzen zuen bezala, baina atzo, irizpidea aldatu zuen: esklusibotasuna kendu bai, baina sendagileen «inkonpatibilitate» klausulari eutsi zion bere azken proposamenean. Horren arabera, medikuek aukera izanen lukete lan orduetatik kanpo beste jarduera edo lan batzuetan aritzeko, baina ez mediku gisara. Horrek bertan behera utziko luke Sindikatu Medikoaren hasierako asmoa: Osasunbidean aritzeagatik jasotzen duten esklusibotasun osagarria kobratzen segitzea —soldataren %50 inguru—, baina askatasuna izatea klinika pribatuetan ere lan egiteko, hala nahi izanez gero. Sindikatuak gogor kritikatu du departamentuaren irizpide aldaketa: «Harritu egin gaitu inkonpatibilitatearen kontzeptu hau orain sartzea, negoziazioen puntu honetan, eta akordiorako aukerak urrundu ditu».

Puntu honi dagokionez, gainera, gobernuaren eskuduntzez haragoko konpromiso bat exijitu du Sindikatu Medikoak: «Lege erreforma bat eskatzen dugu, edozein langilek aukera izan dezan bere aisialdian nahi duen jarduera egiteko, horregatik zigorrik jaso gabe. Horretarako, bertan behera utzi behar dira 11/92 Foru Legearen 10.3 eta 10.6 artikuluak». Aldaketa hori ezin du gobernuak bere kabuz egin, eta aliantzak bilatu beharko lituzke Nafarroako Parlamentuan. Gaur-gaurkoz, aukera horren kontra azaldu dira Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerra, hortaz, medikuen sindikatua zeharka eskatzen ari dena da PSNren eta Navarra Sumaren arteko akordio bat, hauteskundeen bezperan.

Gainerako sindikatuak, bazterrera

Nafarroako Sindikatu Medikoaren aldarrikapenen zerrendan, beste puntu bat ageri da: solaskide bakarra izan du Nafarroako Gobernuarekin, medikuei dagozkien kontuetan. Hala, bere aldarrikapenak ez ditu eztabaidatu nahi gainerako sindikatuak ordezkaritza duten foroetan: ez Osasun Departamentuko mahai sektorialean, ezta Funtzio Publikoko mahai orokorrean ere. «Akordio bat lortuko balitz, agiri honetan jasotako aldarrikapenak greba bukatzeko itun baten izaera izanen lukete, eta ez dira eztabaidatuak, moldatuak edo berretsiak izanen beste ezein negoziazio mahaitan; aitzitik, Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratu beharko dira sinatu eta berehala, eta greba ez da bertan behera geldituko, hor argitaratuak izan arte».


Summary: 2010eko marka hautsi ondoren, otsailaren 7an eta 11n jarraituko du erreformaren aurkako protestak. Urtarrilaren 19an baino jende gehiago bildu da manifestazioetan. Erreforma Frantziako Asanbleara iritsi da, eta han ere gauzak zaildu zaizkio gobernuari.

Emmanuel Macron Frantziako presidentearen eta kalearen arteko lehia gogorrean bigarren arrakasta bat izan du kaleak. Bai sindikatuek baita gobernuak berak ere ziurtatu dute gaur jende gehiago irten dela protestara, urtarrilaren 19ko lehen egunean baino.

Kopuruetan, noski, ez da adostasunik. 2,8 milioi aipatu ditu CGT sindikatuak —2,1 milioi esan zuen aurrekoan—, eta 1,272 milioi gobernuak —1,12 milioi aurrekoan—.

Azken kopuru hori ontzat emanez gero, 1995az geroztik erreforma ekonomiko baten aurka bildutako jende kopururik handiena izango litzateke, 2010eko kopurua ozta-ozta gaindituta (1,25 milioi). Orain arteko emaitzekin pozik, CFDT, CGT eta beste sei sindikatu nagusiek otsailaren 7rako eta 11rako deitu dituzte erretretaren erreformaren aurkako hurrengo protestak.

250 hiri eta herritan izan dira protestak, eta, oro har, jendetsuagoak izan ziren. Grebarekin bat egindako langileen kopurua, ordea, pixka bat apaldu da. Parisko manifestazioan istilu gutxi batzuk izan dira.

Protesta indartsua onartuta ere, erreformaren geroa parlamentuan jokatuko dela ziurtatu du Elisabeth Borne lehen ministroak. Astelehenean iritsi zen Frantziako Asanbleara.

Fronte horretan ere, gauzak ez doaz uste bezain ongi Macronentzat eta Bornerentzat. Gobernua sostengatzen duten hiru alderdiek —Renaissance, Horizons eta Modem— ez dute gehiengo osorik, eta, horregatik, LR Errepublikanoak eskuineko alderdiaren babesa jasotzea izan da lehentasuna gobernuarentzat. Lortu zuen, bere lehen testuan zenbait aldaketa egin ondoren: 62 urtetik 65 urtera ez, 64 urtera atzeratu da erretretaren adina eta gutxieneko pentsioa ehun euro handituko diete Smic gutxieneko soldatan kotizatu dutenei.

Zalantzak eskuinean

Baina urtarrilaren 19ko protesta handiak eta inkesta gordinek erreformaren aldeko gehiengo hori zartatu dute. Errepublikanoen hamabosten bat diputatuk esan dute aurka bozkatuko dutela, eta macronisten artean ere zalantzak sortu dira. Kontuan hartuta ezkerreko Nupesek eta eskuin muturreko RN Batasun Nazionalak blokean emango dutela ezezkoa, desertzio gutxi batzuk soilik onar ditzake gobernuak: 289 boto behar ditu; 250 dituzte macronistek, eta 62 LRk.

Errepublikanoen buruzagitzak dio aldeko botoa emateko prest dagoela, baina gobernuari txeke zuririk eman gabe. «Macron presidentearen ardura izango da gibelera egiten badu kalearen aitzinean. Guk arduraz jokatzea hautatu dugu», esan du Le Monde egunkarian Olivier Marleix LRko talde parlamentariko buruak.

LRk aldaketa gehiago nahi ditu. Aukeren artean dago lan bizitza luzea dutenek 43 urtez eta ez 44 urtez kotizatu behar izatea pentsio osoa jasotzeko, eta gutxienez bi haur izan dituzten amek 66 urterekin jaso ahal izatea pentsio osoa —eta ez 67 urterekin—. Aldaketa horien alde agertu dira gehiengoko diputatu batzuk, baina oraingoz Finantza Ministerioak ezetz dio, 2.000 milioi euroren gastu gehigarri bat dakarrelako.

Beste eskaera bat da erreforma berraztertzeko aukera. Hau da, 2027an aztertzea erreformak zein ondorio izan duen eta orduan erabakitzea aurrera ala atzera egin behar den. Puntu horrek ere gobernuarekin ezezkoarekin egin du topo. «Berraztertzeko klausula hauteskunde presidentzialak dira», esan du Olivier Dussopt Lan ministroak.

49.3 artikulua, beste aukera

Zaila da aurreratzea nola bukatuko den zentroko eta eskuineko diputatuen arteko lehia. Baina gobernuak karta bat gordetzen du: 49.3 artikulua. Frantziako Konstituzioaren artikulu horrek ahalmena ematen dio legegai bat bozketarik gabe onartzeko, eta gero zentsura mozio bati erantzuteko. Legealdi honetan jada hamar aldiz erabili du Bornek tresna hori, eta halakorik ez zuen egin nahi neurri horretako erreforma batean.


Summary: AHTaren tunel bat Lezetxiki barruan egin dutela salatu dute. Euskal Herriko giza aztarnarik zaharrenak topatu diren lekua da Arrasaten (Gipuzkoa) dagoen kobazulo hori. Arrasate inguruko espeleologia zaleen talde batek egin du salaketa.

«Bai, jaun-andreok, AHT abiadura handiko trenaren tunela Lezetxiki barruan egin dute, haitzuloa zulatuta». Horixe salatu du Lezetxikiren Lagunak Arrasateko (Gipuzkoa) eta inguruetako espeleologia zaleen taldeak. Hango kideak urtarrilaren 28an heldu ziren tunela egin duten lekuraino, eta orduan egin zizkioten argazkiak «izugarrikeriari, guztiz atsekabetuta».

Lezetxiki Udalatx mendiaren inguruan dagoen kobazulo bat da, eta han aurkitu dira, oraingoz, Euskal Herriko giza aztarnarik zaharrenak. Besteak beste, Behe Paleolitoko Homo heidelbergensis espezieko emakume baten humeroa topatu zuten han. 2014an jakinarazi zutenez, humeroak gutxienez 164.000 urte zituen, eta Euskal Herrian aurkitutako giza hezurrik zaharrena zen. Jose Migel Barandiaranek eta Jesus Altunak aurkitu zuten, duela 50 urte.

Lezetxikiren Lagunak elkartekoek ohar baten bidez azaldu dute euren bertsioa: «Espeleologia zaleok, Arrasate eta inguruotakook, bi urte dela konturatu ginen Lezetxiki kobazulo barruko ohiko bide bat etenda zegoela. Barreneko galerietarako bidea berriki eroritako harri handiz zegoen estalita, guztiz. Garai hartan, AHTaren obrak zirela eta, ia egunero izaten ziren leherketak eta horiek sortutako dardarek eragindako lur-jausia izan zitekeela pentsatu genuen», hasi dira.

Aurtengo urtarrilaren hasieran, ordea, jabetu ziren barreneko galeria horietara sartu ahal izateko beste bide bat zegoela; duela astebete hasi ziren hura aztertzen, eta egin zuten lehen saiakera ere: «Etendako bidearen eta gainerako bideen gainaldetik igarotzen da guretzako ezezaguna zen pasabidea. Amaieran, 15 bat metroko jauzia du, azpitik datorren ohiko bidearekin batzen dena».

Jauzi horretara iristean heldu zen ezustekoa: «Kobazuloa ondo argiztatu eta inguruan genuena sinetsi ezinik gelditu ginen. Zer zen hura! Izugarrizko kareharri eta lur-jausia, azpiko galeria guztiz estaltzen zuena», azaldu dute espeleologia zaleek. Dena den, «astakeriarik beldurgarriena» harri askatzearen jatorriari erreparatu ziotenean ikusi zuten: «Goraxeago, 40 bat metro aurrerago, askatzearen sorburuan metalezko sarez eta xaflaz osatutako horma antzeman genuen. Hobeto aztertu ondoren, AHTaren tunelaren kanpo estaldura zela egiaztatu genuen».

Zati bat soilik

Lehen saiakera hartan saiatu ziren tuneleraino iristen, baina ez zuten material egokirik. Horregatik itzuli ziren hara urtarrilaren 28an, material egokiarekin, argazkiak ateratzera.

Gehitu dutenez, ordea, ikusi ahal izan dutena eragindako kaltearen zati bat baino ez da: «Ez dugu zalantzarik kaltea handiagoa izango dela, agerian ez badago ere. Jakinekoa baita AHTaren obrek kalte handiak eragin dituztela gure eskualdean: iturburuak agortu dituzte, errekak lohitu eta kutsatu, edota lur-jausien ondorioz errepideetan kalteak sortu», gehitu dute.

Amaitzeko, irmoki salatu dute «AHTaren lanek egindako enegarren triskantza»: «Onartezina da Lezetxiki modu horretan suntsitzea, Arrasateko eta Euskal Herriko ondare arkeologiko garrantzitsua dena eta guretzako kobazulorik kuttunena dena».


Summary: Lian muralgilearen Ondarroako artelana, munduko hiru onenen artean. Bozketa egin dute 2022an munduan egin diren ehun muralik onenen artean, eta hirugarren postua lortu du Kataluniako artistaren lanak. Kamiñazpi auzoan dago.

2022. urtean munduan egin diren muralik onenetan hirugarrena Euskal Herrian dago, Ondarroako Kamiñazpi auzoan (Bizkaia). Hala erabaki dute Street Art Cities atariaren erabiltzaileek: urtarrilaren hasieran iazko ehun muralik onenen zerrenda argitaratu zuten han, eta, orain, bozketa bidez, Ondarroakoa hirugarren onena dela ebatzi dute. Kataluniako Lian artistak egindakoa da murala, joan den udaberrian; esku batzuk ageri dira han, sare bat konpontzen.

Bozketaren irabazlea Herbehereetan dago, Tilburgen, eta bigarrena, berriz, Argentinan, Buenos Airesen.

Bozketa irabazi duen murala. Tilburgen dago, Herbehereetan. BERRIA

Lian muralgilearentzat ez da berria ehun onenen zerrendan sartzea. 2019an ere lortu zuen, Leitzako (Nafarroa) Atekabeltzen egindako muralarekin, eta, bozketa bukatuta, 45. postua eskuratu zuen. «Oso pozik hartu nuen albistea, eta mundu mailan 45. postua eskuratzea zoragarria izan zen, baina ez nuen sariaren fruituak ikusteko aukerarik izan, saria jaso eta hilabetera pandemia etorri baitzen». Hirugarren postua lortu du orain.

Artistak azaldu izan duenez, Ondarroako muralean sarea da batasunaren eta lanaren sinboloa, eta horregatik da koloreztatuta dagoen elementu bakarra. «Esku hiperrealistak emakume langile guztienak dira, babaz beteriko eskuak, umilak, baina trebeak». Gehitu izan duenez, mendeetan Ondarroako emakumeak herriko jarduera garrantzitsuenen arduradun izan dira, herri arrantzalea baita Ondarroa. Horregatik, hango emakume batek esan zion bazela garaia emakumezkoek egindako hainbat lan duintzekoa.

Bozketan bigarren postua eskuratu duen lana, Buenos Airesen. BERRIA


Summary: BBVAk inoiz baino diru gehiago irabazi du: 6.420 milioi euro. Mexikok eman dizkio irabazien bi heren. Mozkinen erdia bere akziodunei banatuko die.

BBVAk eman die hasiera 2022ko emaitzen aurkezpenei, eta kopuru ikusgarri batekin egin du. Aurreko urtean 6.420 milioi euro irabazi ditu, 2021ean baino %38 gehiago.

Irabazien bi heren Mexikoko adarrak lortu ditu (4.182 milioi euro), baina Espainiako adarrak ere mozkin handiak eman dizkio, 1.678 milioi eurorenak (+%8,4). Turkian ere dirua irabazi du (509 milioi), baina aurreko urtean baino %31 gutxiago, hango egoera hiperrinflazionistaren ondorioz.

Inflazio handia kontrolatzeko EBZk eta beste banku zentralek interes tasen igoerak mesede handia egin die bankuen negozioari, eta hori ikus daiteke BBVAren emaitzetan ere. Interesen marjinak %30,4 egin du gora, eta 19.153 milioi euroren diru sarrerak eman dizkio. Bezeroei beren aurrezkiengatik ordaindutako interesak eta maileguak dituztenei kobratutako interesen arteko aldea da interesen marjina.

Bezeroei kobratutako komisioek ere gora egin dute, %12,3, hain zuzen ere.

Inflazio handiaren ondorioz, esplotazio gastuak ere asko hazi dira (+%12,9).

Mozkin historikoei etekin handia aterako diete BBVAren akziodunei. Bankuko zuzendaritzak erabaki du titulu bakoitzeko 43 zentimo ordainduko dituela: urrian ordaindutako hamabi zentimoei apirilean banatuko dituen beste 31 zentimo batuko zaizkie. 3.000 milioi banatuko ditu guztira, eta horren barruan izango dira 422 milioi bere akzioak erosteko.

BBVAk Bilbon du egoitza ofiziala, nahiz eta azken urteetan Madrildik zuzentzen duen negozioa.

Zerga berriaren aurkako helegitea

BBVAk hurrengo egunotan ordaindu beharko du lehen aldiz bankuen gaineko zerga berriari dagokion lehen zatia. Zehazki, Espainiako adarrak iaz egindako interesen eta komisioen marjinen %4,8 ordaindu beharko dituzte. Euskal Herrian egoitza duten bankuen artean, soilik BBVAk eta Kutxabankek pagatu beharko dute zerga hori, haien interesen eta komisioen marjinak 800 milioi eurotik gorakoak baitziren 2019. urtean. Laboral Kutxa, esaterako, 400 milioi euroren bueltan dabil bi atal horietan.

Espainiako Gobernuak argudiatu du tasa horrekin zergapetuko duela bankuek orain interes tasen igoera azkarrekin bilduko dituzten aparteko irabazien zati bat. Bankuek, ordea, «gaizki diseinatutako» zerga bat dela uste dute, eta auzitegietara jotzeko prestatzen ari dira. Haien ustez, Espainiako Konstituzioaren aurkakoa da, gauza berarengatik bi aldiz zergak ordaintzera behartzen dituelako: lortutako mozkinengatik (sozietate zerga) eta izandako diru sarrerengatik (zerga berria).

Hilaren 20a baino lehenago egin behar dute bankuek lehen ordainketa. Cinco Dias egunkariak kaleratu duenez, hori egin eta egun gutxira aurkeztuko dute helegitea, eta ordaindutako dirua itzultzeko ere eskatuko dute. Baliteke auzibideak bi eta bost urte artean irautea.


Summary: Europako Batasunean saldutako autoen %12 elektrikoak izan dira 2022an. Milioi baten langa gainditu du auto elektrikoen salmentak, eta, 2021arekin alderatuta, %28 handitu da elektrikoen matrikulazioa.

Auto elektrikoak indarra hartzen jarraitzen du Europako Batasunean, eta 2022an milioi bat unitate baino gehiago saldu ziren lehenengoz. Zehazki, 1.123.778 auto elektriko saldu ziren, 2021ean baino %28 gehiago, ACEA Automobil Ekoizleen Europako Elkartearen datuen arabera. Hala, ibilgailu pertsonalen merkatuaren %12,1 dira orain auto elektrikoak, 2021ean baino hiru puntu gehiago. Autoen matrikulazioak, baina, %4,6 egin du behera; izan ere, 2021ean 9.700.095 auto matrikulatu ziren, eta 9.255.930, berriz, iaz.

Ibilgailu hibridoen eta hibrido entxufagarrien salmentek ere gora egin dute, baina ez elektrikoenak bezain beste. Entxufagarrien salmentak %1,2 handitu dira, eta milioi batetik gertu daude, 874.182 saldu baitziren iaz. Hibridoak, berriz, %8,6 gehiago saldu dira 2021ean baino: 2.089.653. Gasolina erregai duten autoak saltzen dira gehien oraindik (3.371.153 unitate), baina %12,8 urritu dira horien matrikulazioak. Gasolioa erabiltzen duten auto berriak (1.522.686), ordea, %19,7 gutxitu dira.

Alemania da oraindik ere auto gehien saltzen den herrialdea (2.651.357), eta iaz autoen salmenta handitu egin zen batasuneko potentzia bakarra da (+%1,1). Izan ere, Frantzian %7,8 apaldu da ibilgailu pertsonalen salmenta, eta %9,7 Italian. Espainian %5,4 gutxitu dira matrikulazio berriak, eta Polonian, %6 . Italia da auto elektrikoen salmenta jaitsi den Europako Batasuneko herrialde bakarra, eta ez da jaitsiera makala izan: 2021ean 67.284 saldu ziren, eta 2022an, 49.179 (-%26,9). Alemanian saldu ziren Europako Batasuneko auto elektrikoen ia erdiak: 1.123.778tik 471.394. Espainian (+%28,9) eta Frantzian (+%25,3) antzeko hazkundea izan du elektrikoen matrikulazioak.

Nahiz eta hazkundea izan, adierazgarria da oraindik Espainian elektrikoek duten kuota txikia, batasuneko gainontzeko potentziekin alderatuta batez ere. Espainian matrikulazio berri guztien %3,8 dira elektrikoak, 30.545. Alemanian %17,8 dira, eta Frantzian, %13,3. Suedian, adibidez, Espainian baino hiru aldiz auto elektriko gehiago saldu ziren iaz (95.035), nahiz eta Suediak ia bost aldiz biztanle gutxiago izan. Hala ere, Italian eta Polonian Espainiako kuotaren azpitik daude.

Gainontzekoetan ere gora

%40,1 handitu da auto elektrikoen matrikulazioa Erresuma Batuan, 267.203 unitate saldu baitziren 2022an. Norvegian ere %21,6 handitu zen elektrikoen salmenta, eta halako ibilgailuen kuotarik handiena duen herrialdea da, nabarmen. Izan ere, 2022an saldutako autoen ia %80 elektrikoak ziren. Islandian %33,3 ziren iaz saldutako auto elektrikoak. Suitzan ere %26,7 elektriko gehiago saldu ziren iaz 2021ean baino.


Summary: Zaintza sistema «eraldatzeko» asmoz, borroka dinamika bati ekingo dio mugimendu feministak. «Epe luzerako prozesu» bat proiektatu du, eta lehen mugarria martxoaren 8an ezarriko du Euskal Herriko mugimendu feministak. Zaintza «erantzukizun soziala» bilakatzea du xede mobilizazio dinamikak.

«Zaintza lanak ezinbestekoak dira bizitzeko. Ezin dute jarraitu ikusezin eta merkantilizaturik». Euskal Herriko mugimendu feministak hausnarketa hori egin du gaur goizean, Gasteizen, agerraldi batean. Denon bizitzak erdigunean lelopean egin du prentsaurrekoa; hain justu ere, goiburu bera izango du gaur egungo zaintza sistema «eraldatzeko» asmoz aktibatuko duen borroka dinamikak. Euskal Herriko mugimendu feministak indarrak batu nahi ditu zaintzaren sektorean lan baldintzak hobetzeko borrokan ari direnekin eta zerbitzu publikoen kalitatea defendatzen duten kolektiboekin. «Aliantzak bultzatu nahi ditugu herri mugimenduekin eta dena aldatzeko zaintza sistema irauli nahi duten guztiekin», azaldu dute. Horiek hala, «epe luzerako prozesu» bat proiektatu dute, eta lehen mugarria martxoaren 8an ezarri dute. Gaur egungo zaintza sistema «krisian» dagoela eta krisi horrek «aurpegi ugari» dituela ohartarazi dute mugimendu feministako kideek, eta egoeraren argazkia atera dute. Uste dute krisia etxeko langileen «esplotazioaren» ondorio zuzena dela, erakundeek eta familiek betetzen ez dituzten beharrak asetzen dituztelako, eta lan baldintza «negargarriak» direla-eta sektorea «desarautua» dagoelako, eta langile migratu asko egoera irregularrean daudelako. «Horri guztiari gehitu behar zaizkio lanaren prekarizazioa eta langabezia, pentsio apalak, etxebizitzaren, gasolinaren eta oinarrizko beharren garestitzea». Haien iritziz, horrek guztiak «sakondu» egiten du krisi soziala. Eta gogoratu dute ezen etxean, lantokian eta harremanetan langile klaseko emakumeek sostengatzen dutela oraindik ere zaintza. «Denboren eta baliabideen pobrezia pilatzen jarraitzen dugu. Lanaldi bakoitzarekin, zerbitzu publiko urri eta prekarioak ordeztuz, denera iritsi ezinik, eta bidean gure bizitzak immolatuz». Horregatik denagatik, «aktibatu» egin da berriro mugimendu feminista: «Zaintzak irauli nahi ditugu, dena aldatzeko». Horretarako, mobilizazio prozesu bat abiatuko dute. Uste baitute egungo krisia ez dela konponduko «azaleko soluzioekin», baizik proposamen eta neurri zehatzekin. Euskal Herriko mugimendu feministarentzat, zaintza «eskubide kolektibo» bat da, eta horren alde lan egingo du. Eskubide hori «mendekotasun egoeratik» harago doala azpimarratu dute gaur: «Zenbat, nola eta nor zaindu nahi dugun erabakitzeko gaitasunaz ari gara. Eta zaintzaren erantzukizunari pribilegiozko egoeren bidez ihes ez egitea bermatzeaz ari gara». Finean, zaintza «erantzukizun sozial» bilakatzea nahi dute, «ez negozio bat», eta, bide horretan, gizartea eraldatzeko neurriak bultzatu nahi dituzte. Mugimendu feministak dei egin die Euskal Herriko kide feminista guztiei herri eta auzoetan asanblada feministak aktiba ditzaten, prozesu horrekin bat egiteko. Euskal Herriko txoko guztietara iritsi nahi dute, eta, hartarako, material sorta bat jarri dute online eskuragarri.


Summary: Osasunbideko sindikatuek grebara deituko dute, Sindikatu Medikotik bereiz, «sistema publikoa defendatzeko». LAB, SAE, UGT, ELA, Afapna eta CCOO sindikatuek otsailaren 15etik aurrera eginen dute lanuztea

Osasunbideko sindikatuek greba deialdia erregistratuko dute bihar. Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuaren eta ordezkari sindikalen arteko negoziazio prozesua «galbidean» dela iritzita, «erantzun bateratua» emateko elkartu dira LAB, SAE, UGT, ELA, Afapna eta CCOO sindikatuak. Otsailaren 15etik aurrera eginen dute lanuztea, «aldarrikatzeko prozesu honetan hartzen diren neurrien helburua izan behar dela Nafarroako osasun sistema publikoa eta langile guztien eskubideak defendatzea».

Oharrean Nafarroako Sindikatu Medikoa propio aipatu ez duten arren, sindikatuak kexu dira aspalditik, uste baitute Nafarroako Gobernuak lehentasun osoa eman diola elkarte sindikal horri Osasunbideari lotutako eztabaida eta negoziazio prozesuetan. Sindikatu Medikoak, hain zuzen, ez du bat egin otsailaren 15eko greba deialdiarekin, eta gaur ekin dio bere kabuz antolatutako greba mugagabeari. Izan ere, helburu ezberdinak dituzte batzuek eta besteek. Sindikatu Medikoak hiru puntu nagusitan ardaztu ditu bere eskaerak: soldata igoera, lan kargaren arintzea eta sare publikoan eta pribatuan aritzeko askatasuna, esklusibotasun sariari uko egin gabe. Gehiengo sindikalaren deialdian, berriz, helburutzat jo dute «osasun arretaren kalitatea, lantaldearen eskubideak eta lan baldintzak hobetzea». Bihar erregistratuko dute otsailaren 15eko greba deialdia.

Osasunbidea: «Medikuen %9,27k babestu dute greba»

Nafarroako Osasun kontseilari Santos Indurainek jakinarazi du Sindikatu Medikoaren grebaren lehen egunean 2.193 sendagiletatik 203k babestu dutela lanuztea, guztien % 9,27k. Indurainek berretsi du Nafarroako Gobernuak «asmo handiko eskaintza» egin diela, «medikuen egoera hobetzeaz gain osasun zerbitzua indartuko duena, bereziki lehen mailako arreta». Bihar, beste bilera bat eginen dute greba batzordearekin, eta kontseilariak adierazi du «besoak zabalik» joanen dela bilera horretara, lanuzteak «ez baitio inori mesederik egiten».


Summary: EH Bilduk hauteskunde kanpainaren barruan kokatu du EAJren eta PSE-EEren zerga erreformaren iragarpena. Bi alderdien adierazpenak sinesgarritasunik ez duela esan du Unai Urruzunok, eta salatu du kontrako norabidean jardun dutela orain arte: eredu «erregresibo» baten alde.

EH Bilduren iritziz, hauteskunde kanpaina kutsua du zerga sistema aldatzeko EAJk eta PSE-EEk negoziazioak hasi dituztela iragarri izanak. Izan ere, Unai Urruzunoren bozeramailearen hitzetan, koalizio abertzaleak hainbatetan eskatu du gaia hizpidera ekartzeko eta eztabaida zabaltzeko, baina hala egin izan duten kasu guztietan «atea itxi» diote bi alderdiek.

EH Bildurentzat, zerga sistemaren erreformari buruzko eztabaida «beharrezkoa» da; are gehiago, ohartarazi du munduko gobernu gehienetan ireki dutela eztabaida hori; besteak beste, azken urteetako gertakari sozialek eta ekonomikoek desberdintasun sozialak «areagotu» egin dituztelako. Hori ikusirik Eusko Jaurlaritzak ez duela ezer egin salatu du Urruzunok: «Hemen ez da ezer entzun; hemen kilkerra entzun da. Eta uste dugu hori izan denean gobernu honen ekiteko modua atzoko iragarpenek ez dutela inolako sinesgarritasunik».

Zerga sistema «erregresiboa»

Urruzunoren hitzetan, urte hauetan «gutxi» egin da arlo fiskalean, eta, aldiz, «asko» izan da egin ez dena. Eta gaitzetsi du egin den apurrak zerga sistemaren eredu erregresibo baten joera indartu duela. «Momentu honetan, zerga sistema erabat erregresiboa da». Azken urteetako zerga bilketaren emaitzak dira horren adibide, haren iritziko. Izan ere, ohartarazi du kapitalari atxikitako zergak bilketa osoarekiko duen pisua «izugarri» jaitsi dela azken urteetan, eta lanaren errenta zergak sostengatzen duela sistema orain.

Urruzunok gogorarazi du zerga sistema PPk eta EAJk moldatu zutela azkenekoz, «Eusko Legebiltzarrean eta aurrekontu batzuen testuinguruan», eta, besteak beste, sozietate zerga jaistea adostu zutela. Eta oroitarazi du, halaber, foru ogasunek errenta zerga deflatatzea onartu zutela azken bi urteetan, izatez «neurri erregresiboa» denean. Bada, EAJren eta PSE-EEren jarduteko modua kritikatu du EH bilduk, eta salatu du zerga sistemaren inguruko eztabaidak «etxeko lanak egin gabe» harrapatu duela Jaurlaritza: «Badaukagu gobernu bat eztabaida estrategiko guztietara berandu eta gaizki iristen dena. Egunerokotasunean eta inprobisazioaren bizi den Jaurlaritza batez ari gara, eredu agortu batez».

Zerga sistemari buruzko eztabaida «saihetsezina» dela esan du Urruzunok, eta «behingoz» gaia hizpidera ekartzeko eskatu du, gainontzean arrakala soziala «gero eta larriagoa» izateko arriskua baitago.


Summary: Kilometroak jaiak 'Euskaldunon Egunkaria'-ren itxiera oroituko du. Orereta ikastolak urte osorako antolatu duen egitarauaren berri eman dute. Giza kate bat ere egingo dute, euskara batuaren sortzaileak omentzeko.

Eredu berriari jarraiki, aurten urte osoko festa izango da Kilometroak. Orereta ikastolak antolatuko du, eta gaur goizean aurkeztu dituzte egitarauaren mugarri nagusiak Errenterian (Gipuzkoa) bertan, zenbait eragiletako ordezkariak ondoan zituztela. Babes zabala jaso dute: bertan izan dira, besteak beste, BERRIAko eta Euskaldunon Egunkaria-ko ordezkariak, Seaskako zuzendari Hur Gorostiaga, Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusi Idurre Eskisabel eta Errenteriako Udaleko ordezkariak. Urriaren 1ean izango da Gipuzkoako ikastolen aldeko jai nagusia, baina aurretik bi mugarri izango ditu egitarauak: Euskaldunon Egunkaria-ren itxiera oroitzeko, astebeterako ekitaldi sorta bat antolatu dute otsailaren 20tik 24ra, eta, euskara batuaren sortzaileak omentzeko, 8.000 laguneko giza katea egingo dute martxoaren 24an.

Itziar Navarro Orereta ikastolako lehendakariak nabarmendu duenez, hiru zutoinen bueltan ardaztu dute jaiaren egitaraua: eskertza, euskara eta euskal kultura egitasmoen erdi-erdian jartzea, eta komunitatea. Eskertzaren helburuari lotuta, Euskaldunon Egunkaria-ren itxiera izango dute gogoan. Izan ere, hogei urte beteko dira aurten Guardia Zibilak euskarazko egunkari bakarra itxi zuenetik, eta, Navarrok azaldu duenez, gertakari hura nahiz herriak eman zuen erantzuna ekarriko dute gogora.

Euskaldunon Egunkaria-ko zuzendari ohi eta BERRIAko zuzendari Martxelo Otamendik aletu du urteurren horren harira antolatu duten egitaraua. Otsailaren 20an, Imanol Murua kazetariak Egunero behar genuen liburua aurkeztuko du. Euskaldunon Egunkaria-ren itxieraren biharamunetik BERRIA sortu bitarte argitaratu zuten Egunero kazetaren xehetasunak jasotzen ditu Muruak liburu horretan. Ikastolako DBH2ko eta Batxilergoko ikasleek propio aztertu dute zer izan zen egunkaria ixtea, eta zortzi orrialdeko lan bat egin dute horren inguruan. Otsailaren 21ean, lan horren 5.000 ale banatuko dituzte, baita egun horretako BERRIAren beste horrenbeste ere. Hurrengo egunean, otsailaren 22an, Euskaldunon Egunkaria-ri buruzko Paperezko hegoak dokumentala emango dute Niessen auditorian. Otsailaren 23rako, berriz, kultur eskaintza bat prestatu dute: herriko hiru tabernatan, gaiaz «era artistiko batean» arituko dira zenbait artista. Azkenik, otsailaren 24an, Jon Maiaren Kantu bat gara ikuskizuna izango da Lekuona fabrikan. Maiak Kilometroak festaren zenbait gairi bereziki erreparatuko dio emanaldi horretan.

Baina Kilometroak festaren harira, ez dute Euskaldunon Egunkaria soilik omenduko: Milimetroak: Batasunaren bidea antolatu dute Euskaltzaindiarekin elkarlanean, eta euskara batua sortzeko lan egin zuten zenbait izango dituzte gogoan. Izan ere, Orereta ikastolak 60 urte beteko ditu aurten, eta euskara batuaren oinarriak jartzeko Baionan «urrats erabakigarriak» egin zituztenetik ere sei hamarkada beteko dira. Martxoaren 24a aukeratu dute omenaldia egiteko. 8.000 laguneko giza kate batekin lotuko dituzte Errenteriako Zumardia eta Donostiako Parte Zaharra. Arratsaldean, Euskaltzaindiako zuzendaritza Errenteriako udaletxean bilduko da, eta, gainera, ekitaldi instituzional bat ere egingo dute, «batasunaren bidean nabarmendutako» hamabost pertsonak omentzeko. Nekane Artola Kilometroak kultur elkartearen lehendakariak eman ditu omenaldia egitea erabaki izanaren arrazoiak: «Hezkuntza sistema baterako, euskal komunikazio esparru baterako, hitz batean, herri kohesiorako tresna ezinbestekoa dugu euskara batua». Orereta ikastolatik sortu den ideia hau Euskal Herriko ikastolen aldeko bost jaiekin elkarlanean antolatuko dute.

Ekitaldi sorta

Ekintza nagusiak Euskaldunon Egunkaria eta euskara batuaren sustatzaileak omentzeko antolatu badituzte ere, beste ekitaldi sorta bat ere atondu dute urriaren 1era bitarterako. Besteak beste, maiatzaren 6an, hamabi orduan oholtza bat eskainiko diete herriko sortzaileei; maiatzaren 19an eta 20an, Adaxka berriak ikuskizuna egingo dute; eta uztailean, kontzertu bat egingo dute Urmugaren barruan.

Erronka bat ere jarriko dute martxan: Euskararen errioa. Kilometro bat osatzeko adina euro bateko txanpon bildu nahi dituzte, eta, ahal dela, Guinness liburuan sartu nahi dute. Kilometroak jaiaren bidez lortzen duten dirua erabiliko dute Errenterian herriko eragileekin euskara eta euskal kultura bultzatzeko proiektu bat abian jartzeko, Ipar Euskal Herriko eta Nafarroako ikastolekin martxan duten Zubiak Eraikiz egitasmorako, eta ikastolako Añabitarte baserria eta inguruak biziberritzeko.