Summary: 'Jaro operazioko' akusatuek ukatu egin dute indarkeria goratu izana. Espainiako Auzitegi Nazionalean epaitzen ari diren Galiziako hamabi independentistek Ceivar eta Causa Galiza eragileen «legezko jarduna» babestu dute. Fiskaltzak 102 urteko espetxe zigorra eskatu du, orotara.

Guardia Zibilaren Jaro operazioarekin hasi zen prozesu judiziala, 2015ean, eta, bost urteren ondoren, abian da auzi horretan akusatutako hamabi independentista galiziarren kontrako epaiketa, Espainiako Auzitegi Nazionalean. Astelehenean hasi ziren auzipetuak deklaratzen, eta gaur goizean hartu dute hitza magistratuen aurretik igarotzeko falta ziren biek. Guztiek ukatu dute fiskaltzak leporatzen dien delitua: «terrorismoa goratzeko talde kriminal bateko kide» izatea. Lau eta hamabi urte arteko espetxe zigorrak galdegin ditu Ministerio Publikoak. 102 urteko kartzela zigorra, orotara. Horrez gain, isun ekonomikoak eskatu ditu; guztira, 348.000 euro. Baita akusatuak inhabilitatzea eta Causa Galiza eta Ceivar elkarteak legez kanporatzea ere.

Causa Galiza alderdi politikoarekin lotura duten bederatzi auzipetuek uko egin diote fiskaltzaren galderak erantzuteari. Defentsari erantzunez, gehienek aitortu dute Causa Galizako kideak direla. Kideak ez, baina jarraitzaileak direla argitu dute bik. Gainerako hiru auzipetuek, berriz, Ceivar errepresioaren kontrako elkarteko kideak direla aitortu dute, eta fiskaltzaren eta defentsaren galderei erantzun diete. Fiskaltzak Resistencia Galega «talde terrorista» goratzea egozten die. Causa Galiza eta Ceivar taldeei, berriz, delitu hori gauzatzeko talde kriminala izatea leporatu die. Horien jarduna erabat legezkoa dela ziurtatu du defentsak, eta Resistencia Galega existitzen dela ere zalantzan jarri dute auzipetuek.

«Terrorismoaren» goratzearekin lotzen ditu fiskaltzak Causa Galizak eta Ceivarrek antolatutako hainbat ekitaldi. Besteren artean, 2014. eta 2015. urteetako Galizia Borrokalari Egunak, eta hainbat militante independentista kartzelatik irten ondorengo harrera ekitaldiak. Horietan parte hartu izana aitortu dute auzipetuek, baina nabarmendu dute ez zutela indarkeria erabiltzera deitu, ezta Resistencia Galega goratu ere. Ekitaldiak Espainiako Gobernuaren Ordezkaritzaren baimenarekin antolatu zirela azaldu dute, ez zutela inolako zigor administratiborik jaso, ez zela liskarrik izan, eta Poliziak ez zuela esku hartu, gertaerak bertatik jarraitu zituen arren. Ekitaldi horiek «Galiziako independentismoaren memoria historikoarekin» lotutakoak direla azaldu diote epaimahaiari.

Presoen harrerak

Preso independentisten harrerei dagokienez, 2008 eta 2017. bitarteko ongietorriei buruzko azalpenak eman dituzte auzipetuek. Hainbatek azaldu dute harrera jaso zuten presoak ez zirela «talde terroristako kide» izateagatik kondenatuak izan, eta beste batzuk absolbituak izan zirela.

Akusazioak aipatzen dituen harreren artean, bakarra dago Resistencia Galega taldeko kide izateagatik kondenatua izan zen preso bati zuzendua: Antom Santosi eginiko ongi etorria, 2017koa. Ugio Caamaño Ceivar elkarteko bozeramaileak adierazi du ekitaldian parte hartu zuela. «Berak inoiz ez zuen aldarrikatu [Resistencia Galegako] kide zenik, eta Ceivarretik ere ez genuen sekula ere tesi hori onartu, ezta Resistencia Galega existitzen denik ere».

Caamañok argitu du Ceivarrek «arrazoi politikoengatik espetxeratuak diren pertsona guztiei» eskaintzen diela aholkularitza. «Fiskaltzaren txostenak era gezurtian bideratuta daude, sinetsarazteko terroristatzat jotzen diren gertakariekin lotutako presoak defendatzen ditugula soilik, baina guk sindikalistak defendatzen ditugu, adierazpen askatasuna urratu zaien gazteak eta abar».

Espainiako justiziak frogatutzat jo du Resistencia Galega «talde terrorista» existitzen dela, baina hori hala dela ukatu zuen Joam Peres Causa Galizako batzorde exekutiboko kide eta auzipetuak, BERRIAk igandean argitaratu zuen elkarrizketan. «Ez da talde horren ekintzarik ezagutzen, ezta egiturarik ere. Egia da azken urteetan indarkeria politikoari lotutako ekintza batzuk izan direla, baina hortik erakunde armatu bat badela esatera jauzi handi bat dago». Peresek nabarmendu zuen Auzitegi Nazionaleko epaile Ramon Saez Valcarcelen iritziz ere ezin dela halakorik ziurtatu, eta boto partikularra eman zuela Resistencia Galega badela baieztatzen duten bi sententziatan, arrazoi horrengatik.

Xavier Vence BNG alderdiko bozeramaile ohiak eta Bieito Lobeira alderdi bereko Antolakuntza idazkari ohiak ere deklaratu dute, fiskaltzaren eskariz. Biek nabarmendu dute Causa Galizarekin egin dituzten bileretan azken horretakoek ez zutela sekula ere indarkeriaren aldeko adierazpenik egin.

Epaiketako bigarren saioa bi guardia zibilen deklarazioek itxi dute. Elkarte independentisten hitzaldi, adierazpen eta ekitaldiei buruzko txostenen berri eman dute. Manuel Chao defentsa abokatuak BERRIAri adierazi dionez, baina, ez dute aurkeztu «errugabetasun printzipioa» apurtzen duen frogarik, eta gaineratu du akusatuek «ideologia askatasunaren, adierazpen askatasunaren eta biltze eta manifestazio askatasunaren» bermea dutela.

Epaiketa bihar amaitzea zen hasierako aurreikuspena. Hala ere, luzatu egingo da ia ziur. Beste hamazazpi guardia zibilek deklaratu behar dute, eta defentsaren lekukoen txanda helduko da ondoren.


Summary: Pentsiodunek eta egoiliarren senideek «kudeaketa txarra» egotzi diete erakundeei. Urriaren 31ko manifestazioetara joateko deia egin dute.

Pentsiodunen mugimenduko kideek eta zahar etxeetako egoiliarren senideen elkarteak, Babestuk, elkarretaratzea egin dute Bizkaiko Foru Aldundiaren jauregiaren aurrean, eta aukera baliatu dute urriaren 31n Hegoaldeko lau hiriburuetan antolatuko diren manifestazioetara joateko deia egiteko. Eusko Jaurlaritzaren eta Foru Aldundien jokabidea kritikatu dute: «kudeaketa txarra» eta «aurreikuspen falta» egotzi diete.

Esan dutenez, ez da onargarria pandemiaren bigarren olatu honetan kutsatuak eta hildakoak hainbeste izatea, eta nabarmendu dute izurriak eragin handia duela adinekoengan –zahar etxeetan, eguneko zentroetan zein bestelako zerbitzuetan–. «Protokoloak ez dira aski, edo ez dira betetzen ari», salatu dute.

Erakundeen «autokritika falta» ere gaitzetsi dute: «Ez da onargarria 700 hildako egon ostean oraindik tematzea dena ondo egin dutela esaten».

Babestuko kideek eskatu dute zahar etxeetako egoiliarren senitartekoek aukera izan dezatela bisiten kudeaketan eta neurri eta protokoloen ebaluazioan parte hartzeko.


Summary: Nafarroako ostalariak, itxieraren kontra: «Sektorea kriminalizatzen ari dira». Tabernak eta jatetxeak «seguruak» direla adierazi du Nafarroako Ostalaritza eta Turismo Elkarteak. Elkarretaratzeak eginen dituzte ostegunetik aurrera

Ostalaritzaren sektorea haserre dago Nafarroan. Ez datoz bat Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak COVID-19ari aurre egiteko iragarritako neurri murriztaileekin, hainbat enpresa «amildegira» bultzatuko dituztelakoan: «Epe laburrean, pertsiana jaitsi beharko dute enpresa askok, eta, luzera, hurrengo belaunaldikoek ere birritan pentsatuko dute ostatu bat zabaldu aurretik», esan du Ana Beriainek, Nafarroako Ostalaritza eta Turismo Elkarteko lehendakariak. Beriainek CEN Nafarroako Enpresarien Elkartearen egoitzan egin ditu adierazpenak, eta, bitartean, hainbat ostalarik elkarretaratzea egin dute Nafarroako Gobernuaren aurrean, gobernuak ezarritako itxieraren kontra.

Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioak emandako datuak oinarritzat hartuta, Beriainek ondorioztatu du ostalaritzaren sektorea «seguruenetako bat» dela, «agerraldi gutxi» antzeman direlako tabernetan, jatetxeetan edo dantzalekuetan: 190 agerraldi eta 4.246 kasu, Espainiako Estatuan. Hala ere, ostalaritza sektoreak du positiboen eta agerraldien arteko ratiorik altuena gizarte harremanei lotutako kutsatzeen multzoan: 22,3 kutsatze ostalaritzan antzemandako agerraldi bakoitzeko.

Tabernak eta jatetxeak ixteko erabakia «politikoa» izan dela uste du Beriainek, eta ostalaritzak «ez kriminalizatzeko» eskatu dio Nafarroako Gobernuari: «Protokoloak eta segurtasun neurri zorrotzak ezarri ditugu, eta, datuen argitara, neurri horiek ari dira fruituak ematen; hortaz, ezin dugu ulertu ostalaritza koska bat gehiago estutu nahi izatea».

Are: Nafarroako Gobernuak iragarritako diru laguntzak «hutsaren hurrengoa» direla nabarmendu du ostalarien elkarteko buruak: «10 milioi euroko diru poltsa banatuko dute, 850 milioi euroko fakturazioa duen sektore batean. Fakturazioaren %2, gutxi gorabehera. Hori adabaki bat da, eta ez du ezer konponduko. BEZa, kontribuzioa, hondakinen zerga... Hori guztia ordaintzen segitu behar al dugu, inongo fakturaziorik gabe?».

Hori dela eta, «bideragarritasun eta erreskate plan bat» ontzeko eskatu diote Maria Txibiteren gobernuari. «Ixtea ezinbestekoa bada, egin dezatela beste herrialde batzuetan eta ezar dezatela ganorazko plan bat, larrialdia igaro ostean sektorea martxan jarri ahal izateko». Neurriok «jarraitutasuna eta gardentasuna» izan behar dutela ere uste du Beriainek.

Nafarroako Gobernuaren foru aginduari helegitea aurkeztuko ote dioten galdetuta, Nafarroako Ostalaritza eta Turismo Elkarteko lehendakariak esan du oraindik ez dutela argi baina protestak antolatu dituztela datozen bi asteetarako: elkarretaratzeak eginen dituzte egunero, 20:00etan, Iruñeko Gazteluko plazan.


Summary: Apaltzea izan dute Ipar Euskal Herriko enpresen %70ek, MIGen arabera. Udako sasoiak zenbakiak «hobetu» baditu ere, «kezkatua» agertu da Andre Garreta Baionako Merkataritza eta Industria Ganberako burua.

Ekonomia barometroa aurkeztu du Baionako MIG Merkataritza eta Industria Ganberak. Ipar Euskal Herriko 220 enpresak erantzun zuten ekainaren 22 eta 26 artean egin zuten galdeketa. Geroztik egoera aldatu bada ere, koronabirusaren krisiak Ipar Euskal Herriko ekonomian izan dituen eraginei buruzko elementu batzuk ematen dituzte emaitzek. «Osasun krisi hau krisi ekonomiko bilakatzen ari da. Haatik, desesperazioaren krisi bilaka dadin eragotzi behar dugu. Merkataritza eta Industria Ganberak hor gaude, enpresak laguntzeko», adierazi du Andre Garreta MIGeko buruak.

2020ko lehen seihilekoa iazkoa baino «hobea» izan zen, enpresa gutxiago erori baitziren (750); hala, iaz baino 1.078 enpresa gehiago daude orain, %17,2ko emendatzea. Haatik, langileen kopurua doi bat apaldu da (%0,6), nahiz eta langabezia partzialaren dispositiboak lanpostu gehienak atxikitzea bermatu. Garretak eman dituen datuen arabera, sektore ekonomiko guzietan langile kopurua emendatu da oro har: zerbitzuetan (-%2), ostalaritzan (-%4,7), eta aldi bateko lanaldietan (-%21,3). Martxoaren 15etik aitzinako konfinamenduaren eraginarekin lotu du MIGeko buruak. Langabetu kopurua emendatu egin da (+%7,8); era berean, enpresek emandako erantzunen arabera, gero eta zailagoa zaie langileak bilatzea. 2020ko lehen hiruhilekoan, 2.129 eurokoa zen batez besteko soldata gordina Ipar Euskal Herrian.

2020. urte hasieran egoera ekonomikoaren «hobetze» bat ikus bazitekeen ere, koronabirusaren krisiak «eragin handia» izan du, eta ekonomiaren zenbaki adierazle negatiboekin bukatu zen lehen seihilekoa, MIGen datuen arabera. «Enpresen %70ek urteko negozio zenbatekoaren apaltze bat izan dute, haien mozkinak beheititu dituzte, eta langile berririk ez hartzea erabaki dute. Diruzaintza beti da konplikatua, baina zenbaki gorriak dituzte orain; are gehiago, enpresek lan gehiago izaten dutelako beren bezeroengandik ordainduak izateko». Hiru sektore aipatu ditu, gehien sufritu dutenak: aeronautika, turismoa eta zerbitzuak. Miarritzeko aireportua kudeatzen duen sindikatuak prentsaurrekoa deitua du ostegun honetarako. Azken hilabeteetan, behin baino gehiagotan aipatu dute jardueraren apaltze nabarmena izan dutela eta horrek egoera zail batean jartzen zituela.

Industria ere ukituenetako bat da, Garretaren hitzetan, gehienek ez baitute urteko negozio zenbatekoa berreskuratu. «Ostalaritza lehen hiruhilekoan izan zen gehien hunkia, baina udako sasoiarekin zerbait berreskuratu du. Udako sasoi ondoreneko hau berriz konplikatua izanen dela dirudi», adierazi du.

MIGen arabera, Ipar Euskal Herriko enpresaburuen %72k konfiantza dute etorkizunean; iaz baino hamar puntu apalagoa da kopurua. Enpresen %26k baizik ez ditu egin inbertsioak lehen seihilekoan, eta %17k baizik ez zuen bigarren seihilekoan inbertsioak egitea aurreikusten, kontuan hartuta galdeketa ekainean egina izan zela eta ordutik egoera aldatu egin dela.


Euskaraldian 25.000 arigune egongo dira

Summary: Euskaraldian 25.000 arigune egongo dira. Euskal Herriko 421 udalerritan osatu dira euskara batzordeak. Ariguneak sortu dituzten entitate nagusiak enpresak, saltokiak, erakundeak eta elkarteak izan dira. %52 barneko ariguneak izango dira, eta gainerakoak, kanpokoak.

Hilabete eskas falta da Euskaraldia hasteko, eta egitasmoa bultzatzen duten eragileek agerraldi bateratu bat egin dute gaur goizean, Baionan. Euskal Herriko 421 udalerritan osatu dira Euskaraldia sustatzeko batzordeak, eta horietan parte hartu ahal izango dute herritarrek azaroaren 20tik abenduaren 4ra arte. Euskararen erabilera aktibatzeko ariketa sozialean izen emateko epea oraindik zabalik dago, eta antolatzaileek parte hartzera dei egin diete herritarrei.

Aurtengo Euskaraldiaren berrikuntza nagusia ariguneak izango dira; hau da, hainbat entitatek euskaraz lasai aritzeko sortutako espazioak. Antzeko 25.000 espazio baino gehiago sortu dira Euskaraldiak irauten duen egunetan erabiltzeko. 6.737 entitatek dituzten 8.174 egoitzetan sortu dituzte arigune horiek guztiak. 25.091 arigune horietatik, %52 barneko ariguneak izango dira, eta gainerako %48ak, kanpokoak. Entitateei dagokienez, era guztietako enpresa, saltoki, erakunde eta elkartek sortu dituzte ariguneak: saltoki eta zerbitzu emaile txikiak, elkarteak, hezkuntza arloko eragileak, zerbitzu enpresak eta erakunde publikoak izan dira kopurutan nabarmenenak.

Zenbaki horien balorazio “oso positiboa” egin dute antolatzaileek, are gehiago COVID-19 gaitzak eragindako egoera aintzat hartuta. Baina Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakariak laguntza eskatu die herritarrei: “Pandemiak zaildu egin digu Euskaraldiaren antolaketa, eta guztion laguntza behar dugu Euskal Herriko ahobizi eta belarriprest guztiengana heltzeko.” Euskaraldian parte hartzeak badu, haren ustez, mezu argi bat: “Pandemiari aurre egin nahi diogula, gure komunitatea berrindartu nahi dugula, eta, oztopoak oztopo, Euskal Herri gero eta euskaldunago bat nahi dugula”. Horregatik, herritarrei dei egin die ahobizi edo belarriprest gisa izena ematen jarrai dezaten.


Summary: OLBEk opera laburtu batekin eutsiko dio denboraldiari. Eusko Jaurlaritzak kultur ekitaldien eserleku kopurua erdira murrizteak muga-mugan utzi du elkartearen programa lirikoa, baina 'Il turco in Italia' opera egokituz eta hiru saio bikoitz eginez jarraituko dute aurrera

Denboraldia hasi ere egin gabe egon dira itxiera iragartzeko puntuan. Koronabirusaren eraginez, martxoaz geroztiko geldialdiaren ostean, azkenean, aurreko asteko ostiralean aurkeztu zituen Operaren Lagunen Bilboko Elkarteak (OLBE) aurtengo denboraldia abiatuko zuen


Summary: Zerga bilketa %15,1 erori da Hego Euskal Herrian. EAEko hiru ogasunek 1.781 milioi gutxiago jaso dituzte, eta 270 milioiko galera izan du Nafarroakoak. Arabak nabaritu du gehien motelaldia

Irailera arteko zerga bilketa %15, 1 jaitsi da Hego Euskal Herrian. %16,4 izan da Euskal Autonomia Erkidegoan, eta hiru foru ogasunek 9.031 milioi euro bildu dituzte guztira: 1.781,4 milioi gutxiago. Nafarroan, berriz, txikiagoa izan da jaitsiera: %9,7koa: 270,7 milioi gutxiago. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, iraileko jaitsiera metatua abuztura arte izan zenaren antzekoa da, COVID-19a dela-eta aurtengo kanpainako egutegietan egin dituzten aldaketak direla eta. Hiru ogasunek datozen hilabeteetan bilakaera normalizatzea espero dute. Finantzen Euskal Kontseiluaren aurreko asteko bileran aurreikuspenak berrikusi zituzten, eta urte amaierarako % 13,3ko jaitsiera zehaztu zuten. Beraz, hiru puntu gainetik dago orain artekoa. Nafarroan, berriz, iazko epe berean egindako bilketarekin konpara daitezke aurtengo datuak, egutegi fiskalaren epemugak mantendu egin baititu gobernuak.

Euskal Autonomia Erkidegoan, jaitsierarik handiena Arabak izan du, %20,2koa (-322 milioi). Bizkaian %17,8 gutxitu da bilketa (-1.091,5 milioi), eta Gipuzkoan, %11,9 (-2.713,8 milioi). Gipuzkoako datuak emateko aldundiko bozeramaile Eider Mendozak astearte honetan eginiko agerraldian, aitortu du pandemiaren hasieran aurreikusitakoak baino hobeak izan arren «kolpe gogorra» hartu dutela, jaitsierak «oso nabarmenak» direlako hala ere. Dena den, Gipuzkoak bere «erronkei» aurre egiteko finantza egoera «fidagarria» duela azpimarratu du, eta berretsi aldundiaren lehentasunak susperraldi ekonomikoa eta gizarte politikak izango direla. Zerbitzu publikoen kudeaketan «zuhurtziaz eta erantzukizunez» jokatuko dutela esan du.

Sozietate zergaren bilakaeraren zain

Herrialdeka, Bizkaiak lortu du 2020ko aurrekontuko diru sarrera guztien % 61,9 biltzea. Zerga moten arabera, zuzeneko zerga nagusia, PFEZa, %11,9 jaitsi da, ordainketak atzeratu izanaren ondorioz. Sozietateen gaineko zerga %35,4 erori da, aitorpena egiteko epean onartutako atzerapenagatik, besteak beste. Ondarearen gaineko zergagatik 1,5 milioi bildu ditu ogasunak, iaz baino 75,3 milioi gutxiago, zerga horren likidazioa irailaren 30era arte atzeratu baitzuen. BEZaren bidez %16,6 gutxiago bildu du.

Gipuzkoan, PFEZaren bilketak soilik egin du gora, %3,4. Bestalde, sozietateen zergan % 50,9koa izan da beherakada, egutegian eginiko aldaketengatik. Foru aldundiak kudeatzen duen BEZari dagokionez, bilketa % 14,7 jaitsi da, pandemiak kontsumoan izan duen eraginaren isla.

Araban, azarora arte atzeratu da PFEZaren lehen epearen ordainketa (ekainean kobratu ohi da), eta irail amaierara arte sozietateen gainekoa; horren emaitza urrian islatuko da. PFEZagatik %11,6 gutxiago bildu du ogasunak. Autonomoek egiten dituzten zatikako ordainketek % 61,3ko beherakada izan dute, 2020ko lehen seihilekoko ordainketak baliogabetzea erabaki baitzuen aldundiak, finantzaketa modu gisa. Sozietateen gaineko zergaren bidez %29,5 gutxiago bildu du, besteak beste, enpresa txikien ordainketak ez dituelako jaso oraindik. Oro har, Araban beste bi lurraldeetan baino nabarmenagoa izan da ekonomiaren motelaldia, BEZaren datuari erreparatuz gero, behintzat: %29,9koa izan da jaitsiera.

Nafarroan, eguneratuta

Nafarroako datuak homologarriagoak dira iaz epe berean bildutakoekin konparatuta, aldaketarik ez baita egon egutegian. 2020ko aurrekontuan jasotako zerga bilketaren aurreikuspenen %62,5 jaso du (iaz, %73). Zerga gutzietan bildu du gutxiago. Zeharkakoetan -%16, PFEZean -%0,8, sozietate zergan -%7,4 eta BEZean -%8,1.


Summary: Gasteizen emakume bati eraso zion gizonezkoa atxilotu dute. Burlatako (Nafarroa) poligono batean izan da atxiloketa.

Gizonezko batek emakume bati eraso zion joan den larunbatean, Gasteizko Salburua auzoan. Erasotzaileak, ordea, ihes egin zuen, eta hura bilatzeari ekin zioten. Azkenean, gaur atxilotu dute, Burlatan (Nafarroa), Mugazuriko poligonoan. Gainera, gizonezkoak 22 urteko kartzela zigorra zuen bere emaztea zena hiltzeagatik, eta, orain, hirugarren graduan zegoen.

Emakumea bere alabarekin zegoela, gizonezkoak labana bat sartu zion, erasotzailea eta biktima bizi ziren etxebizitzaren atarian. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi zuenez, 40 urteko biktima eta adingabea Txagorritxuko ospitalera eraman zituzten. Azken horrek, ordea, ez zuen zauri fisiko larririk.


Summary: AEBek Googleren aurka egin dute, sareko bilaketak monopolizatzeagatik. Justizia Departamenduak eta 11 estatuk jarri dute enpresaren aurkako salaketa. Fiskaltzaren esanetan, «lehiakideei kalte egiten dien legez kanpoko akordio esklusiboen sare bat» erabiltzen du bere nagusitasuna finkatzeko.

AEBetako Justizia Departamentuak eta 11 estatuk Google erraldoi teknologikoaren aurkako salaketa bat aurkeztu dute. Interneteko bilaketak eta iragarki merkatua monopolizatzea egozten diote enpresari.

Urtebeteko ikerketaren emaitza da salaketa, eta berebiziko garrantzia izan dezake, bai bailiteke luze jo dezakeen gerra legal bat hastea. Aurrera ateraz gero, azken urteetan monopolioen aurka egin den kausarik handiena litzateke, eta merkatu digitaleko lehena.

Justizia Departamenduko fiskal Jeffrey Rosenen arabera, Googlek berebiziko rola jokatzen du, Interneteko «sarbiderako zaindari nagusia» baita, «lehiakideei kalte egiten dien legez kanpoko akordio esklusiboen sare baten» bidez. Salatzaileek argudiatzen dute Googlek iragarkien bidez irabazitako milaka milioi dolar erabili dituela telefono konpainiei eta beste bilatzaile batzuei ordaintzeko, Google horien oinarrizko bilatzaile gisa mantentzeko helburuarekin. Hala, AEBetan, interneten egiten diren bilaketen %80 inguru kontrolatzen du Googlek.

Ez da teknologiaren erraldoien aurka egiten den lehen aldia. Hainbat gobernuk eta Europako Batasunak gogor kritikatu dituzte enpresa horiek, euren gain hartzen duten merkatu kuota eta botereagatik. Zer esanik ez milaka milioika dolarreko irabaziak izanik ordaintzen dituzten zerga gutxiengatik. Googleren kasuan, AEBetako Merkatu Batzorde Federalak haren aurkako ikerketa bat abiatu zuen duela urte batzuk, baina 2013an utzi zuten kasua, froga faltagatik.


Summary: Aldaketa beharra, klima krisiari aurre egiteko. Iñaki Petxarroman kazetariaren Ezezagunerako bidaia liburuaren harira, zazpi aditu elkartu dira, planetak eta gizateriak duten erronkaz hitz egiteko. Liburua BERRIA dendan dago salgai.

19:00etan hasita, klima larrialdiaz ari dira hainbat aditu Martin Ugalde foroan, Klima eta ekologia krisia izenburupean. Andoaingo (Gipuzkoa) Martin Ugalde kultur parkean ari dira. Larrialdi horren inguruan eztabaidatzeko, Iñaki Petxarroman BERRIAko kazetariaren Ezezagunerako bidaia baterantz liburuan parte hartu duten zenbait aditu elkartu dira. Petxarromanekin batera, solasean ari dira EHUko Hidrologia irakasle Iñaki Antiguedad eta Ane Zabaleta, Ibai Rico eta Eñaut Izagirre glaziologoak, Artikoan ikertzen dabilen Naima el-Bani paleozenografoa, Unai Pascual ekonomialaria eta Elisa Saenz de Murieta kostaldeetako klima aldaketetako aditua.

Petxarromanek liburuan aipatutako hainbat gai jorratu dituzte hitzaldian. Ricok eta Izagirrek kriosferaren —lurrazalean dagoen izotzaren— egoera izan dute hizpide. Azaldu dute azken urteetan tendentzia aldaketa bat egon dela. Itsas mailaren igoeraren %30 mendietako glaziarrek isuritako uraren ondorio zen duela gutxi arte. Orain, berriz, horiek euren isuriak murriztu gabe, ehunekoetan behera egin dute. Ehunekotan gora egin duena izotz masa handien urtzeak eragindakoa izan da, batez ere, Groenlandian eta Antartikan, duela hainbat urteko isurketak bikoizteraino. Horrez gain, permafrosta urtzeak ekar ditzakeen kalteak aipatu dituzte, bertan pilatuta dagoen metanoa eta CO2a aireratzeko arriskua baitago.

«Uda luzatzen ari da». Hala azaldu dute Antiguedadek eta Zabaletak. Euskal Herriko ibaien isuria azken sei hamarkadetan nabarmen murriztu dela azaldu dute, batez ere, uda amaieran eta udazken hasieran. Euren esanetan, gainera, egoerak okerrera egiten jarraituko du behintzat 2100. urtera arte. Uraren arazoari aurre egiteko, baina, ibaietara begiratu beharrean mendi hegaletara egiteko deia egin dute, ibaien arroetara: ura nola aprobetxatu ikertzeko. Horrekin batera, uraren kudeaketa arazoei aurre egiteko neurrien beharra azpimarratu dute, bai gizarteak, bai administrazioek hartu beharrekoak.

Saenz de Muruetak, berriz, egunerokora gerturatu du gaia, eta gizartean izan ditzakeen eraginak azaldu ditu, batez ere, kostaldean izan ditzakeena. Ekonomistak «azkar» lan egiteko beharra azpimarratu du, eta horretarako ezinbestekotzat jo du hirigintza arloko neurri berriak hartzea. Euskal Herriko erakundeetatik egin daitekeena, haren esanetan.

Trantsizio ekologikoari nola heldu? Galdera horren inguruan aritu da Pascual. Hasi den prozesu bat da, baina egiteko lan asko dago, haren hitzetan. Hori bai, iritsiko den aldaketa oro elektrizitatea sortzeko moduari lotua egongo dela nabarmendu du. Egun, elektrizitatearen %65 erregai fosiletatik lortzen da, eta horietatik energia berriztagarrietara jotzeko beharra azpimarratu du. Azken horien erabilerak nabarmen gora egingo duela uste du Pascualek, gas naturalen ustiaketarekin batera. Enpresa handiak salto hori emateko prest daudela uste du, «merkatu hori bereganatzeko» helburuarekin. Halere, urrun ikusten du helmuga, energia berriztagarrietara bideratzen dena inbertsio osoaren %30 baita oraindik.

Lur planeta Ezezagunerako bidaia baterantz abiatu dela: horra Iñaki Petxarroman kazetariak BERRIAren, Jakinen eta Elkarren eskutik argitaraturiko liburuan jorratu duen ideia. Azaldu duenez, bidaia horrek ez du atzera-bueltarik, eta planetan bizi den orori eragingo dio, gizakiak barne. Baina denbora amaitzen ari dela ohartarazi dute adituek: gehienez hamarkada bat luke gizateriak beste norabide bat hartzeko eta planetaren berotzearen eta bioaniztasunaren galera handiaren alderik kaltegarrienak leuntzeko.


Koplarik gabe, bertsotan

Summary: Koplarik gabe, bertsotan. Aukera berdintasuna bermatzea zaila izango zela aurreikusita, Bertsozale Elkarteak bertan behera utzi du Bizkaiko Bertsolari Txapelketa. Kopla Barik bertso zirkuitua antolatu du.

Errenkadan iristen ari dira bertan behera utzitako egitasmoen albisteak, eta gaurkoa Bizkaiko Bertsozale Elkarteak eman du. Udazkenean zen jokatzekoa Bizkaiko Bertsolari Txapelketa, baina, osasun krisiaren ondorioz baldintza egokietan egiteko zailtasunak izango zirela ikusirik, elkarte antolatzaileak bertan behera uztea erabaki du. Elkarteak badaki, ordea, bertsolarientzat txapelketa garrantzitsua dela, eta bertsozaleak bertso gosez direla, eta hutsunea betetzeko «bertso zirkuitu» bat antolatu du: Kopla Barik. Larunbatean izango du lehen saioa, eta beste hirurekin osatuko dute. Aitzakiarik gabe, bertsoak Bizkaiko plazak har ditzan.

«Bertsozaleentzat eta elkartearentzat garrantzi handia du txapelketak, baina ikusi genuen ez zela une egokia egiteko: txapelketak sailkapen izaera du, asko baldintzatu dezake bertsolariaren ibilbidea, eta saio batean ez parte hartzeak ekar dezake txapelketan ez jarraitzea». Hala azaldu du erabakia Ione Narbaiza Bizkaiko Bertsozale Elkarteko koordinatzaileak.

Elkartearentzat erabaki «gogorra» izan dela aitortu du Narbaizak, baina azaldu du prozesuan bertsolariekin harremanean izan direla, eta haiek ere ulertu dutela: «Ikusten zuten berrogeialdiekin arriskua zegoela kanporaketaren bat ez jokatzeko eta bidea mozteko, eta ondo hartu zuten erabakia».

Txapelketarik ez izateak ez du esan nahi, ordea, saiorik antolatu ezin denik, eta elkarteak, horretarako aukera ez ezik, horren premia ere ikusi du. «Beharrizana dago: bertsozaleak bertso gosez daude, eta elkarte moduan ardura ere badugu, asko murriztu baita saio kopurua». Hala, plazari bultzada emateko ahalegina egin dute, eta Kopla Barik zikloan txapelketa garaiko saioak eskainiko dituzte, txapelketaren presioa baztertuta. «Kopla Barik deitu diogu, egoera honetan ere koplak alde batera utzi eta, aitzakia barik, saioak antolatuko ditugulako», zehaztu du Narbaizak.

Lau saio egingo dituzte: formatu txikiko hiru, eta formatu handiagoko jaialdi bat. Saioen aniztasunak plaza islatzea izan dute helburu, «txapelketa ez baita plaza bakarra», elkarteko koordinatzailearen hitzetan. «Erakutsi nahi dugu formatu eta izaera ezberdineko saioak egin daitezkeela, bertsozale bakoitzak bere gustukoa aurki dezan».

Larunbatean abiatuko da zikloa, Mungiako Olalde aretoan, bertso saio musikatu batekin. Aitor Bizkarra, Arrate Illaro, Malen Amenabar, Ibon Ajuriagojeaskoa, Etxahun Lekue eta Nerea Ibarzabal bertsolariek Ixak Arruti eta Eneko Sierra musikarien konpasen erritmora kantatu beharko dute. Gai jartzailea Idoia Anzorandia izango da.

Bigarrena bertso trama bat izango da: Eneko Abasolo Abarkas, Jone Uria, Julen Arzanegi, Miren Amuriza, Txaber Altube eta Unai Mendiburu bertsolariek pertsonaia jakin batzuen roletik kantatu beharko dute, eta istorioa eraikiz joan, Lilibertso bertso eskolako gai jartzaileek agintzen dizkieten bideetatik, trama bat osatu arte. Azaroaren 14an egingo dute, Igorreko Lasarte aretoan.

Azaroko azken larunbatean, 28an, bertsolariak lehian jarriko dira, sariketa saio batean. Ander Elortegi, Imanol Uria, Irune Basagoiti, Oihana Bartra, Onintza Enbeita eta Xabat Galletebeitia arituko dira kantuan, eta Albe Algortako bertso eskolako kideek jarriko dizkiete gaiak. Durangoko Plateruena antzokian izango da.

Azkenik, abenduaren 20an, zikloari txapela jartzeko, saiorik bereziena egingo dute, Getxoko Muxikebarri zentroan. Bizkaiko txapeldun izan diren zortzi bertsolari igoko dira oholtzara: Arkaitz Estiballes, Etxahun Lekue, Fredi Paia, Igor Elortza, Onintza Enbeita, Unai Iturriaga, Xabi Paya eta Jon Enbeita. Gaiak plazaratzeko ardura, berriz, txapelketako gai jartzaileen taldearena izango da.

Egitarau horrekin, bertsoa plazara aterata, elkarteak «kultura segurua» dela berretsi nahi du, eta egungo baldintzetan ere askotariko saioak antolatu daitezkeela erakutsi. «Denon ardura baita kultura eta bertsozaletasuna sustatzea».

Duela bi urteko txapelketako finalaurrekoetan eta finalean kantatu zuten bertsolari guztiei eskainiko diete saio batean parte hartzeko aukera, eta, horrez gain, Irune Basagoiti Bizkaiko Eskolarteko Txapelketako irabazleak ere kantatuko du. Pandemiari lotutako neurriak direla-eta bertsolariren batek ezin badu parte hartu, beste bertsolari batek ordezkatuko du, eta ez du bestelako konpromisorik izango. Saioetarako sarrerak salgai daude dagoeneko, www.bertsosarrerak.eus webgunean, eta txarteldegietan ere jarriko dituzte, saioak hasi baino ordu erdi lehenago. Tokiak mugatuta egongo dira.

Txapelketa Nagusia ezbaian

Bizkaiko Bertsolari Txapelketarekin zer egingo duten argitu da dagoeneko, baina Bertsolari Txapelketa Nagusiarekin zer gertatuko den ikuskizun dago gaur-gaurkoz. Lau urtean behin jokatzen da, eta hurrengoak 2021ean izan beharko luke. Euskal Herriko Bertsozale Elkartea egoera ebaluatzen ari da, egungo testuinguruan lehiaketa antolatzeko aukerarik egongo den ala ez aztertzen, eta urte amaierarako hartuko du behin betiko erabakia.


Summary: Biktimak izan dituzte hizpide ETAren jardueraren amaieraren urteurrenean. Jaurlaritzaren ustez, «indarkeria argitzea» eta «erreparazioa» dira aurrera begira egin beharreko urratsak.

Bederatzi urte bete dira ETAk bere jarduera armatuaren amaiera iragarri zuenetik. 2011ko urriaren 20an izan zen hori. Geroztik, ETAk armagabetze prozesu luze bati ekin zion, 2017ko apirilaren 8an azken bururaino iritsi zena, eta 2018ko maiatzaren 3an desegin zen. Euskal Herriko eta Espainiako eragile ugarik adierazpenak egin dituzte urteurrenaren harira; gehienek biktimak izan dituzte gogoan, eta beste zenbaitek aurrera begira egin beharreko urratsak ere aipatu dituzte.

Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak esan du ETAren egiturak bertan behera uzteko prozesua «oso denbora laburrean» egin zela, eta hori «positiboa» eta «beste prozesu batzuetarako eredugarria» suertatu zela, baina oraindik badagoela zer konpondu: zehazki, «herri honek pairatu duen indarkeria argitzea» eta «jasandako minagatik biktimei eman beharreko erreparazioa».

PSE-EEren idazkari nagusi Idoia Mendiak esan du ETAren bukaera hari «aurre» egin ziotenen «meritua» dela, eta Jose Luis Rodriguez Zapateroren gobernua, Patxi Lopezena, Espainiako segurtasun indarrak, Espainiako justizia eta nazioarteko kooperazioa aipatu ditu beren-beregi, «nahiz eta batzuk egia okertzen saiatu».

AVT biktimen elkarteak jardunaldiak egin ditu Donostian, eta han, Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubide, Bizikidetza eta Lankidetza idazkari nagusi Jose Antonio Rodriguez Ranzek berretsi egin du «eskubideen urraketa bakoitzaren aurrean begiak ez ixteko eta pertsona guztien eskubide guztiak defendatzeko konpromisoa». Jardunaldi horietan, AVTko presidente Maite Araluzek esan du «kontakizuna» osatzerakoan biktimena dela «balio duen egia bakarra»..

Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezek esan du ETAren amaieraren ostean Espainiak aurrerapausoa egin zuela «adiskidetzea, bizikidetza eta adostasuna» lortzeko bidean. Barne ministro Fernando Grande-Marlaskak, berriz, esan du ETA «demokraziak eta zuzenbide estatuak» garaitu zutela.


Summary: Roglic nagusi Vueltan, eta Tratnik Giroan. Bi txirrindulari esloveniarrak gailendu dira lehen eta hamaseigarren etapan, hurrenez hurren. Roglicek 1,2 kilometro falta zirenean jo du eraso erabakigarria; Tratnik, berriz, eguneko ihesaldi jendetsuko txirrindulari indartsuena izan da.

Esloveniarrak izan dira nagusi Espainiako Vueltan eta Italiako Giroan. Lehenbizikoan, Primoz Roglicek (Jumbo Visma) irabazi du, eta bigarrengoan Jan Tratnikek (Bahrain). Estreinako etapa zen Vueltan, Irun eta Arrate artean (Gipuzkoa), eta iazko garaileak, aurten ere lasterketa irabaztera datorrela erakutsi du. 1,2 kilometro falta zirenean jo du eraso erabakigarria. Bestalde. Tratnik indartsuena izan da eguneko ihesaldia osatu duten 28 txirrindularien artean.

Ez ohikoa da lasterketa bat etapa gogor batekin hastea. Baina hala gertatu da Espainiako Vueltan. Arrateko igoerak eta eguraldiak horretara eraman du. Bost txirrindularik osatu dute eguneko ihesaldia: Remi Cavagnak (Deceuninck), Jasha Sutterlinek (Sunweb), Quentin Jauregik (AG2r), Tim Wellensek (Lotto Soudal) eta Jetse Bolek (Burgos). Baina Movistarrek eta Jumbok kontrol lana egin dute. Elgetako igoeran izan da lehen albistea Chris Froom (Ineos) atzera geratu baita, justu haren taldekide Andrey Amador tiraka ari zenean Carapazentzat.

Ienosek hartu du ardura Arrateko igoeraren lehen kilometroetan, Ivan Ramiro Sosa tiraka jarriz. Baina berehala erantzun du Jumbok. Sepp Kussek erasoa jo du, eta zortzi txirrindulari geratu dira aurrean, tartean Roglic. Ez, ordea, hasiera batean Carapz. Hugh Carthyk (EF) erasoa jo du garaipenaren bila, baina Roglic izan da, 1,2 kilometro falta zirenean eraso erabakigarria jo duena garaipena lortzeko. Carapaz bigarren izan da, eta Dan Martin (Israel) hirugarren, hurrenez hurren. Tropeleko oilar gehienak ez dute ia denborarik galdu Roglicekiko. Halere, sailkapen nagusia lehiatzeko txirrindulari batzuk denbora dezente galdu dute. Esate baterako, Aleksander Vlasovek (Astana) lau minututik gora galdu ditu, Froomek (Ineos), berriz, hamabi.

Giroan lasaitasuna

Giroa datozen egunetako etapa menditsuetan erabakiko da, eta horren zain etapa lasaia izan da hamaseigarrena. Tratnik izan da indartsuena eguneko ihesaldia osatu duten 28 txirrindularien artean. Tropelak patxadaz hartu du eguna, horren seinale, 15 minutura iritsi da helmugara. Ezer ez pasa behar zela zirudienean, azken kilometroan erasoa jo du Joan Almeida liderrak (Deceuninck). Azken metroetako %20eko aldapa baliatu, eta lehiakide zuzenei tartea ateratzen saiatu zen. Atzean, baina, adi egon ziren beste faboritoak. Helmugan, bi segundoko tartea besterik ez zuen lortu. B


Summary: Pilotari grebalariek eta Baikok pixka bat hurbildu dituzte jarrerak. Enpresak kontuak erakutsi dizkie pilotariei, eta barne arauak aldatzeko hitz egiteko prest dagoela esan die. Aurki beste bilera bat egitea hitzartu dute, baina pilotariek grebari eutsiko diote.

Amaitu da Baiko enpresako eta pilotari grebalarien ordezkariek Bilbon egin berri duten bilera. Jarrerak hurbildu dituzte hainbat puntutan, baina ez kirolariek greba uzteko behar adina.

Pilotarien eskaeretako bati men egin dio enpresak, eta kontuak erakutsi egin die. Kirolariei eskainitako lan baldintzak justifikatzeko, enpresaren diru egoera txarra argudiatu zuen enpresak. Kontuok aztertuko dituztela esan dute pilotariek. Horrez gain, enpresa barruko arauak aldatzeko eskatu dute grebalariek, eta enpresa prest agertu da horren inguruan hitz egiteko.

Halere, ez dute aurrera egin beste gai batean: kanporaturiko lau pilotarien egoera berriz aztertzeko eskatzen dute grebalariek. Enpresak ezetz esan du; Enpresen Ligarekin hitz egingo duela horretaz, baina ez pilotariekin.

Grebalariek esan dute neurri zehatzak nahi dituztela, eta proposamenak paperaren gainean jartzea. Bitartean, grebari eutsiko diote. Gaineratu dute prest daudela edonoiz hitz egiteko, eta aurki egingo dutela beste bilera bat.

Jokin Altunak, Joseba Ezkurdiak, Aimar Olaizolak eta Mikel Urrutikoetxeak Pilotarien Elkartea sortu osteko hurrengo egunean bildu dira Baikoko eta pilotari grebalarien ordezkariak. Zabala «harrituta» agertu da elkartea eurekin hitz egin gabe sortu dutelako. «Ni ez nau ordezkatzen azken bost hilabeteetan beren eskubideen eta pilotarien alde borrokan aritu den taldea baztertu eta alboratu duen inork. Are gutxiago, mugimendu horiek greban dauden pilotariekin hitz egin gabe egiten direnean». Azaldu duenez, «denok» uste dute elkarte bat «beharrezkoa» dela, eta horrela erakutsi zuten Tolosan egindako agerraldian, baina zehaztu duenez, duela hilabete elkartea eratzeko proposamena egin zieten Olaizola II.ari eta Urrutikoetxeari, eta ezetz esan zuten. Horren harira, jakinarazi du elkarte bat sortzeko hilabete bat behar dela esan ziela alor horretako aditu batek. Halaber, azpimarratu du ordezkariak «aukeratu» egiten direla, «eta ez inposatu». Haren ustez, bilatzen dutena ez da arazoa konpontzea, «greba altxatu eta txapelketak jokatzea baizik». Baikoren eta haren enpresako hamabost pilotari grebalarien arteko gatazkak erabat etenda du pilotaren jardun nagusia. Batetik, ez da binakakoaren finala jokatuko EAEko Auzitegi Nagusiak ELAk Eskuz Pilotako Enpresen Ligako (EPEL) epaile bakarrak hartutako erabakiaren aurka jarritako salaketaz epaia eman arte: greba egiteagatik, epaileak 22-0 galdutzat eman zien Asier Agirreri eta Jon Ander Albisuri Joseba Ezkurdiaren eta Iñigo Bikuñaren aurkako finalerdietako ligaxkako partida erabakigarria, baina sindikatuaren arabera, erabaki hori hartuta, EPELeko epaileak greba eskubidea «urratu» zuen. EAEko Auzitegi Nagusiak salaketa horren inguruan epaia eman arte asteak igaro zitezkeenez, kautela neurriak hartzeko eskatu zuen sindikatuak, epaia iritsi artean finala ez zedin jokatu, eta kalteak ez zitezen handiagoak izan. EAEko Auzitegi Nagusiak onartu egin zuen eskaera, eta bertan behera utzi zuen Binakako Txapelketaren finala.

Bestetik, auzitegi horrek hartutako erabakia balazta izan da asteburu honetan banakakoa has dadin. Izan ere, Baikoko zenbait pilotari grebalari parte hartzekoak ziren: Oinatz Bengoetxea, Iñaki Artola, Joanes Bakaikoa, Jon Ander Peña eta Aitor Aranguren edo Agirre. Horiek lanuzteari eutsi eta jokatzeari uko eginez gero, EPELeko epailea aurrekoan hartutako erabaki bera har zezakeen: 22-0 galdutzat ematea neurketa. Baina orduan, ELAk berriro izango luke aukera salaketa jartzeko eta kautela neurriak eskatzeko, banakakoa ere bertan behera gera zedin. Eta auzitegiak hartu berri duen erabakia kontuan hartuta, oso litekeena litzateke banakakoa ere etenda geratzea.

Ezkurdiak, Altuna III.ak, Olaizola II.ak eta Urrutikoetxeak osatutako Pilotarien Elkarteak EPELi eskatu eta hark onartuta, astebete geroago hasiko da banakakoa. Baina ikusteko dago ordurako Baiko eta haren enpresako pilotari gehienen arteko lan gatazka konponduta dagoen edo ez.


Summary: Ostalarientzako diru laguntzak eskatu ditu EH Bilduk. Sektorea erreskatatzeko plan bat aurkeztu du koalizioak: Eusko Legebiltzarreko osoko bilkurara eramango du.

Pandemia ostalaritza bereziki jotzen ari dela eta, sektore hori erreskatatzeko plan bat aurkeztu du EH Bilduk, eta iragarri du Eusko Legebiltzarreko osoko bilkurara eramango duela. Iker Casanova legebiltzarkideak gaur eman du proposamenaren berri: jarduera eteten dutenentzat, 600 eta 1.200 euro arteko diru laguntzak abiatzea, eta diru sarreren %25 baino gehiago galdu dutenentzat, 400 eta 800 euro artekoak; berez, langile autonomo guztiei iritsi beharko litzaizkieke laguntza horiek, koalizioaren arabera.

Ostalarientzako diru sail hori administrazioak berak jartzea aurreikusi du Casanovak, eta apirilean autonomoentzat irekitako laguntza programa berreskuratzea galdegin du: «Lakuak ia 16.000 eskari jaso zituen, baina ia 10.000 laguntza barik geratu ziren aurrekontu saila berehala agortu zelako». Era berean, alokairuen zama nola arindu aztertzea nahi du EH Bilduk: txosten juridiko bat egiteko eskatu dio Jaurlaritzari, aztertzeko legez zein den bide egokia alokairuen prezioak jaisteko. Zerga zorrak geroratzea eta zergen zein Gizarte Segurantzaren kotizazioen ordainketa etetea ere proposatu du.

Koalizioak emandako datuen arabera, ostalaritzako 13.000 establezimendu inguru daude Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan orotara, eta 62.000 langile dauzka sektoreak. Casanovak ohartarazi du «oso krisi sakonean» daudela, eta zuloa areagotu daitekeela, datozen egunotan edo asteotan Eusko Jaurlaritzak neurri murriztaileagoak hartzen baditu —Nafarroan tabernak eta jatetxeak itxi egingo dituzte ostegunetik aurrera—: «Enpresa askoren egoera jasangaitza da, eta, berehalako neurriak hartu ezean, denbora kontua da enpresa gehiago ixtea. %50eko edukiera duen negozio batek ezin die %100ean mantentzen diren gastuei aurre egin». Ildo horretan, Jaurlaritzaren «inakzioa» kritikatu du legebiltzarkideak: «Instituzioek abandonatuta dago sektorea. Une honetan ez dago ezer, laguntza bat ere ez».


Summary: Kataluniako Mossoen buru ohi Trapero errugabetu du Espainiako Auzitegiak. SER irratiak zabalduriko informazioaren arabera, epaileek ez dute sediziorik ikusi poliziaburuaren ekintzetan. Hamar urteko zigorra eskatzen zuten haren aurka.

SER irrati kateak zabaldu duenez, Espainiako Auzitegiak errugabetzat jo du Josep Lluis Trapero, Kataluniako Mossoen buru ohia. Informazioaren arabera, epaimahaiak erabaki du ez zuela sediziorik egin, ezta desobedientzia ere. Hamar urteko zigorra eskatzen zuen fiskaltzak poliziaburu ohiaren kontra.

Bihar jakinaraziko diete aldeei epaia. Concepción Espejel epaileak ez du bat egin auzitegiko beste kideekin, eta boto partikularra eman du.

Traperoz gain, Mossoetako zuzendaritzako Teresa Laplana, Cesar Puig eta Pere Soler ere errugabetzat jo dituzte.

Auzitegiak ez du frogatutzat eman Traperok eta beste akusatuek Espainiako epaitegien aginduak betetzea galarazi edo oztopatu izana, eta ez du uste Diego Perez de los Cobos Guardia Zibileko Koronelaren lekukotasuna aski denik zigorra ebazteko.

Mossoek 2017ko urriaren 1eko erreferendumean izan zuten jokabidea epaitu zuten urte hasieran. Traperok azaldu zuen bera 2017ko apirilean Mossoen buru izendatu izanak —U-1eko erreferenduma baino hilabete gutxi lehenago— ez zuen loturarik izan prozesu subiranistarekin, Carles Puigdemont Kataluniako presidente zenak ez zuela bere izendapenaren berri, eta Albert Battle Mossoen zuzendari ohiak proposatu zuela kargurako. Puigdemontekin zuen harreman pertsonalaz galdetuta, «ez ona, ez txarra» zela esan du, eta horrek ere ez zuela zerikusirik izan izendapenean. «Ahal genuen guztia egin genuen erreferenduma egin ez zedin; agindu guztiak bete genituen». Eskoletan bildu zen jendearen erresistentziak, ordea, ez zien lana erraztu: «Eskoletara sartzeko banan-banan kendu behar genuen pertsona bakoitza; ez genuen espero jendeak halako indarrarekin defendatuko zituenik hautetsontziak».

2017ko irailaren 20ko protestetan, Kataluniako poliziek izan zuten jokabideaz ere jardun zuen Traperok epaiketan. Milaka manifestari Kataluniako hainbat tokitan elkartu ziren Guardia Zibilak egin zituen erregistroak salatzeko. Kontatu zuenez, Guardia Zibilak laguntza eskatu zien Mossoei, baina, Traperok berak jakinarazi zienez, ez zuten efektibo nahiko eskariak betetzeko: «Aurreikuspenik gabe ezin genituen osatu 40 metroko bost polizia lerro; saiatu ginen tokietan, parean jarri zen jendea, eta milaka pertsonako kontzentrazio batean arazo larriak sor zitzakeen horrek».


Summary: Onik aurkitu dute Ispasterren galdu den arrantzalea. 56 urteko gizonezkoa bera hurbildu zaie bila zebilzkion erreskate taldeei, desagerpenaren berri eman eta 24 ordu ingurura.

Larrialdi zerbitzuek atzoko 17:00 aldera jaso zuten deia, arrantzale bat desagertu zela Ispasterko Ogeia hondartzaren inguruan (Bizkaia), harkaitzetan arrantzan ari zela. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, gaur arratsaldean onik agertu da 56 urteko gizona.

Itsas Salbamenduak, Gurutze Gorriak, Ertzaintzak eta suhiltzaileek atzo iluntzean bilaketa lanak eten zituzten, eta gaur goizean goiz hasi dituzte berriro. Segurtasun Sailak esan duenez, arrantzalea bere kabuz hurbildu zaie erreskate taldeei, eta, anbulantzia batean osasun egoera onean zegoela egiaztatu ondoren, senideekin itzuli da etxera.


Summary: Haizeteak argindarrik gabe utzi ditu 12.500 etxebizitza Ipar Euskal Herrian. Zuhaitz bat baino gehiago erori da, eta errepideak itxirik gertatu dira hainbat tokitan. Mila irteera baino gehiago egin behar izan dituzte suhiltzaileek. Bideoa albistearen barruan.

Kalte handiak eragin dituzte gaur gaueko haizeteek Euskal Herriko hainbat xokotan, eta horren seinale dira suhiltzaileek gauean egin behar izan dituzten irteerak. Haize ufaden ondorioz, kalean eta errepidean zuhaitzak erori dira, edukiontziak mugitu eta eraikinetako elementuak askatu dira, eta intzidentzia horiei erantzuteko, mila esku hartze baino gehiago izan dituzte suhiltzaileek Hego Euskal Herrian: 526 izan dira Gipuzkoan, 357 Bizkaian, 161 Araban eta ehundik gora Nafarroan.

Ipar Euskal Herrian, argindarrik gabe dira 12.500 etxebizitzatan, Euskal Irratiek jakinarazi dutenez. «Sara eskualdetik hasi eta Zuberoara arte badira elektrika mozketak: Senpere, Azkaine, Ainhoa, Baigorri, Aldudeko ibarra eta Atharratze arte». Irulegiko Irratia eta Xiberoko Botzaren hedapena moztua da. Orduko 216 kilometroko haize boladak neurtu dituzte Iratin goizaldean, eta orduko 130 kilometrokoak Zokoan (Lapurdi).

Alerta laranja jarria zegoen bart gauerako, eta haize ufada bortitzen aurreikuspenak bete egin dira: Aralarko meteorologia estazioak orduko 184 kilometrotik gorako boladak atzeman ditu, eta 1445ekoak ere izan dira Oiz mendian. Goizerako, baretu da haizetea baina gauean suhiltzaileek irteera andana egin behar izan dute. Orendainen (Gipuzkoa) izan dira ufadek eragindako kalterik larrienetakoak: herriko kultur etxearen teilatua eta azken solairua eraman du haizeak. Kristalezko paretak zituen, eta, lehenbizi, leiho batzuk apurtu dira, gero haizea sartu da, belarena egin du, eta dena eraman du.

Era berean, haizearen ondorioz lau kamioi irauli ziren atzo gauean Nafarroan, bi N-121 errepidean eta beste bi A-12 autobidean; arin zauritu ziren gidariak, baina haietako bat erietxera eraman behar izan zuten. Garraioan ere eragozpen ugari eragin dituzte eroritako zuhaitzek. Gauean hainbat errepide egon dira oztopatuta, eta goizean oraindik arazoak izan dira hainbat tokitan: Nafarroan, NA-2540 errepidean, zuhaitz adarrak kentzen aritu dira 0 eta 9 kilometroen artean, baita NA-4150 bidean ere, Goizueta parean.

Horrez gain, Euskotrenen zerbitzua ere etenda dago Usurbil eta Elgoibar artean (Gipuzkoa); autobusak jarri dituzte tarte horiek egiteko. Gasteizko tranbian ere atzerapenak izan dira.


Summary: Pilotariek azaroaren 30era arte luzatu dute greba. «Fede oneko negoziazio baten zain» hartu dute erabakia, aho batez. Azaldu dutenez, ez dute bat egingo Ezkurdiak, Altuna III.ak, Olaizola II.ak eta Urrutikoetxeak bultzatutako Pilotarien Elkartearekin.

Esana zuten Baikoko hamabost pilotari grebalarien ordezkariek: hasieran hiru asteko lanuztera deitu zutela, baina lan gatazka konpontzen ez bazen prest zeudela luzatzeko. Esan eta egin. Beste hogei egunez luzatu dute greba, azaroaren amaierara arte, hain zuzen ere. Gaur erabaki dute pilotariek, aho batez, «fede oneko negoziazio baten zain». Hauek dira greba egingo duten egunak: urriaren 30a eta 31a, eta azaroaren 1a, 2a, 6a, 7a, 8a, 9a, 13a, 14a, 15a, 16a, 20a, 21a, 22a, 23a, 27a, 28a, 29a eta 30a.

Pilotariek «espero» dute eta «nahi» dute gatazka datozen egunetan konpontzea eta enpresak «benetako edukiak dituen negoziazio bat hastea». «Atzoko negoziazio bileran zenbait punturi buruz sakon eztabaidatu ahal izan genuen, eta kolektiboak irmoki uste du hurbilketa bat posible dela. Hala ere, enpresak oraindik ez dio inolako eskaintzarik egin greba batzordeari eta, hala izanik, greba bertan behera uzteko arrazoi nahikorik ez dago. Atzo egindako bileraren ostean enpresak adierazitakoari erantzunez, gogorarazi nahi dugu langileen aldarrikapen asko ez direla ekonomikoak, eta enpresak ez duela puntu horietarako ere eskaintzarik egin. Argi dago arazoa ez dela ekonomikoa, borondate arazoa baizik».

Pilotariek berriro azpimarratu dute «negoziatzeko prest» daudela, eta jakin badakitela negoziazio batean bi aldeek uko egin beharko dietela zerbaiti. «Baina akordioak lortzeko, beharrezkoa da negoziazio mahaian lasaitasunez eseri eta fede onez negoziatzea, harrotasuna alde batera uztea eta greba eskubideari zor zaion errespetua erakustea». Haien arabera, azken asteetan Baikoren aldetik ikusi dituzten praktikak ez doaz bide horretan. «Aurretik ere esan dugu, ez dugu nahi negoziazio hau gudu legal bat bilakatzerik, baina greba eskubidearen aurkako urraketak pilatzen ari dira».

Pilotariek, halaber, jakinarazi dute ez dutela bat egingo Joseba Ezkurdiak, Jokin Altunak, Mikel Urrutikoetxeak eta Aimar Olaizolak bultzatutako Pilotarien Elkartearekin. «Hasiera-hasieratik defendatu dugu elkarte parte-hartzaile baten beharra, sektoreko pilotari guztiei lekua egingo diena, elkartean sartzeko eperik jarriko ez diena eta zuzendaritza karguak inposaketa bidez erabakiko ez dituena. Horregatik, beti izango gaituzte bidelagun halako elkarte bat sortzeko eta kolektibo gisa ditugun eskubideak eta beharrak defendatzeko. Jakina, guk defendatuko dugun elkarte horrek parte hartze demokratikoa izan behar du, estatutuak kolektibo osoaren artean adostu beharko dira, lortu nahi diren helburuak guztion artean finkatu, eta bozketa bidez aukeratu elkartearen zuzendaritza, osaera, osaketa, funtzionatzeko moduak eta erabakiak hartzeko prozedurak".

Azkenik, diote «albiste ona» dela Baikok eta Enpresen Ligak hausnarketa bat egin izana eta talde gisa egiten ari diren «aldarrikapenen zilegitasuna onartu izana», eta espero dutela jarrera hori greba batzordearekin datozen egunetan egingo diren bileretan «islatzea», greba bertan behera utzi ahal izateko eta «asteburu honetan bertan» berriro lan egiteko aukera izan dezaten.p>

Baikok ohar batekin erantzun du. Haren arabera, bi aldeak «oso urrun» daude akordio batetik, eta prest azaldu da pausoak emateko, «betiere egungo krisi ekonomikoa kontuan hartuta». Dioenez, beste aldeak «hasierako planteamenduei» eusten die. «Ezinbestekotzat» jo du greba bertan behera uztea, eta azpimarratu du ezin dituela «osasun eta ekonomia krisi honetan» greba batzordeak egindako eskaerak onartu. Gastuak %22,5 handituko liratekeela dio.


Summary: Udako hiruhilekoak %10era jaitsi du langabezia tasa. Itxialdiko hiruhilekoaren aldean, zortzi hamarren apaldu da; 8.600 langabe gutxiago daude Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

2020ko hasierak, langabeziari dagokionez, joera negatiboa ezarri zuen Eusko Jaurlaritzaren eskumeneko hiru lurraldeetan, Eustaten arabera, %9,5etik %9,9ra igaro baitzen tasa. Bada, lehen hiruhilekoaren egoera hori nabarmen okertu zen bigarren hiruhilekoan, itxialdiak gogorren jotako sasoian, eta indizeak %9,9tik %10,8ra egin zuen salto. Orain, berriz, Eustatek dio udako hiruhilekoak, uztailetik irailekoak, zauriak apur bat arindu dituela, langabezia tasa %10era jaitsi baita, eta 8.600 pertsona gutxiago baitaude lanik gabekoen zerrendan Araba, Bizkai eta Gipuzkoa osoan. Hala, irailaren amaieran, 101.800 langabe zeuden hiru lurralde horietan.

Kopuru horiek Eusko Jaurlaritzak urte amaierako aurreikusitakoak baino hobeak dira. Langabezia tasa %11,2ra igoko dela aurreikusi du Gasteizek, eta 30.000 landunek beharra galduko dutela. Kontuan hartu behar da, hala ere, ABEE batean dauden pertsona gehienek, % 98,6k, lanean jarraitzen dutela Eustatentzat, hiru hilabete baino lehen lanera itzultzeko asmoa dutelako edo soldataren % 50 baino gehiago kobratzen jarraitzen dutelako.

Turismoak inoizko urterik beltzena izan badu ere, zerbitzuen ekarpenak apaldu du langabezia gehien, 3.700 landun gehiago egon baitira sektore horretan udako hiruhilekoan. Bestalde, Industriak sufritzen jarraitzen duela adierazten du enplegu sorkuntzak, 100 langile gehiago baizik ez baititu zenbatu. Eraikuntzak, berriz, aldaketarik gabe jarraitu du; eta lehen sektoreak galera nabarmena izan du, 900 langile gutxiagorekin.

Gauzak horrela, 2020ko hirugarren hiruhilekoko datuen arabera, 916.300 pertsona landun daude betiere Araban, Bizkaian eta Gipuzkoako eremuan, aurreko hiruhilekoan baino 3.100 gehiago (+% 0,3). Biztanleria landunaren eta langabearen bilakaeraren ondorioz, jarduera tasa % 54,5 da, eta 0,4 puntu jaitsi da aurreko hiruhilekoarekin alderatuta.

Lurraldeka

Lurraldeka, eta aurreko hiruhilekoarekin alderatuta, Gipuzkoan hazi da gehien okupazioa, 1.600 landun gehiagorekin; ondoren Araban, 1.000 gehiagorekin, eta segidan Bizkaian 400 landun gehiagorekin. Generoari dagokionez, okupazioaren hazkundea gizonen artean gertatu da, aurreko hiruhilekoan baino 4.000 landun gehiagorekin; emakume landunak, berriz, 900 gutxiago dira.

Bestalde, hiru lurraldeetan dauden 899.300 familietatik heren batek ez dute pertsona aktiborik; hamar familiatik ia seitan pertsona aktibo guztiak lanean daude, aurreko hiruhilekoan baino 4.300 familia gehiago; gainera, pertsona aktibo guztiak langabezian dituzten familiak 31.700 dira, aurreko hiruhilekoan baino 1.200 gutxiago.

Urte arteko aldeari dagokionez, zulo handia egin du pandemiak. Azken urtean, landunen kopurua % 4,4 jaitsi da, eta langabezia tasa % 9,4tik % 10era igo da. Gainera, biztanleria landuna % 4,4 jaitsi da 2019ko hirugarren hiruhilekoarekin alderatuta, eta langabezia tasa ehuneko 0,6 puntu igo da (% 9,4tik % 10era); beraz, 2.300 pertsona gehiago daude langabezian EAEn, 2019ko hirugarren hiruhilekoarekin alderatuta.


Summary: Iberdrolak AEBetako PNM Resources konpainia erosi du. Enpresak Mexiko Berrian eta Texasen du jarduera, eta haren truke 3.663 milioi euro ordainduko ditu. AEBetako energiaren sektoreko konpainiarik handienetako bat sortuko da hala.

Iberdrolak akordioa lortu du Ameriketako Estatu Batuetako PNM Resources elektrizitate konpainia erosteko. Salmenta AEBetako filialaren, Avangrid enpresaren bitartez gauzatu da, eta, haren truke, 3.663 milioi euro ordainduko ditu. Mexiko Berria eta Texas estatuetan du jarduera konpainiak.

Iberdrolak jakitera eman duenez, adiskidetasunez egindako salerosketa izan da, eta fusio bitartez gauzatuko da. Hala, PNM Resources Avangriden integratzeari esker, AEBetako konpainiarik handienetako bat sortuko da energiaren sektoreari dagokionez –sei estatutan hamar konpainia izango baititu taldeak– eta hirugarren operadorea bilakatuko da berriztagarrietan. PNM Resources konpainiaren balioa 7.019 milioi eurokoa da egun, zorra barne.

Ignacio Sanchez Galan Iberdrolako presidenteak adierazi duenez, operazioa konpainiak azken 20 urtetan izan duen estrategiaren ondorio da: «Adiskidetasunezko operazioa, negozio arautuetan eta energia berriztagarrietan zentratua, kreditu-kalifikazio ona eta egonkortasun juridiko eta arautzailea duten eta etorkizunean hazteko aukerak eskaintzen dituzten herrialdeetan egindakoa».


Summary: Etxerat-ek ohartarazi du EPPK-ko presoetatik soilik 11 daudela Euskal Herriko kartzeletan. Lekualdaketak Euskal Herrira egiteko eskatu du presoen senideen elkarteak, eta ez Euskal Herritik kanpora.

Azken aste eta hilabeteotan 50 euskal presotik goiti lekualdatu dituzte, horietako gehienak Euskal Herritik 250 kilometroko distantziara dauden espetxeetara. Etxerat euskal presoen senideen elkarteak Euskal Herrira ekartzeko eskatu du, ordea: «Zergatik eramaten dituzte Darocara edo Dueñasera? Zergatik Estremerara, Euskal Herritik 520 kilometrotara? Zergatik ez Zaballara?». Elkarteak salatu duenez, EPPK-ko 222 euskal presoetatik 11 bakarrik daude Euskal Herriko espetxeetan —kolektiboan ez dauden presoak kontuan hartuz gero, hamalau dira guztira Euskal Herrian daudenak—.

Etxerat-ek ohartarazi du lekualdaketak egin diren arren euren senide presoek urrun jarraitzen dutela: «Eta guk urruntzearen ondorioak pairatzen jarraitzen dugu». Urtzi Errazkin Etxerat-eko bozeramaileak zehaztu du presoen erdiak baino gehiago urrunen dauden espetxeetan daudela oraindik: «Nahiz eta lekualdaketa eta mugimendu asko iragartzen ari diren, gaur egun oraindik senideen erdiek baino gehiagok 1.200 eta 2.000 kilometro arteko bidaiak egin behar dituzte senideekin egoteko, oraindik presoen erdiak baino gehiago 600 kilometro baino urrutiagoko espetxeetan baitaude». Gizarteari deia egin dio ez lasaitzeko: «Beldurra dugu gizartean lekualdaketak hartzea urruntzearen amaiera baten gisan: oraindik urruti gaude. Eta gizarteak mugitzen jarraitu beharko du urruntzea amaitzeko».

Urruntze politika hori nazioarteko erakundeen eta osasun agintarien gomendioen kontra egiten ari dela salatu du Etxerat-ek, eta ez dela kontuan hartzen ari «herrialde honetako gehiengo sozial, sindikal eta politikoaren nahia, ezta «pandemiaren testuinguruan euskal preso guztiak euskal espetxeetara ekartzea eskatu duen Eusko Jaurlaritzaren borondatea» ere. Etxerat-en ustez, «bizikidetzarako eta behin betiko bakerako bidea oztopatzen traba da» urruntze politika: «Ezin dugu horrela jarraitu. Justifikaezina da euskal presoen eta haien familien aurkako salbuespenari denbora gehiagoan eustea».

Espetxe legedia betetzeko trabak

Etxerat elkarteak salatu du, halaber, espetxe legedia betetzeko bidea «moteltzen eta eragozten» ari zaizkiela presoei. Etxerat-en datuen arabera, gaur gaurkoz 63 lekualdaketa egin dituzte Espainiako Estatuan 2018ko ekainetik: horietako hamabi Euskal Herrira eta 51 Euskal Herri inguruko espetxeetara. Bertze hamabortz lekualdaketa daude iragarrita, oraindik gauzatu ez direnak.

Larriki eri diren eta 65 urtetik goiti dituzten presoak askatzeko eskatu du Etxerat-ek, baita kartzelan 30 urtetik goiti daramatzaten Frederique Haranburu, Jakes Esnal eta Ion Kepa Parot askatzeko ere —biziarteko zigorra dute—.

Bide horretan, Sarek heldu den urriaren 24rako Donostian eginen duen mosaikoa «txalotu» du elkarteak.

Mobilizatzeko deia egin du LABek

LAB sindikatuak atxikimendua eman dio larunbatean Sarek eginen duen protestari: han izanen dira Garbiñe Aranburu idazkari nagusia eta Aiora Imaz batzorde exekutiboko kidea. Sindikatuak mobilizatzeko deia egin die langileei, «bizirik, osasuntsu eta etxean nahi ditugulako». Ostiralean, Bilbon, protestara aterako dira bertze hainbat sindikaturekin batera, 11:30ean, Plaza Eliptikoan. Salbuespen politika bukatzeko eskatu du sindikatuak.

Artolazabal, hurbiltzearen alde

Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak Onda Vasca irratian egindako adierazpenetan erran du euskal presoen hurbiltzeak «ekarpena» eginen lukeela «bizikidetzaren normalizazioan». Haren hitzetan, ez da «desiragarria» gizarte «demokratiko» batean «salbuespen egoerak» gertatzea.


Summary: «Neurri selektiboak» hartzeko aukera aztertuko dute bihar. Aztertuko dute zein neurri hartu 5.000 biztanletik gora eduki eta kasu positiboak 100.000 biztanletik 500 baino gehiago dituzten udalerrietan.

LABI babes sozialerako Euskadiko planaren aholku batzordean batzartuko dira bihar Jaurlaritza, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ahaldun nagusiak, Bilboko, Donostiako eta Gasteizko alkateak eta Espainiako Gobernuak Euskal Autonomia Erkidegoan daukan ordezkaria, COVID-19aren izurriaren hazkundeari aurre egiteko «neurri selektiboak» hartzeko aukera aztertzeko. Zehazki, 5.000 biztanle baino gehiago izan eta 100.000 biztanletik 500 positibotik gorako tasa duten herrietan hartu beharreko neurriak aztertuko dituzte.

Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak eman du biharko batzarraren berri. Azaldu du «egoera epidemiologikoaren jarraipen zehatza» egiten ari direla, eta Osakidetzaren eta Osasun Sailaren bidez «esfortzu izugarria» egiten ari direla baheketak egiteko: «13 eta 40 urte bitarteko biztanleria helburua identifikatzen ari gara udalerri batzuetan. Ikusiko dugu zeintzuk diren emaitzak»

LABI bihar batzartuko da, ezagutu eta gero EAEko Auzitegi Nagusiak zer erabakitzen duen Jaurlaritzak izurriaren hazkundea apaltze aldera hartutako neurrien inguruan. Besteak beste, bilerak sei pertsonatara mugatzea, elkarte gastronomikoak ixtea eta tabernen edukiera %50era jaistea erabaki zuen Jaurlaritzak.

Ildo horretan, Jonan Fernandez Trantsizio Sozialerako eta 2030 Agendarako idazkariak ETB1en eginiko elkarrizketa batean azaldu duenez, orain arte hartutako neurriak «nahikoa izan daitezen» hartu dira, baina erantsi du egoera «oso aldakorra» dela eta «astero eta ia egunero» azartu behar dutela zer neurri hartu, «neurri horiek zein ondorio dituzten eta, horren arabera, erabakiak hartu, betiere adituen iritzia entzunez».

Neurriak EH Bilduk gobernatutako herrietan

Pandemiari eta haren ondorioei aurre egiteko, «elkarlana eta baliabideak» eskatu dizkiote Jaurlaritzari EH Bilduko alkateek. Zehazki, osasun baliabideak «modu partekatuan» erabiltzeko eskatu dio Nagore Alkorta Azpeitiko alkate eta Eudelen presidenteordeak Jaurlaritzari: «Gure herrietan baheketa bat egin behar izan denean, sarritan hedabideen bitartez izaten dugu horren berri. Gure udalerrietako datuen berri ere hedabideen bidez izaten dugu, nahiz eta semaforo gorria izan eta egoera larria izan. Beharrezkoa da informazioa guztion artean partekatzea, dauden baliabideak guztion artean partekatzea, modu horretara eraginkorragoak izango garelako birusaren aurkako borrokan». Gainera, zaharren egoitzetako datuak eta ikastetxeetako datuak egunero udaletara heltzeko eskatuko du Alkortak Eudelen zuzendaritzak bihar egingo duen bileran.

Era berean, EH Bilduk gobernatutako udalerrietan neurriak zorroztuko dituzte: esaterako, eraikin publikoetan segurtasun neurrien inguruko informazioa handituko dute eta segurtasun neurriak zorroztuko dituzte. «Zaintza komunitarioari» dagokionez, herriko merkatari eta ostalariekin eta beste eragileekin hitz egiteko konpromisoa hartu dute alkateek.


Summary: Oraindik ez dituzte aurkitu AEBek mugan bereizitako 545 adingaberen senideak. ACLUk adierazi du lanean jarraituko duela adingabeak euren senideekin elkartzeko. 25 bat familia dira AEBetara itzultzekoak.

Donald Trump AEBetako presidenteak 2018an ezarri zituen migrazio politiken ondorioz, herrialdeak Mexikorekin duen mugatik legez kanpo sartu ziren hainbat adingabe euren senideengandik banatu zituzten. ACLU Ameriketako Askatasun Zibilen Batasunaren arabera, abokatuek ez dute lortu adingabe horietako 545en senideak aurkitzerik.

2018. urtean hegoaldeko mugako kontrolak are gehiago zorroztu zituztenean, 2.800 familia inguru bereizi zituzten. Gehienak AEBen esku zeuden gobernuak legea atzera bota zuenean. Dena dela, Kaliforniako epaile federal batek zenbait abokaturi familia horiek atzera elkartzeko eskatu zienerako, euren seme-alabengandik bereizitako 1.000 guraso deportatu zituzten, NBC News katearen arabera.

Lee Gelernt ACLUko abokatuaren esanetan, datu horiek «errealitate tragikoa» erakusten dute. Adierazi du ez dakiela noiz lortuko duten familia guztiak identifikatzea. «Lanean jarraituko dugu guzti-guztiak aurkitu arte, behar adina denbora emango dugu bila».

Oraingoz, ACLUk 550 adingaberen baino gehiagoren senideak aurkitzea lortu du, eta espero dute 25 bat AEBetara itzuliko direla berriro elkartu daitezen.


Summary: Indurainek aitortu du Nafarroako osasun sistema egoera «zail baten atarian» dagoela. 1.186 positibo atzeman dituzte azken orduetan Hego Euskal Herrian. Azken astebetean 74 pertsona hil dira Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan.

Beste 1.186 positibo atzeman dituzte azken 24 orduetan Hego Euskal Herrian, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak zabaldutako datuen arabera. Gipuzkoa da positibo gehien izan dituen lurraldea, 377 PCR probak eman baitute positibo; bezperan baino 73 gehiagok. Gipuzkoako kutsatze tasa 500 kasutik gora jarri zen atzo, eta hazi egin da azken orduetan: 533 dira orain.

Nafarroan, nabarmen egin du behera kopuruak: atzo 367 izan ziren, bezperan baino 211 gutxiago. Bizkaian, berriz, beste 342 pertsonak eman dute positibo; asteartean baino 77 gehiagok. Araban ere hazi da kutsatuen kopurua, bezperako datuarekin alderatuta: 85 izan dira azken 24 orduetan, eta 55 bezperan.

14.542 PCR proba egin zituzten atzo Hego Euskal Herrian, eta, datu horiekin, positibo tasa %8,1koa da.

Gainera, hildako kopuruaren datuak ere eman dituzte bi administrazioek. Azken orduetan zortzi pertsona hil direla jakinarazi du Nafarroako Gobernuak, eta astebetean, 30. Jaurlaritzak, berriz, azken astebetean hildakoen kopurua eman du: 44 izan dira. Beraz, 74 pertsona hil dira azken zazpi egunetan koronabirusak jota lau herrialdeetan. Euskal Herri osoan 70 pertsona hil ziren aurreko astean.

642 paziente daude ospitaleratuta, eta 97 zainketa intentsiboen unitatean. Nafarroan, zehazki, 38 daude ZIUetan, eta Santos Indurain Osasun kontseilariak aitortu du datu «kezkagarriak» direla: «Detekzio gaitasunaz harago, datuek Nafarroako osasun sistema kokatzen dute egoera delikatu baten atarian».


Summary: Traperoren absoluzioa, buruzagi independentisten aurkako epaiarekin kontraesanean. Aragonesen esanetan, «deseraikitzen» ari da «independentismoaren kontrako auzi orokorra». Puigdemontek salatu du sinesgarritasuna aitortu zaiela «gezurretan» aritu diren Espainiako agintari polizialei.

Aske eta kargurik gabe utzi du Espainiako Auzitegi Nazionalak Josep Lluis Trapero Mossos d'Esquadra Kataluniako Poliziaren buru ohia. Epaimahaiaren erabakia filtratu zuten atzo prentsara, eta gaur egin dute publiko epaia. Auzitegiak frogatutzat jo duenez, Traperok ez zuen jokatu une hartako Generalitateko agintarien irizpide politikoen esanetara, eta Espainiako Fiskaltzak agindutakoa betetzeko borondatez jardun zuen, 2017ko urriaren 1eko erreferenduma eragozte aldera. Eragile independentisten arabera, auzitegiaren ebazpena kolpe gogorra da fiskaltzarentzat, eta agerian utzi du Kataluniako prozesu independentistaren kontrako auziaren oinarririk eza. Hori dela eta, urriaren 1eko erreferenduma sustatzeagatik espetxeratuta dauden buruzagi independentisten amnistia aldarrikatu dute beste behin.

Fiskaltzak matxinada delitua leporatu zion hasieran Traperori, eta 11 urteko espetxe zigorra eskatu zuen harentzat. Epaiketaren amaieran, baina, akusazioa aldatu zuen. Sedizio delitua leporatu zion, eta hamar urteko kartzela zigorra galdegin zuen Mossoen buruarentzat. Epaimahaiak sediziorik ez dela uste izatekotan, desobedientzia delitua proposatu zuen ordezko aukera gisa. Auzitegiak ebatzi du Trapero eta harekin auzipetuta zeuden Mossoetako beste hiru goi agintari ez direla delitu horietako bat beraren arduradun. Erabakia ez du aho batez hartu. Boto partikularra eman du Concepcion Espejel epaimahaiko presidenteak. Trapero sedizioagatik zigortu behar zela babestu du.

Hala, Auzitegi Nazionalak ez dio baliorik aitortu akusazioaren lekuko garrantzitsuenetako bat izan denaren testigantzari: Diego Perez de los Cobos Guardia Zibilaren koronelari, urriaren 1eko erreferenduma eragozteko polizia indarren —Mossoen, Gaurdia Zibilaren eta Espainiako Poliziaren— koordinazio arduradunari. Hain justu, Espainiako Auzitegi Gorenak, iazko urriaren 14an, bederatzi buruzagi independentista hamahiru urtera arteko kartzelara zigortu zituen epaian, sinesgarritasun osoa aitortu zion Perez de los Cobosek Traperoren kontra esandakoei. Gorenak ziurtatu zuen Kataluniako Polizia Generalitateko arduradunen irizpide politikoen menetara aritu zela, fiskaltzak erreferenduma eragozteko emana zuen agindua «itxuraz» betetzeko, baina horiek hartutako neurriak «eraginik gabekoak izateko borondate irmoarekin».

Olga Tubau Traperoren defentsa abokatuak ohar bidez adierazi du Auzitegi Nazionalaren epaiak Mossoen buruaren eta Kataluniako Poliziaren «ohore profesionala leheneratu» duela epaiarekin. Haren esanetan, frogatuta gelditu da mossoek sekula ez zutela jardun «elkar hartze politikoarekin», baizik eta «irizpide polizialei» jarraitu zietela soilik, «agindu judizialak betez eta herritarren segurtasuna eta ordena publikoa zainduz».

«Gezurrak», agerian

Traperoren absoluzioa publiko egin eta gutxira, Auzitegi Nazionalaren erabakia izan dute hizpide Kataluniako hainbat buruzagi independentistak. Carles Puigdemont Generalitateko presidente ohiak «poza» agertu du Twitter bidez, baina jarraian ohartarazi du «bidegabekeria» ez dela desagertu, «sinesgarritasuna eman zaielako oinarrik gabeko kasu bat eraikitzen ari zirela bazekiten Polizia agintari espainiar batzuei». Horiek «gezurretan» aritu direla salatu du. Bestalde, gaineratu duenez, Traperoren absoluzioak baieztatu egin du espetxeratuta dauden buruzagi independentisten kontrako kondena «estatu erabaki bat» izan zela. «Zigorra eta mendekua izan zen».

Espainiako Auzitegi Gorenak iaz emandako epaiarekin lotu du Traperoren absoluzioa Pere Aragones Kataluniako Gobernuko presidenteordeak. Galdera bat egin du: «Zer egiten dute preso politikoek kartzelan, independentismoaren kontrako auzi orokorra deseraikitzen ari denean?».

Ildo beretik mintzatu dira ANC eta Omnium Cultural gizarte eragileak ere. Omniumen iritziz, Mossoen kupularen absoluzioak funtsik gabe utzi du «Guardia Zibilak indarkerian oinarritu zuen kontakizun faltsua», eta agerian gelditu da «estatuko botereen jazarpen ideologikoa». ANCren esanetan, berriz, Auzitegi Nazionalaren epaiak fiskaltzaren izena zikindu du, eta «kontraesanak» azaleratu ditu «independentismoaren kontrako auzi orokorrean».


Summary: Trenasako langileek lantegia ez ixteko eskatu diote CAFi. Elkarretaratzea egin dute taldearen egoitzaren aurrean, Beasainen. Fabrika bideragarria dela gogorarazi dute beharginek.

Trenasako langileek argi dute: Castejongo (Nafarroa) planta «bideragarria» da, eta, beraz, haren itxiera «erabat arbitrarioa» da, eta ez du «inolako justifikaziorik». Hori bera gogorarazi diote zuzendaritzari gaur goizean CAFen egoitzaren aurrean egindako protestan, Beasainen (Gipuzkoa). CCOO sindikatua deituta, dozenaka langile elkartu dira Trenasa ez itxi lelopean, 110 beharginen kaleratzea salatu eta zuzendaritzaren jarrera gaitzesteko. Ez dira bakarrik izan, dena den; izan ere, Beasaingo, Irungo, Zaragozako eta Madrilgo lantegietan ere ordubeteko lanuzteak egin dituzte Castejongo langileei babesa adierazteko.

Miguel Angel Molina langile batzordeko presidenteak (CCOO) azaldu du Trenasa ixtearen erabakia CAFena dela, eta ez diola taldearen errealitate ekonomikoari erantzuten: «CAFi dagokio lana banatzea, eta nahierara egiten du. Trenasara beti produkzio ordu askoko lana bidali izan digu, beraz, normala da Trenasaren kontuak galerak izateko prestatuta egotea. Baina taldeak etekin handiak ditu, eta ez dugu itxierarik onartuko». Eta gogorarazi du «langile gazteak eta kualifikatuak» direla, eta ekoizten dutena merkaturatzeko arazorik ez dutela.

Langile batzordea eta zuzendaritza negoziatzen ari dira; atzo egin zuten hirugarren bilera, baina akordioa urrun ikusten dute oraindik. Langileen enpresaren jarrera gaitzetsi dute: «egoskorra» eta negoziaziorako «itxia» izatea egotzi diote. «Enpresak esaten digun bakarra da esperantzarik ez izateko, fabrika berehala itxiko dutelako», salatu du Molinak.

Zuzendaritza prest dago lan egindako urte bakoitzeko 32 eguneko soldata ordaintzeko, eta langileen %60 aldi baterako beste lan batean jartzeko –hasieran, langileen erdiak ziren soilik–. «Baina ez dakigu non eta zein lan mota izango den. Ez dugu informaziorik: 50 kilometroko mugaren barruan izango dela bakarrik esan digute, baina ez dakigu beste ezer», gaitzetsi du langile batzordeko presidenteak.

Langile talde handi bat urriaren 31n kaleratu nahi du enpresak, eta gelditzen direnak, abenduaren 31n. Baina sindikatuek ez dituzte kaleratzeen baldintzak negoziatu nahi, eta industrializazio prozesuak egiten dituen enpresa baten esku hartzea eskatu dute. «Zuzendaritzak ezezkoa eman digu, hala ere. Esan digu hilaren 31n amaitzen den epean egin beharko litzatekeela, eta ez duela parte hartuko horretan», esan du Molinak.

Hain zuzen, ostiralean beteko dira hiru aste greba mugagabea abiarazi zutenetik, eta egoera «gogorra eta zaila» dela adierazi du langile batzordeko presidenteak; izan ere, egoerari buelta emateko denbora agortzen ari zaiela uste dute, eta urduritzen hasiak dira. Nolanahi ere, Molinak nabarmendu du geratzen diren egunetan «irteera duin bat» lortzen saiatu direla.

Bitartean, lanpostuen defentsan jarraituko dutela diote beharginek. Larunbaterako dute iragarria hurrengo protesta: Castejonen bertan manifestazio «jendetsua» egin nahi dute lantegiaren itxiera salatzeko.


Summary: Gutxienez 49 lagun hil dituzte Nigeriako protestetan. Polizia indarkeriaren aurkako protestak izan dira bi astez. Lagos herrialdeko estaturik jendetsueneko gobernadoreak etxeratze agindua ezarri du.

Egoera nahasia da Nigerian; bi aste baino gehiagoz luzatu dira polizia indarkeriaren aurkako protestak. Asteartekoa izan da bortitzena, 42 manifestari eta sei polizia agente hil dira gutxienez, eta ehunka lagun zauritu. Protesta gehien izan diren estatuan, Lagosen, etxeratze agindua dekretatu zuten asteartean, protestetan izandako “anarkia” geldiarazteko. Han izan dira, etxeratze agindua martxan zela, hildako eta zauritu gehien, 29 lagun.

End SARS leloa duten pankartak ikus daitezke nonahi Nigeria osoa hartu duten protestetan. Urriaren 8tik, Lapurreten Aurkako Brigada Bereziaren (SARS) aurkako manifestazioak nagusitu dira herrialdean, polizia brigada horrek “gehiegizko indar erakustaldiak” egin dituela salatuz. Amnesty Internationalek ere 2017an eta 2020an “torturak eta tratu txarrak” salatu zituen. Gobernuak brigada desegitea erabaki badu ere, manifestariek adierazi dute ez dela “nahikoa”, eta Polizia erreforma abiaraztea eta brigadaren arduradunak epaitzea eskatu dute.

Lagoseko estatua izan da hildako gehien izan dituena, baina Mushingoan ere hamazazpik galdu dute bizia. Beningo hirian ere polizia etxearen aurkako eraso bat izan dela salatu dute.


Summary: Eskoletako jangeletako langileek greba egin dute, enplegua eta lan baldintzak bermatzea eskatzeko. Beste bi greba egun ere deituak dituzte: hilaren 27a eta 29a. Oraindik ez dute eman gaurko grebako parte hartzearen inguruko daturik.

ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek deituta, eskoletako jangeletako langileek berriz ere greba egin dute gaur. Aldarrikatu dute eskubidea daukatela entzun diezaieten, baita osasunerako, enplegurako eta euren lan baldintzak izateko ere. Bilboko, Gasteizko eta Donostiako kaleak hartu dituzte, baina ez sindikatuek, ez Eusko Jaurlaritzak oraindik ez dute eman parte hartzearen inguruko daturik.

Ez da izan lehen greba eguna eskoletako jangeletako langileentzat, eta horretan jarraitzeko asmoa dute, beste bi grebatarako deialdiak ere indarrean dauzkatelako: hilaren 27an eta 29an. Urriaren 15ean ere atera ziren irakasleekin eta garbiketako langileekin batera. Orduan elkarrizketa eskatu zutela nabarmendu dute sindikatuek, baina ez dela horrela izan: «Jangeletako langileoi, ordea, muzin egiten jarraitu dute, euren zuzeneko langileak ez garelakoan, azpikontratak garelako, pribatizatzeko erabakia haiena ez balitz bezala». Sindikatuen ustez, greba deialdiak egitea «ezinbestekoa» izan da Eusko Jaurlaritzarekin biltzea lortzeko, baina zehaztu dute hori ez zela grebaren azken helburua: «Harrera egin behar digute, baina entzun egin behar gaituzte, kontuan hartu behar dituzte gure beharrak eta aldarrikapenak». Aldarrikapen horiek esaldi bakarrean laburtu dituzte: «Jangelen irekiera segurua eta adostua nahi dugu».

Ikasturte hasiera «ezegonkorra» izan dela salatu dute, eta, sindikatuen arabera, itzulera «antsietatez» bizi izan dute horregatik: «Ez genekien lanean hasiko ginen edo ez, langabezia luzatuko ziguten edo ez, gure lankideekin egongo ginen edo ez, zenbat haurrekin egon beharko ginen, burbuilak egongo ote ziren, zenbat denbora izango genuen garbiketa egiteko...». Sindikatuen iritziz, horrek erantzule bakarra dauka: Eusko Jaurlaritza. «Gurekin bildu eta itzulera adostu ordez, beste alde batera begiratzen ibili da, bete ezin diren protokoloak aldebakarrez inposatuz». Hori ikusita, osasuna, enplegua eta pertsonen beharrak aurrekontuen eta kostuen gainetik jartzeko eskatu dute.


Summary: Nafarroa ixteak ez dio eraginen Ipar Euskal Herriarekiko mugari. Ezinen da igaro Nafarroatik Gipuzkoara eta Arabara, baina bai Nafarroatik Lapurdira, Behe Nafarroara eta Zuberoara. Ana Ollo Nafarroako Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak erran du Nafarroak ez duela eskumenik Ipar Euskal Herriarekiko muga ixteko.

Gauerditik aitzinera itxi eginen dute Nafarroa, baina, Ana Ollo Nafarroako Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak jakinarazi duenez, horrek ez dio eraginen Nafarroak Lapurdirekin, Behe Nafarroarekin eta Zuberoarekin dituen mugei. Izan ere, kontseilariak erran du Nafarroako Gobernuak ez duela eskumenik muga horiek ixteko.

«Bertze kontu bat litzateke Espainiako Gobernuak, atzo zehazten zuen gisan, alarma egoera dekretatzen badu eta etxeratze agindua ezartzen badu», azaldu du Ollok: «Horrek eragin liezaioke». Ollok jakinarazi du Nafarroa ixteko foru arauaren azken xehetasunak zehazten ari direla oraindik, baina Nafarroako Gobernuak dituen eskumenen barnekoak izanen dira neurriak, haren hitzetan: «Nazioarteko mugak ez dira Nafarroaren eskumena».

Nafarroak Gipuzkoarekin eta Arabarekin dituen mugak itxi eginen dira gaur gauerdian, beraz, baina ez Lapurdirekin, Behe Nafarroarekin eta Zuberoarekin dituenak.


Summary: Bizkaia Arenak bertan behera utzi du 'Alkarregaz' zikloa. Eusko Jaurlaritzak onartutako azken edukiera murrizketagatik eta ziurgabetasun egoeragatik hartu dute erabakia.

Larunbatean hastekoa zen zikloa, Barakaldoko BECen, eta abenduaren 19ra bitarte bederatzi emanalditik gora zeuzkan programatuta. Bizkaia Arenako arduradunek gogora ekarri dutenez, ordea, Jaurlaritzako edukiera murrizketek 400 lagunean utzi dute espazio itxietako sarrera, eta horrek eta azken egunetako osasun egoerak sortutako ziurgabetasunak "bideraezin" egin dute "ziklo osorako planteatutako formula".

Bertan behera geratu dira, beraz, Triangulo de Amor Bizarro, Lukiek, Pablo Milanes, Depedro, Serpiente, Deforme Semanal eta gehiagoren emanaldiak. Nolanahi ere, "pandemiak gogor zigortu duen zuzeneko ikuskizunen sektorea suspertzeko konpromiso irmoa" azaldu dute Bizkaia Arenako kideek. "Helburu horrekin sortu zen Alkarregaz, eta, hori betetzeko, artistengan, hornitzaileengan eta sektoreko profesionalengan eragin positibo zuzena duten ekimenak lantzen jarraituko du erabilera anitzeko pabiloiko taldeak", adierazi dute.

Sarrerak erosita deuzkatenei datozen 72 orduetan itzuliko diete zenbateko osoa, automatikoki.


Summary: Gorenak dio bankuek ez dutela abusatzen gardentasunik gabe informatzen dutenean. IRPH indizea duten hipoteken legezkotasuna bermatu du. Finantza erakundeek arnasa hartu dute. Hipoteka hori dutenek 100-200 euro gehiago ordaintzen dituzte hilero.

Gardentasun falta ez da abusua; ez, behintzat, bankuek egiten badute. Espainiako Auzitegi Gorenak hala ebatzi du IRPH indizeari lotutako hipotekei buruzko ebazpen batean. Aitortu du bezero batzuk ez zituztela behar bezala informatu Euriborraren ordez erabiltzen den indize horri buruz, baina, legezkoa denez —Espainiako Bankuaren abala duenez—, ebatzi du finantza erakundeek ez dutela abusurik egin.

Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak martxoan eskatutakoari erantzun dio Gorenak. Ontzat jo du bezero batek salaketa jarriz gero finantza produktu horren merkaturatzea nola izan zen aztertzea, bankuak mailegu hori gardentasun faltarekin saldu ote zuen ala ez argitzeko, eta, abusurik ikusiko balu, hori indargabetzeko eta beste indize bat ezartzeko.

2017an bide hori itxi zuen Gorenak, baina Luxenburgoko epaitegiaren eskaeraren ondoren, berriz ireki behar izan du. Erdizka, hala ere. Abusuagatik ezingo baitituzte zigortu bankuak: alegia, arnasa lasai hartuko dutela. Epaia kaleratu bezain laster, finantza erakundeek gora egin dute burtsan.

Kasu batzuetan, akaso, gardentasun faltagatik zigortuko dituzte, baina alde handia dago hortik abusuagatik zigortzera. Gorenak IRPH indizea abusuzkotzat jo izan balu, hipoteka horiek guztiak baliogabetu edo berriz negoziatu beharko lituzkete bankuek eta bezeroek, eta bankuek milaka milioi galduko lituzkete —bankuek 16.700 milioi euroko kreditu esposizioa dute IRPH hipoteketan—. Epaiarekin, kolpea moteldu egiten da, eta orain izan dezaketen galera, berriz, gardentasun falta frogatzen duten epaien araberakoa baino ez da izango.

Irizpide gehiagoren faltan

Eta noiz esan daiteke bankuek oker jokatu zutela IRPH indizea duten hipoteken kasuan? Bada, Gorenaren arabera, bezeroei kontratua sinatu aurreko bi urteetan indizeak izan zuen bilakaeraren berri eman ez zietenean. Horraino, behintzat, auzitegiak aurreratu duena. Gorenak bost helegite zituen mahai gainean, eta hori baino ez du jakinarazi bere erabakitik. Epaiak, osorik, datozen egunetan kaleratuko ditu, eta espero da horietan gardentasun irizpide gehiago aipatzea, horrekin bakarrik motz gera baitaiteke jurisprudentzia ezartzeko orduan, oinarri horrekin bakarrik gainerako epaitegiek zailtasunak izango dituztelako gardentasun falta egon zen ala ez ebazteko.

Abusurik ezaz ere argudioak eman beharko ditu, komunikabideetara bidalitako oharrean legezkotasunari egiten dion aipamena ere oso zehaztugabea baita. Horren harira, ikusteko dago Francisco Javier Arroyo epaileak egindako boto partikularrak zer dioen. Sala horrek berak 2017an kaleratuta epaian, magistratu horrek berak eta erretiroa hartu duen beste batek ezbaian jarri zuten abusurik eza. Partida, beraz, ez da amaitu, eta auziak aukera ugari ditu Europara berriz itzultzeko.

Izan ere, epaileen artean zatiketa handia dago, eta, oraingoz, Gorenaren ebazpenak ez ditu zalantza guztiak uxatu. Duela zazpi hilabete, Luxenburgoko epaitegiak Espainiako auzitegiei itzuli zien pilota; esan zien kasuz kasu aztertzeko gardentasun falta ote zegoen. Ordutik, askotariko epaiak egon dira. Asufin banku erabiltzeen elkartearen arabera, urriaren 9ra arte 51 ebazpen kaleratu dituzte: horietatik % 59tan, epaileek arrazoia eman diete bezeroei, eta kasu gehienetan abusuzkotzat jo dituzte hipoteka horiek; %33tan, bankuen alde egin dute; eta gainerako %8etan erantzukizunak banatu dituzte bezeroek eta epaileek.

40.000 kaltetu Euskal Herrian

2008ko krisiarekin batera, interes tasak asko jaisten hasi zirenean merkaturatu zuten produktu hori bankuek, beste batzuekin batera, adieraziz kontsumitzaileen onerako zirela, eta IRPHaren kasuan esanez Euriborra baino egonkorragoa zela. IRPHak, baina, Euriborrak baino interes handiagoa du, 2008an jaisten hasi baitzen, eta 2016ko otsailean eremu negatiboan sartu. Bestela esanda, etxebizitza erosi ahal izateko indize horri lotutako maileguak dituzten bezeroek 25.000 euro gehiago ordaintzen dituzte Euriborrari lotua dutenek baino: batez beste, 165 euro gehiago hilean.

IRPH Stop plataformaren arabera, Hego Euskal Herrian 40.000 kaltetu inguru egon daitezke, baina «askoz ere gehiago» izan daitezkeen susmoa daukate. 2004an, adibidez, hamar hipotekatik bat indize horri lotu zitzaion. Egun ez da ia erabiltzen: 2018an, hipoteka berri guztien %0,28k zuten IRPHa.

Zoru klausula

Goreneko Lan arloko Salak mahai gainean zituen bost helegitetik lauri buruzko iritzia eman du. Besteak babes ofizialeko etxebizitza bati dagokion IRPH hipoteka batekin du lotura, baina ez du erabakirik jakinarazi. Bezero askok salatu dutenez, administrazioek behartuta kontratatu behar izan zituzten bankuekin indize hori duten maileguak.

Horrez gain, Sala berak zoru klausulen inguruan ere erabaki behar du, Europako auzitegiak horretara behartu baitu. IRPHaren auzian bezala mintzatu zen Luxenburgo: Susmopean jarri ditu zoru klausulak dituzten hipotekak berritzeko kontratuak, zeinetan bankuek auzitara ez jotzeko baldintza ezartzen duten. Hori bezeroa behar bezala informatuz egin zuten argitzeko eskatu du, eta abusurik ba ote dagoen ebazteko.


Nikolas Aldai kazetaria hil da

Summary: Nikolas Aldai kazetaria hil da. Bertsolaritzari buruzko irratsaioak zuzendu eta aurkeztu zituen Herri Irratian eta Euskadi Irratian. Jose Lizaso, Mattin eta Uztapide bertsolariei buruzko liburuak idatzi zituen, besteak beste.

Bertsolaritzaren memoria historikoa jasotzen eta irratian herritarrei plazaratzen ordu, egun, aste, hilabete eta urte ugari egin zituen. Irratiari eta errimari emanak. Herri Irratian eta Euskadi Irratian egin zuen lanarekin akordatuko dira makina bat entzule euskaldun. Nikolas Aldai (Errezil, Gipuzkoa, 1947) kazetaria hil da gaur.

Errezilgo Artziola baserrian jaio zen Aldai, eta, 10 urte betetzear zela, fraideekin ikastera joan zen —anaia zaharrena joana zen lehenago—. «Baina ez nuen ikusten nire bidea zenik. Artean sinetsita nengoen hainbat gauzatan, baina nik landu beharreko baratzea beste bat zen», kontatu zion Karlos Aizpuruari, BERRIAn, 2005ean. Filosofia ikasketak egin zituen, baina teologia baztertu zuen.

Soldaduska egiten ari zela, Herri Irratian hasi zen. Han egin zuen aurreneko irratsaioa bertsolaritzari buruz. 1970eko hamarkada zen. Kazetaritzan aritu nahi zuela argi zuen. Eta Deia egunkarian aritu zen beharrean gero, Iruñean.

1982an, berriz, Euskadi Irratira iritsi zen, eta irratiko sorrera parte hartu zuen kazetarietako bat izan zen; hasierako ordezkari sindikalekoa izan zen (ELAkoa). Magazinetan aritu zen aurreneko urteetan. 1987an, berriz, bertsolaritzari buruzko programa egiteko ardura eman zioten Euskadi Irratian. Lehenbizi, Patxi Mujikaren euskal perlak saioa gidatu zuen; 1960ko hamarkadan Mujikak grabatu zituen bertso saioetatik alerik ederrenak ematen zituzten. 1989ko Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa iritsi zenean, plazako momentu hartako bertsolaritzari heldu behar izan zion. Lehengo eta oraingo bertsolaritza biltzen eta lantzen jardun zuen hurrengo urteetan. 1993. urtean, Eta hitza jolas bihurtu zen irratsaioa sortu zuen. Horretan jardun zuen hamabost urtez, 2008an erretiroa hartu zuen arte.

Irratian ez ezik, liburuetan eta testuetan ere landu zuen azkeneko hamarkadetako bertsolaritza. Baita lehenagokoa ere. «XVII., XVIII. eta XIX. mendeetako bertsolaritza ahal den neurrian bildu eta datatu dut», azaldu zuen BERRIAn, irratian erretiroa hartu berritan. Geroztik ere jarraitu zuen bertsolaritzarekin lotutako argitalpenetan lanean. Aldairenak dira Jose Lizaso: nere aldiko kronika, Mattin irriaren giltza: bertso hautatzailea eta Uztapide berriro plazara liburuak.

Arraunaren zalea zen Aldai. Hondarribian (Gipuzkoa) bizi zen, eta haren bi seme arraunlariak izan dira.

Odile Kruzeta Euskadi Irratiko zuzendari ohiak nabarmendu du Aldai gizon "konprometitua" izan zela: euskalgintzan, kazetaritzan eta bertsolaritzan. "Patxi Mujikaren grabaketak, bertso saioenak, gordinean hartu eta sailkatu, orraztu eta datu base batean sartu zituen. Sekulako lana egin zuen, txingurri lana". Kruzetaren ustez, Xabier Sukiak bertsolaritza saioaren erreleboa hartu zuenean "bide bat urratua" zegoen. "Material asko txukundua iritsi zitzaion Sukiari". Kruzetak uste du belaunaldi berriek aitortza egin behar diotela Aldairi.

Bertsolari aldizkariaren hurrengo zenbakian Aldairekin egindako elkarrizketa bat argitaratuko dute.


Summary: Urrutikoetxearen auzia instrukziora bidali dute berriz. 2010-2013ko prozesuagatik epaitzekoa zuten gaur Josu Urrutikoetxea, Parisko Zigor Auzitegian. Bigarren aldia da epaileak dosierra instrukziora bidaltzen duela.

Parisko Zigor Auzitegira deitua zen gaur arratsaldean Josu Urrutikoetxea, 2010 eta 2013 artean ETAko kide izan zelakoan, gaizkile elkarteko kide izatea leporatuta. Baina, azkenean, ez du auzirik izan. Fiskaltzak hala eskatuta, dosierra berriz instrukziora bidaltzea erabaki du epaileak, erregularizatzeko. Harritua mintzatu da Egoitz Urrutikoetxea, Josuren semea: «Bigarren aldia da dosierra berriz instrukziora bidaltzen dutena; ez da sekula horrelakorik ikusi». Auzia ekainaren 15ean eta 16an ezarri dute, baldin eta auzibidea berriz instrukziotik garaiz heltzen bada. Litekeena da beranduago izatea.

2017an epaitu zuten Urrutikoetxea auzi horretan, bera hor ez zegoela. Zortzi urteko kartzela zigorra eman zioten, 2011tik 2013ra ETAren zuzendaritzako partaide izatea egotzita; epaiak zekarrenez, «nagusitasunezko posizioa» zeukan, «ez soilik talde politikoan». 2019ko maiatzean atxilotu zutenean, auzia berriz egitea eskatzeko eskubidea zuen, eta hala egin zuen. Iazko irailean izan beharra zen, baina, prozedura akatsak zirela-eta, epaileak dosierra berriz instrukziora bidaltzea erabaki zuen. Gaur, erabaki bera hartu du.

«Hasieran, auziperatua izan zen gaizkile elkarteko kide izateagatik hiru lekutan: Norvegian, [Okzitaniako] Ariege eskualdean eta Pirinio Atlantikoetan. Afera lehen aldi batez instrukziora bidali zen, eta, instrukzio epaileak dosierra berriz epaitegira bidaltzean, Pirinio Atlanikoetako akusazioa baizik ez du atxiki», esplikatu du Laure Heinich defentsaren abokatuak. «Guk erraten duguna da Pirinio Atlantikoetan ez dela elementu bakar bat ere Urrutikoetxearen kontra. Garai hartan ez zen lurralde horretan egon. Beraz, zigor auzitegiko epaileak uste du instrukzio epaileak ez duela bere lana osoki egin, eta Ariege eskualdea ere barnean hartu behar zuela».

Josu «kosta ahala kosta» zigortzeko borondatea ikusten du gertatutakoan Egoitzek: «Ohartu dira gaur epaitzen bazuten errugabetzat jo beharko zutela», salatu du. Besteak beste, Norvegian egon zen garai haietan Josu Urrutikoetxea, ETAren ordezkari gisa PSOEren gobernuarekin gatazkaren ondorioez aritzeko. Nazioarteko bitartekarien bidez, ETAk eta Madrilek 2011ko udan adostu zuten Oslon mahai bat sortzea —ETAk atzo bederatzi urte eman zuen bukatutzat jarduera armatua—, baina azaroan PPk irabazi zituen hauteskundeak, eta Espainiako Gobernua ez zen mahaira agertu ere egin.

Afera berriz instrukziora bidaltzearekin, prozedura berriz errepikatuko dela deitoratu du Heinichek: «Berriz akusaziopean emana izanen da, galdeketa bat izanen da, berriz auzitegian agertzeko agindua izanen du...» Adierazi du «domaia» iruditzen zaiola hasieratik «disfuntzioak» dituen dosier horretan «ondorioak» ez ateratzea. «Momentu baten buruan, justizia behin eta berriz zangotrabatzen denean, erran nahi du dosierrak ez duela funtsik. Gaur, epaileak ez zuen elementurik Urrutikoetxea kondenatu ahal izateko, eta ondoko aldian ez du gehiago izanen, ez Pirinio Atlantikoetan, ez Ariege eskualdean. Ez zaio gaizkile elkarteko arau hausterik leporatzen ahal; beraz, ez du ezer aldatuko».

Parisen kontraesanak, auzitara

Bi prozedura ditu Frantzian Urrutikoetxeak. Horietako bat, gaurkoa, 2010-2013 garaiari lotua. Bigarrena, 2005-2006ko prozesuari lotua, astelehen eta asteartean iragatekoa zen, baina heldu den otsailera gibelatzea erabaki zuen epaileak, defentsa abokatuen eskariz, osasun egoerak lekukoen presentzia arriskuan jar zezakeelakoan. Lau lekuko deituak ditu Urrutikoetxearen kontrako epaiketa horretarako: Jesus Egiguren, Raymond Kendall, Gerry Kelly eta David Harland. Defentsak uste du nazioarteko prozesuetako parametroak urratzen direla auzi honetan. Frantziako Poliziak, barne txosten batean, ETAren ordezkaritzat zeukan, ez buruzagitzat eta ez etakidetzat. Bi guardia zibil esanguratsuk, liburu batean, ez zuten erakundearen zuzendaritzan kokatu 2002an berriz ihes egin zuenetik.

Ostiralean, nazioarteko komunitateko 259 eragilek Josu Urrutikoetxeak «Euskal Herriko gatazkaren konponbidearen» alde egindako lana nabarmendu zuten, eta, ondorioz, Frantziaren jarrera deitoratu, ETArekin eta 2005-2007ko eta 2011-2013ko prozesuekin lotuta epaiketak egingo dizkiolako.


Summary: Ertzaintzaren esku hartzeetan hildakoen kasuak aztertzeko batzordea abiatuko du Erkorekak. Legegintzaldirako asmoen berri eman du Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak: Ertzaintzaren giza baliabideetan etor daitezkeen hutsuneei aurre egiteko, lau hautaketa prozesu egingo dituzte.

Eusko Legebiltzarrean agerraldia izan du gaur goizean Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Segurtasun sailburuak, agintaldirako asmoen berri emateko. Segurtasun ereduaren oinarrian «gardentasuna eta hurbiltasuna» jartzeko konpromisoa hartu du, eta, ildo horretan, iragarri du Ertzaintzaren kontrol eta gardentasun batzordea eratuko duela: «Organo berria izango da, independentea, bere kabuz edo inoren eskariz aztertuko dituena eskubideen urraketekin lotutako jarrerak eta praktikak, Poliziaren esku hartzeetan edo operatiboetan pertsonaren bat hiltzen edo larri zauritzen bada». EAEko Poliziaren Legearen bidez onartu zuten batzorde hori sortzea, eta sailburuak martxan jartzeko konpromisoa hartu du; hala ere, Erkorekak zehaztu duenez, talde horrek ez lituzke iraganeko auziak ikertuko.

Delinkuentzia tasa jaisteko asmoa ere agertu du sailburuak, nahiz eta inguruko erkidego eta herrietakoa baino txikiagoa den: mila biztanleko 53,3 delitu daude. «Euskadi herri segurua da», esan du. Hala ere, bereziki kezkagarritzat jo ditu hiru gai: ziberdelinkuentzia, jokoarekiko adikzioa eta emakumeen aurkako indarkeria.

Azken horrekin lotuta, Erkorekak jakinarazi du EBA (Emakumeen eta Etxekoen Babesa) izeneko programa bat abiatuko duela: genero indarkeriako txosten guztiak —Ertzaintzarenak ala udaltzainenak izan— sistema digital berean txertatuko dituzte, eta, hala, tratu txarrak jasaten dituzten emakumeen eta haien seme-alaben arriskua ebaluatzeko irizpideak bateratuko dituzte, babes neurriak ere horien arabera ezartzeko. Izan ere, indarkeria matxistaren dimentsioarekin kezkatuta agertu da sailburua: «Ertzaintzaren patruila guztiek eguneroko lanaren %15 eskaintzen diote tratu txarrak jasaten dituzten emakumeen babesari». Egun, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 3.377 emakumek daukate babes aginduren bat, 353k dute Bortxa aplikazioa telefonoan, 62k dute bizkartzaina, eta 53 erasotzailek daukate lokalizaziorako eskumuturrekoa.

Ertzaintzaren giza baliabideei ere erreparatu die Erkorekak: «Egiturazko lantaldea 8.000 agentekoa da, eta egun 7.502 daude lanean; beraz, 498 profesionaleko defizita dugu, eta legegintzaldi amaierarako 1.584 agente erretiratuko dira». Hutsune hori betetzeko, lau hautaketa prozesu abiatuko dituzte agintaldian zehar, urtean bat; 2020 amaitu baino lehen argitaratuko da lehena, eta 700 lanpostu izango ditu. Emakumeek eta euskal hiztunek izena ematea sustatuko dute.

Bozkatzeko araudia aztertu

Era berean, Erkorekak gogora ekarri du pandemiak ere eragina izan duela azken hilabeteetako martxan: «Segurtasunaren kudeaketa egokitu behar izan dugu. Eta ikasgai bat ere atera dugu: larrialdietarako plan bat prestatzen ari gara, berariaz aplikatzeko gaixotasun larri eta kutsagarrien kasuetarako». Egungo egoera epidemiologikoa kontuan hartuta, sailburuak txalotu egin du hauteskundeak uztailean egiteko erabakia, baina aitortu du badagoela zer hobetu alor horretan, eta bozetako araudia «sakon» aztertzeko eta aldaketak proposatzeko konpromisoa hartu du: «Antzeko egoeretan boto sistema berriak izan ditzagun, hala nola posta edo Internet bidezko botoa».


Summary: Nafarroako Gobernuak aholkatzen du etxe berekoekin soilik elkartzea. Kaleratu du gaur gauerdian indarrean sartuko den foru araua, eta, han adierazten duenez, beste lurraldeetako herritarrek badaukate Nafarroa zeharkatzea, betiere «jatorria eta helmuga handik kanpokoak badira»

Astelehen arratsaldean iragarritako neurriak zehatz-mehatz bildu ditu Nafarroako Gobernuak 57/2020 foru arauan, eta gauerdian kaleratu baino ordu batzuk lehenago plazaratu du edukia. Berezitasunetako bat da gobernuak aholkatu egiten diela herritarrei etxe bereko edo bizikidetza burbuila bereko pertsonekin egotea soilik eremu pribatuan. Astelehenean zalantza zegoen hori agindua ote zen edo ez, eta aholkua da azkenik. Betebeharra izango da bilkurak gehienez sei lagunekoak izatea.

Foru arauan arrazoitzen denez, kutsatze gehienak arlo pribatuan eta sozialean ematen dira. Gaur egun, 399 agerraldi aktibo daude Nafarroan: %35 sendi barrukoak, %38 inguru sozialekoak eta %14, bien arteko nahasketa bat. Halaber, nabarmendu du kutsatzea «azkar eta modu nabarmenean» zabaltzen ari dela.

Neurriak gauerdian indarrean sartuko badira ere, Nafarroako Auzitegi Nagusiak ez du oraindik azken hitza esan, eta ikusteko dago epaileek osorik babestuko ote duten foru araua. Neurriok azaroaren 4ra arte iraungo dute.

Mugitzeko salbuespenak

Alde batetik, Nafarroatik sartu edo irteteko deebekua ezarri da, baina hainbat salbuespen ezarri dituzte: esaterako, ospitale edo osasun etxe batera joan behar izatea, ikasketa, lan kontuak edo adineko zein menpeko edo ezgai den pertsona baten zaintza. Kirol arloan, lehia profesional batera joan behar duen kirolariak edo estatuko eremuren batean parte hartzen duten taldeak Nafarroatik atera daitezke. Kirol ez-profesionaletan, «lehen edo bigarren mailako» kirolariek ere bidaiatu dezakete. Azkenik, Nafarroatik kanpoko herritarrak lurraldean barrena ibil daitezke, baldin eta zeharkatzeko bada; hots, «jatorria eta helmuga Nafarroatik kanpo egonez gero».

Bigarrenik, tabernek eta jatetxeek ateak itxiko dituzte. Haien zerbitzua eskaintzen duten bestelako negozioek, hala nola okindegiek, ogia edo eramateko kafea sal dezakete. Hotelen edo landetxeen kasuan, bertan ostatu hartu duten bezeroei eman diezaiokete jatera. Txanda hartuz gero, jatetxe eta tabernek etxean kontsumitzeko zerbitzua eman dezakete. Salbuespen gisa, debekuak funtsezko zerbitzuei eraginez gero, baimen bereziak eman daitezke (ez du aipatzen, baina aukeretako bat dira garraiolariei jaten ematen dieten errepideko zerbitzuak).

Hirugarrenik, hiriko garraio zerbitzua erdira murriztuko da. Leihatilak edukiz gero, erdiak irekita egongo dira, egoki aireztatzen dela ziurtatzeko. Aurreko foru arauan adierazten zen bezala, garrantzi berezia ematen zaio oro har aireztatzeari. «Zientziak gero eta nabarmenago eta sendoago du frogatuta gaizki aireztatutako toki itxietan eta barnealdetan transmititzen dela birusa. Ondorioz, erabilera publikoko jarduerek ahalik eta gehien aireztatu beharko dute egoitza, gutxienez egunean hiru aldiz».

21:00etarako dena itxita

Oro har, saltokiek eta gainerako jarduerek 21:00etan itxi egin beharko dituzte ateak. Saltoki handi eta txikietan edukiera %40ra mugatuko da. Saltoki handietan, korridoreak eta igarobideak soilik alde batetik bestera joateko erabil daitezke eta ezingo da bertan egon. Akademia, auto eskola eta hizkuntz eskola ofizialaren moduko hezkuntza zentro ez-arautuetan, edukiera %40koa izango da.

Aurreko foru arauan bezala, edukiera %30era mugatuko da hainbat egoitzatan: adibidez, elizetan, liburutegietan, museoetan, kiroldegi barruan (kanpoan %40koa da), igerilekuetan eta haur parkeetan. Muga horrekin baina Nafarroako Gobernuak baimentzen du parkeen erabilera, eta horregatik aurretik ezarritako debekua altxatu egin du Iruñeko Udalak.

Zahar etxeei dagokionez, bisitak egiteko debekuak indarrean jarraituko du, aurreko foru arauan zehaztu bezala. Salbuespen batzuk ezartzen dira; adibidez, egoiliarra hilzorian izatea edo egoera psiko-afektiboak nabarmen okerrera egitea