Summary: Arrantzaleak berdela ezin harrapatu dabiltza. Eusko Jaurlaritzak ikerketa bat eskatu du espezieri buruz. Biomasa egoera onean dago, baina bere ibilia aldatu egin da. Antxoaren kanpaina iazkoa baino hobea izan da.

Zer gertatzen ari da berdelarekin? Martxoan kanpaina hasi zenetik maiz entzuten da galdera hori Euskal Herriko portuetan eta arrandegietan. Berdel gutxiago arrantzatzen ari da aurten. Arrantzaleen arabera, egon badago, baina ez ohiko lekuetan, beste modu batera mugitzen ari da eta ur sakonagoetan harrapatzen ari dira.

Egoerarekin kezkatuta, Eusko Jaurlaritzak aldaketa horren arrazoiak aztertzeko eskatuko dio Azti ikerketa zentroari eta IEO Espainiako Institutu Ozeanografikoari, eta izandako galerei aurre egiteko laguntzak iragarri ditu berdela arrantzatzen duen artisau flotarentzat. Hala jakinarazi du Bittor Oroz Arrantza sailburuordeak, Getarian (Gipuzkoa) eginiko agerraldi batean.

Arrantzaleek kezka handiz bizi dute egoera. Baxurako ontzien kanpaina nagusietako bat da berdelarena, hegaluzearenarekin batera. Eta bereziki garrantzitsua da amua erabiltzen duten itsasontzientzat; berdelak urteko emaitzen %50-%70 inguru suposatzen du haientzat. Aurten kolpe «gogorra» jasoko dutela azaldu dute. Honezkero kanpainak amaituta edo bukatzear egon beharko luke, baina kuotaren %40 inguru baino ez dute arrantzatu. Eta berdeletara gehiago ateratzeko itxaropen guztiak galdu dituzte, apiril amaieran arraina urrundu egin ohi delako Asturias (Espainia) aldera.

Inguraketakoak, hobeto

Inguraketa flotaren kasuan, berriz, egoera hobea da. Kuotaren %90 inguru harrapatu dute eta orain berdela utzi eta antxoatan dabiltza. Batzuek eta besteek guztira, 11,6 milioi kilo berdel deskargatu dituzte Bizkaiko eta Gipuzkoako portuetan, horietatik 7,5 milioi bertako ontziek. Azken asteetan aldaketa handirik ez badago, euskal ontziei esleitutako kuotatik 3,5 milioi inguru utziko dituzte arrantzatu gabe.

Beste kontu batek ere kezkatzen ditu arrantzaleak: prezioa. Gutxiago arrantzatu arren, aurten berdel kiloa 1,05 euroan ordaindu da eta iaz 1,42 euroan pagatu zen. 2022an hegaluze baino berdel tona gehiago deskargatu zen Bizkaiko eta Gipuzkoako lonjetan, eta lehen postuan kokatu zen.

Berdelaren kontsumoa, baina, oso txikia da Hego Euskal Herrian, lehorreratutakoaren %10 baino ez, eta erosketa bultzatzeko egindako kanpainek arrakasta eskasa izan dute. Azkenengoa, aurtengoa: Jaurlaritzak Eusko Label produktuen zerrendara gehitu du berdela, antxoarekin eta hegaluzearekin batera.

Ezkutatu egin da

Zergatik izaten ari da aurtengo kanpaina batzuentzat ona eta beste batzuentzat hain txarra? Berdela egon badagoela diote espeziearen biomasa aztertzeko egindako ikerketek eta hala erakusten dute inguraketa ontzien harrapaketek ere. Baina amuarekin arrantzatzen dutenek zailtasun asko topatzen ari direla diote.

«Arrantzaleak ikusten ari dira berdelak bere ohiko ibilbideak aldatu dituela, eta itsasoan oso azpian geratzen dela. Berdela dagoela dirudi, baina ezinezkoa da amuko teknikekin arrantzatzea», adierazi du Miren Garmendiak, Gipuzkoako kofradien elkarteko idazkariak. «Azkenengo urteetan berdel gutxiago etortzen ari da gure kostaldera, erdia inguru, eta jokabide ezberdinarekin», gaineratu du Emeterio Urrestik, Getariako kofradiako presidenteak.

Bittor Oroz Eusko Jaurlaritzako Arrantza sailburuordeak azaldu duenez, egoera «nahiko berria» da, arrantzaleek Bizkaiko Golko osoan nabari dute, «baina baita beste itsaso batzuetan ere». Benetan zer geratzen ari den jakiteko denbora beharko dela dio, eta «espekulazioetan» ez erortzeko eskatu du. «Oinarri zientifiko eskaseko hipotesiak» zabaltzen ari direla salatu du. «Urte bateko edo urte batzuetako emaitzekin ez da nahikoa. Datu serieak hartu behar dira kontuan».

Hegaluzearen kasuan, adibidez, 2015etik 2017ra jokabide aldaketa batzuk egon ziren, baina normaltasunera itzuli da. «Halako aldaketak ohikoak izan daitezke».

Hipotesien artean, batzuek aipatzen dute Bizkaiko Golkoan hilabete hauetan hegalaburraren presentzia handitu dela, eta ale horietako batzuk ohikoak baino tamaina handiagokoak direla. Hegalaburrak berdela jan ohi du eta horrek eragingo luke itsas hondoan ezkutatzea.

Berdelak Norvegiara migratu duela esaten duenik ere badago, herrialde horrek berdel kuotak eskatu dituelako. Hori guztia azaltzeko aldaketa klimatikoarekin lotutako arrazoiak ere aipatzen dira. «Esaten diren gauza asko frogatu gabe daude. Utz diezaiegun zientifikoei lan egiten», azpimarratu du Orozek.

Antxoa, handia eta gertu

Oso bestelakoa izaten ari da antxoaren kanpaina. Aurreko urteetan euskal arrantzaleen kezka iturri nagusietako bat izan zen, oso azkar amaitzen baitzen. Aurten poliki hasi dute kanpaina, prezioak igoaraziz, eta oraindik kuotaren erdia inguru dute arrantzatzeke.

Batez beste 1,89 euroan ordaintzen ari da antxoa kiloa Bizkaiko eta Gipuzkoako lonjetako enkanteetan, eta iaz garai honetan 1,08 euroan zegoen. Tamaina handiagoko antxoa harrapatu izanak eragin du igoera, kontserbetarako egokiagoak direlako.

Gainera, iaz baino gertuago arrantzatu dute, garraio gastuak murriztuz eta Bizkaiko eta Gipuzkoako lonjetako deskargak handituz. Guztira sei milioi kilo lehorreratu dituzte, iaz baino bi milioi gehiago.


Summary: Koronabirusak eragindako nazioarteko larrialdia amaitutzat eman du OMEk. Hiru urteren ostean hartu dute erabakia, baina ohartarazi dute arriskua ez dela amaitu, eta berriz deklara dezakete larrialdia, egoera okertuz gero

Bukatu da covid-19 birusak munduan eragindako larrialdi egoera. Hala erabaki du Osasunaren Mundu Erakundeak gaur.

Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko buruak egin du adierazpen ofiziala: «Atzo, Larrialdi Batzordeak 15. bilkura egin zuen, eta gomendatu zidan nazioarteko osasun larrialdia amaitutzat emateko». Gomendioa onartu duela gaineratu du.

Hiru urte dira nazioarteko erakundeak larrialdia deklaratu zuenetik. Ghebreyesusek esan duenez, litekeena da birusak 20 milioi pertsona hil izana denbora honetan.

Pandemiaren eboluzioa ilustratzeko, osasun agintariek esan dute 2021eko urtarrilean 100.000 pertsona hiltzen ari zirela astero. Pandemiaren gailurra izan zen hori. Geroztik kurbak behera egin du, oso nabarmen, eta joan zen astean, apirilaren 24an, kopuru hori 3.500 pertsonakoa zela.

Bistan denez, epidemiologian erabiltzen diren kontzeptuez ari dira honetan. Jendeak kutsatzen jarraitzen du, eta hiltzen. Izan ere, birusa arriskutsua izaten jarraitzen duela adierazi du OMEko buruak, eta balitekeela larrialdia berriz deklaratzea, egoera berriz okertuz gero.

2020. urteko urtarrilean deklaratu zuen OMEk nazioarteko osasun larrialdia. Egoera hori deklaratzen du OMEk osasun arrisku bat nazioartean zabaltzen denean, eta hainbat estaturen koordinazioa eskatzen duenean. Behin behinekoak dira larrialdiok, eta bat plazaratzen denetik, batzorde batek hiru hilabetetik behin aztertzen du egoera.

Azken urteotan, hainbat larrialdi deklaratu dituzte: 2009an H1N1 birusak eragindako zerriaren gripearen pandemiarengatik. 2014an polioarengatik, ebolarengatik 2013an eta 2018an, eta zika birusarengatik 2015ean.

Ghebreyesusek ohartarazpena egin die munduko agintariei: «Orain, herrialde batek egin dezakeen okerrena hau da: albiste hau erabiltzea eraikitako sistemak desegiteko, edo jendeari esan ez dagoela zertan kezkatu Covid-19arengatik».

Eskatu du «koordinazio eta konfiantza ezan» oinarrituriko «akatsak» berriz ez egiteko. «COVIDak mundua aldatu du, eta geu ere aldatu gaitu; horregatik, ez dugu itzuli behar lehenagoko egoerara. Bestela, ez genuke irakasgaia ikasiko».

Ikasitakoa gogoratzeko eta elkartasunez ezartzeko sistema bat eraikitzeko lanean aurrera jarraitzeko eskatu die munduko buruzagiei Mike Ryan OMEren Osasun Larrialdietarako zuzendariak.

Izan ere, itun bat negoziatzen ari dira, eta akordioa egin nahi dute 2024ko maiatzerako. Besteak beste, pandemia bati erantzuteko produktuak sortzeko eta banatzeko munduko sistema bat eraikitzea proposatzen du itunaren zirriborroak, besteak beste.


Summary: Salmentak %29 handitu ditu CAFek, baina eskaerek behera egin dute. 952 milioi euro fakturatu ditu enpresak urteko lehen hiru hilabeteetan, iazko epe berean baino %29 gehiago. Hala ere, eskari zorroak eta kontratazioak behera egin du.

Iazko kontratazio onaren fruituak jaso ditu CAFek 2023ko lehen hiru hilabeteetan. Enpresaren arabera iazko urte hasieran «garrantzia handiko hainbat kontratu» sinatu zituen, eta hein batean horregatik fakturatu dituzte 2023ko urtarrilaren lehenetik martxoaren amaierara 952 milioi euro, iazko epe berean baino %29 gehiago. Irabaziek ere gora egin dute, %2, 19,9 milioi irabaztetik 20,3 milioi euro irabaztera igaro baita enpresa.

Aurreko urteko ezohiko zifra horiek, baina, nabaritu egin dira aurten, kontratazioak %33 egin baitu behera. Iazko lehen hiruhilekoan 1.139 milioi euroko kontratuak itxi zituen CAFek, eta aurten 768 milioi euro. Nahiz eta jaitsiera handia izan, «kontratazioa ona» izan dela dio enpresak, «osaeragatik» batez ere.

CAFek aurtengo lehen hiruhilekoan sinatutako kontratu handiena 161 milioi eurokoa da; Frantziako Alstom patzuergoarentzat egingo ditu trenak: 11 Frantziarako eta zazpi Senegalerako. Budapesteko tranbia zerbitzuarentzat ere 31 unitate egingo dituzte, ia 100 milioi euroren truke. Alemanian eta Italian ZERO etiketadun eta isurpen basuko autobusak salduko dituzte ere: hidrogeno bidezko hamabi autobus Alemanian, eta 100 autobus hibrido Italian. 40 milioi euro inguruko kontratua da hori.

Eskarien zorroari dagokionez, urte artean ia berdin mantendu da, %1 egin baitu behera soilik. Hala, egungo eskarien zorroa 13.066 milioi euroan dago, oraindik sinatu gabe dauden hainbat proiektu kontuan hartu gabe —450 milioi euro inguru izango dira denak batuta—.

Europa, merkatu nagusia

Urtarriletik martxoaren amaierara lortutako kontratazioaren %75 Europako herrialdeetan sinatu ditu CAFek. Amerikako herrialdeetan lortu ditu kontratuen %24, eta %1 beste kontinenteetan. Jarduerari dagokionez, kontratazioaren erdia dira ibilgailuen salmentak: %28 trenena eta %23 autobusena. Zerbitzuak %29 izan dira, eta soluzio integralak eta sistemak, berriz, %20.


Summary: Tapiak justifikatu egin du helegiterik ez jarri izana Arabako Mahastiak eten zuen ebazpenari. Jaurlaritzaren zerbitzu juridikoen aholkuei jarraituz hartu zuten erabakia. Sor-markaren bultzatzaileen kritiken aurrean, Arabako Mahastiak sortzeko lanean jarraituko duela agindu du.

Ez zuen merezi, erantzuna bera izango zelako. Beste hitz batzuekin bada ere, horrela justifikatu du Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak zergatik ez duten helegiterik jarri Arabako Mahastiak zigilua behin-behinean ez erabiltzeko EAEko Justizia Auzitegiaren ebazpenaren aurka. «Jaurlaritzaren zerbitzu juridikoek uste dute aurretik aurkeztutako argudioen eta orain aurkeztu behar zirenen artean ez dela alderik izango; argudio ezagunak dira eta areto horrek berak baztertu egin ditu. Horregatik ez dugu justiziaren bidean jarraitu».

Edonola ere, bide juridikoan eta administratiboan lanean jarraituko duela agindu du Tapiak, Arabako Mahastiak «errealitate bat» izan dadin.

Arabako Mahastiak sor-markaren sorrera Eusko Legebiltzarrera itzuli da gaur. Gobernuaren kontrol saioan, EH Bilduko Itxaso Etxebarriak Jaurlaritzari aurpegiratu dio nahikoa ez egitea Arabako Mahastiak babesteko, eta bereziki txarretsi dio EAEko Auzitegi Nagusiaren ebazpenaren aurkako helegiterik ez jartzea: «Jaurlaritza mutu geratu da. Ez duzue zuen lana egiten».

Antzeko salaketa egin zioten sor-markaren bultzatzaileek Jaurlaritzari, duela bi aste Lakuan egindako elkarretaratze batean. «Zergatik ez du Jaurlaritzak helegite bat aurkeztu berak emandako baimen baten aurka doan auto baten aurrean? Zergatik ez du bere lana eta kudeaketa defendatu Errioxa jatorri izenak emandako argudio eta txostenak ez dituela behar bezala ezeztatu esaten duen auzitegiaren aurrean?», galdetu du Etxebarriak.

Gainera, bere txostenetan sor-marka berriaren aldeko argudioetan motz geratzea ere egotzi dio EH Bilduk Gasteizko gobernuari. «Auzitegiak autoan dioenez, bi jatorri izenak bereizten dituzten elementuak agerikoak eta funtsezkoak dira, eta jatorri izen horien arteko bizikidetza baketsua eragozteko oztoporik ez dagoela besterik ez du adierazten Jaurlaritzak. Baina, auzitegiaren arabera, era orokorrean egiten ditu baieztapen horiek, inolako peritu irizpenik aurkeztu gabe. Autoaren arabera, Jaurlaritzak ez du kontsumitzailea nahasteko arriskua errefusatzeko argudiorik eman. Ezta Errioxa jatorri izenari eragin lekiokeen kalte erreputazionala edo ekonomikoa indargabetzeko ere».

Esku sartzerik ez

Salaketa horien aurrean, Tapiak defendatu egin du bere gobernuak «bere zeregina» bete duela. Hau da, Arabako Mahastiak sor-marka sortzeko eskaria iritsi zitzaiola, administrazio prozedura guztia bete egin zuela, eta horren barruan eman ziola behin-behinean Hego Euskal Herrian eta Espainian zigilu hori erabiltzeko baimena, Europako Batzordeak bere azken erabakia hartu bitartean.

Ukatu egin du, gainera, EH Bilduren beste salaketa bat: aukera eman diola Espainiako Gobernuari gaian «eskua sartzeko». Izan ere, sor-marka eskatzeko dosierra egitea Jaurlaritzari zegokion —bere lurraldeko ekoizleei soilik dagokiolako eskaera—, baina Bruselara bidalitako txostenean Espainiako Nekazaritza Ministerioaren kontrako iritzia ere gaineratu zuen. Prozeduraren arauei jarraituz, ministerioak «legitimitate osoa» zuen baimenaren ukatzea eskatzeko. «Gustuko al dugu hartu duen norabidea? Ez. Baina ez da esku sartzea».


Summary: Erandioko Befesa enpresaren isurketak ikertzen ari dira. Guardia Zibila ari da azterketa egiten. Erandioko Auzokideok elkarteak salatu duenez, lantegiak urteak daramatza «kontrolik gabeko» isurketak egiten.

Urtebete baino gehiago darama Guardia Zibilak Erandioko (Bizkaia) Befesa aluminio enpresa ikertzen. «Kontrolik gabeko» isurketengatik salaketa jarri zuen Erandioko Auzokideok elkarteak Fiskaltzan 2021ean, eta hark agindu zion Guardia Zibilari ikerketa abiatzeko. Hamalau hilabete daramatzate enpresa aztertzen, baina aste honetan atera da argitara. Urtarrilean lantegira hurbildu ziren, baita atzo ere. Efe berri agentziaren arabera, Bizkaiko eta Gipuzkoako hainbat enpresa ikertzen ari dira.

«Urteak daramatza Befesak pozoia isurtzen», salatu du elkarteko bozeramaleak. «Aluminioa urtzen dute; lehengai eta emisio horiek oso arriskutsuak eta toxikoak dira». Bozeramalearen hitzetan, ke laino handiak ateratzen dira eta horren ondorioz «ezinezkoa» da arnastea: «Are gehiago, aluminio hondakinak eta isurketak gaixotasun batzuen eragile gisa daude sailkatuta».

Aire kalitatea aztertzeko, Erandioko Auzokideok elkarteak aire partikulak neurtzeko gailuak erabiltzen ditu. Izan ere, noizbait airearen kalitatea neurtu izan dutenean, osasun laguntza eskatu behar izan dute, «intoxikazioak» jasan dituztelako. Nahiz eta Guardia Zibila lanean ari den, taldeak bere azterketarekin jarraitu du. Urtarriletik hona, isurketak gutxitu direla nabaritu dute: «Orain ez dira hain basatiak; hori ona da, baina oraindik asko dago egiteke». Haren iritziz, jaitsierak erakutsi du lan egiteko beste modu bat posible dela: «Aluminioa urtzen jarraitzen dute, baina isurketak murriztu dituzte».

Erakundeen «ekintza falta»

Eusko Jaurlaritzak eta Erandioko Udalak herriko airearen kalitatea neurtzeko bi kanpaina egin dituzte: «Baina ez dituzte toki beroenetan egin». Hori dela eta, elkarteak euren «ekintza falta» salatu du; eta exijitu du azterketa horiek gehien kaltetutako tokietan egitea. «Haizearen arabera, toki batzuetan edo besteetan du eragin gehiago lantegiak». Besteak beste, Arriaga auzoa da kaltetuenetako bat, baita Erandiogoikoa ere, hurbiltasunagatik. «Erandiogoikoaren beheko partea da hurbilen dagoena, baina Eusko Jaurlaritzak neurketak beti goiko partean egiten ditu». Haren hitzetan, erakundeek «benetako ikerketa bat» egitea saihestu dute.

«Befesak ingurumen baimen bat dauka eta bete behar du; baimenak dio kontrolatu gabeko isurketak saihestu behar direla». Kritikatu duenez, baina, enpresak ez du ezer egin eurak saihesteko. Hori dela eta, elkarteak ez du sinesten baimen hori betetzen ari denik. Momentu honetan, Guardia Zibilaren ikerketaren zain daude: «Ez dakigu noiz amaituko duten».


Summary: Jagoba Arrasate: «Gu izan behar gara, eta detaile txikiak zaindu». Osasunako teknikariak nabarmendu du «naturaltasunez» bizi dutela finala, eta «gogotsu» daudela. David Garcia kapitainak, berriz, «partida luzea» komeni zaiela.

Jagoba Arrasate Osasunako entrenatzailea eta David Garcia kapitaina baikor azaldu dira biharko finalari begira. Arrasatek argi azaldu du partida aurreko prentsaurrekoan zeintzuk diren biharko partida irabazteko gakoak: «Gu geu izan behar dugu. Akats txikiak eta detaileak zaindu behar ditugu, eta Real Madrili ezin diogu lerro artean jokatzen utzi. Izan ere, min handia egiten du». Finala jokatzea «naturaltasunez» bizi dutela nabarmendu du: «gogotsu gaude». Eta Kopa irabazteko unea imajinatu ote zuen galdetuta, baietz esan zuen. «Gauza bat lortzeko imajinatu egin behar da aurrena. Eta nik egin dut. Imajinatu ditut David eta Unai kopa jasotzen». Zaleei ere mezua bidali die: «Goza dezatela esango nieke, eta 22:00etatik aurrera laguntzeko. Izan ere, haien babesa eta ilusioa gure bultzada dira».

David Garcia kapitainak onartu du bere kirol ibilbideko partidarik garrantzitsuena dela biharkoa: «Klubarentzat handia litzateke Kopa irabaztea, eta niretzat txikitako ametsa titulua jasotzea». Baina «lasai» dagoela berretsi du. «Lasai gaude, esperientzia faltak ez digu eragingo, baditugu beste klub batzuetan halako partida garrantzitsuak jokatu dituzten jokalariak, eta horrek lagunduko digu».

Real Madril talde handia izan arren, «zerbait handia» egiteko moduan direla berretsi du gorritxoen kapitainak. «Kopa honetan erakutsi dugu zertarako gai garen. Ez diogu beldurrik ez inori, ezta ezeri ere». Horrekin batera, partidari egin dio azpimarra. «Gure aukerak izateko partidan sartuta egon behar dugu 90 minutuak. Zenbat eta partida luzeagoa izan, hobe guretzat».

Sudurrean min hartu zuen Cadizen aurkako partidan, eta datorren astean ebakuntza egingo diote. Baina biharko «bete-betean» egongo dela baieztatu zuen. «Apur bat okertuta daukat. Baina ez nuke partida hau ezerengatik galduko».

Arrasatek Brasanac eta Nacho Vidal baino ez ditu faltako biharko partidarako. Eta deialdian sartu ditu harrobiko Jorge Herrando, Iker Muñoz, Iker Benito eta Diego Moreno.


Summary: Kattin Madariagak irabazi du Nafarroako Eskolarteko Txapelketa. Sei bertsolarik kantatu dute Nafarroako Eskolarteko 37. Txapelketako finalean. Eki Mateorena izan da txapeldunordea. Biak izanen dira Nafarroako ordezkari Euskal Herriko Eskolartekoan.

Beñat Mendiola (Iruñea), Eki Mateorena (Leitza), Garikoitz Agirre (Zugarramurdi), Kattin Madariaga (Arantza), Loitzate Goñi (Bera) eta Manex Leone (Iruñea). Sei bertsolari horiek parte hartu dute Nafarroako Eskolarteko 37. Txapelketako finalean, Iruñeko Laban. Maialen Belarrak aurkeztu du saioa, eta Amaia Telletxea, Joseba Beltza eta Nerea Bruño aritu dira epaile.

Lau oinak emanda, azken puntua emanda, hitz bana emanda eta gai orokorra emanda bertso bana kantatu ostean, bi bertsolari pasatu dira bigarren fasera: Mateorena eta Madariaga. Bigarren fasean, zortziko txikian ofiziotan aritu dira bi bertsolariak. Gero, ganbarako ariketan, puntu banari erantzun diote, eta, azkenik, gaia emanda, bakarka aritu dira, eta bakoitzak bertso bat kantatu du.

Azkenean, Madariagak bildu du puntu gehien, eta, horrenbestez, hura da Nafarroako eskolarteko txapelduna. Mateo txapeldunordeak eta biek ordezkatuko dute Nafarroa Euskal Herriko Eskolarteko Txapelketan.

Bertsolari arantzarrak Saioa Alkaiza Nafarroako txapeldunaren eskutik jaso du txapela. Beste sari bat ere izan da txapelketan, Oinak Buruan izenekoa. Leonek irabazi du hori, eta Nerea Bruño Nafarroako Bertsozale Elkarteko lehendakariak eman dio garaikurra.


Ametsari tiratzeko hamaikako bat

Summary: Ametsari tiratzeko hamaikako bat. Osasuna eta Real Madril amorratzen iritsiko dira gaurko hitzordura. 2005etik Espainiako Kopako finalik jokatu gabea da Osasuna; eta Real Madril ere ez 2014az geroztik. Hauek dira bi entrenatzaileek hasieran zelairatu ditzaketen hamaikakoak.

Osasunako zaleek ezingo dituzte Nacho Vidal eta Darko Brasanac ikusi finalean, baina hamaikako sendo eta gogotsu bat zelairatzeko aukerarik ez du faltako Jagoba Arrasate entrenatzaileak. Atean, segurua da Sergio Herrera. Atzealdean, Aridane, David Garcia eta Juan Cruz ere ia segurutzat eman litezke hasierako hamaikakoan. Moncayola ere bai, baina leku diferenteak har ditzake zelaian, eta hamaikakoa osatzeko apustuaren arabera mugitu dezake Arrasatek. Aurrean, berriz, Ante Budimir hasieratik aterako ote duen izan liteke beste galdera. Abde eta Chimy Avila ia seguruak dira. Kike Barja izan liteke beste aukera. Aukera horien arabera, Torro, Moi Gomez eta Aimar Orozekin osatuko du erdiko aldea. Hau gerta liteke final handia hasieratik jokatzen hasiko den hamaikakoa:

Luka Modric. Hori da gaurko partidarako galdera nagusietako bat Real Madrilen. Osatu da jokalaria, eta deitu egin du Ancelottik, baina ez da segurua haren egoera, eta aulkian hasiko du partida, ia seguru. Real Madrilek Txapeldunen Ligako finalerdia jokatuko du asteartean, eta zalantza hori ere ibiliko du entrenatzaileak buruan. Ferland Mendy ere ez da osatu finalerako; Ceballosek edo Txuamenik har dezakete haren lekua. Atzeko lerroa osatzeko, berriz, ikusi beharko da noren alde egingo duen gaur: Militao edo David Alaba. Nacho Fernandezen lekua, berriz, Eduardo Camavingak har dezake. Aurki argituko dira galdera horiek guztiak. Bitartean, hauxe da Ancelottik zelairatu dezakeen hamaikakoa:


Summary: Ainara Vera zuzendari iruindarraren “Polaris” filmak irabazi du Trentoko mendi zinemaldiaren sari nagusia. Veraren bigarren lan luzea da. Artikoan lan egiten duen itsas kapitain baten eta haren ahizparen istorioa kontatzen du filmak. Euskal zuzendari batek Trenton lortzen duen hirugarren sari nagusia da, Montxo Armendarizen Tasio eta Alberto Iñurrategiren Hire Himalaya filmen ondoren.

Ihesean ibiltzetik, norantza pertsonal eta familiar berri baten bila: Hayaten istorioa da, iraganeko oroitzapenetatik ihes egiteko ipar muturreko izotza aukeratu zuen itsas-kapitainarena, eta Trentoko 71. mendi zinemaldiko (www.trentofestival.it) epaimahaia hunkitu du. Ainara Vera iruindarrak zuzendutako Polaris filmak Urrezko Genziana - “Città di Trento” Sari Nagusia irabazi du hala, «hizkuntza zinematografikoaren erabilera ahaltsuagatik, beren patuaren ibilbidea marrazten duten bi emakumeren istorioa enpatiaz kontatzeagatik».

Hayat eskarmentu handiko marinela da, Artikoan nabigatzen ohitua, gizateriatik eta Frantziako bere haurtzaro traumatikotik urrun nabigatzen. Baina bere ahizpa gazteenak, Leilak, alaba bat izaten duenean, Inaya, hasiera berri baten promesa agertzen da zerumugan. Bi ahizpen munduak eta bizitzak hankaz gora jartzen dira, biak bidaia pertsonal sakon batean murgiltzen baitira, Iparrizarrak gidatuta, beren familiaren patua iraultzeko.

«Polaris filmatu bitartean, Mary Oliverren poema bat izan nuen bidelagun, –aitortu du Ainara Verak–: Jarraibideak bizitza bat bizitzeko izena du, eta honela dio: 'Kontuz ibili./Liluratu./Hitz egin horretaz'. Hori izan zen indarra eman zidan leloa. Eskerrik asko aintzatespen honengatik: zinemagintza zentzurik gabeko jarduera litzateke bizitza honen edertasun mingarriarekin harritu eta hari arreta jartzeko gai den pertsonarik eta tokirik ez balego. Eskerrik asko!».

Ainara Vera Esparza (Iruña, 1985), Trentoko mendi zinemaldiko sari nagusia, Urrezko Genziana, irabazi duen bigarren zuzendari nafarra da, Montxo Armendarizek Tasio filmarekin irabazi baitzuen 1986an. Alberto Iñurrategi da sari hau irabazitako beste euskal zuzendaria, 2003an, Hire Himalaya filmarekin.

Ainara Vera zinemagilea. Arianna Monteverdi

Ainara Verak (Iruñea, 1985) Ikus-entzunezko Komunikazioa ikasi zuen Nafarroako Unibertsitatean. Ondoren, Sorkuntza Dokumentaleko master bat egin zuen Bartzelonako Pompeu Fabra Unibertsitatean, Nafarroako artista gazteentzako beka bati esker. Bere lehen film labur dokumentala, Sertres, Locarnoko zinema jaialdian estreinatu zen 2014an eta Nafarroako Artista Gazteen Topaketa saria jaso zuen ikus-entzunezko modalitatean. Beste 32 ikaslerekin eta Victor Kossakovsky zinemagile errusiarrarekin batera Demonstration zuzendu zuen. Dokumental hori hainbat jaialditan proiektatu zen mundu osoan zehar. Bere lehen film luzea, Hasta mañana, si Dios quiere, Idfa jaialdiko sail ofizialean estreinatu zen 2017an. Filmak hainbat zinemaldi bisitatu zituen, besteak beste, Dok.fest Munchen, Doc NYC, Cartagena de Indias, Punto de Vista edo DocsBarcelona. Parisko Créteil emakumeen jaialdian dokumental onenaren saria irabazi zuen, eta silver Apricot saria Armenian. Zuzendari laguntzaile gisa lan egin zuen Victor Kossakovsky zinemagilearen azken hiru lanetan: Varicella, Aquarela eta Gunda. Gaur egun, Bartzelonako Pompeu Fabra Unibertsitateko Sorkuntza Dokumentalaren masterrean dihardu, muntatzaile, dokumentalen aholkulari eta proiektuen tutore gisa. Polaris, Cannesko zinema jaialdian estreinatu zen Acid sailean 2022an, eta Veraren bigarren film luzea da.

71. Trentoko mendi zinemaldiko epaimahaia Urszula Antoniak (Polonia), Anne Farrer (Frantzia), Jim Herrington (Estatu Batuak), Paolo Moretti (Italia) eta Francesca Melandrik (Italia) osatu dute. Hau da palmaresa:

Palmaresa “CITTÀ DI TRENTO” SARI NAGUSIA FILM ONENARI URREZKO GENZIANA Polaris Ainara Vera Esparza (Frantzia, Groenlandia /2022 /78')

CLUB ALPINO ITALIANO SARIA ALPINISMOA, MENDITARRAK ETA MENDIKO BIZITZARI BURUZKO FILM ONENARI URREZKO GENZIANA An Accidental Life Henna Taylor (Estatu Batuak / 2022 / 86')

CLUB ALPINO ITALIANOREN AIPAMEN BEREZIA Plai. A mountain path Eva Dzhyshyashvili (Ukraina / 2022 / 75’)

“CITTÀ DI BOLZANO” SARIA EXPLORAZIO ETA ABENTURA FILM ONENARI URREZKO GENZIANA The Fire Within: a requiem for Katia and Maurice Krafft Werner Herzog (Erresuma Batua, Suitza, Estatu Batuak, Frantzia / 2022 / 84')

ZILARREZKO GENZIANA – EKARPEN TEKNIKO-ARTISTIKORIK ONENA Ice Merchants João Gonzalez (Portugal, Frantzia, Erresuma Batua / 2022 / 14')

ZILARREZKO GENZIANA – FILM LABUR ONENA Churchill, Polar Bear Town Annabelle Amoros (Frantzia / 2021 / 37')

EPAIMAHAIAREN SARIA Forêts Simon Plouffe (Kanada / 2022 / 17')


Summary: EH Bilduk salatu du Cartuja ondoan jarri dituen iragarkiei eraso egin dietela, Sevillan. Osasunak Real Madrilen aurka Espainiako Kopako finala jokatuko du gauean futbol zelai horretan, eta Osasuna animatzeko kartelak jarri zituen atzo koalizioak. Sevillako Udalak horiek kentzeko eskatu du

Osasunak Espainiako Kopako finala jokatuko du gaur Sevillan, Cartuja estadioko futbol zelaian, Real Madrilen aurka. EH Bilduk Osasuna animatzeko iragarki batzuk jarri zituen atzo estadioaren kanpoaldean, eta gaur salatu du eraso egin dietela. Zehazki, horitako bat puskatu egin dute eta bestean ETA asesina idatzi dute (ETA hiltzaile).

«Aupa Osasuna» irakur liteke EH Bilduk jarri dituen iragarki horietako batean, eta bestean, horrez gain, «Somos un equipo» (Talde bat gara). Gainera «Orgullo. Ilusión» (Harrotasuna. Ilusioa) eta «Egingo dugu» mezuak ere ageri dira. Baita ikurrina bat eta Nafarroako bandera bat ere.

Gaur goizean Sevillako Udalak iragarki horiek kentzeko eskatu dio Andaluziako Gobernuari. Sevillako Udalak dio hauteskunde legearen kontrakoa dela iragarki hori, horren arabera, hauteskunde kanpainatik kanpo ezin delako publizitzaterik egin. Iragarkiei buruz galdetutakoan, baina, EH Bilduko iturriek BERRIAri adierazi diote karteletan ez direla botoa eskatzen ari, eta egun hauetan Euskal Herrian badaudela EH Bilduren eta bestelako alderdi batzuen kartel gehiago ere kalean.

«Modu irregularrean jarritako iragarki bat da, eta publizitate hori kontratatu denik ez dago garbi», esan du ohar batean Sevillako Udalak. Lur sail hori, gainera, berea dela argudiatu du, eta horregatik, iragarkiak kendu ondoren, kontratazioa ikertzeko eskatu du. Carjuja estadioa kudeatzen duen elkarteari onura ekonomikorik jaso duen ere argitzeko eskatu dio.

EH Bilduk BERRIAri adierazi dio Sevillako enpresa baten bitartez kontratatu zutela euskarri hori publizitatea egiteko, «aukera bazegoelako eta pentsatuz milaka nafar eta euskal herritar egongo zirela gaur hor».


Summary: Beste bi palestinar hil ditu Israelek Zisjordanian. Tulkaremgo errefuxiatu kanpalekuan egin duen polizia operazio batean hil ditu bi gazte. 24 orduko greba orokor batera deitu dute Tulkaremen.

Palestinako Osasuna Ministerioak jakinarazi duenez, Israelek beste bi gazte palestinar hil ditu bart gauean Zisjordanian. Samer Sala al Shafei eta Hamza Jamil Jreyous zuten izena. Lehenengoari lepoan, bularrean eta sabelean egin diote tiro, eta bigarrenari, bularrean eta sabelean. Horiez gain beste bat ere zauritu du, eta Wafa albiste agentziaren arabera, egonkor dago hori ospitalean.

Israelgo armadak Tulkarem errefuxiatu kanpalekuan egin duen operazio batean hil ditu bi gazteak. Operazio horretan 20 eta 23 urteko bi gazte atxilotu ditu, Wafaren arabera. Gertatutakoagatik protestan, Tulkaremen bizi direnek 24 orduko greba orokor batera deitu dute.

Urtea hasi zenetik 114 dira jada Israelek hil dituen palestinarra. Horietatik 20 adingabeak ziren, eta bi, emakumeak. Ostegunean lau hil zituen beste polizia operazio batean Nablusen. Hildakoetatik hiru Hamasen adar armatuko kideak ziren, eta laugarrena, berriz, ustez soldadu bati eraso zion emakume bat.


Summary: EH Bilduk «magia egiteko gaitasuna» dauka, Otegiren arabera. Koalizio abertzaleak ekitaldia egin du Bilboko Areatzan, duela hamabi urte leku berean egindako Bilduren plazaratzea gogoratzeko.

Bilduren sorreran parte hartu zuten hiru alderdietako ordezkariek hartu dute hitza koalizioaren urteurrena gogoratzeko ekitaldian: Arkaitz Rodriguez (Sortu), Eva Blanco (EA) eta Oskar Matute (Alternatiba). Gau hartan, Areatzako oholtzan izan ziren Martin Garitano Gipuzkoako ahaldun nagusi ohia eta Pello Urizar EAko idazkari nagusi ohia ere, eta biak ala biak izan dira Bilboko ekitaldian. Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiarena izan da hitzartze nagusia. «Duela hamabi urteko gau hartan magia egin genuen, etxe bat, babesgune bat eraiki genuen Euskal Herriarentzat, irekia eta konprometitua», esan du.

Otegik azaldu du orain hamabi urteko gau hartan «11 pertsonek» erabaki behar zutela Bildu hauteskundeetan lehia zitekeen ala ez. «Etxe hau ez da sigla politiko batzuk, eskaintza bat da, herrialdearentzat proiektu bat, herrialde hobea eta bidezkoagoa eraikitzeko», erantsi du. EH Bilduko koordinatzaile nagusiak argi utzi du koalizioaren helburua dela «eskubide bereko herritarren euskal errepublika» lortzea, «Ebrotik Adurrera», eta koalizioa azpiratu nahi dutela ohartarazi du, «lurrez, airez eta itsasoz», proiektu horrek «ez duelako botereen babesa, ezta komunikabideena ere».

«Batzuen ametsa», koalizioa azpiratzea

Tesi horretan sakondu du Otegik, esanez «batzuen ametsa» dela EH Bildu ahultzea. Koalizioa, hura ahuldu nahi dutenentzat «arrisku nagusia» dela azaldu du, «herri hau» koalizioak antolatzen ei duelako «kontzientzia emanez». Abisu eman die ustez EH Bildu azpiratzeko lanean ari direnei: «Ez dute lortuko, gure proiektua oso sustraitua dagoelako herri honetan».

Ezker independentista «magia egiteko gai» dela adierazi du, duela hamabi urteko «gau hartan bezala». Koalizioa sortu zenean «euskal magia herritarra» egin zuten eragile horiek, Otegiren hitzetan, eta maiatzaren 28ko hauteskunde deialdiarekin lotu du gaitasun hori: «Magia egingo dugula sinetsita nago, herri eta hiri askotan. Behekoek irabaziko dute eta jai herritarra egingo dugu leku askotan».


Koparekin edo koparik gabe, topa

Summary: Koparekin edo koparik gabe, topa. Partidan zer gertatuko arrastorik ez zenean ere, jai giroz lepo izan da Iruñea. Osasunaren aldeko kantuek eta oihuek guztiz hartu dute hiria, eta euforiak nabarmen egin du gora neurketaren hasiera hurbildu ahala; histeriak ere bai.

Deus ez ospatu behar baino lehenago», eman ohi dute aholku zuhurrek. Baina inork ez zien eskatu gorritxoei zuhur jokatzeko, edo, inork halakorik esan bazien, ez entzunarena egitea hobetsi dute, aho batez. Ados baitirudite guztiek: Espainiako Kopa irabazi edo ez, Osasunak badu zer ospatua. Sevillako Cartuja estadioan Real Madrilen kontrako neurketa hasteko ordu mordoa falta zenean ere, jai giroa izan da nagusi Iruñean. Atzerako kontaketa estutu heinean, gero eta beroagoa izan da giroa. Eta gorriagoa.

Erlojuak 12:00ak jotzerako, bete-betea zen Udaletxe plaza, bai eta inguruko karrikak ere. Kamiseta gorriak ziren nonnahi, baina, ezinbestean, Iruñeko Udalak udaletxean paratutako kamiseta erraldoiak bereganatu du arreta handiena. Ilara luzeak ere sortu ditu. Izan ere, denek nahi izan dute argazki bat hartu bertan. Txandaka aritu dira, fotoak atera eta atera. «Selfie bat, baietz ba!», bota dio txilioka andre batek lagunari. «Ez da hobe bideo bat bidaltzea Sevillan direnei? Eta esan dezagun: goazen gorriak garaipenera arte!», erantzun dio hark.

Halaber, Kamiseta gorri guztiak ez dira berdinak, inondik ere. Miguel eta Maria Jesus iruindarrei ilobek oparitu zizkieten bi ale berezi: Miguelenean Abuelo (aitona) jartzen du bizkarrean; Maria Jesusenean, Abuela (amona). 13:00etan Mercaderes kalean paseoan zirela, aitortu dute ederra litzatekeela partida iloba txikiekin ikustea; baina, ezin. «Sevillara joan zaizkigu den-denak!».

Handik metro gutxira, Osasunaren kamiseta beltza darama 10 urteko Iker Orzaizek. Hark ere aitatxi-amatxiei zor die zaletasuna, eta, hain justu ere, haiekin egin du partida ikusteko plana. Orzaizek aitortu du «urduri» eman duela azken astea. Neurketa hasteko sei ordu falta zirenerako, onduak zituen bere bi kinielak. Bihotzak hau zioen: «Osasunak irabaziko du». Buruak, hau: «Madrilena da kopa». Hala ere, Orzaizek argitu du berdin-berdin egonen dela taldeaz harro.

Nabarrerian, kamisetak nonnahi. Gazteluko plazan, antzera. Baina kamiseta gorri guztiak ez dira berdinak. Eta kamiseta guztiak ez dira Osasunarenak. Bazkalorduan, kuadrilla txuri-urdin batek atentzioa ematen zuen Estafeta kaleko ertz batean. Ziotenez, asmoa ez zen probokazioa. «Aupa Reala, baina inportanteena osasuna da!». Gorritxoen aldeko pegatinak zituzten denek.

17:00etarako, lehertu da festa. Txarangak kaleetan barna, mexikanak Santa Ana plazan, eta tabernak lepo. Jendea, topa eta topa etenik gabe, eta, bat-batean, ilundu bezain laster, hasi da jendea larritzen. «Egonen da tokirik plazan, ala hobe dugu hara mugitu?», galdetu die Ainhoa Agirrek lagunei. 21:00ak ziren jada.

22:00etatik aurrera, zaleek Sevillari lotuta izanen dituzte begiak; askok eta askok, Gazteluko plazako pantailei so. Lehendik aurreikusitako emaitzek deus gutxirako balioko du ordutik aurrera.


Summary: Sanferminak, bi hilabete lehenago, eta Sevillan. Zale gorritxoak bete-betean ari dira bizitzen eta disfrutatzen partida aurreko orduez. «Ospatzeko eta gozatzeko» eguna dela nabarmendu dute. Giralda inguruak Gazteluko plaza zirudien eguerdi partean.

Giroa gori eta gorri dago Sevillan. Gori beroa egiten duelako, eta gorri Osasunaren zaleek bete egin dituztelako Andaluziako hiriburuko kaleak goizean goizetik. Sevilla apirileko feriatik senferminetara pasatu da astebetean. Iruñeko jaien hasiera bi hilabetez aurreratu da, eta uztailaren 6a balitz bezala, ohitura guztiak bete dituzte.

Lehena, ondo gosaltzea. Osasunazaleek, terrazak hartu, eta indarrak bilduz ekin diote egun luze eta ilusioz betetakoari.Terrazak lepo egon dira txoko guztietan, baina batez ere Giralda eta katedral inguruan. Denak bufanda edo elastiko gorriekin zeuden. Eta asko, eguzkitako betaurrekoekin. Ez eguzkiak jotzen zuelako, baizik eta gaua luze joan zaielako. Izan ere, atzo gauean ere festa betea izan zen Sevillan zaleentzat.

Terraza horietako batean zen Angel Sanchez, Osasunaren elastikoarekin. «Egun handi bat ezin da bestela hasi. Bigarren gosaria dugu. 08:00etan arrautza frijituak jan ditugu. Kasu honeta,n urdaiazpikoarekin. Nafarroako txistorra falta zen, gosaria betea izateko. Orain, berriz, mokadutxo txiki bat egingo dugu». «Pozik eta hunkituta» mintzatu da. «Honek irabazteko gogo handiagoa eragiten dizu. Ederra da hainbeste belaunalditako osasunazaleak hemen ikustea». Jagoba Arrasateren taldeak irabazi egingo duela ziur zegoen Sanchez. Astelehen arte luzatuko du egonaldia. «Irabaziz gero, ez gara biharko harrera iritsiko. Baina hemen ospatuko dugu».

Zegoen giroa «harrigarria» egin zaio Bea Arraizari. «Autoz gentozela, jendetza ikusi genuen atzo. Denak elastikoarekin eta bufandarekin gentozen, eta elkar agurtzen genuen. Baina hemen ikustea izugarria da. Iruñeko Udaletxe plaza dirudi, suziriaren egunean. Izugarria da». Galdu zein irabazi, betiko gordeko duen egun bat izango da. «Azken batean, guretzat festa handi bat da hau.Talde honek meritu handia du hona iristeagatik». Emaitzaren arabera plan bat edo beste egingo dute itzulerari begira. «Gauza asko ditugu buruan, jokalariei Iruñean egingo zaien harrerara ere iritsi nahi dugulako. Ikusiko dugu. Kontua gozatzea da. Izan ere, gaizki pasatutakoak gara».

Jesus Legarrak 50 urte baino gehiago daramatza Osasuna jarraitzen, eta sekula halakorik bizi gabekoa zen. «Oroitzapen asko datozkit burura, baina hau sekula bizi izan dudan ederrenetakoa da. Ni heldu xamarra naiz; horregatik, gehien gustatzen zaidana da hainbeste gazte eta haur honetaz disfrutatzen ikustea. Osasunarentzat bultzada handia dira gazte eta haur hauek, haren etorkizuna».

Gazte horietako bat da Adrian Perez. «Gaua pixka bat luzatu zaigu. Goizaldeko hiruretan joan gara etxera, baina bederatzietarako jaikita geunden, egunaz hasi eta buka gozatu nahi genuelako». Trianan erdialdera joan dira. «Emaitza bat edo bestea izan, ederki ospatuko dugu. Finalera iriste hutsa handia baita».

Zale askok Osasunako ikur izan direnen izena daramate kamisetan. Arkaitz Artuxek, adibidez, Mai Garderena. «Denak gara Osasuna, eta hauek ere egin gaituzte handi», azaldu du. Furgonetan iritsi dira goizaldean. «Apenas egin dugun lo, baina egunaz ederki disfrutatzeko asmoa dugu».

Zaleen gunea

Handik gertu dago Osasunako zaleen gunea: Fernando Magallanes parkean. Hantxe ari da musika jartzen Oihan Vega. Eta bertaratu direnek jatekoaz, edatekoaz eta umeentzako jokoez gozatu ahal dute. Osasunak ere gune bat jarri du bertan materiala saltzeko. Geratu gabe aritu da lanean Isabel Mendiaraz. «Bero egin arren, batez ere finalerako ateratako bufanda ari gara saltzen, eta txapelak. Baten batek elastikoa ere erosi du, ekartzea ahaztu zaiolako». Partida amaitu, eta Cartujara doaz neurketa ikustera. «Egun oso polita izaten ari da. Zale askorekin hitz egiteko aukera dugu».

Eguerdirako, txoko guztiak hartu dituzte zaleek. Berriro ere Giralda ingurura itzulita, uztailaren 6an suziriaren ondoren izaten den giroa zegoen. Kantuak, animo ohiuak... Baina ozenen entzun dena hau izan da: «Sevilla, entzun, Osasuna txapeldun». Kantuan ari da Maider Igerategi. «Polita da hemen euskaraz entzutea», esan du. Ez du sarrerarik partida ikusteko. «Taberna batean ikusiko dut, ni bezala dauden beste lagun batzuekin. Baina ez genuen egun hau galdu nahi», Arratsaldean, 18:30ean zaleen gunea itxita, guztiak abiatuko dira Cartujara. Han joko du goia egunak, eta zaleen geratzen zaien ahots apurra utziko dute animatzen.


Summary: Geroaren auzian esku hartzeko eskatu diote Jaurlaritzari. Beren prestazioak haiek nahi duten eran berreskuratzeko aukera aldarrikatu dute hainbat lagunek Donostian.

Geroako Kaltetuak plataformak deituta manifestazioa egin dute larunbat honetan Donostian. Geroa BGAE borondatezko gizarte aurreikuspeneko erakundeari galdegin diote aukera eman diezaiela beren prestazioak haiek nahi duten eran berreskuratzeko, ez bakarrik hileko errentan, eta hori errazteko eskatu diote Eusko Jaurlaritzari.

Hala ere, oso kritiko agertu dira gobernuaren asmoekin; plataformako kideen ustez, BGAEren araudia aldatu nahi du Jaurlaritzak, «egungo egoera legez sendotzeko». Halaber, sindikatu nagusien «isiltasuna» kritikatu dute.

Geroaren estatutuen arabera, erretiratutako langileek ekarpenak berreskuratu ahal dituzte metatutako 45.120 euroak gainditzen ez badituzte. Bestela hilero horren parte bat jasotzen dute, errenta bidez, pentsioen osagarri gisa. «Geroak ez digu gure dirua nahi dugun bezala erreskatatzen uzten. 25 bat urtez hilean berrehun euro inguruko errentara behartzen gaitu», salatu dute protestaren deitzaileek.

Elkarrizketa. «Gure dirua eskatzen dugu; iruzur egin digute»

Gaurko martxan plataformako kideek Elkarrekin Podemos alderdiaren eta Asufin finantza zerbitzuen erabiltzaileen elkartearen babesa jaso dute. Elkarte horrek dio Geroaren 1.600 kaltetu inguru ordezkatzen dituela.

Denboran atzera egin behar da Geroaren arazoa ulertzeko. 1996an sortu zuten BGAE hori, Gipuzkoako metalgintzaren sektorean, Adegi patronalak eta ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek —egun 20 sektoretara zabaldu da— .

Hiru bide aurreikusi zituzten egindako ekarpena berreskuratzeko: hileko errenta bidezkoa; guztia aldi berean jasotzea, administrazio organoak ezarritako muga bateraino; eta sistema mistoa.

2001ean, ordea, estatutuak aldatu zituzten, plataformaren arabera, azken aukera hori ezabatuz eta langileei «komunikatu gabe».


Horrela kontatu du BERRIAk finala

Summary: Horrela kontatu du BERRIAk finala. Bai Sevillan, baita Iruñean ere Osasunako zale andana elkartu da kaleetan.

* Hirugarrenean beharko du

* Analisia: Galdu arren, asko eman dio Kopako finalak Osasunari

* Sanferminak, bi hilabete lehenago, eta Sevillan

* Jai giroz lepo izan da Iruñea


Summary: Tolosalderako osasungintza publikoa eskatu dute. Tolosaldea Osasun Publikoaren Alde taldeak antolatuta, manifestazioa egin dute gaur eguerdian, Tolosan. Antolatzaileen esanetan, 2.000 lagunek bat egin dute.

Tolosaldea Osasun Publikoaren Alde elkarteak deituta, manifestazioa egin dute gaur eguerdian, Tolosan (Gipuzkoa). Tolosaldeko osasungintza egoera larrian. Irtenbidea orain lelopean, ehunka herritar atera dira kalera. Hauxe eskaera: Tolosaldeko osasun arreta publikoa izatea. Antolatzaileek emandako datuaren arabera, 2.000 lagunek baino gehiagok parte hartu dute protestan.

Antolatzaileen esanetan, eskualdeak «egoera prekarioa» bizi du osasungintzari dagokionean. Egun, ez daukate ospitale publikorik; Asuncion klinika pribatuak ematen du zerbitzua. Zerbitzu hori, ordea, ez zaie behar bezalakoa iruditzen: «Arreta kaxkarragoa jasotzen dugu, azpiegitura aldetik ere eskasago gabiltza, eta gainerakoetara baino diru gutxiago iristen da eskualde honetara». Ospitale publikoa egingo dutela aginduta dute; alabaina, nabarmendu dute ia ez dakitela ezer horri buruz. Bitartean, Asuncion klinikako langileek ere kezkatzen dituzte: «Ez dakigu zer etorkizun izango duten Asuncion klinikak eta bertako langileek».

Herritarrak ez dira protestan ari diren bakarrak: ELAk eta LABek deituta, Asuncion klinikako langileek ere zenbait mobilizazio egingo dituzte maiatzean. Hain zuzen ere, asteon bi orduko lanuzteak egin dituzte, eta hamar egunetan greba egingo dute: bihar, etzi, hilaren 9an, 17an, 18an, 19an —Osakidetza osoan greba izango den bi egunetan—, 22an, 23an, 29an, 30ean eta 31n. Egun horietan elkarretaratzeak ere egingo dituzte klinikan, 12:00etan hasita. Gainera, auto karabanak egingo dituzte lau egunez: etzi, hilaren 17an, 23an eta 31n.


Summary: Saudi Arabiako Aramcok Bilboko erregai sintetikoen plantan inbertituko du. «Munduko instalaziorik handienetakoa bat» izango dela nabarmendu dute. Urtean 18.000 upel inguruko ekoizteko gaitasuna izango du.

Saudi Arabiako Aramcok Bilboko portuan egingo den erregai sintetikoen plantan parte hartuko du, Repsolekin akordioa egin ostean. Bi konpainiek 103 milioi euroko inbertsioa egingo dute instalazioa eraikitzeko. Orain arte Aramco laguntzaile teknologiko gisa azaltzen zen proiektuan. Saudi Arabiako gobernuak kudeatzen du Aramco eta mundu mailako petrolio ekoizle handienetako bat da.

Erregai sintetikoen alorrean «munduko instalaziorik handienetako bat» izango da, Repsolen filiala den Petronorrek ohar batean azaldu dutenez. 2025aren amaieran hasiko da lanean eta urtean 18.000 upel inguruko ekoizteko gaitasuna izango du.

Han ekoiztutako produktuak konbustioko motorra duen edozein ibilgailutan erabili ahal izango dira: autoetan, hegazkinetan, kamioietan edo itsasontzietan. Horrez gain, 10 MWeko elektrolizagailua izango du, eta horretan Enagasek eta Energiaren Euskal Erakundeak ere parte hartuko dute.

Hidrogeno berdea eta CO2 lehengai bakartzat erabiliko dituzten «munduko lehen instalazioetako bat» izango da, Petronorrek nabarmendu duenez. Hidrogenoa uretik sortuko da, oxigeno eta hidrogenoaren partikulak bereiziz, eta horretarako, %100 berriztagarriak diren energia iturrietatik sortutako elektrizitatea erabiliko da.


Summary: Sudango paramilitarren buruak su eten iraunkor bat adostea espero du negoziazioetan. Armadak eta RSFk elkarrizketak hasi dituzte, Saudi Arabian. Argitu gabe dago zenbat iraungo duten eta horren edukia zein izango den.

Orain arteko saiakerarik seriosena da Sudango gerra gelditzeko. Saudi Arabiak, AEB Ameriketako Estatu Batuen eta Hego Sudanen laguntzarekin, lortu du borrokan ari diren bi aldeak, armada eta RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarra, toki berean elkartzea gatazkaz hitz egiteko, Jiddan (Saudi Arabia). Hori bai, xehetasun esanguratsu batekin: militarren komandante buru Abdel Fattah al-Burhan eta RSFren buruzagi Mohamed Hamdan Dagalo ez direla mahai beraren inguruan eseriko. Edonola ere, Dagalok mezu baikorra helarazi du gaur, negoziazioak hasi aurretik, komunikatu baten bitartez esan baitu espero duela su eten iraunkor eta egonkor bat adostea lortuko dutela elkarrizketetan.

Bi aldeek esana dute menia bat negoziatu eta zibilentzako korridore humanitario seguruak bermatu nahi dituztela, baina, aldi berean, argi utzi dute ez dutela gerra amaitzeaz ezer adostuko. Agerian geratu da, hortaz, biek ala biek uste dutela oraindik ere gai izango direla beste aldea militarki garaitzeko. Apirilaren 15ean gatazka hasi zenetik, borrokak gelditzeko hainbat saiakera izan dira, baina beti egin dute huts; azken su etena, berez, joan den ostegunean sartu zen indarrean, eta astebete iraun behar luke.

Halere, egun horretan bertan, militarrek eta paramilitarrek elkarri leporatu zioten menia urratu izana, eta gaur, adibidez, Khartum hiriburuan tiro egin diote Turkiaren enbaxadore Ismail Çobanogluren autoari. Ez dute argitu nor den erasotzailea, baina ez da izan ez hildakorik, ez zauriturik.

Sudango Osasun Ministerioak joan den astelehenean jakinarazi zuenez, gutxienez 550 lagun hil eta 4.900 zauritu dituzte hiru asteotan, batez ere Khartumen, horren inguruan eta herrialdearen mendebaldean dagoen Darfurren. Eta, UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren arabera, gutxienez 114.000 herritarrek pasatu dute muga inguruko zazpi herrialdeetara ihes egiteko; UNHCRk espero du kopuru hori 860.000ra igoko dela asteotan, eta jada ohartarazia du giza hondamendi bat gertatuko dela borrokak ez badituzte eteten.

Testuinguru hori ikusirik, geroz eta ugariagoak dira nazioarteko herrialdeek Sudango gerrako bi aldeei gatazka gelditzeko egin dizkieten deiak. Itxaropena, beraz, Saudi Arabiako negoziazioetan dago jarria, zeinak nahiko sekretuak bilakatu dituzten; ez baitute jakinarazi, oraingoz behintzat, elkarrizketa horien eduki zehatza zein izango den, zeintzuk osatzen dituzten militarren eta paramilitarren ordezkaritzak eta zenbat iraungo duten negoziazioek.

Armada iturri gisa aipatuta, Jeune Afrique aldizkariak horri buruzko informazioa argitara atera du, eta esan du RSFren ordezkaritzaren parte direla, besteak beste, Dagaloren aliatuak eta haren anaia Abderrahim, zeinak paramilitarrak finantzatzen dituen bere kontrolpean dauden urre meategien bitartez. Militarren kasuan, armadako goi kargudun zenbait leudeke, «ezagunak direnak RSFrekiko duten etsaikeriagatik».

Ikusi gehiago: Sudanen gertatzen ari dena ulertzeko gakoak

Bi aldeetako buruzagiek mahai beraren inguruan esertzeko ezarri duten debekuaz gain, armadak ohartarazi zuen atzo ez duela asmorik paramilitarren ordezkaritzarekin batzartzeko. Ikusteko dago, hortaz, elkarrizketak zeharkakoak izango diren, beste modu batera antolatuko dituzten, ala Saudi Arabiak eta AEBek militarren iritzia aldatzea lortuko duten.

Oraingoz, «negoziazioen aurreko elkarrizketak» izango dira, baina Nazio Batuen Erakundearen Sudango misioaren buru Volker Perthesen egin zuen ohartarazpena, joan den apirilaren 26an: bi aldeetako inor ez dago prest «serioski» hitz egiteko.


Summary: Evenepoelen erakustaldia Giroa abiatzeko. Evenepoelek irabazi du Italiako Giroko lehenengo etapa. Flandriarra izan da bizkorrena erlojupekoan, eta Maglia rosa jantzi du. Roglic 43 segundo mantsoago aritu da.

Erakustaldia emanda irabazi du Remco Evenepoelek (Quick-Step) Italiako Giroko lehenengo etapa, erlojupekoan. Saio laburra zen, eta ibilbidea laua, baina hegoak astindu balitu bezala aritu da txirrindulari gaztea. Hasieratik hartu du aurre behin behineko sailkapenean, eta aldeak gora besterik ez du egin. Horrela irabazi du etapa, eta lehen egunean jantzi du Maglia rosa. Aldeak nabarmenak izan dira. Giroa irabazteko gainerako faboritoak elkarren giran aritu dira denak, baina Evenepoelek kolpea jo du mahai gainean. Haren aurkari nagusia, Primoz Roglic (Jumbo-Visma), 43 segundo mantsoago aritu da.

Gainera, ez da nolanahiko garaipena izan. Gaur arte bi aldiz bakarrik irabazi baitio erlojuaren aurkako saio batean Evenepoelek Roglici: 2019an Munduko Txapelketan, eta, iaz, Espainiako Vueltan. Gaurko garaipenarekin, hortaz, sei aldiz neurtu dituzte indarrak bi txirrindulariek, eta bakoitza hiru aldiz aritu da bestea baino bizkorrago.

Erlojupekoa irabazteko faborito nagusiak bata bestearen atzetik irten dira Fossacesia Marinako irteeratik. Evenepoel izan da ateratzen lehena, eta haren atzetik irten dira Roglic, Stefan Kung (Groupama) eta Filippo Ganna (Ineos). Quick-Stepeko gaztea berehala hasi da aurretik zituen txirrindulariei aurre hartzen. Geraint Thomasek zeukan denbora onena lehen mugarrian, hamargarren kilometroan, eta hogei segundoan hobetu du haren lana. Bizkor ari zela zirudien, eta berehala baieztatu dira usteak. Lehenengo mugarri horretara 26 segundo mantsoago iritsi da Roglic. Ganna ibili da gertuen. Erlojuaren aurkako Italiako txapelduna hamabi segundo galduta iritsi da lehen mugarri horretara.

Ziztu bizian ari zen Evenepoel, eta minutuak aurrera joan ahala, aldeak ere nabarmen egin du gora. Aurkariak ez dira flandriarraren erritmora gerturatu ere egin lehen mugarrian, eta bigarren mugarrian ere ikaragarria izan da aldea. Inork gutxi esperoko zuen horrelako erakustaldirik hemezortzi kilometroko erlojupeko lau batean. Hamabost segundo gehiago behar izan ditu Gannak bertara iristeko, eta 47 segundo Roglicek. Hala ere, azken mugarrira indartsu iritsi da Esloveniako txirrindularia. Indarrak gordeta izango zituen akaso azken aldaparako, eta hura izan da azkarrena azken kilometro horietan. Hala ere, ezer gutxirako balio izan dio, azken lau kilometroetan lau segundo soilik jan baitizkio Evenepoeli. Hortaz, 43 segundo gehiago behar izan ditu Roglicek ibilbidea amaitzeko. Faboritoen artean Almeida izan du gertuen Evenepoelek, 29 segundora. Garaileak baino 40 segundo gehiago behar izan ditu Tao Geoghegan Hartek (Ineos), eta 55 segundo Geraint Thomasek (Ineos) eta Aleksandr Vlasovek (Bora).

Esprinterrentzat aukera Gaurko erlojupekoa ahaztu, eta lehenengo aldiz abiatuko dira bihar txirrindulariak tropelean Italiako errepideetan barrena Giroko bigarren etapan. Teramotik San Salvora 204 kilometro egingo dituzte, eta Italiako txirrindularitzan ezagunak diren tokietan arituko dira, batez ere Tirreno Adriatikoagatik. Ziurrenik esprintean amaituko da etapa. Tropeleko azkarrenek oso aukera gutxi izango dituzte aurtengo ibilbidean zehar etapak irabazteko, eta aukera urri horiek probestu egin nahiko dituzte. Hala izanez gero, itsasertzean lehiatuko dute esprinta, San Salvo Marina itsas pasealekuan.


Summary: HABEk antolatutako azterketak egin dituzte 14.700 lagunek. OStegunetik gaur arte egin dituzte probak. Gehienak euskarako C1 mailara aurkeztu dira; %51,6, hain zuzen ere.

HABEk euskara gaitasuna egiaztatzeko azterketak egin ditu ostegunetik gaur arte, eta, Eusko Jaurlaritzak jakinarazi duenez, 13.662 pertsonak parte hartu dute: 7.894ek Barakaldoko BECen egin dute azterketa; 4.436k, Irunen (Gipuzkoa); eta 2.288k, Gasteizen. Gainera, Bartzelonan egin dute etsamina 35 lagunek eta bederatzik Madrilen.

Mailari dagokionean, azterketari gehienek C1 mailako azterketa egiteko eman dute izena: %51,6 maila horretara apuntatu dira; aldiz, %30ek B2 mailako azterketa egiteko izena eman dute. Orain, ahozko proba egitea falta zaie: ekainaren azken astean eta uztaileko lehen bietan egingo dituzte azterketa horiek. Behin betiko emaitzak uztailaren 21ean egingo dituzte publiko.

Azterketen data gerturatu ahala, iruzurrari ere bidea zabaldu zaio: webgune batzuetan jendeari euskarako azterketa egiteagatik ordaintzeko prest agertu dira. Halakoak aurki daitezke: «Mutil baten bila ari naiz, euskarako C1 azterketa egiteko». 2.000 euro ordaintzeko prest dago.


Summary: Hilotz bat topatu dute Ibaizabalen, Bilbo parean. Suhiltzaileek Euskalduna jauregiaren parean atera dute uretatik. Ertzaintzak ikerketa zabaldu du.

Gizonezko baten gorpua agertu da bart Ibaizabal ibaian, Bilbon; zehazki, Euskalduna jauregiaren parean atera dute suhiltzaileek uretatik. Eusko Jaurlaritzak jakinarazi duenez, larrialdi zerbitzuek gaueko 03:00ak aldera jaso dute abisua.

Ordubete geroago atera dute hilotza ibaitik, eta oraindik ez dute identifikatu. Ertzaintzak ikerketa zabaldu du gertatutakoa argitzeko.


Summary: Galdu arren, asko eman dio Kopako finalak Osasunari. Osasunaren denboraldi onaren isla izan da finala. Kirol ikuspegitik ez ezik, sozialki ere oparoa izan da asteburua.

Txapeldunordeak etxean dira, Iruñean. Osasunako jokalariak Noaingo aireportura ailegatu dira, eta, bertan, Sevillara joan ez ziren zaleen berotasuna eta esker ona jaso dute. Andaluziara joandako zale askok gaur dute bueltatzeko eguna. Bihar izango da, berriz, harreren eguna, 17:00etan Iruñeko udaletxean, eta 18:00etan Nafarroako Gobernuaren egoitzan. Esker eta harrera horiek atzo Cartujan isuritako malkoak goxatzeko balioko diete Jagoba Arrasateri eta haren jokalariei; baita konturatzeko ere, oraindik jabetu ez badira, gauza handia egin dutela.

Atzo bi ziren sentimendu nagusiak: pena eta harrotasuna. Baina gaur, eta are gehiago datozen egunetan, pena horrek irribarre bihurtu behar du ezinbestean. Izan ere, garaikurra irabazi ez arren, Espainiako Kopako aldi honek eta asteburu honek asko eman dio Osasunari. Bai orainari eta bai etorkizunari begira.

Kirol ikuspegitik, Kopa denboraldiaren isla izan da. Osasuna sasoi aparta osatzen ari da, Arrasate lemazain duela. Izaera lehiakor horri joko ona gehitu dio, horrek dakarren balioarekin. Atzoko finala horren isla izan zen. Bigarren minutuan gola sartu zioten arren, Osasunak ez zuen behera egin, eta sinesten eta ondo lehiatzen jarraitu zuen. Gainera, batez ere bigarren zatian, estu hartu zuen Real Madril. Saria Lucas Torroren gol ikusgarria izan zen. Partidaren aginte makila zuten nafarrek. Baina ondoen ari zela iritsi zen Rodrygoren bigarren gola. Hala ere, Osasunak lehian jarraitu zuen, eta partidako ia azken jokaldian gola gertu izan zuen Kike Barjak

Bizkarrezur sendoa du taldeak: Sergio Herrera atean, David Garcia atzean, Torro eta Moi Gomez zelai erdian, eta Budimir eta Chimy Avila aurrean. Baina horiei beste asko gehitu behar zaizkie, tartean harrobiko jokalariak. Jon Moncayola eta Aimar Oroz taldean egonkortzen ari dira. Pablo Ibañezek San Mamesen sartutako gola erabakigarria izan zen finalerako sailkatzeko, eta atzetik datoz Iker Muñoz eta Iker Benito.

Gainera, denboraldia ez da amaitu. Gorritxoek Europarako sailkatzeko borrokan jarraitzen dute, liga amaitzeko bost jardunaldi falta direla. Atzo Real Madrilek Kopa irabazi eta gero, Espainiako Ligako seigarren sailkatuak Europa liga jokatuko du, eta zazpigarrenak, Conference liga. Oraintxe, Betis dago seigarren postuan, 52 punturekin, eta Girona zazpigarrenean, 47rekin.

Osasunak 44 ditu; horrenbestez, zazpigarren toki hori, behintzat, ez du horren urruti. Azken jardunaldian, gainera, Gironaren aurka jokatuko dute, etxean. Athletic ere hartuko dute. Arrasatek zera esan zuen atzoko prentsaurrekoan: «Orain kosta egiten da beste zerbaitetan pentsatzea. Baina datorren asteburuan irabaziz gero, bete-betean jarraituko dugu borroka horretan».

Finala jokatu izanak, gainera, beste sari bat du Osasunarentzat: Espainiako Superkopako lauko finala jokatuko du, Saudi Arabian. Beste aukera bat final bat jokatzeko, titulu bat irabazteko. Beste urrats bat klubaren hazkundean. Izan ere, finalak jokatzea eta irabaztea ez da erraza, eta eskarmentua ere funtsezkoa izan ohi da tituluak irabazteko. Osasunak bi jokatu, eta bidea egiten jarraitzen du halako egunak bizitzeko orduan.

Ikuspegi sozialetik eta ekonomikotik ere asko eman dio finala jokatzeak. Azken egun hauetan, Osasunaren izena erakusleihoan egon da, horrek marka moduan dakarrenarekin. Eta, batez ere, zaleek eman duten irudi paregabea nabarmendu behar da. Sevillan bildutako 24.000 osasunazale pasatxoen jarrera eredugarria izan da. Belaunaldi zahar eta berrien soka are gehiago batu da. Halako egunek zale berriak erakartzeko balio dute, eta gaztetxo eta nerabeek etxean izan ditzaten erreferenteak.

Arrasatek esan zuen penatuta zegoela bai finala galtzeagatik, bai zaleei titulua ezin eskaintzeagatik. Haren malkoak osasunazale guztienak izan ziren. Gaur, ziurrenik, penatuta jarraituko du. Baina egunak pasatu ahala, lortu dutenaren balioa gailenduz joango da.


Summary: Jonathan Milan nagusitu da Giroko lehen esprintean. Bahraineko txirrindulariak erakustaldia emanda irabazi du bigarren etapa. Evenepoelek jarraitzen du lider.

Italiako Giroko lehen esprintean Jonathan Milan (Bahrain) izan da indartsuena. Andrea Pasqualon taldekidearen laguntza baliatuta, 22 urteko txirrindulariak ondo irabazi die bere aurkariei. Bigarren izan da David Dekker (Arkea), eta hirugarren Arne Marit (Intermarche). Atzo hasi zen lasterketa, eta bigarren etapa izan da gaurkoa.

Milanek Giroan parte hartzen duen lehen aldia da, eta, beraz, egin duen lehen esprintean garaipena lortu du. Aurrez, garaipen bakarra zuen aurten Bahraineko txirrindulariak, Saudi Arabiako Tourrean lortutakoa. Gehiago nabarmendu izan da pistan, zeren, besteak beste, urrezko domina bat eskuratu baitzuen Tokioko Olinpiar Jokoetan, taldeka.

Gaur, Teramotik San Salvora 204 kilometro egin dituzte txirrindulariek, eta Italiako txirrindularitzan ezagunak diren tokietan aritu dira, batez ere Tirreno Adriatikoagatik. Tropeleko azkarrenek oso aukera gutxi izango dituzte aurtengo ibilbidean etapak irabazteko, eta lehenengoa baliatu du Milanek.

Sailkapen nagusian, Remco Evenepoelek (Quick-Step) jarraitzen du lider, atzoko erlojupekoan eman zuen erakustaldiari esker. 43 segundo ateratzen dizkio Primoz Roglici (Jumbo-Visma), bere aurkari nagusiari.


Summary: Bi gizon atxilotu dituzte Urduñako festetan sexu erasoak egiteagatik. Hainbat emakumek salatu dute ukituak egin dizkietela, eta horren ondorioz atxilotu ditu Ertzaintzak.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak bi lagun atxilotu zituen bart Urduñako (Bizkaia) festetan, gauerdia baino lehentxeago. Hainbat emakumek salatu zuten ukituak egin zizkietela, eta haien egileak izateagatik atxilotu zituzten bi gizonak.

Sexu erasoak egitea egozten diete biei.

Horrez gain, toki berean, Ertzaintzak beste bi lagun ere atxilotu zituen, sakelako telefonoak lapurtzen harrapatu zituztelako.


Summary: «Oso burugogorra eta saiatua naiz, eta banekien irabaz nezakeela». Apirilaren 23an, mendiko bizikletako munduko txapeldun izan zen Patxi Zia txirrindulari nafarra (1978, Lizaso, Nafarroa) Master 40 kategorian, Argentinako Patagonian. Munduko bigarren txapela du. Beste hainbat proba ere irabazi ditu aurten.

Eguberrietako oporraldian 15 eguneko egonaldia egin zuen Patxi Ziak Calp herrian (Herrialde Katalanak), eta, besteak beste, Remco Evenepoel eta Mathieu van der Poel profesionalekin entrenatzeko aukera izan zuen. Orduan hartutako oinarriarekin, denboraldi bikaina osatu du orain arte, eta proba asko irabazi ditu 40 urtetik gorakoetan: Andalucia Bike Race, Costa Blanca Bike Race... Apirilaren hondarrean, berriz, munduko txapelketa eskuratu zuen, Argentinan. Atzo estreinatu zuen ortzadar elastikoa, Berrizen (Bizkaia), Green Series XCO egutegiko proban, eta han ere gailendu zen, Iñaki Lejarreta zirkuituan.

Munduko txapeldun. Hitz handia da hori.

Nire ametsa izan zen bederatzi urtez. Esperantza galtzera ere iritsi nintzen, bi aldiz zilarra eskuratu bainuen, bat Quebecen eta bestea Val de Isolen, Italian. Irabazteko koskarik zailena bigarrenetik lehenengora doana da. Oso burugogorra naiz, ordea, fede handia dut nigan, eta oso saiatua naiz: banekien irabaz nezakeela, eta 2021ean lortu nuen, azkenean, munduko lehen txapelketa irabaztea, Frantzian. Hor eman nion buelta buruari eta jabetu nintzen gai nintzela lasterketa garrantzitsuak irabazteko. Ordurako, irabaziak nituen Europako hiru txapelketa, eta nire buruak bazekien hortxe nengoela, baina munduko txapelketa bat irabaztea zaila da. Egun egokian, ordu egokian eta gorputzaldi egokian egotea, zirkuitua ondo egotea, matxurarik ez izatea... Baldintza asko behar dira. Van der Poelek Paris-Roubaix proban esan zuen moduan, handi bat irabazteko hankak ondo izan behar dituzu, eta zortea eduki. Eta nik biak izan ditut aurten: hankak sendo nituen, eta ez dut izan ez matxurarik, ez erorikorik eta ez ezusterik.

Beraz, batez ere psikologikoa zen urrea lortzeko falta zenuen eskailera maila hori gainditzeko koska.

Erabat. Lan psikologikoa oso garrantzitsua da. Pandemiaren gaiarekin, adibidez, kirol psikologo batengana jo behar izan nuen. Ez naiz itxian egotekoa, ezin dut eraman, eta pandemian ez nuen batere ondo pasatu. Eta laguntza eskatu behar izan nuen. Nire entrenatzaileak ere psikologo lanak egiten ditu askotan. Etsitzen hasita nengoen, baina aitaren ezpalekoa naiz, oso burugogorra, eta gogor entrenatzen jarraitu nuen. Azkenean, iritsi zen 2021eko urrea, eta orain bigarrena.

2021ean irabazi zenuen 40 urtetik gorakoen munduko lehen txapelketa. Iaz, ezin izan zenuen berritu titulua.

Iaz ere Argentinan zen munduko txapelketa, Cerro Bayoko zirkuitu berean, eta aurten bezain sasoiko iritsi nintzen, baina baldintzak oso makurrak izan ziren. Patagonian, gertatzen dira horrelakoak: lasterketarako lau egun falta zirela, beso motzetan eta kulot motzarekin genbiltzan entrenamendu saioetan, eta, bat-batean, ekaitz bat etorri zen Polo aldetik, Ushuaiatik, eta, lau egunean, euria erruz egin zuen, eta hotz handia izan genuen. Egunik okerrena, gainera, igandea izan zen, lasterketa eguna: elurra hasi zuen, orduko 90 kilometroko haize boladak... Euskal Herrian, ohituak gaude eguraldi txarrera, baina nik ez dut halako hotzik pasatu sekula. Bigarren itzulian, lasterketaren buruan nindoala, utzi egin behar izan nuen, sekulako hipotermiak jota. Pentsa zer izango den munduko txapelketan aurrena joan eta bizikletatik jaitsi behar izatea. Ezin nuen gidatu bizikleta; hotzak paralizatu egin ninduen. Hipotermia larria izan nuen, eta osasun zerbitzuek eraman behar izan ninduten. Eta ez zaidanez gustatzen gauzak erdizka uztea, aurten Argentinara itzuli naiz, eta, aurten bai, eguraldi onarekin, iazko arantza atera ahal izan dut.

Zure denboraldiko helburu nagusia horixe zen, baina munduko txapelketa apirilaren amaieran zen, oso goiz. Kontuan izanda negua ez dela urteko garairik egokiena mendiko bizikletan ibiltzeko, nola moldatu zara entrenatzeko?

Munduko txapelketak Europan direnean, abuztuan izaten dira normalean, baina hego hemisferioan direnean, garaitsu honetan egiten dira. Eta, egia esan, ez da erraza entrenamenduen plangintza egitea. Ni azaroan hasi nintzen prestatzen. Eguberrietan, hamabost jaiegun izan nituen lantokian, eta Calpera (Herrialde Katalanak) jaisteko baliatu nituen. Han oso gogor entrenatu nintzen: 100 kilometro baino gehiago egunean, eguraldi onarekin, beroarekin... Zenbait egunetan, Remco Evenepoel eta Mathieu van de Poelekin ere ibili nintzen, eta hamabostaldi oso ona izan zen. Denboraldiaurre hori izugarri nabaritu dut gerora. Gerora, Costa Blanca Bike Race eta Andalucia Bike Race irabazi nituen, betiere 40 urtetik gorakoetan, eta sasoiko iritsi nintzen Argentinara.

Evenepoel, Van der Poel eta horiekin ibili zinenean, mendiko bizikletarekin edo errepidekoarekin izan zen?

Errepidekoarekin. Calpera mendikoa ere eraman nuen, pneumatikoekin eta esekidurekin proba batzuk egiteko, baina %80 errepidean ibili nintzen. Hura paradisua da errepideko bizikletarako, eta are gehiago profesional horiekin elkartzen zarenean. Ikusten duzu nola igotzen diren, nola ibiltzen diren, eta, ama maitea, kilometro batean eustea ez da gutxi. Egun horietan, entrenamendu oso onak egin ahal izan nituen, eta esango nuke munduko txapelketan lortutako garaipenaren oinarria Calpeko egonaldi hura izan zela.

XCO edo XC olinpikoan lortu duzu garaipena. Hori duzu modalitate kutuna?

XC olinpikoa edo modalitate motza eta XCM edo maratoi distantziakoa, biak egiten ditut, biak konbinatzen ditut, eta biak maite ditut. XCO ikusgarriagoa da, telebistakoagoa, baina maratoikoak ere asko gustatzen zaizkit. Maratoikoetan, gainera, elite mailakoekin eta onenekin atera gaitezke, eta haien erritmoan, sasoi puntu ona har dezakegu. Andalucia Bike Race proban, adibidez, sei egun egin nituen, Costa Blanca Bike Racen lau, mendiko bizikletako Kataluniako Itzulian beste lau... Proba horiek eta etxe inguruko beste batzuk, izan rallykoak izan maratoikoak, dena emanda egiten ditut, eta ondo etortzen zaizkit lehiaketako puntu hori hartzeko. Munduko txapelketaren atarian, adibidez, Kataluniako Itzulia egin nuen, eta hara bai, dena ematera joan nintzen. Bi etapa irabazi nituen, eta sailkapen nagusia ezin izan nuen irabazi, lehen etapan matxura mekaniko bat izan nuelako platerarekin, baina ikusi nuen gorputzak ondo erantzuten zuela eta munduko txapelketara sasoiko iritsiko nintzela.

Langilea zara. Zortzi ordu lan egiten dituzu fabrika batean, eta familia eta seme-alabak dituzu. Nola moldatzen zara entrenatzeko?

Malabarismoak eginez. Volkswagenen lantegian egiten dut lan, erreleboka, eta emazteak goiz eta arratsalde lan egiten du. Beraz, malabarrak egin behar izaten ditugu haurrekin. Lantokian, azken atsedenaldian, arroz esnea jaten dut, eta ogi pixka bat, eta, 14:00etan, ateratzen naizenean, entrenatzera joaten naiz, 16:00ak arte. Ondoren, semeak autobus geltokian jaso... Horixe da nire eguneroko martxa. Emazteak asko laguntzen dit, asteburu gehienetan hark hartzen du semeen ardura, eta entrenamendu luzeagoak egin ditzaket, edo lehiatzera joan. Asko dut emazteari eskertzeko.

Patxi Zia, proba bukatu berritan. Patxi Zia

Nola joan zen Argentinako lasterketa? Aldez aurretik estrategiaren bat zeneraman prestatuta?

Astebete lehenago joan nintzen, eta Patagoniako herri txiki batean, Villa La Angosturan, hartu nuen ostatu, etxolatxo batean. Lasterketa herri horretatik gertu dagoen mendigune batean izan zen, Cerro Bayon. Aurreko aste horretan, kontzentratzen eta bakartzen saiatu nintzen. Goizetan entrenatu, eta arratsaldeak lasai igarotzen nituen; hemengo bizimoduan beti ziztu batean ibiltzen ohituta nagoenez, egunak luze joan zitzaizkidan, egia esan. Gopro kamerarekin zirkuitua grabatu, trazatuak ondo aztertu, aurkariak aztertu... Horrela joan ziren aurreko egunak. Lasterketan irteera ona egitea, eta ondoren hankak nola zihoazen ikustea, hori zen estrategia. Start lap edo hasierako itzuli laburrean aurrena jarri nintzen, ondo sumatu nuen neure burua, eta ondoren, zirkuituari eman beharreko lau itzulietan, ondo kudeatu nuen lasterketa. Laugarren itzulian, erori egin nintzen, eta bigarren sailkatua hurbildu egin zitzaidan, Hector Guerra espainiarra, baina helmugatik 2 kilometrora berriro erritmoa azkartu, aurkaria atzean utzi, eta azken bi jaitsierak lasaiago egin ahal izan nituen.

Profesionala ez zaren neurrian, babesleen laguntza funtsezkoa izango da, ezta? Argentinara joateko, adibidez.

Ezinbestekoa. Master kategorian, aintzat hartzen naute. 22 urteko ibilbidea daukat, eta izentxo bat mendiko bizikletaren munduan, eta, alde horretatik, pribilegiatu bat naiz. Nafarroako bi enpresa ditut laguntzaile, Teide eta Izquierdo Ibañez eraikuntzak, eta haiek emandako laguntzari esker egin ahal izan dut Argentinako bidaia, eta beste lasterketa batzuetara ere haien babesari esker joaten naiz. Gasteizko Mendiz bizikleta markak ere konfiantza jarri du niregan azken lau urteotan, eta uste dut emaitzen bidez itzultzen diedala konfiantza hori. Pribilegiatu bat naiz. Saiatzen naiz nire ahalmenen neurrian ahalik eta hobekien aritzen eta emaitzak lortzen, eta, gorputzak eusten dion bitartean, jarraituko dugu.

Denboraldia hasi besterik ez da egin, helburu nagusia bete duzu, baina izango dituzu gehiago, noski?

Epe motzera, hiru helburu garrantzitsu ditut: XCko Espainiako txapelketak –distantzia luzekoa Caceresen, maiatzaren bukaeran, eta distantzia laburrekoa Sabiñanigon, uztailean–, eta distantzia luzeko Europako txapelketa Frantziako Laissac herrian. Ekainean da Europako txapelketa, eta espero dut ahalik eta sasoi onenean iristea aurten biak irabazi ahal izateko, munduko txapelketa eta Europakoa.

Datorren urteko Cape Epic-erako gonbidapena ere lortu omen duzu.

Bai, hala da. Ez dut inoiz parte hartu. Urtero ikusi izan dut Internet bidez, eta datorren urtean espero dut Hegoafrikan izatea, mendiko bizikletako Frantziako Tourrean. Ea hankek aurten bezala erantzuten duten eta irabazteko aukera dudan gure kategorian.

Irabazteko helburuarekin, beraz?

Beti. Dortsal bat jartzen badut, helburua irabaztea da beti. Horretarako prestatzen naiz eta saiatzen naiz buru-belarri. Gero, baliteke aurrean egotea, edo ez: askotan, lehiakideak hobeak dira, eta, halakoetan, zoriondu besterik ez dago. Prestatu, hala ere, irabazteko prestatzen naiz beti. Cape Epicera lagun on batekin noa, gainera, Jurgen van den Broeck belgikarrarekin. Alacanten du etxea, eta asko korritzen du Espainian. Nire mailan edo hobean dago, eta uste dut bikote ona osa dezakegula Cape Epicen aurrean ibiltzeko.

Erreparatu diozu egunotan Titan Desert probari?

Bai. Banuen joateko gonbidapena, baina azken urteotan oso jarraian izan dira munduko txapelketa eta Titan Desert, eta gehiegizkoa izango zen hara joatea. Urteren batean joango naiz, eta saiatuko naiz han ere ahalik eta hobekien egiten.


Summary: 27 urteko gizon bat hil da auto istripuz Ermuan. Autoak Ermuko sarrerako biribilgunea gainetik zeharkatu du, eta errepidearen hesiak jo ditu.

27 urteko gizon bat eta haren txakurra hil dira auto istripuz Ermuan (Bizkaia). Gauerdi aldean jazo da ezbeharra, Ermura sartzeko N-634 errepidean. Autoak sarbideko biribilguneetako bat zeharkatu du gainetik, tuneletik atera bezain laster, eta errepidearen hesi bat jo du.

Gidaria istripuan bertan hil da. Lekuko bat eta hainbat ertzain hura suspertzen saiatu dira, «baina ez zuen bizi konstanterik»; istripuaren gunera bertaratu diren osasun langileek haren heriotza baieztatu dute.


Akuikultura heziketa Mutrikun

Summary: Akuikultura heziketa Mutrikun. Akuikulturako goi mailako teknikaria izateko prestakuntza ematen du Mutrikuko Kardala LHII Akuikultura Eskolak.

Akuikultura arloan aritu nahi dutenei Mutrikuko (Gipuzkoa) Kardala LHII Akuikultura Eskolan emango diete prestakuntza egokia, Akuikulturako goi mailako teknikaria izateko. Akuikultura uretako izaki guztien —animaliak eta landareak— hazkuntzarako teknikak eta ezagutzak biltzen dituen arloa da. «Bai ur gazitakoenak, bai ur gezetakoenak, algak, moluskuak, arrainak eta krustazeoak», azaldu du Imanol Garatek, Kardala LHII Akuikultura Eskolako zuzendariak. «Guk kontsumitzen ditugun muskuiluak, ostrak, txirlak eta arrain gehienak, amuarrainak, urraburuak eta lupiak, esaterako, gero eta gehiago akuikulturaren bitartez ekoizten dira».

Beraz, akuikulturako goi mailako teknikari baten zeregina da hazkuntza mota desberdinak planifikatu eta aurrera ateratzea. «Berez, kudeatzaile bat da; ekoizpen batez arduratzen da. Ekoizpen hori askotarikoa izan daiteke. Amuarraindegi batean hazkuntzaren arduraduna izan daiteke, edo muskuilu edo ostra haztegi bateko arduraduna. Akuario batean ere lan egin dezake, bertako arrainen hazkuntzaz arduratzen, arrainentzako janaria prestatzen eta izakien ongizatea zaintzen, edo akuarologiako denda batean». Baina akuikulturak askoz ere ikuspegi zabalagoa dauka. «Adibidez, badaude farmakoak prestatzen diharduten enpresak. Donostian dagoen Biobide enpresan, farmakoak testatzeko erabiltzen dituzte zebra-arrainak. Ondorioz, zebra-arrain horiek ekoiztu eta hazi egin behar dira, eta lan horretan akuikulturako teknikari bat ariko da».

Euskal Autonomia Erkidegoan eta Bizkaiko golkoko kostaldean dagoen akuikultura arloko ikastetxe bakarra da Kardala eskola. «Espainiako Estatuan beste hiru bakarrik daude, Galizian, Katalunian eta Andaluzian».

Ondorioz, Kardala eskolan Mutrikuko bertako eta Gipuzkoako beste zenbait herritako ikasleak aritzen badira ere, Euskal Herriko eta kanpoko beste toki batzuetakoak ere matrikulatzen dira. «Ikasle gehienak Gipuzkoakoak eta Bizkaikoak dira, kostaldeko herrietakoak. Arabakoak eta Nafarroakoak ere badaude, eta Euskal Herritik kanpokoak ere izaten ditugu urtero. Aurten Kantabria eta Granadako ikasle bana ditugu. Orduan, kanpoko ikasleak ariko zirela jakinik, zikloa bi hizkuntzatan ematearen aldeko apustua egin genuen, eta ikasgai guztiak euskaraz edo gazteleraz egin daitezke».

Arlo praktikoari garrantzi handia ematen diote Kardala eskolan. «Guk eskaintzen dugun prestakuntza praktikoa da erabat; ematen ditugun prestakuntza ordu guztien bi herenak praktikak egiteko da». Horrela, irteera ugari antolatzen dituzte. «Esaterako, hazkuntzak egiten diren tokiak ezagutzeko». Besteak beste, NAEN (Nouvelle-Aquitaine Euskadi Nafarroa) Euroeskualdeak finantzatutako AKUAEKIN proiektuaren barnean Senperen (Lapurdi) dagoen ur gezetako akuikultura ikastetxea bisitatzera joaten dira eta ikasle trukeak egiten dituzte bi ikastetxeen artean, baita Iruñeko Nekazaritza eta Basogintzako Ikastetxe Integratuarekin ere. «Arcachonera ere joaten gara, ostrak nola hartzen dituzten ikustera, eta Kantabriara ere bai. Horrez gain, amuarraindegiak eta zenbait enpresa bisitatzera joaten gara».

Kardala eskolaren helburu nagusia ikasleei prestakuntza egokia ematea da, ikasketak amaitu ondoren gai izan daitezen beren arloko erronkei ondo heltzeko, instalazio bat edo bestelako egitasmo bat behar bezala kudeatzen jakin dezaten, baina era berean ikastetxeak akuikultura sektorea sendotzeko konpromisoa dauka: «Akuikultura sektorea Euskal Herrian indartu nahi dugu, eta zeregin horretan laguntzen ari gara. Horretarako, eragile desberdinekin harremanetan gaude, bai administrazioarekin, bai arrantza sailarekin, bai enpresekin, bai interesa duen edonorekin».

Bi ikasle, Mikroskopioarekin lanean. DABID ARGINDAR

Iraunkortasunaren bidetik

Europako Batasunean finkatuta dago akuikultura iraunkorra nolakoa izan behar den etorkizunean, eta, bide horretatik, Akura izeneko proiektua lantzen ari dira Kardala eskolan. Proiektu horren barruan, lazunaren hazkuntza aurrera eramaten ari dira iraunkortasunaren bidetik, animalia oinarririk ez duten elikagai naturalekin, Euskal Herriko Unibertsitatearekin eta Gaiker ikerketa zentroarekin elkarlanean, eta Eusko Jaurlaritzako Arrantza Sailaren eta Europako Batasunaren babesarekin.

Informazio gehiago nahi izanez gero, mezu bat bidali helbide elektroniko honetara: idazkaritza@kardalalhii.net.


Summary: Eskuin muturra izan da garaile Txileko Kontseilu Konstituziogilerako hauteskundeetan. Pinochetek 1980an ezarri zuen konstituzioa ordezkatzeko asmoa duen testua onduko du kontseiluak, joan den iraileko plebiszituaren porrotaren ostean. Boto zuriak eta baliogabeak bostenak baino gehiago izan dira.

Txileko Kontseilu Konstituziogilea osatzeko hauteskundeak egin zituzten atzo. Organo hori osatuko duten 50 kideak arduratuko dira herrialdeko konstituzio berria idazteaz, Pinochet diktadoreak 1980an ezarri zuena ordezkatzeko asmoa duena. Eta, zenbaketa amaitzear dela, zerbait bada argi: eskuin muturreko Alderdi Errepublikanoak eserlekuen ia erdiak eskuratu ditu, 50etik 23.

Botoen herenak baino gehiago eskuratu ditu Alderdi Errepublikanoak (%36; 3,3 milioi boto). Hamabost milioi lagunetik gora deituta zeuden botoa ematera. Ia hamar puntura geratu da Unidad ezkerreko koalizioa (%28,45); eta botoen bostenak eskuratu ditu Chile Seguro talde kontserbadoreak (%21,1). Boto zuriak eta baliogabeak ere bostenak baino gehiago izan dira atzoko hauteskundeetan; 2,5 milioi bototik gora.

Abenduan onartu zuten Txileko alderdi politikoek prozesu konstituziogile berrirako bide orria. Hiru hilabete baino gehiago eman zituzten negoziatzen, irailaren 4ko erreferendumean herritarrek konstituzioaren proposamenari ezezkoa eman ondotik. %62k bozkatu zuten aurka.

Haatik, Gabriel Boric Txileko presidenteak bere porrota onartu du Moneda jauregitik. Alderdi Errepublikanoari eskatu dio «akats bera» ez egiteko. «Aurreko prozesuak, eta esan beharra dugu, huts egin zuen ez genuelako jakin desberdin pentsatzen genuenon artean entzuten», gehitu du Boricek. Kontseilu Konstituziogilean elkarrizketaren aldeko deia egin du, esanez demokrazia «indartu» egiten dela «demokrazia gehiagorekin, eta ez beti gutxiagorekin». Txiletarrek beren «posizioa» erakutsi dute hauteskundeetan kontseilariak hautatuta, eta Boricek «gonbita» egin die «herrialdearen gehiengo handia interpretatuko duen testua» idazteko.

Jose Antonio Kast da Alderdi Errepublikanoko sortzailea. Hauteskundeetako garaipenaren harira, adierazi du «Txilek porrot egin duen Gobernua garaitu duela»; herritarren erantzuna «zentzuduna» izan dela erantsi du.

Txiletarrek kontseilurako hautatu berri dituzten 50 pertsonek osatuko dute testu berria —24 adituk ere parte hartuko dute; hamabina izendatuko dituzte Diputatuen Ganberak eta Senatuak—. Alderdiek onetsitako itunaren arabera, «proposatutako konstituzio arauak jarduneko kontseilarien hiru bostenek onartuko dituzte, eta azken proposamena quorum beraren bidez Kontseiluaren onespenaren pean jarriko da». Konstituzio berrirako plebiszitua azaroan egiteko asmoa dute.

Ikusi gehiago: «Prozesu sozialaren pujak ekarri ditu Boricen urte honek»


Harrera beroa egin diote Osasunari

Summary: Harrera beroa egin diote Osasunari. Iruñeko Udalak eta Nafarroako Gobernuak harrera ofiziala egin diete jokalariei eta zuzendaritzako kideei. Ehunka zale ere bildu dira taldea animatzeko eta esker ona adierazteko.

Bigarrenean ere ezin izan du izan Osasunak. Espainiako Kopako finalera iristea, ordea, lorpena izan da, 2005 hartan izan zen gisara; txapeldunorde izatea ez da gutxi. Talde gorritxoa ez da itzuli kopa esku artean duela, baina milaka eta milaka zalek berdin-berdin egin diote harrera. Atzo eguerdian abiatu ziren Osasunako jokalariak Sevillatik; 15:00ak aldera iritsi ziren Noaingo aireportura. Hainbat gorritxo zituzten esperoan, eta txalo eta gorazarre artean hartu zituzten. «Harro gara ikusita zenbat jende dugun atzetik», esan zuen Jagoba Arrasatek aireportura iristean.

Harrera ofizialen txanda izan da gaur. Lehenik, Iruñeko Udalak egin die harrera Osasunako jokalariei eta klubeko zuzendaritzari. Ehunka zale ere elkartu dira udaletxearen kanpoaldean, taldeari esker ona adierazteko. Haien artetik igaro den korridoretik heldu dira klubeko kideak udaletxera.

Enrique Maia alkateak egin die ongietorria, eraikin barruan. «Emozioz betetako asteburua izan da, eta esker ona adierazi nahi dizuegu, udal batzaren izenean». Emaitzaz harago, zaleek eta taldeak emandako irudi onagatik «zoriontsu» agertu da Maia. «Osasunak batzen gaitu guztiok».

Beteta zegoen aretoa, eta kanpoan zaleak entzuten ziren, animatzen. Luis Sabalza presidentea izan da hitza hartzen hurrengoa: «Batzuk harrituta egongo dira, porrot baten ostean hemen gaudelako (...), baina mugarri bat da bigarrengoz final batera iristea». Gaineratu du eredugarria izan dela zaleen portaera eta Osasuna «emozio bat» dela. Sabalzak esker ona adierazi dio Sevillako hiriari, eta Osasunaren autobusa Cartujara iritsi zenekoa eta zelai barrukoa «txundigarria» dela deritzo; harro agertu da taldeak «arima» azaldu zuelako. Torroren gola eta partidaren amaiera deskribatu ditu, tarteka ahotsa urratuta. «Badakizue malko errazekoa naizela».

Jagoba Arrasate entrenatzaileak, berriz, azpimarratu du Kopa irabazi nahi zutela. «Pena handia dugu, baina, denborak aurrera egin ahala, harrotasuna gailentzen da». Garaipenaren gainetik, Osasunak bere osotasunean beste zerbait erakutsi eta irabazi duela azaldu du. Unai Garcia kapitainak, berriz, jokalarien ikuspuntua azaldu du:

Bitartean, zaleak zoratzen ibili dira plazan, etengabe animatzen.

Udaletxeko ekitaldiaren ostean, taldeko kapitainak eta zuzendaritza Nafarroako Jauregiko Tronuaren Aretora joan dira, Nafarroako Foru Gobernuaren harreran parte hartzeko.

Ikusi gehiago: Analisia. Ainara Arratibel Gascon: 'Galdu arren, asko eman dio Kopako finalak Osasunari'

Gozoa baino gaziagoa izan da Osasunakoen itzulera; kopako finalera heltzea, ordea, gazia baino gozoagoa. Halako astebururik ez dute izan gorritxoek ia hogei urtean, eta Iruñean zein Sevillan nabaritu da hori. Larunbatean, 12:00etarako, Iruñeko Udaletxe plaza kamiseta gorriz gainezka zegoen, baita inguruko kaleak ere. Jai giroz lepo zeuden gorritxoak, bai Iruñean, bai Sevillan. Finalaren egunean bertan gorriz tindatu zituzten hango kaleak ere. Ez ziren gutxi: 20.000 gorritxotik gora joan ziren asteburua pasatzera Sevillara. Hona hemen finaleko partida aurretik han zuten giroa:

Cartujan, Iruñean edo dena delakoan ere giro izango zen ziur aski, baita BERRIAn ere. Honela kontatu zuen finala, zuzenean. Arratsaldetik hasi eta partidaren azken emaitzara arte, han-hemengo irudiak, erreakzioak, partidako jokaldiak, golak eta beste hainbeste bildu zituzten. Osasunak Real Madril estu hartu bazuen ere, titulua madrildarrek eraman zuten etxera. Rodrygoren lehen gola gorritxoen amesgaiztoa izan zen, eta, partida erdian, Lucas Torrok area kanpoko jaurtiketa ikusgarri batekin berdindu zuen margakailua. Baina Viniciusek baliorik gabe utzi zuen hori, 70. minutuko golarekin. Esan ohi den bezala, hirugarrenean beharko du.

Ikusi gehiago: Argazki galeria: Osasuna koparen finalean

Partida aurretik, gorritxoek zaleen gune propioa ere izan zuten Fernando de Magallanes parkean. Cartujako estadiotik 40 minutura dago oinez. Ainara Arratibel BERRIAko kazetariak azaldu zituen gunearen xehetasun guztiak:


Jaiotza kopurua %4,5 apaldu da EAEn

Summary: Jaiotza kopurua %4,5 apaldu da EAEn. 2022an jaiotako umeen erdiak baino gehiago lehenbiziko seme edo alabak izan ziren. Hamar amatik zortzik 30 urte baino gehiago zituzten.

Eustatek zabaldutako datuen arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan jaiotza gutxiago izan ziren 2022an. 13.613 haur jaio ziren, aurreko urtean baino 644 gutxiago. Hiru lurraldeetan gertatu zen jaitsiera, baina Gipuzkoan nabaritu zen gehien, 428 haur gutxiago jaio baitziren, eta ia %9ko jaitsiera da hori. Araban, berriz, %4,3ko jaitsiera egon zen –102 jaiotza gutxiago–, eta Bizkaian, %1,6koa –114 jaiotza gutxiago–.

Jaiotako ume horien erdiak baino gehiago lehenbiziko seme-alabak izan ziren (1.739 haur), 1.234 bigarren seme edo alabak, eta gainerako 480ak, hirugarrenak eta ondorengoak. Hamar amatik zortzik, gainera, 30 urte baino gehiago zituzten. Gutxiengoa, berriz, 25 urtetik beherakoak izan ziren: %7,3.

Iazko laugarren hiruhilekoan ama izan ziren horien %30 baino gehiago atzerritarrak ziren. Arabak, baina, batazbestekoa gainditu zuen, amen %40 baino gehiago baitziren atzerritarrak. Bizkaian eta Gipuzkoan, berriz, %30 eta %28 inguru izan ziren, hurrenez hurren.

Nafarroan ere, behera

Nafarroako 2022ko lehenbiziko seihilekoan behera egin zuen jaiotza kopuruak: aurreko urteko garai berarekin alderatuta, %2,7 apaldu zen. 2.335 haur jaio ziren 2022ko urtarriletik ekainera bitarte, XXI. mendeko daturik baxuena.

Adinari dagokionez, epe horretan ama izan zirenen ia %41ek 35 urte baino gehiago zituzten. Hala, Nafarroan ama izateko batez bertzeko adina sei urte igo da 1975etik: 26tik 32ra.


Summary: Euskal Haizie enpresak parke eoliko bat eraiki nahi du Añanan eta Erriberagoitian. 6,2 megawatt-orduko potentziako zortzi haize errota ezarri nahi ditu Arabako bi udalerri horietan.

Euskal Haizie enpresak parke eoliko bat eraiki nahi du Añanan eta Erriberagoitian (Araba), Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkariak gaur argitaratu duenez. Bertan jasota dagoenez, enpresak Cantoblanco parke eolikoa izeneko proiekturako administrazio baimena eta ingurumen eraginari buruzko azterketa eskatu ditu.

Zortzi haize errota ezarri nahi dituzte Añanan eta Erriberagoitian, 6,2 megawatt-orduko potentziakoak. Sortutako energia husteko azpiegitura bat eraikitzea ere aurreikusten dute: besteak beste, Erriberagoitian azpiestazio bat jarri nahi dute, 17 kilometro baino gehiagoko goi tentsioko linea bat Erriberagoititik Gasteizeraino, Iruña Okatik igarota, eta beste azpiestazio bat hiriburuan bertan.

Euskal Haizie enpresaren egitasmoa aldizkari ofizialean argitaratu ondotik, 30 eguneko epea ireki da proiektuaren dokumentazioa kontsultatu eta alegazioak aurkezteko.


Summary: Osasunaren finalak %12ko ikusle kuota izan zuen ETB1en Nafarroan, eta %48,1ekoa La1n. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, %8,7ko ikusle kuota izan zuen Osasuna-Real Madril partidak ETB1en, eta %37,4koa TVEn.

Osasunak eta Real Madrilek larunbatean jokatutako Espainiako Kopako finala herritar ugarik ikusi zuten telebistaz. Nafarroako datuak lortzea ez da erraza izaten, baina badira datu batzuk: Nafarroan, finalak %12ko ikusle kuota bereganatu zuen ETB1en; La1 kateko emankizunak, berriz, %48,1ekoa izan zuen.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, bestalde, 293.000 herritarrek ikusi zuten partida: horietatik 238.000k, gaztelaniaz, eta 55.000ek, euskaraz. Izan ere, larunbat gauean telebista ikusten ari zirenak aintzat hartuta, ETB1en finalak %8,7ko ikusle kuota bereganatu zuen; eta La1 katean, %37,4koa.

Hego Euskal Herri osoko datuak batuz gero, 208.000 herritarrek egin zuten bat uneren batean ETB1eko emanaldiarekin.

Kopako finalerdietan, antzekoak izan ziren datuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: Osasuna-Athletic kanporaketako joanekoan, ETB1en kuota %8,4koa izan zen, eta La1koa, %31,1ekoa. Itzulerako partidan, Bilbokoan, partidako lehen 90 minutuak La1 katean ikusi zituzten 235.000 herritarrek —%36,3ko ikusle kuota—; 55.000 lagunek ikusi zuten euskarazko emanaldia aurreneko 90 minutu horietan, ETB1en —%8,5eko ikusle kuota—. Luzapenean, berriz, 268.000 herritarrek ikusi zuten gaztelaniazko emanaldia La1n —%40,4ko ikusle kuota—; eta 57.000 lagunek euskaraz —%8,5eko ikusle kuota—.

Realak eta Athleticek jokatu zuten 2021eko finala, eta %21,9ko ikusle kuota izan zuen ETB1en, eta %51,7koa Tele5n. Euskaldunen artean, %39,7k ikusi zuten ETB1en.


Summary: Pertsona bat hil da Barakaldon, metroak harrapatuta. Gurutzeta eta Sestao arteko tren zerbitzuak eten dituzte

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, pertsona bat hil da Barakaldon (Bizkaia), metroak harrapatuta. Horregatik, Gurutzeta eta Sestao arteko metro zerbitzua eten dute. Ertzaintzak adierazi du 09:45ak aldera gertatu dela, Barakaldoko Bagatza geltokian.

Bilboko Metroak adierazi du zerbitzuarenak «ez diren» arrazoiengatik gertatu dela ezbeharra, eta protokoloak dioenaren arabera eten dituztela tren zerbitzuak.


Summary: Dock of The Bay jaialdiak 'Rock Chicks. I'm Not Female to You' dokumentala saritu du. Ilina Bathiaren 'The Color Orange' lanak film laburrik onenaren saria jaso du, eta Arriguren 'Esna kanta'-k, berriz, epaimahaiaren aipamen berezia

Marita Stockerren Rock Chicks. I'm Not Female to You filmak jaso du musika dokumentalik onenaren saria Donostiako Dock of The Bay jaialdian. Christina Rosenvingek, Dario Oliverak eta Lur Olaizolak osatutako epaimahaiak azaldu duenez, filmak «rock musika sortu zuten hainbat emakume figura» erakusten ditu, «eta bere bokazio artistikoari jarraitzea aukeratzen duen emakumeari laguntzen diola dirudien narrazio tragiko klasikotik aldentzen da». Filmak 1950eko hamarkadan rockaren bidea urratu zuten hainbat emakume ekartzen ditu lehen planora: Memphis Minnie, Big Mama Thornton, Sister Rosetta...

Film laburren atalean, berriz, Ilina Bathiaren The Color Orange lana izan da garaile.

Epaimahaiak aipamen berezia egin dio palmaresean Arriguren Esna kanta filmari. Eñaut Elorrietak Fantasia diskorako idatzitako Esna kanta abestiaren sormen prozesuan arakatzen du film labur horrek.

Publikoak ere bere sariak ematen ditu Dock of The Bay jaialdian. Film luzerik onenaren saria Cesar Martinezen La importancia de llamarse Ernesto y la gilipollez de llamarse Eric-i eman dio, eta film laburrik onenarena, berriz, Jon Martijaren PVC eta aluminiozko zatitxoak lanari. The Window Ventanas euskal musika taldeak 1993an Suitzan egin zuen biraren berri ematen du lan horrek.


Summary: Herritarren erdiek uste dute osasun publikoak baliabide eskasak dituela. Erabakitzeko eskubidea izan behar dutela uste dutenak horren kontra daudenak halako hiru dira, baina lurralde guztietan egin du behera horien kopuruak.

Osasun arretarako aurrez aurreko hitzordua eskatzeko aukera okertu egin da; hala uste dute hamar herritarretik zazpik. Are, osasungintzari lotutako zenbait aldagaik okerrera egin dutela uste dute herritar gehienek; hamarretik seik uste dute lehen mailako arreta eta osasungintzako langileen kopurua kaskartu direla, eta hamarretik bostek, gauza bera gertatzen dela arreta espezializatuko kontsultekin. Hiru kasuetan —aurrez aurreko arreta, langile kopurua eta arreta espezializatua—, pertzepzio hori okerragoa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta hobea Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Tartean daude nafarrak. Atal bakarrean nagusitzen da zerbitzuak berdin jarraitzen duelako iritzia: ospitaleko arretan.

Datu horiek jaso ditu Telesforo Monzon laborategiak eginiko Naziometroaren bosgarren neurketak. Barometro horrek, batetik, burujabetza nahiei buruzko iritziak aztertu ohi ditu, eta, bestetik, neurketa bakoitzean gai jakin baten inguruan galdetzen du. Bosgarrenean, osasungintza izan dute aztergai.

Herritarrak kritiko dira administrazioek osasungintza publikoari eskainitako arretaren eta baliabideen harira; ia erdiek uste dute jartzen dituzten baliabideak eskasak (%35,7) edo oso eskasak (%12) direla, eta hirutik batek uste du baliabide horiek erdipurdikoak direla. Soilik hamarretik batek uste du baliabide «asko» jartzen direla osasungintza publikorako.

Ildo horretan, %34k uste dute osasun sistema publikoak «funtsezko aldaketak» behar dituela, «nahiz eta gauza batzuek funtzionatzen duten», eta %33k iritzi hobexeagoa dute: iruditzen zaie ondo funtzionatzen duela baina «aldaketa batzuk» behar dituela. %17,9k diote funtzionamendua ona dela oro har. «Funtsezko aldaketak» behar direla uste dute gehiagok EAEn (%36), eta, nafarren artean, iritzi nagusia da ondo funtzionatzen duela baina aldaketa batzuk egin behar direla (%35,3). Ipar Euskal Herrian, berriz, sistemak ongi funtzionatzen duela pentsatzea da joera nagusia (%29).

Hala ere, zerbitzuak okerrera egin duela iritzita ere, herritarrak baikor daude osasun sistemaren funtzionamenduaren inguruan; batez beste, 5,8ko nota jartzen diote, eta maizen errepikatzen den erantzuna da 6-8 bitarteko puntuazioa merezi duela funtzionamendu horrek; galdetutakoen erdiek jartzen diote balorazio hori. Gainera, gehienek uste dute Europarekin alderatuta osasun zerbitzu hobea dutela beren erkidegoan. Hala ere, desoreka handiak nabari dira hor: Ipar Euskal Herrian, euren osasun zerbitzua hobea dela uste dute %41,7k, baina portzentaje hori askoz apalagoa da Hego Euskal Herrian: %25,8 Nafarroan eta %21,5 Euskal Autonomia Erkidegoan. Baina bada iritzi komun bat: Iparraldean uste dute zerbitzu hobea jasoko luketela osasungintza hurbilagoko administrazio batek kudeatuko balu (%36,4), eta Hegoaldean, %50,7k uste dute zerbitzua hobea dela osasungintza Espainiako Estatuak kudeatu ordez erkidegoen eskumena delako.

Osasungintza publikoaz eta pribatuaz den bezainbatean ere joerak oso nabarmenak dira; hogei urte barru osasun sistema nola antolatu behar den galdetuta, osasungintzak guztiz publikoa izan beharko lukeela uste dute %45,2k, eta publikoak gaur egun duen baino pisu handiagoa izan beharko lukeela iritzi diote %40,4k. Bestalde, bost herritarretik lau ez dira inoiz baztertuta sentitu osasun sisteman, baina hala sentitu direnen artean, lautik batek dio gazte izateagatik diskriminatu dutela, %14k maila sozioekonomikoagatik, %13k euskalduna izateagatik, %12k etnia edo arrazagatik eta %10ek emakume izateagatik.

Arreta euskaraz

Osasun arreta euskaraz jasotzeko eskubideaz ere itaundu du Naziometroak. %56k uste dute asistentzia euskaraz jasotzeko aukerak eskubide bat izan beharko lukeela, eta %32,5ek uste dute ezetz. Edonola ere, hor ere badira aldeak lurraldearen arabera; Euskal Autonomia Erkidegoan %61,2 dira hori uste dutenak, baina Ipar Euskal Herrian, %36,5, eta Nafarroan, %48,3. Halaber, herritarren beharrak asetzeko, unibertsitateek mediku euskaldunen kopuru minimo bat bermatu beharko luketela diote %52,6k, eta kontrakoa uste dute %31,5ek.

Bosgarren neurketarako, 1.597 inkesta egin dituzte. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 595; Nafarroan 582; eta Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan 420. Azkenak dauka orain arte eginiko bost inkestetatik laginik handiena. Landa lana otsailean eta martxoan egin zuen Aztikerrek.

Erabakitzeko eskubidea: nagusi baina apaltzen

Telesforo Monzon laborategiak eta Euskal Herriko Unibertsitateko Parte Hartuz ikerketa taldeak 2020an abiatu zituen neurketak, helburu batzuk zehaztuta: independentzia nahia neurtzea, independentziarako arrazoi nagusiak zehaztea, euskal estatu baten inguruko jarrerak neurtzea, eta jarrera horien atzean egon daitezkeen motibazioak ezagutzea. Beraz, gai horiez ere galdetu dute bosgarren neurketan, osasungintzaz ez ezik. Datuek aurkia eta ifrentzua dute: aurreko neurketetan bezala, erabakitzeko eskubidea izan behar dutela uste dutenak horren kontra daudenak halako hiru dira, baina lurralde guztietan egin du behera; are, 2020an Naziometroa abiatu zenetik eskuratutako daturik apalenak dira; hamarretik sei daude alde.

Bide berean, galdetuta ea Espainiako eta Frantziako gobernuek onartu edo debekatu egin beharko luketen etorkizun politikoa erreferendum bidez erabakitzearen aldeko erreferendum bat, azken Naziometroan erreferenduma onartzearen aldeko iritzia orain arteko apalena da (%56).

Horrez gain, Espainiako eta Frantziako lurralde antolaketarako formula gogokoenei dagokienez, aldaketa gertatu da azken neurketetan. Orain arte antolaketa eredu gogokoena izan da erkidegoei erabakitzeko eskubidea aitortzen dien estatua; %32tik %26ra jaitsi da azken bi neurketetan. Aldiz, aurreko neurketetan bigarren aukera moduan ikusi zen eredua lehen postura igaro da: eskumen gehiago duten erkidegoez osatutako estatu bat (%26tik %29ra).

Azkenik, bosgarren inkestak ere frogatu du ez dela gauza bera independentziaz edo euskal estatuaz galdetzea, bigarrenak onarpen handiagoa baitu. Zehazki, independentziaren aurkakoak gehiago dira (%42,2) aldekoak baino (%22,9), baina joera bat nabari da: aurkakotasun hori lau puntu murriztu da hiru urtean, eta batez ere zer erantzun ez dakitenen kopuruak egin du gora. Aldiz, euskal estatuaz galdetuta, %35,1 leudeke alde, eta %27,5 kontra. Kasu horretan ere, aldekoak nahiz kontrakoak apalduz doaz, eta pisua irabazten ari dira zer posizio hartu ez dakitenak: %13,5 ziren duela hiru urte, eta %20,7 dira orain.