Summary: ‘Amek ez dute’ nobelaren nederlanderako itzulpenak irabazi du Etxepare Saria. Mariolen Sabarte itzultzailearen lana eta Zirimiri Press argitaletxearen zabalpena nabarmendu ditu epaimahaiak. 4.000 euro jasoko dituzte erdibana.

2018. urtean eman zuen argitara Katixa Agirrek Amek ez dute eleberria (Elkar), eta hizkuntzaz hizkuntza joan da geroztik mundura zabalduz. Agirrek berak itzulita eman zuten gazteleraz, esaterako, 2019an, eta itzulpen hura hartu du oinarri Mariolein Sabart Belacourtek nederlanderara eramateko. Moeders zullen nooi da nederlanderazko izenburua, eta itzulpen lan hori izan da urteko itzulpenik onena Etxepare Laboral Kutxa Itzulpen Saria ematen duen epaimahaiaren iritziz. 4.000 euro jasoko dituzte erdibana itzultzaileak eta lana kaleratu duen Zirimiri Press argitaletxeak orain. Eta, horrez gain, 2.000 euro arteko laguntza ere jasoko dute argitalpen hori sustatzeko.

«Itzulpena kalitate handikoa izateaz gain, itzultzailearen ibilbide sendoa aitortu nahi da sari honekin, bizitza osoan egindako lana, hain zuzen». Itzulpenaren kalitatea ez ezik, argitaletxeak egindako sustapen lana ere hartzen du kontuan epaimahaiak saria hautatzeko. Eta, hain justu, Sabartek eta Zirimiri Pressek alor horretan egindako «promozio lana» ere nabarmendu dute, horregatik. Eta argitaletxearen ibilbidea ere saritu dute horregatik; «euskal lanak zehazki, eta hizkuntza gutxituetakoak orokorrean, itzultzeko egindako apustu garbiagatik».

Euskal literaturaren ikur

Gaur jakinarazi dute albistea Bilboko Bidebarrieta liburutegian, eta bertan izan dira idazlea, itzultzailea, argitaratzailea eta Eusko Jaurlaritzako, Etxepare Euskal Institutuko eta Laboral Kutxak ordezkariak. Sariaren berri ematearekin batera zabaldutako oharrean esan dutenez, «euskal literatura garaikidearen ikur» bilakatzen ari da. Euskaraz sortu, eta jadanik, besteak beste, gaztelerara, frantsesera, ingelesera eta katalanera itzuli dute lana. Eta, iaz jakinarazi zutenez, eleberria film bilakatzeko lanetan ere badabil Mar Coll zuzendari kataluniarra.

2015ean jarri zuten abian Etxepare Laboral Kutxa Itzulpengintza saria, eta, ordutik, besteak beste, Bernardo Atxagaren, Eider Rodriguezen, Joseba Sarrionandiaren, Gabriel Arestiren eta Kirmen Uriberen lanen itzulpenak saritu dituzte.


Summary: Koalizio gobernuaren alde egin du Aragonesek Kataluniako Parlamentuan. Aragonesek «azkartasun handiena» eskatu dio JxCri politika orokorreko eztabaidan. Datorren astean erabakiko du JxCko militantziak gobernuan jarraitu edo ez.

Politika orokorreko eztabaidaren azken saioa egiten ari dira Kataluniako Parlamentuan, ERC Esquerra Republicana eta JxC Junts Per Catalunya alderdien arteko tirabira bete-betean. Pere Aragones Kataluniako Gobernuko presidenteak ERCk eta JxCk osatzen duten koalizio gobernuaren jarraipenaren alde egin du bere diskurtsoan. «Nire lehentasuna da», nabarmendu du. Albert Batet JxCren parlamentuko eledunak esan du egoera «konpontzeko garaia» dela. Gainera, JxCri «azkartasun handiena» eskatu dio. Izan ere, JxCko zuzendaritzak atzo erabaki zuen oraingoz ez dela Kataluniako Gobernutik aterako, baina militantziaren esku utzi du gobernuan jarraitzeko ala ez jarraitzeko erabakia. Datorren astean egingo du kontsulta: urriaren 6an eta 7an.

JxCk 72 orduko epea eman zion atzo Aragonesi egoera bideratzeko negoziazioak egiteko. «Igande gauean, ados jartzea beste lanik ez dugu. Hori bai, ez da ultimatum bat izango», zehaztu zuen Jordi Turull idazkari nagusiak. Gaurko eztabaidan, Batetek iragarri du JxCk proposamen bat helaraziko diola gaur bertan Aragonesi, «irizpideekin eta bermeekin», gobernu akordioa bete dadin.

Egoera argitzeko aukera bat litzateke hauteskundeak aurreratzea, baina Generalitateko Presidentetza kontseilari Marta Vilagrak atzo azpimarratu zuen ez dituztela aurreratuko, eta gobernuak aurrera jarraituko duela JxCk erabakitzen duena kontuan izan gabe.

Parlamentuan, Puignero gabe

Politika orokorreko bigarren –eta azken– saioaren eta asteartean egin zuten lehenaren arteko aldea nabarmena da. Asteartean, Aragonesen ondoan Jordi Puignero Generalitateko presidenteordea zegoen eserita, eta gaur, berriz, ez. Izan ere, asteazken gauean, Generalitateko presidenteak Puignero kargugabetu zuen, harenganako «konfiantza politikoa galdu» zuela argudiatuta.

Izan ere, astearteko eztabaidan Albert Batet JxCren Kataluniako Parlamentuko eledunak Aragonesi ohartarazi zion ERCk eta JxCk sinatutako «gobernu akordioa betetzeko bermerik» aurkeztuko ez balu konfiantza mozio batera aurkeztu beharko lukeela bere burua parlamentuan.

Gobernuko krisia konpontzeko, hiru eskari egin dizkio JxCk ERCri: prozesu independentista bultzatzeko zuzendaritza estrategiko bat eratzea, Espainiako Gorteetan bi alderdiek fronte bakarra osatzea, eta Kataluniako eta Espainiako gobernuen arteko elkarrizketa mahaiaren edukia amnistiara eta autodeterminaziora mugatzea. ERCk esana zuen, ordea, ez dutela «ultimatumik» onartuko.

Aurrekontuen eztabaida, «izoztuta»

Jessica Albiach En Comu Podemen parlamentuko eledunak iragarri du «izoztutzat» jo dituztela aurrekontuen negoziazioak, «gobernatzeko gai den gobernu bat izan arte». Salvador Illa PSCko lehen idazkariak, berriz, berretsi du bere ustez gobernua «azken-azkenetan» dagoela. Are, gobernua «enbarazu» egiten ari dela nabarmendu du.


Summary: Gau Beltzean murgiltzeko unitate didaktikoa osatu du Euskaltzaleen Topaguneak. Jolasak, ginkanak, abestiak eta ipuin kontaketak biltzen ditu, besteak beste. Euskal Herriko ohitura zahar hura indarberritzea da proiektuaren helburua.

Hilabete eskas geratzen da urriaren 31 heltzeko. Bati baino gehiagori Halloween ospakizuna etortzen zaie lehenik burura egun hura entzutean. Jai hori Euskal Herrira iritsi aurretik, ordea, bazen hemen ere ohitura urriko azken gaua ospatzeko: Gau Beltza edo Arimen Gaua. Herri eta elkarte ugari saiatu dira iraganeko festa hura gaur egunera ekartzen. Tartean, Euskaltzaleen Topagunea: «Gau Beltza gure-gurea den festa bat da», dio.

Gau Beltzaren atarian, unitate didaktiko bat osatu du topaguneak. Haur eta gazteei zuzenduta dago, eta jolasak, ginkanak, abestiak eta ipuin kontaketak biltzen ditu. Gaubeltza.eus webgunean dago eskuragarri nahi duen edonorentzat —horretaz gain, informazio gehiago ere bada atarian bertan: historia, testigantzak, dokumentala...—. Hezkuntza sareko eragileei ere helarazi zaie unitate didaktikoa, ikasturtean zehar gaia lantzeko aukera izan dezaten. Horren guztiaren helburua da jaiaren ezagueran sakontzea eta ikasleei hartan murgiltzeko tresnak eskaintzea.

2018an ekin zion Euskaltzaleen Topaguneak euskal tradizio hura berreskuratzeko lanari. Iraganekoa bere horretan berreskuratzea baino, gaurko ikuspegiko «aukerak» aprobetxatzea da egitasmoaren helburua, hura indarberritu eta suspertzeko: «Ospakizunaren berrinterpretazioa edo birsortzea ari da izaten».


Summary: 49 urteko gizon bat atxilotu dute Donostian, ostatu batean emakume bati sexu erasoa egitea egotzita. Bart gauean izan da erasoa. Ertzaintzak atxilotu egin du, eta, komisariatik pasatu ostean, guardiako epaitegian utzi dute.

49 urteko gizon batek emakume bati sexu erasoa egin dio bart gauean, Donostiako ostatu bateko gela partekatu batean. Erasotzailea eta biktima bakarrik zeuden erasoa jazo zen unean, Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailaren arabera.

Ertzaintzak gizona atxilotzea lortu du, eta komisariara eraman du. Horren ostean, Donostiako Guardiako Epaitegiaren esku utzi dute gizonezkoa.


Summary: Azken hamarkadan 1.733 ingurumen ekintzaile hil dituzte munduan. Hilketen bi heren baino gehiago Latinoamerikan gertatu dira, Global Witness gobernuz kanpoko erakundearen arabera.

Azken hamarkada oso latza izan zen ingurumenaren defentsan aritu ziren ekintzaileentzat. 2012 eta 2021 bitartean, gutxienez 1.733 ekologista hil zituzten; batez beste, ia bi egunetik behin, Global Witness GKE gobernuz kanpoko erakundeak plazaratu berri duen txosten baten arabera. Oharrak zehazten duenez, sikarioak, antolatutako krimen taldeak edota gobernuak izan ziren hilketen egileak.

Ibaiak, basoak eta ekosistemako beste hainbat eremu babesten aritu ziren pertsonen hilketen bi heren baino gehiago Latinoamerikan gertatu ziren. Datuen arabera, Brasil eta Kolonbia dira munduko lekurik arriskutsuenak ingurumenaren aldeko ekintzaileentzat; hain zuzen, 342 hildako zenbatu ditu Brasilen, eta 322 Kolonbian. Bi estatu horien atzetik datoz Mexiko (154) eta Honduras (117). Halaber, Filipinak ere herrialde «arriskutsutzat» izendatu du; 270 lagun hil zituzten azken hamar urteetan.

Bestalde, 2020an, koronabirusak eragindako pandemiaren garaian, inoiz baino hilketa gehiago erregistratu zituen GKEak: 227; horietatik 65, Kolonbian; Mexikon, 30; Filipinetan, 29; eta Brasilen, 20.

Ikusi gehiago: Klima aldaketaren politiketan herri indigenen jakintza kontuan hartzeko eskatu dute

«Mundu mailako arazoa da», adierazi du Ali Hinesek, txostenaren egileetako batek. «Ustelkeria eta desberdintasuna hilketak eragiten dituzten funtsezko bi eragile dira. Adibidez, lurraren jabetza emateko prozesuan, inbertsio akordioak egon daitezke enpresen eta ustelkeriarekin lotura duten funtzionarioen artean». Salatu du justizia egiten saiatzen ari diren defendatzaileek, sarritan, «eroskeriaz ordaindutako epaileei» egin behar izaten dietela aurre. «Horrek hirugarren faktorera garamatza, hau da, zigorgabetasun indize handietara. Oso gutxitan ikertzen dira kasuak modu sinesgarrian, eta are gutxiago eramaten dira egileak justiziara», adierazi du.

Hilketek neurriz kanpo eragin diete diru sarrera txikienak dituzten herrialdeei eta komunitate indigenei; zehazki, biktimen %39 talde demografiko horretakoak ziren, nahiz eta munduko biztanleriaren %5 baino ez izan.

Meatzaritza, erauzketa industria, zuhaitzen mozketa eta laborantza industria izan ziren hilketen arrazoi ohikoenak, Global Witnessen arabera. Txostenaren egileek ohartarazi dutenez, hildakoen kopurua handiagoa izango da, eraso asko ez direlako salatzen eta heriotzak askotan funtsezko ekosistemetan gertatzen direlako, krisi klimatikoaren eragin okerrenak saihesteko xedez. Dena dela, Hinesek nabarmenu duenez, hilketen kopuruak handia izaten jarraitzen duen arren, ikerketa horretatik atera duen ondorioetako bat izan da ingurumenaren defendatzaileek «garaipen esanguratsuak» lortu dituztela, «baita enpresa multinazional handien aurka ere».

Wuttyren hilketa, mugarri

GKEak 2012az geroztik urtero mundu osoan lurraren eta ingurumenaren ekintzaileen hilketei buruzko txostenak kaleratu ditu, Chut Wutty ekologista kanbodiarraren erailketa jazo ondoren; hain justu, Wuttyk legez kanpoko mozketak ikertzen zituen Mike Davis Global Witness taldeko zuzendari nagusiarekin batera. «Wuttyren heriotzak galdera batzuei aurre egitera bultzatu gintuen. Zein zen egoera globala? Zein ziren eraso horien ondorioak? Eta zer egin zitekeen horiei aurrea hartzeko?», idatzi du Davisek txostenean.

Datuak argitara eman ondotik, Global Witnessek gobernuei eskatu die ekologistentzako eremu seguruak sortzeko eta ingurumenarekiko ardura izateko, «ekintzaileen aurkako indarkeriaren zero tolerantzia bermatzeko helburuarekin».


Summary: EH Bilduk hartu-eman fase bat hasiko du hezkuntza eragileekin legeaz eztabaidatzeko. Ikoitz Arrese legebiltzarkideak «patxada eta ausardia» eskatu dizkio Jaurlaritzari.

«Erronka kolosala». Horixe da EH Bilduren aburuz Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako ontzen ari diren Hezkuntza Legea. Apirilaren 7an Eusko Legebiltzarrean lortutako hezkuntza akordioa «historikoa» da, Ikoitz Arrese legebiltzarkideak gaurko osoko bilkuran nabarmendu duenez, baina, akordio politikotik harago, hezkuntza eragileen parte hartzea bermatu asmo dute: «Konpromisoa hartzen dugu gaur hezkuntza komunitatearekin batera hartu-eman fase bat irekitzeko, eta haien ekarpenak behar bezala jasotzeko».

Hezkuntza Legea eragileen eskutik egiteko asmoa dute, beraz, Arresek azaldu duenez: «Orain arte, [hezkuntza komunitateari] parte eman diogu, eta parte izan behar du». Eta, bide horretan, Eusko Jaurlaritzari «patxada eta ausardia» eskatu dizkio: «Badakigu presak ez direla onak, eta, lege honen tramitazio guztian, denbora eta lasaitasuna behar-beharrezkoak ditugu». Gainera, ausardiaz joka dezatela nahi du, hainbat jomuga jarrita: «eraldaketarako» jauziak egitea, «hezkuntza sistema propio baterako» trantsizioa abiatzea, euskaran sakontzea, euskal kulturaren transmisioa legez ere bermatzea, Euskal Hezkuntza Zerbitzua «behar bezala» definitzea, eta «deszentralizazioren eta gobernantza eredu berri baten» alde egitea.

Arreseri iruditzen zaio gaur egungo aukera ezin dela galdu: «Hezkuntza akordioari fidelak izanik, aukera hau baliatu behar dugu». Horretarako, «behar beste» zuzenketa egiteko prest agertu da. «Arduraz, seriotasunez eta zorroztasunez ekingo diogu Hezkuntza Lege hau osatzeko prozesuari».

Orain, ekarpenak

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek esan du eragileen parte hartzea bermatuta egongo dela: «Ja hasita dago testuari ekarpenak egin nahi dizkioten gizarte eragileen parte hartzerik handiena bermatzeko garrantzi handiko tramitea». Hain zuzen, urriaren 13ra arte izango dute ekarpenak egiteko aukera. Arreseren eskaerei erantzunez, nabarmendu du bi urte daramatzatela legea ontzen, ehunka pertsonarekin bildu direla, eta horrela jarraitzeko asmoa erakutsi du. «Aurrera egin dugu, eztabaidarako testu bat dugu, baina bide luzea dugu oraindik aurrean. Lan horren berri ematen jarraituko dugu gardentasun osoz, eta elkarrizketarako eta lankidetzarako espazioei eutsiko diegu, ganbera honen aurrean hartutako konpromisoari erantzun egokia emate aldera».


Summary: Eroskik 46,8 milioi euroren irabaziak izan ditu lehen seihilekoan. Inflazio handiaren agertokian, «familiei laguntzeko ahalegina» egin duela esan du kooperatibak. Salmentak 2.633 milioi eurora iritsi dira

Eroskik emaitza positiboekin jarraitzen du. Ez pandemiaren aroak izan duen abiadura handian, mozkinak %11 apaldu baitzaizkio urteko lehen erdian, baina pandemia aurreko azken urtean, 2019an, urte osoan irabazitakoa (45 milioi euro) baino gehiago irabazi du aurtengo lehen erdian: 46,8 milioi. Datu horrek Elorrioko banaketa talde handiak hartu duen norabide egokia argi eta garbi islatzen du, orain ez hainbeste zorrak ekarri zuen mamua aldenduz.

Elorrioko banaketa kooperatibak azaldu du «marjinak murrizteko ahalegina» egin duela, «kostuak handitu egin direnez eta inflazioak prezioetan dituen ondorioei eusteko», eta horrek etekina mugatu duela hein batean. Enpresak esan du «neurri handian finantza kostuak murriztu izanak» bultzatu duela irabazia, «zorraren kopurua txikiagoa izan delako eta ezohiko eraginak apalagoak».

Gauzak horrela, 2.633 milioi euroko negozioa erdietsi du taldeak ekitaldiko lehen erdian. %10etik gorako inflazioaren agertokian, salmentak lau puntu handitu direla azaldu du Eroskik. Emaitza horren atzean, batetik, taldeak egindako sustapen ahalegina dagoela uste du; hau da, egungo inflazio egoera dela eta, «kontsumitzaileei aurreztea errazteko ahalegina» egin duela. Bestetik, «familien kontsumo joeraren ondorioa» legoke salmenten hazkunde apalagoan, «erosketa merkeagoak egiten ahalegintzen baitira».

Ekoizle txikiak

Eroskik uste du, hortaz, prezioen gorakada «geldiarazi» egin duela, eta, aldi berean, sustapen jarduera handitu duela, «dela deskontuen bidez, dela eskaintzen bidez». Familien alde egindako ahalegin horri kopuru bat jarri dio banaketa enpresak: 183,6 milioiren aurreztea urteko lehen erdian. Ahalegin horrekin batera, gastuak handitu zaizkio Eroskiri, ohar batean jakinarazi duenez; «argindarra, garraioa eta alokairua», zehaztu du. Horren ondorioz, %11 jaitsi da etekin operatibo arrunta.

«Ahalegin handia egiten ari gara prezioen inflazioaren ondorioei eusteko. Marjinak apaltzen ari gara, kontsumitzaileak ez dezan jasan kostuen igoera. Familien aurrezkietan inflazioaren ondorioak txikitzen saiatzen ari gara», esplikatu du Eroskiko presidente Rosa Carabelek. Elikadura arloko negozio marjina «asko apaldu» dela gaineratu du, ekoizleek prezioetan helarazten omen dizkietelako kostuen igoerak.

«Aurrezte programa sendo bat jarri dugu martxan, egoera arinagoa izaten laguntzeko», nabarmendu du Carabelek. Salmenta prezioekin, «muturreko» sustapenekin eta fidelizazio klubarekin egin dute programa hori. Agustin Markaideren lekukoa hartu berri duen presidenteak azaldu du tokiko ekoizleei «laguntza eta babesa» eman diela, inflazioak eta haren eratorriek ekoizle txikiak «gehiago» jo dituelako. «Ohartzen gara jasaten ari garen zailtasunez janariaren katebegi guztietan», ziurtatu du Carabelek: «Gure helburua da egoera ahalik eta ondoena kudeatzea, arduraz jokatuz».

Iberiako Penintsulako iparraldeko liderretako bat da Eroski banaketaren negozioan, Hego Euskal Herrian, Galizian, Katalunian eta Balear Uharteetan; merkatu horietan %12tik gorako kuota dauka, eta Hegoaldean lehen taldea da. 1.646 saltokiko sare komertziala du: supermerkatuak, hipermerkatuak eta cash & carry-ak, online supermerkatuaz gain. Gasolindegiak, bidaia bulegoak eta kirol ekipamendurako dendak ere baditu taldeak. Azken urteetan desinbertsio handiak egin ditu zorraren zama handiari aurre egiteko eta bankuekin berregituraketa planak adostu ondoren. Taldeak sei milioitik gora bezero bazkide ditu, eta 33.000 bazkide kooperatibista, langile eta frankizia hartzaile baino gehiago.


Summary: Ukrainan okupatutako lurraldeak anexionatu ditu Errusiak. «Errusiak beste lau eskualde dauzka», nabarmendu du Putinek Kremlineko ekitaldian, Zaporizhiari, Donetski, Khersoni eta Luhanski erreferentzia eginez. Zelenskik iragarri du NATOko kide bihurtzeko eskaera egingo duela, horretarako urgentziazko prozedura baliatuta. EBk esan du «legez kanpokoak» direla anexioak.

Kherson, Zaporizhia, Donetsk eta Luhansk eskualdeek Errusiako Federazioarekin bat egin dute ofizialki. Izan ere, Vladimir Putin Errusiako presidenteak arratsaldean sinatu ditu Ukrainan partzialki okupatutako lurrak anexionatzeko hitzarmenak, Kremlineko San Jurgi areto arranditsuan egindako zeremonian. «Errusiak beste lau eskualde ditu», nabarmendu du Putinek ekitaldian. Horretan parte hartu dute, gainera, eskualde horietan Moskuk ezarritako administrazio militarreko liderrek.

Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen erantzuna pare bat ordu geroago heldu da. Iragarri du Ukraina NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide bihurtzeko eskaera egingo duela Ukrainak, horretarako urgentziazko prozedura erabilita. Agintariak Telegramen idatzi du herrialdea «de facto» dagoela Mendebaldeko aliantza militarreko kide bihurtzeko bidean, eta «bateragarritasuna» erakutsi duela estandar militarrekin.

Putinek ekitaldian esan du herritarrek «aukeratu» dutela Errusiako Federazioarekin bat egitea, «erreferendumetan» bozkatu ondoren. Moskuk hauspotu ditu galdeketa horiek, ikusi duenean Ukrainaren kontraeraso militarra areagotzen ari dela Ukraina ekialdean eta hegoaldean. Mendebaldeak ez die zilegitasunik ematen emaitzei, argudiatuta nazioarteko zuzenbidea urratu dutela. Kremlineko buruaren arabera, ordea, «milioika herritarren borondatea» izan da. NBE Nazio Batuen Erakundeak salatu du herritar askok behartuta bozkatu zutela. Hori guztia dela eta, Europako Batasunak zigor ekonomiko gehiago jarriko dizkio Errusiari. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak berehala erantzun dio Putini, eta ohar batean azpimarratu du «legez kanpoko anexioek» ez dutela ezer aldatzen.

Ikusi gehiago: Errusiarekin bat egitearen alde bozkatu dute Ukrainan okupatutako lurraldeetan

Eta Zelenskiri ere zuzendu zaio, eta eskatu dio «2014an hasitako ekintza militarrak alboratzeko», eta negoziazio mahaira itzultzeko. «Gu prest gaude, eta askotan esan dugu». Hori bai, ohartarazpen bat egin dio bide batez: «Gure lurrak defendatuko ditugu eskura dugun indar guztia erabiliz, eta edozer egingo dugu herritarren segurtasuna bermatzeko». Zelenskik adierazi zuen atzo, anexioak gauzatu bezperan, «gogor» erantzungo diotela Moskuren erabakiari, eta Ukrainaren lurralde batasuna «berrezarri» asmo dutela.

Mendebalderi ere mezu bat helarazi nahi izan dio Putinek, eta «gutiziatsua» izatea eta Errusia bere «kolonia bat» bihurtu nahi izatea egotzi dio. «Ez gaituzte gizarte libre baten moduan ikusi nahi, esklabo pila baten moduan baizik».

Kremlinek garrantzia eman dio gaurko egunari, eta, horregatik, zeremoniaren ondoren festa bat ospatuko dute Moskuko Plaza Gorrian, eta, besteak beste, kontzertuak egongo dira.

Joan den ostiraletik asteartera bitartean egin zituzten galdeketak. Donetskeko bozkatzaileen %99k Errusiarekin bat egitearen alde bozkatu zuten; Luhansken, %98k; Zaporizhian, %93k, eta Khersonen, %87k. Putinek adierazi du Donbassko herritarrak Ukrainaren «eraso terrorista bidegabeen» biktima izan direla.

Gerrako frontean, bestalde, Ukrainako Fiskaltzak jakinarazi du Errusiako indarrek konboi humanitario bati eraso egin diotela Ukraina hegoaldean, eta gutxienez 25 pertsona hil dituztela.

Ikusi gehiago: Gutxienez 25 hil eta 50 zauritu zenbatu dituzte Ukrainan konboi humanitario bati eginiko eraso batean

Eta Ukrainak jarraitzen du kontraeraso militarrean. Donetskeko herri errepublikako lider errusiazale Denis Puxilinek aitortu du Ukrainako indarrek Errusiakoak ia guztiz inguratu dituztela Donetskeko Lyman herrian. Reuters berri agentziaren arabera, horrek modua ematen dio Ukrainari Donetsken eta Luhansken azken zortzi urteetan galdutako lurrak berreskuratuz joateko. «Gure ekitaldi historikoak zapuzteko ahaleginean ari dira», kexatu da Puxilinek sare sozialetan.


Summary: Nafarroako Gobernuak Los Arcosko zirkuitua saldu du, 7 milioi euroren truke. MSV Group Erresuma Batuko taldeak ziurtatu du 3 eta 5 milioi euro arteko inbertsioa egingo duela eta zirkuituko hamar lanpostuei eutsiko diela

Los Arcosko zirkuitua egitea, ustiatzea eta zorrak pagatzea 72 milioi inguru kostatu da, eta azkenean 7 milioi euroren truke saldu du NICDO Nafarroako Kultura, Kirol eta Aisialdi azpiegituren sozietate publikoak. Hau da, kostatu zenaren %10 ordainduko du erosleak, MSV Group Erresuma Batuko taldeak. Maiatzean, salmenta prozesuari ekin zionean, NICDOk 15 milioi euroren truke saltzea jarri zuen helburu gisa, baina, salmenta prozesua burututa, pozik azaldu dira arduradunak, urtero 4 milioi euroko kostua zuelako.

Salmentari buruzko agerraldia egin dute Rebeca Esnaola Kultura kontseilariak eta Ramon Urdiain NICDOko zuzendariak. Biek azaldu dutenez, erosteko sei hautagai aurkeztu dira prozesura, baina azken fasean bi hautagaik baino ez dute egin eskaintza ekonomikoa eta teknikoa. Irabazlea MSV Group izan da, eta konpromisoa hartu du gaur egun zirkuituan lan egiten duten hamar pertsonak kontratatzeko. Bost urteren buruan orotara hamabi lanpostu izateko asmoa ere azaldu du.

MSV Group

MSV Groupek hiru eta bost milioi euro artean inbertitzeko konpromisoa azaldu du kudeaketa planean. Taldea sei zirkuituren jabe da Erresuma Batuan, eta, horien bidez, urtean 60 milioi euro fakturatzen ditu. Zirkuituok ateak irekitzen dituzten egunetan, batez beste %90ekoa da okupazioa. Zirkuitu nagusia Brands Hatch dute: 16 milioi euroren diru sarrerak ditu, eta ehun laguni ematen die lana. NICDOko arduradunek nabarmendu dute talde horrek erositako zirkuitu guztiak errentagarri egitea lortu duela eta inoiz ez duela zirkuiturik saldu.

Dena den, kontratuak jasotzen duenez, hurrengo bost urteetan MSV Groupek Los Arcosko zirkuitua berriz salduko balu, diferentzia ordaindu beharko lioke NICDOri, konpentsazio gisa. Tramitazioa ixteko xehetasunak falta badira ere, MSV Groupek berehala hartuko du zirkuituaren gidaritza. Hurrengo urteko motor lehiaketen egutegia urrian zehaztu ohi da, eta funtsezkotzat jotzen dute berehala hartzea ardura hori, kudeaketa ildo berriak ezar ditzan.

Nahiz eta kostuaren %10eko prezioan saldu, NICDOko eta gobernuko arduradunek nabarmendu dute dirua aurreztea lortuko dela salmentari esker. Hamabi urte bete dira instalazio hori inauguratu zenetik, eta epe horren parte handi batean kudeaketa publikoa izan da. Urtean lau milioi euroko kostua zuen zirkuituak, aintzat hartuta maileguak, mantentze lanak, inbertsioak eta ekitaldi berezien antolakuntza. Gainera, berriro ere derrigorrezkoa zen inbertsio handiagoa egitea, eta orain MSV Groupek hartu du horren guztiaren ardura.

Zama hori kendu izanaren garrantzia azpimarratu du Ramon Urdiainek: «Kultura, kirol, aisia eta turismo bilkuren proiektuak gauzatzeko aukera emango digu». Dena den, azken prezioa zazpi milioi eurokoa izan da, maiatzean ezarritako hasierako helburuaren erdia. Urdianek nabarmendu du kanpoko aholkularitza bati zirkuituaren balorazio ekonomikoa egiteko enkargua eman ziola. Hark erabilitako hiru metodologiak kontuan harturik, kasurik hoberenean 6 milioi euroan baloratu zuen egungo zirkuitua.

Porrot baten amaiera

Salmentarekin, amaitu da porrot ekonomiko baten historia. 2006an, Logroñon (Errioxa, Espainia) egoitza zuen Construcciones Samaniego eraikuntza enpresak zoruak erosi zituen Los Arcosen, eta enpresaren arduradun Jesus Samaniegok zirkuitu bat egiteko proiektua proposatu zion herriko UPNko alkateari. Egitasmo hura UPNren gobernuraino heldu zen, eta hasierako asmoa zen sozietate bat elkarbanatzea Los Arcosen zirkuitu bat eraikitzeko. Hasierako asmo hartan, azpiegiturak kostu txikia zuen, eta alor publikoaren esfortzua ere apala izango zen.

Errealitatea bestelakoa izan da. Proiektua hasi berri, krisia etorri zen, eta Nafarroako Gobernuak hartu behar izan zuen bere gain azpiegitura egitea. Sei milioi euroko lehen aurrekontutik azken emaitza errealerainoko aldea handia izan zen. Nafarroako Kontuen Ganberak egindako azterketa baten arabera, azpiegitura 55 milioi euro kostatu zen, baina, ondorengo urteetako faktura aintzat hartuta, 72 milioi euro ingurukoa da xahututakoa: 55 milioi euro obra, zirkuituaren ustiaketa sozietate publikoen eskuetan geratu den urteetan 6,7 milioi euroko defizita eragin du, interes tasetan 9 milioi euro ordaindu dira, eta urteotan 720.000 euroko abal bat gauzatu da.


Summary: Eneritz Madariaga, Ahal Dugu-ren primarioetara Bizkaiko ahaldungai nagusi izateko. Ana Viñalsek ere hautagaitza aurkeztuko du Bilboko alkategai izateko

Apurka-apurka, alderdi eta koalizio politikoak ari dira hautagaiak aurkezten maiatzean egitekoak diren udal eta foru hauteskundeei begira. Ahal Dugu-ren kasuan, primarioen bidez aukeratuko dituzte beren hautagaiak, eta barne prozesu horretan lehiatu nahi direnak hasi dira hautagaitzak aurkezten. Bizkaian, esaterako, Elkarrekin Podemos koalizioak Batzar Nagusietan duen bozeramaile Eneritz Madariagak iragarri du aurkeztuko dela Bizkaiko diputatugai nagusi izateko. Bilboko alkategai izateko, berriz, koalizioaren udal taldeko eledun Ana Viñals aurkeztuko da.

Bi-biak Bat Egin izeneko hautagaitzaren partaide dira. Proiektu hori «ireki eta integratzaile» gisa definitu dute, «Bilboko eta Bizkaiko herritarrei hiri eta lurralde eredu bidezkoagoa eta aurrerakoiagoa eskaini nahi diena». Esan dutenez, aurkeztu dira uste dutelako orain arte bi erakundeetan egin duten lanak baduela haien kideen babesa: «Militantziak primario hauetan ere babesa ematea espero dugu».

Eneritz Madariaga gizarte lanetan graduatua da, eta 2017an Bizkaiko batzarkide hautatu zuten Ahal Dugu-ren zerrendan. Ana Viñals, berriz, Elkarrekin Podemosek Eusko Legebiltzarrean duen taldearen aholkulari izan zen hezkuntza arloan, eta aurreko udal hauteskundeetan koalizioaren Bilboko zerrendaburu izan zen. Geroztik, Bilboko zinegotzia da, eta bere taldeko eleduna.


Summary: Iruñeko Udalak laguntza kendu dio Alde Zaharreko jai batzordeari. San Fermin Txiki jaietan egindako euskal presoen eskubideen aldeko ekitaldi bat erabili du argudio moduan. Jai batzordeak, hortaz, itzuli egin beharko du jasotako dirua. 5.791 euroko laguntza esleitu zion udalak.

Iruñeko Alde Zaharreko jai batzordeari 5.791 euroko laguntza emana zion udalak, San Fermin Txiki jaiak antolatzeko, baina diru hori erretiratzea erabaki du orain, egitarauan euskal presoen eskubideen aldeko ekitaldi bat sartzeagatik. Udalaren arabera, diru laguntzen deialdiaren irizpideen kontra egiten du horrek.

Irailaren 22an Merkaderes kalean egin zuten ekitaldi bat erabili du argudiotzat udalak. "Etxerako bidea gertu" izeneko ekitaldia programatu zuen jai batzordeak egun horretarako, baina, udalak adierazi du ekitaldi horretan egingo zutena ez zuten zehaztu udalari laguntza eskatzerakoan. "ETA talde terroristako presoen aldeko ekitaldi bat" izan zen, azkenean, haren arabera. Udalak gaineratu du, ekitaldi hori diru laguntza jasotzeko eskaeran sartu izan balute, ez zuketela onartuko.

Udalak jakinarazi du, halaber, laguntzen banaketa aldatze aldera, deialdiaren irizpideak aldatu dituela. Hala, haren ustez balio jakin batzuk urratzen dituzten ekitaldiak ez dituzte diruz lagunduko; honako hauek, zehazki: "Giza eskubideak eta pertsonen bizikidetza errespetatzen ez dituzten proiektu eta jarduerak", "herritarrentzat iraingarriak izan daitezkeen ikurrak edo elementuak dituztenak", "euren duintasuna urratzen edo indarkeriaren justifikazioa iradoki dezaketenak" eta "politikoki oso markatuak diren alderdi edo elkarteek antolatutako ekitaldiak".

Irizpide horietan oinarrituta, jai batzordeari laguntza kentzea erabaki du udalak. Bere horretan utziko ditu, aldiz, San Fermin Txiki jaietarako banatutako gainerako laguntzak. Udalak laguntza moduan emandako diruaren %75 aurreratua zien elkarteei. Hortaz, jai batzordeak itzuli egin beharko du zati hori: 4.343,83 euro.


Summary: 'Ganorexia' aurkeztu dute, Iñaki Segurolaren hilondoko liburua. Gogoeta laburrek eta horien komentarioek osatzen dute liburua: Segurolak herria eta hizkuntza, giza harremanak eta taldetasuna landu zituen, besteak beste, eta Ekialdeko tradizioko hiru ipuin datoz, hark euskaratuta. «Badaude harrotasun zantzu batzuk, baina ezinean urtzen dira maiz», azaldu dute.

Joan zen apirilaren 15ean hil zen Iñaki Segurola idazle, filologo eta hiztegigilea, eta gaur aurkeztu dute hil aurretik idatzita utzi zuen Ganorexia saiakera, Donostiako Udal Liburutegian, aretoa bete jende. Han izan dira Jorge Gimenez Alberdaniako editorea, Garbiñe Larrea Segurolaren alarguna eta liburuaren editorea eta Beñat Muguruza ikerlaria, liburuaren lehen irakurlea.

Segurola ez da egon edizio prozesuan, baina hor egon da, Gimenezen hitzetan: «Oso zaila da bere prosa irakurtzea bera bistaratu eta entzun gabe». Hil ostekoa izateak berezi egiten du liburua, eta halakoa izan da edizioa ere: Gimenez, Larrea eta Aritz Galarraga aritu dira editore. Larreak, gainera, hitzatzea idatzi du, eta Segurolak utzitako «jarraibideak interpretatu eta zaindu ditu», Gimenezek esan duenez.

Segurolaren seigarren liburua da Ganorexia —bizi zela argitaratu zituen Gaur ere ez du hiltzeko eguraldirik egingo (2005), Nere gorringotik (2008), Arrazoia ez dago edukitzerik (2012), Sed quia sua (2020) eta Koiteretzia (2021)—, baina, Gimenezen ustez, katalogoa itxi baino gehiago, ireki egin du: «Garbi daukat liburu honetan arimaren leiho guztiak uzten dituela zabalik; zalantza guztiak airean uzten ditu, eta erantzun batzuk, ur hotzean gordeta».

Larreak azaldu duenez, Segurola iazko udazkenean hasi zen Ganorexia idazten, eta aurtengo otsailean hasi zen hari bidaltzen, posta elektronikoz. «Apirilaren 12an egin zidan azken bidalketa». Agindu garbi batekin: «'Lau tokitan gorde, baina ez ireki eta ez irakurri'. Nik ez nekien bera zer ari zen idazten». Ohar bat ere bazuen: «Estralurtarrak etorriko balira, joan Irunera gizon honengana [Gimenezengana], eta eraman dokumentuak, esanez: 'Hau da gure gizonak eskribituba'».

Agindu hura jasotzetik edizio lanak egitera «salto handiegia da», Larrearen esanetan: oin oharrak egin —«agindu zigun azalpenak emateko, hiperraxkarrek bakarrik ulertu ez dezaten»—, artxibo guztiak azkenak zirela begiratu, hitzatzea idatzi... «Ez da batere lan xamurra izan. Lan kolektiboa izan da».

Ganorexia hitzak edo ganoraren anorexiak zer esan nahi duen ez dute azaldu, Segurolak berak liburuaren hitzaurrean baino hobeto esplikatzerik ez dagoelakoan. Saiakerak Gaur ere ez du hiltzeko eguraldirik egingo eta Arrazoia ez dago edukitzerik lanen antzeko egitura du: testu laburrez osatua dago —luzeenetik laburrenera antolatu zituen Segurolak—, eta, gaien aldetik ere, lan horiek ezagutzen dituztenak «etxean bezala» sentituko direla uste du Larreak. «Herriaz eta hizkuntzaz ari da, horren galerak sortzen dion minaz, idaztearen ofizioaz, gizakien arteko harremanez, adiskidetasunaz, bikoteaz, bere beldurrez, ametsez, fedeaz, jainkoaz, espiritualitateaz... Heriotza ez du bereziki aipatzen; ez dago aurreko lanetan baino nabarmenago esaterik horretaz ari denik».

Larreak Txirritaren itzala sumatzen dio testuari, baita Paul Austerrena eta Jorge Oteizarena ere: «Sed quia sua idatzi eta gero, itsatsita geratu zitzaion». Haren ustez, idatzitakoa «belarriz jarraituko» dute Segurolaren jarduna irratitik ezagutzen dutenek ere —Kontrako Eztarrixe irratiko Hankak lurrin saiotik edo Euskadi Irratiko Arratsean-en eta Amarauna-n egindako kolaborazioetatik—.

«Zorroztasuna eta kritikotasuna espero ditugu beragandik, eta hemen ere badaude, baina iruditzen zaigu oraingoan goxatuago ote dauden. Egurra emateko gogoa dauka, baina lehenago bere buruari ematen dio, bere damuez hitz egiten du», esan du Larreak. «Iraganeko motxilak sorbaldatik arintzeko beharra» aipatu du hitzatzean, baita «gozotasuna bilatu nahia» ere.

Muguruzak, liburuko gai guztien artean, zera nabarmendu du, potoloenetako baten gisara: pertenentzia sentimenduarena, talde bateko kide izatearen ingurukoa. Ordezkaria ni? izeneko testuaren pasarte bat irakurri du: «Muinean, bihotzaren zolan, hor barrengo mamiren batean, bai orduan eta are garbiago gaur, jendezko altzo edo abaro epel bat nahi nuke aurkitu neure espirituarentzat, eta altzo edo abaro horren izenean mintzatu munduari».

Muguruzak Maialen Lujanbioren 2017ko bertso batzuk ekarri ditu gogora, batzuek goraipatu, eta Segurolak gogor kritikatu zituenak: «'Nire inon ez egon nahia ote/ da zure ezinegona'. Garbiñeri esan nion ez ote duen horixe islatzen Iñakik liburuan, bere inon ez egon nahia ote zen bere ezinegona. Eta Garbiñek ezetz: ez zela ez egon nahia, baizik eta ezina, ezin sakon bat. Egia da: horrela erakusten du liburuan. Badaude harrotasun zantzu batzuk, artaldetik kanpo bizi izateari lotutakoak, baina ezinean urtzen dira maiz».

Bilaketa etengabean

Segurolaren gogoeten ondoren, zati deigarri bat du Ganorexia-k, Bidean zetozenak izenekoa: hark euskaratutako hiru ipuin labur daude han, Ekialdeko tradiziokoak. «Bazuen itzulpenak eta bestelako lanak egiteko asmoa», azaldu du Larreak. Bilaketa espiritual bat suma liteke testu horietan ere: «Bera ez dago prest, kristautasunetik etorrita, hori sinisteko, baina ez dago hustasunean, nihilismoan: bilaketa etengabean dago».

Bestalde, liburuko testu labur bakoitzaren bukaeran, Segurolak buztanki deitzen zion ohar bat dago: lehenago esandakoaren komentario bat. «Batzuetan, idatzi duena kuestionatzen du, ja ez dagoelako ados; beste batzuetan, ekarpen bat egiten dio; eta, tarteka, ez du zentzurik. Horrek bost axola zion berari».


Summary: Iñaki Larramendi hil da, ETAren sortzaileetako bat. Ekinen sorreran ibili zen, Bilbon, Txillardegi, Albisu, Gantzarain, Benito del Valle eta beste zenbaitekin batera. EGIrekin erabat hautsi, eta ETAren eratze batzarra egin zuten 1958an, Deban.

Iñaki Larramendi Ekineko kide izandakoa eta ETAren sortzaileetako bat hil da, BERRIAk jakin duenez. Ekin sortu zutenen artean, bizirik zegoen bakarra zen Larramendi.

Gerra bukatu eta handik hamarkada batera hasi ziren militatzen Larramendi eta gerora ETA sortuko zuten haiek. Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi-k kontatuta dauka 1947an hasi zela bera EIA Eusko Ikasle Alkartasuna ikasle taldearekin harremanetan. Herbehereetan zuen egoitza, eta Ikasle izeneko aldizkari bat Bizkaian eta Erne izeneko beste bat Gipuzkoan banatzen zituzten. Harekin bateratsu zen Larramendi ere. 1950ean atxilotu zituzten Larramendi bera, Txillardegi, Iñaki Gantzarain eta Jose Maria Benito del Valle; EIA desegin zuten poliziek.

Handik urte pare batera, 1952an, orduan elkartutako gazte haiek berriro elkartzen hasi ziren, beren kasa. Euskara ikasten, existentzialistak ikertzen eta euskal foru lege tradizionalak ikertzen hasi ziren. Autoformazio talde horrek Ekin izena hartu zuen 1953an; barne mailan erabiltzen zuten buletinaren izena zen berez. Larramendi bera 1953an sartu zen taldera, Enekoitz Esnaola BERRIAko kazetariari 2018an adierazi zionez: «Kolonizazio bat zegoen, eta gu tripak jaten egoten ginen. Zerbait berria behar zen».

ETAren eratze batzarrean izan zen Larramendi, handik bost urtera, Deban. Artean ekintzarik egin gabea zen erakundea, baina, Larramendik BERRIAri azaldu zionez, mugarria izan zen Jose Antonio Agirre lehendakari ohiaren heriotza, 1960an. «Agirre hil zen, eta 1962an Municheko [Alemania] topaketa erabakigarria izan zen: EAJk estrategia aldatu zuen, ordu arteko erresistentzia borroka baztertu gisa egin baitzuen, eta trantsizioan jarri burua, estatutu berri batean, Nafarroa albo batera utzita».

Handik gutxira iritsi ziren ETAren lehen sabotaje ekintzak. 1961ean, soldadu ohi frankistez betetako tren bat erreitik ateratzeko saioa egin zuen ETAk Donostian. Ekintza ez zen espero zen moduan atera, eta bere bidean jarraitu zuen trenak. Hala ere, sarekada handi bat izan zen, eta ETAko kide ia guztiak atxilotu zituzten; besteak beste, Larramendi. Torturatu ere egin zuten. «Baina neurriak ondo hartuak nituen, eta nire azpian zeudenak ez ziren erori eta ez zidaten ezer harrapatu». Sorian [Espainia] espetxeratu zuten Larramendi, eta 1964an atera zen, baldintzapeko askatasunean.

Ez zuen ETAn jarraitu, baina herrigintzari eta euskalgintzari lotuta jarraitu zuen; batik bat, ikastolen mugimenduan. 1968an berriro atxilotu zuten, ETAk Meliton Manzanas hil eta gutxira. Avilako [Espainia] herri txiki batera bidali zuten, eta han bizi behar izan zuen aldi batez. Egunero kuartel batera joan behar izaten zuen.


Geraezin segitzen dute zuri-gorriek

Summary: Geraezin segitzen dute zuri-gorriek. Partida aparta jokatu, eta 4-0 hartu du mendean Athleticek Almeria. Denboraldi honetan ohikoa duen bizitasunez jokatu du erasoan talde zuri-gorriak, eta oso eraginkor aritu da aurkariaren ate aurrean. Festa izan da nagusi San Mamesen. Iñaki Williamsek, Oihan Sancetek, Nico Williamsek eta Mikel Vesgak sartu dituzte golak.

Etenak ez du eraginik izan Athleticen. Aparretan segitzen du talde zuri-gorriak. Beste partida oso on bat jokatu du San Mamesen, eta 4-0 hartu du mendean Almeria. Denboraldi honetan erasoan erakusten ari den joko bizia eta zuzena erakutsi du, eta lehen falta zitzaion eraginkortasunarekin segitu du aurkariaren ate aurrean. 20. minuturako 2-0 zegoen aurretik. Golak Iñaki Williamsek, Oihan Sancetek, Nico Williamsek eta Mikel Vesgak (penaltiz) sartu dituzte. Hala, asteburu alaia pasako dute beste behin San Mameseko harmailak bete dituzten zale zuri-gorriek.

Gauzak ondo badoaz zertarako aldatu, pentsatuko zuen Ernesto Valverdek. Etenaren aurretik Rayoren aurka zelairatu zuen hamaikako bera atera du zuri-gorrien teknikariak. Gauzak ondo aterata une gozoan dago Athletic, konfiantzaz, eta dena atera zaio ondo hasieratik. Erasora begira atera da, golak sartzeko zailtasunak dituen talde bat izatetik, iristen den aldiro ia aukera bat sortzen duen talde bat izatera pasatu baita. Neurri batean Williams anaien sasoi ona erabakigarria izaten ari da. Bien artean egindako jokaldi batek jarri du aurretik talde zuri-gorria. Nicok erdiraketa neurtua jarri dio Iñaki anaiari, eta hark gola egin du. Erreskadan ia Muniainek egin du bigarrena. Gutxigatik joan zaio errematea kanpora. Ez, ordea, Oihan Sanceti 17.ean. Bizi berreskuratu du baloi erdian Athleticek. De Marcosek hartu du eta pase ona eman dio Sanceti. Hark sareetara bidali du baloia, erremate gurutzatu batekin. Beste partida on bat jokatu du Sancetek.

Ondo bideratua zuen neurketa Athleticek. Almeria nahi eta ezin ari zen, baloiak galdu eta presioan asmatu ezinik. Zuri-gorriak, bai jokalariak, baita zaleak ere gozatzen ari ziren. Valverderen taldeak nahi zuen jokoa egiteko aukera zuen, kontraerasoan atera eta bizi jokatuz. Lehen zatian ez da gol gehiagorik izan.

Bigarrena bide beretik joan da. Athelticeko jokalariek ekinean jarraitu dute. Gehiago nahi zuten. 50 minutuan epaileak baliorik gabe utzi du Iñaki Williamsen gola, jokoz kanpo batengatik. VARean begiratu ostean egin du. 62. minutuan iritsi zaie saria, ordea. Lehen golean bezala, Wiliams anaiak izan dira protagonistak. Oraingo honetan Iñaki izan da pasea eman duena. Nicok ondo jaso du baloia, Almeriako jokalariekin ondo lehiatu da, eta gola egin du. Festa giroan segitu du partidak, eta biribiltzeko Mikel Vesgak laugarrena sartu du penaltiz. Zuri-gorriek Sevillaren zelaian jokatuko dute hurrengo jardunaldian, eta asteburuko emaitzen zain hirugarren daude sailkapenean.


Negoziazio mahaia eta konfrontazioa

Summary: Negoziazio mahaia eta konfrontazioa.

Kataluniako mugimendu independentistak inoiz izan duen garaipen politikorik handiena gogoratuko du gaur. Bost urte bete dira ia 2.300.000 herritarrek bozkatu zutenetik U-1eko autodeterminazio erreferendumean. %43ko parte hartzea, Espainiako estatu indarrak bozketa indarkeria gordinez zapuzten ahalegindu baziren ere. Baiezkoak irabazi zuen botoen %90arekin.

Baina emaitza ez zen ezarri. Nazioartetik ez zen espero zen laguntza iritsi, eta independentismoak ez zuen Espainiako Estatuaren mehatxuei aurre egiteko nahikoa indar bildu. Independentismoaren barruan batzuk salatu dute ez zegoela emaitza indarrean jartzeko eta estatuaren presioari aurre egiteko plan zehatzik.

Bost urteren ondoren, eta estatuaren errepresioa tarteko —4.200 errepresaliatu baino gehiago daude Omnium Cultural elkartearen arabera—, independentismoak zatituta oroituko du garaipen hura. Alderdi politikoek ez dute U-1aren esanahi politikoari buruzko irakurketa bateraturik, ezta independentzia lortzeko estrategia adosturik ere, eta ERCren eta Juntsen arteko koalizio gobernua kolokan da, apurtzeko zorian.

Kalean, Diadako mobilizazioek argi utzi zuten herritar asko haserre daudela agintariekin, ez direlako gai izan bost urteotan prozesua suspertu eta ekimen politikoa berreskuratzeko. Batzuek uste dute U-1eko emaitza ezarri behar dela berehala, 2017ko independentzia deklarazioa indarrean jarrita —ANC Biltzar Nazional Katalanak proposatu du 2023ko bigarren seihilekoan egitea—; beste batzuen iritziz, estatuarekiko konfrontazio bat bururaino eramateko prestatu behar da gizartea. Batzuek zein besteek pentsatzen dute, baina, Pere Aragones Kataluniako presidenteak defendatzen duen elkarrizketa mahaia, Generalitatearen eta Espainiako Gobernuaren artekoa, ez dela aski, eta zerbait gehiago egin beharra dagoela.

ERCk bereari eusten dio. Ez da mahaitik altxatuko, han egoteak «nazioarteak ateak ireki» dizkiola argudiatuta, eta negoziazio horietan Kataluniaren posizioa indartzera deitu ditu alderdiak eta gizartea. Horretarako, argitasun akordio baten aldeko adostasuna jostera deitu du Aragonesek. Negoziazio mahaian «indar guztiarekin» defendatuko duela adierazi du. Bere helburua da argitasun akordio bat proposatzea estatuari, erreferendum adostu bat noiz eta nola egin zehazteko.

Politika orokorreko eztabaidak argi utzi du ERCk ez duela oraingoz adostasun nahikorik bildu estrategia horren bueltan, indar independentisten artean. CUPek eta Juntsek ezezkoa eman diote, eta En Comu Podemek babestu egin du.

U-1ak piztu zuen garaipen sentimendua gororatzeaz gain, eta nostalgian erori gabe, etorkizunera begira jarri beharko du Kataluniako independentismoak. Eta, horretarako, ezinbestekoa du estrategia bat adostea. Hura gabe zaila egiten da aurrerapausoak irudikatzea. Negoziazio mahaia eta konfrontazioa, konfrontazioa eta negoziazio mahaia. Bi bide horiek bateragarri egitea lortzen duten ala ez, hori izan daiteke gakoa.

Orain arte, ez da posible izan. Eulalia Reguant CUPen talde parlamentariko bozeramaileak BERRIAri esandakoaren arabera, «jarrerak hurbiltzeko esparru bat izan denean, beti zapuztu dute kexek eta pertsonalismoek». Otsailetik ez da izan estrategia bat adosteko elkarrizketari indar politikoen artean. Berriz ere herritarren presioan dute jarrita itxaropena alderdiak adostasunera bultzatu beharko direla uste dutenek.


Summary: Usansolo udalerri bilakatzearen aldeko mosaiko herrikoia egin dute hainbat bizilagunek. 40 urteko ibilbidearen ostean, azken urratsa falta zaio Usansolori (Bizkaia) udalerri bilakatzeko: Bizkaiko Batzar Nagusietako bozketa gainditzea. Desanexioaren aldeko hainbat ekitaldi egin dituzte gaur.

Usansoloko bizilagunek 40 urte luze eta neketsu daramatzate udalerri bilakatu nahian. Prozesu hori nolakoa izan den zabaltzeko, gaur 11:00etatik aurrera erakusketa egin dute, eta ondoren, 13:00etan, herri mosaikoa egin dute hainbat koloreko aterkiekin, desanexioaren alde. Urriaren 15ean, berriz, manifestazioa egingo dute, 12:00etan, eta herri bazkaria horren ostean. Izan ere, ia mende erdi baten ostean, badirudi herriaren gehiengoaren nahia egi bihurtuko dela. Bizkaiko Foru Aldundiak desanexioaren proposamen akordioa aldeko txosten batekin eraman zuen Bizkaiko Batzar Nagusietara, eta UH Usansolo Herria plataformaren arabera, ez dirudi Bizkaiko 113. udalerria sortzearen aurka bozkatuko duen alderdi politikorik dagoenik. Hala ere, batzar nagusietako alderdi guztiei biltzeko eskatu die plataformak.

Gauzak horrela, Usansoloren desanexioa batzar nagusietako hurrengo plenoan bozkatuko dute, eta plataformako kideek uste dute urriaren hasieran izango dela. Azken 40 urteetan borondate «politiko eza» eta oztopoak nagusitu direla salatu du plataformak.

Bizkaiko 113. udalerria

Luzea izan da prozesua, baina 40 urteren ostean, Usansolok Galdakao barruko herri izateari utziko dio, eta udalerri izango da. Urte horietan behin baino gehiagotan egin dituzte desanexioaren inguruko herri galdeketak, eta beti irabazi du udalerri bilakatzearen aldeko aukerak. Aurtengo martxoan izan zen azkena, eta bozketan parte hartu zutenen %81,54k udalerri izatearen alde egin zuen.; 3.771 herritar zeuden boza ematera deituta, eta horren %63,12 hurbildu zen hauteslekura.

Azken erroldaren arabera —2022. urtekoa—, 4.635 pertsona bizi dira Usansolon, eta hori da plataformako kideak gehien keztatzen dituena. Izan ere, Espainiako legearen arabera, herri edo auzo batek udalerri izateko desanexioa lortu nahi badu, gutxienez 5.000 pertsonako errolda izan behar du. Hala ere, Bizkaiko Foru Aldundiak du hor eskumena, eta foru arauaren arabera, gutxienez 2.500 pertsona izan behar ditu udalerri izan nahi duen auzo edo herriak.


Summary: Kontzentrazio esparru nazietako hamabi preso gogoratu dituzte Barakaldon. Alazne eskolako ikasle talde batek egin du ikerketa lana eta proposamena, eta udalak eta Eusko Jaurlaritzak babestu dute. Hego Euskal Herriko 250 herritar baino gehiago eduki zituzten preso naziek, eta horietatik 113 gutxienez hil ziren.

Barakaldoko hamabi herritar, gutxienez, preso eduki zituen Alemania naziak Bigarren Mundu Gerran antolatu zituen kontzentrazio esparruetan. Haien izenak berreskuratu dituzte Barakaldoko (Bizkaia) Alazne ikastetxeko ikasleek, eta gaur eguerdian omenaldia egin diete, stolpersteine oroigarriak jarrita lurrean. Hildakoen bizitokien inguruetan jarri dituzte.

Stolpersteine-k tupustarria esan nahi du alemanez. Gunter Demnig artistari otu zitzaion ideia, eta 1995ean hasi zen era horretako harriak jartzen kaleetan, bere kasa, inolako babes instituzionalik gabe, nazismoak hildako herritarrak oroitarazteko. Harri horiek koska bat altuago egoten dira, propio, estropezu egiterakoan memoria aktibatzeko.

Euskal Herrian, orain arte, Busturian bakarrik jarri izan dute halako tupustarri bat. Angel Lekuona, kontzentrazio esparru batean hildakoa, oroitarazteko jarri zuten, aurten bertan. Lekuonaren familiak sustatu zuen. Barakaldokoa, beraz, nazismoaren hildakoen inguruan halako ariketa bat egin den lehen aldia izan da. Eta berezia da, baita ere, eskola bateko ikasleek garatu dutelako, Jagoba Alvarez irakaslearen ekinbidez.

Hamabi izen, hamabi atari

Barakaldoko sei herritarren berri zuten, baina ikerketan zehar nazismoak hildako beste sei ezagutu dituzte: Eugenio Alarcia Obregon, Julian Aparicio Baranda, Luis Arranz Izquierdo, Juan Arregi Olano, Emilio Cuevas Alonso, Nicolas Martin Gonzalez, Jose Luis Mazo Samano, Demetrio Morales, Gerardo Moro, Segundo Rubianes Castroviejo, Felix Urrutia eta Martin Veiga Uzcati.

Haietatik zazpi behintzat Mauthausen-Gusen-eko kontzentrazio esparruan hil ziren: Mazo, 1942ko apirilaren 16an; Martin, 1941eko irilaren 4an; Alarcia, 1942ko urtarrilaren 2an; Aparicio, 1941eko azaroaren 21ean; Urrutia, 1941eko urtarrilaren 27an; Rubianes, 1941eko abenduaren 9an; eta Moro, 1942ko apirilaren 16an. Arranz, Cuevas, Arregi eta Morales askatu egin zituzten azkenean. Veigari zer gertatu zitzaion ez dute argitu ahal izan.

Barakaldoko Udalaren eta Eusko Jaurlaritzaren babesa jaso du Alazne eskolako ikasleen ekintzak. Eta ekitaldian izan dira, gaur eguerdian, Josu Erkoreka Jaurlaritzako lehendakariordea eta Amaia del Campo Barakaldoko alkatea. Naziek hildako hamabi lagun horietako batzuen senideek ere parte hartu dute ekitaldian.

Gogora Institutuak egindako ikerketa baten arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako 253 herritar gutxienez egon ziren nazien kontzentrazio esparruetan; hamar emakumezkoak ziren horietatik. Haietatik 113 hil ziren, gutxienez. Apenas ikertu da horien inguruan, eta haiei buruzko memoria ariketarik ere ez da ia proposatu Euskal Herrian orain berri arte.


Summary: Aragonesek ezetza eman die JxCren baldintzei. Kataluniako Generalitateko presidentearen ustetan, «argi» dago koaliziokideen proposamena «akordiorik ez lortzeko pentsatuta» dagoela. Besteak beste, Puignero presidenteorde kargura itzultzeko eskatu dute.

«Akordiorako borondaterik» ez dagoela argudiatuta, Pere Aragones Kataluniako Generalitateko presidenteak azaldu du ezezkoa eman diola JxC Junts Per Catalunyak legealdirako gobernu akordioa betetzeko helarazi dion proposamen sortari.

Efe berri agentziak atzo gauean egin zuen publiko dokumentu hori, eta lau baldintzak honakoak dira: Jordi Puignero Generalitateko presidenteorde kargura itzultzea; soilik amnistiaz eta autodeterminazioaz negoziatzea Espainiako Gobernuarekin abiaturiko elkarrizketa mahaian, eta JxCk proposaturiko ordezkariak onartzea —orain artekoak nahitaez izan behar dira Generalitateko kontseilariak—; Kataluniako independentistek Espainiako Gorteetan fronte bateratua osatzea —besteak beste, aurrekontuak negoziatzeko—; eta prozesu subiranistaren buruzagitza bat berriz aktibatzea, koordinazioa eta zuzendaritza estrategikoa zehazteko.

La Vanguardia egunkariari emandako eta gaur argitara ateratako elkarrizketan, Aragonesek erantzun du «argi» dagoela JxCk bidalitako proposamena «akordiorik ez lortzeko pentsatuta» dagoela: «Hortaz, proposamen serio bat badute, akordiorako borondatearekin, beti esan dugun bezala, baloratuko dugu».

JxCk bihar gauera arteko epea finkatu du ERC Esquerra Republicanarekin negoziatzeko; bi alderdiek akordiorik lortzen ez badute, militanteei iritzia eskatuko diete gobernutik ateratzeaz —datorren ostegunean eta ostiralean bozkatuko lukete—. Atzo, politika orokorreko bigarren eztabaidan, Generalitateko presidenteak esan zuen koalizioak jarraitzea «lehentasun bat» dela harentzat.

Iragan asteartean, politika orokorreko lehen eztabaidan, JxCk konfiantza mozio bat aurkeztearekin mehatxu egin zion Aragonesi, argudiatuta ez zela betetzen ari gobernu ituna. Asteazkenean, berriz, aurreikusiak zituen zereginak utzi, eta gobernua «urgentziaz» bildu zuen Generalitateko presidenteak, JxCko kontseilariak konfiantza mozioarekin ados zeuden eta horren berri bazuten argitu nahian; hala, 23:00ak pasatuta egin zuen agerraldia, eta Puigneroren kargugabetzearen berri eman zuen.


Summary: Zerbitzu soziosanitario duinak aldarrikatu dituzte pentsiodunek. Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan egin dituzte mobilizazioak, Pertsona Helduen Nazioarteko Egunean.

Iruñean, Donostian, Gasteizen eta Bilbon mobilizazioak egin dituzte gaur pentsiodunek, eta gertuko zerbitzu soziosanitario publiko eta duinak bermatzeko beharrezko baliabide ekonomiko eta humanoak aldarrikatu dituzte, besteak beste. «Eskubideak ez dira adinarekin iraungitzen», esan zuten.

Osasun eta gizarte zerbitzu duinak aldarrikatzeaz gain, gutxieneko pentsioak osatzea eskatu dute, baita krisi ekonomiko, energetiko eta klimatikoari aurre egiteko neurriak hartzea ere. Bestalde, pentsioak erosahalmena galtzen ari direla esan dute, inflazioagatik eta 21/2021 legeko balioa handitzeko indize berriaren aplikazioagatik.

Jon Fano pentsiodunen mugimenduko bozeramaileak Bilboko manifestazioaren ostean adierazi du pertsona guztiek dutela eskubidea bizi baldintza duinak izateko, eta horretarako 1.080 euroko gutxiengo pentsioak bermatu behar direla gehitu du. Izan ere, Fanok adierazitako datuen arabera, hilabetean 1.000 euro baino gutxiago irabazten duten 225.000 pentsiodun daude Euskal Herrian, eta horren %80 emakumeak direla ñabartu du.


Summary: Nerea Ibarzabal nagusitu da hirugarren final-laurdenean. Gotaine-Irabarnen (Zuberoa) jokatutako saioan, Oihana Iguaran izan da bigarrena

Puntu gehien lortuta, Nerea Ibarzabal izan da denetan nagusi gaur Gotaine-Irabarneko (Zuberoa) kanporaketan. 738 puntu lortu zituen denera –Alaia Martinek Getxon lortutako berberak–. Ez da saioko bigarrenarekiko alde handiarekin gailendu, ordea. Izan ere, Oihana Iguaran izan du atzetik, puntu erdiko tartearekin (737,5). Koska handiagoa izan da ondorengoentzat: 694,5 punturekin egin baitu hirugarren Ane Labakak. Julio Soto izan da laugarren, 691 puntu bilduta. 41,5 puntutara geratu da bosgarren Eneko Lazkoz, 649,5 puntu lortuta, eta haren atzetik, seigarren, Patxi Iriart, 604 punturekin.

Beraz, Ibarzabalek Irungo finalaurrekoan kantatuko du azaroaren 5ean, Sustrai Colina eta beste sailkatuekin batera. Gaurko beste bost bertsolariek puntuazioaren arabera izango dute finalaurrekoetara sailkatzeko aukera.

Gotaine-Irabarneko herriko gelako hormak dardarazi ditu gaurko saioak, eta publikoaren esker oneko txaloek leherrarazi dute aretoa. Hasiera-hasieratik hartu dio seikoteak neurria oholtzari; ale bikainak kantatu dituzte, oro har, bertsolariek, tarteka eroritako bertsoren bat ere izan zen arren.

Zortziko handian, Iguaran eta Ibarzabalen bertsoaldiak utzi ditu alerik finenak. Amak hazi eta hezitako bi ahizpa izan dira gaiaren arabera. «Zuen aita ez da orain arte zuen bizitzetan agertu. Orain, adinean gora egin ahala, zuengana gerturatu nahi du». Hala bota die gaia Aritz Bidegain gai-emaileak. Iguaranek, aitarekiko jarrera ezkorra izan du hartu beharrekoa. Ibarzabalek, aldiz, baikorra. «Deika aritu naiz amesgaiztotan/azalpen bat jaso nahian/orain ez diot deirik egingo/behar ez dudan garaian». Modu horretan abiatu du ariketa Iguaranek. Eta, Ibarzabalek, berriz, ondorengo erantzuna eman dio: «Zaharra dago ta helduko da/laster hiltzearen zama/hor betirako damutuko zait/hitzik egin ez izana». Ederki hasi da saioa, baina gorantz egin du aurrera egin ahala.

Zortziko txikian ere, ateraldi politak izan dira orokorrean. Labakak eta Lazkozek, esaterako, barrez jarri dute entzulea. Lazkozek Labakari ahots mezu luzeak bidaltzen dizkiola jarri die Bidegainek gaitzat. «Mezua bidaltzen dut/audioz osorik/ez egiteko akats/ortografikorik». Hala arrazoitu du mezu luzeak bidaltzearen kontua Lazkozek, eta horrela erantzun dio Labakak: «Gauza bat kontatzeko/ hamabi segundu/ ta gero hamar aldiz/errepikatu du». Nolanahi ere, sorta bikainak utzita amaitu dute sei bertsolariek ariketa.

Hamarreko txikian ere fin aritu da Labaka. Ibarzabalek eta biek osatu dituzte hiruna bertso. Gaiak hala aginduta, duten diru sarrerarekin oinarrizko gastuak estaltzeko larri dabiltzan bi jubilaturen paperetik kantatu behar izan dute. Labakak jantoki sozialean banatzen duten afaria hartzera joango dela esan dio Ibarzabali. Bien artean saio ederra egin badute ere, Ibarzabalek utziko zuen, ziurrenean, bertsorik finena: «Gobernua ez denez/ egin gutaz kargu/orain karitateak/estali behar du».

Bertsoaldi borobilak entzun dira, halaber, bakarkako lanean. Hauxe zuten ganbarako ariketa osatzeko gaia: «Medikuaren kontsultatik irten berri zara. Telefonoa sakelatik atera duzu». Bertso sorta osatzeko garaian, medikuak esandakoa zer zen argitu behar izan dute, beraz, bertsolariek. Baita telefonoa sakelatik zertarako atera duten argitu ere.

Erdialdera iritsi dira entzuleak besoak jasota txaloka jarri dituzten bi ganbarako ariketak: Iguaranena lehenik, eta Ibarzabalena ondotik. Haurdun egonda, birritan haurra galdu izana kantatu du Iguaranek, eta primeran deskribatu du emaginarekin izandako hitzordua. Aurreneko bi bertsoetan kantatu ditu alerik onenak, eta hirugarrena ere bide berean zihoan arren, ez du erabat lortu bertsoaldia borobiltzea. Hor hartuko zion aurre Ibarzabalek. Goitik behera josi ditu hiru bertsoak, publikoari kontatuz bikotekidearen laguntzarik gabe abortatzen ari den nerabe bat dela. Bere bigarren bertsoan, hain justu, hari deitzeko atera du telefonoa patrikatik. Ordea, ez deitzea erabaki du azken bertsoan:

Parean zenbakia ta ni zalantzaren menpeko deitu dezaket gaur abortatu ein dudala esateko baina agian ez gara izango sekula parez pareko beraz mobila berriro gorde ta urruntzea hobeto nerabea naiz baina urte asko dauzkat oraindik tarteko eta neurriak hartuko ditut berriz sexuan urtzeko ta batez ere zure moduko inor ez ezagutzeko

SAILKAPEN OROKORRA (beltzez, zuzenean sailkatu direnak)

1. Alaia Martin 738 puntu 2. Nerea Ibarzabal 738 puntu 3. Oihana Iguaran 737,5 pt. 4. Nerea Elustondo 695 pt 5.Ane Labaka 694,5 pt. 6. Julio Soto 691 pt. 7. Agin Laburu 685 pt 8. Joanes Illarregi 678 pt. 9. Saioa Alkaiza 673 pt. 10. Iñaki Apalategi 664 pt. 11. Xabat Illarregi Marzol 659 pt. 12. Oihana Bartra 653,5 pt. 13. Eneko Lazkoz 649,5 pt. 14. Miren Amuriza 646,5 pt. 15. Unai Mendizabal 635 pt. 16. Peru Abarrategi 627 pt. 17. Gorka Pagonabarraga 616 pt. 18. Patxi Iriart 604,5 pt.

Gaur Gasteizen

Gasteizko biltzar jauregian egingo dute saioa gaur, eta bertsolari hauek izango dira kantuan: Amaia Iturriotz, Haritz Mujika, Iban Urdangarin, Manex Agirre, Miren Artetxe eta Xabat Galletebeitia. Azken bi final-laurdenak jokatuko dira hurrengo asteburuan; Donostian eta Lizarran (Nafarroa).


Summary: «Aro berriko lehen Kilometroak» ospatu dituzte Ibarran. Eguraldia lagun, jendetza elkartu da Gipuzkoako ikastolen aldeko jaian. Uzturpe ikastolako patioa egokitzeko erabili nahi dute festan lortutako dirua.

«Aro berriko lehen Kilometroak». Antolatzaileek horrela izendatu dute behin eta berriz aurtengo Gipuzkoako ikastolen aldeko jaia. Izan ere, gaur Ibarran (Gipuzkoa) ospatu dutena «urte osoan egindako egitasmo sortaren ginga» da. Hala azaldu dute antolatzaileek: «Guretzat ez da egun bakarreko kontua izan, urte oso batekoa baizik».

Eguraldi ederra izan dute lagun Ibarrara joan direnek. Goizean egin dute irekiera ekitaldia, eta aurten ere ez da falta izan azken urteetan klasiko bilakatu den erronka. Bestelako dozenaka ekitaldi ere egin dituzte.

Lau gune izan dituzte aukeran bisitariek; horiek, baina, ez dituzte «tematikoki» edo «adinaren arabera» banatu, beste urteetan egin ohi zen moduan. Denentzako egokiak diren tokiak prestatu dituzte. Hala, Sormena izan da guneetako baten izena: eskultura erakusketa bat egon da ikusgai, eta, horrez gain, tailerrak ere egin dituzte. Bertsoak botatzeko eta zirkua egiten ikasteko aukera ere egon da, besteak beste. Haurren Hirian, berriz, esaterako, Baso magikoa egitasmoa prestatu dute: «Ipuinak, fantasia, irudimena eta abentura izango dira protagonista». Hogei ikastolaren arteko topaketak ere izan dira, askotariko probez osatutakoak, eta Irene Caminosek bizikletarekin erakustaldia eskaini du.

Euskal musikaren ibilbidean, nola ez, musika izan da nagusi. Bizienea izeneko txokoan, nahi duen orok aukera izan du hamabost minutuko emanaldiak emateko. Oholtza bat atondu dute horretarako. Halere, musika ez da eremu horretan bakarrik izan; ez dute kontzertuetarako «gune espezifiko» bat lotu, eta gune guztietan izan dira kontzertuak: Xsakara, Diablues, Xiberoots, Dj Bull, Nikotina, Dupla...

Gastronomia izan da azken gunea, bertako produktuei balioa emateko. 800 lagunentzako paella eta Lumagorri oilaskoa prestatu dituzte, eta herriko plazan Pipar gunea ere izan da.

Irribarra lelopean osatu dute jaia, eta bide horretatik doa kantaren mezua ere: «Ibarra da irribarra». Ikastolaren eta herriaren «izaerara eta balioetara» egokitzen den festa diseinatu dute, eta, antolatzaileek azaldu dutenez, hizkuntzarekiko eta kulturarekiko sentipena indartu asmo dute: «Atxikimendu hori gure lurrarekiko dugun loturan irudikatu nahi izan dugu». Hainbat alderditan jarri dute arreta: artea, gastronomia, kulturartekotasuna, aniztasuna, ikasleen topaketak, kirola...

Gaur bildutako dirua Uzturpe Ikastolaren patioa eraberritzeko erabili nahi dute.

Ikusi gehiago: «Urte luzea, interesgarria eta polita izaten ari da»


Summary: «Antolakunde ekologista indartsu bat» eratzeko oinarriak jarri dituzte Ekotopaketetan. Klima larrialdiaren inguruan indarrak eta borrokak batzea erabaki dute dinamikaren azken egunean, asanbladan. Antolatzaileen arabera, «inflexio puntu bat» izan da asteburua.

«Olatu honi segida eman behar zaio». Ideia hori ahoan dutela amaitu dute asteburua Ekotopaketen antolatzaileek. Hiru egunez dozenaka eragile eta norbanako elkartu dira Portugaleteko Sastraka gaztetxean (Bizkaia), eta gaur, asanbladan, hartu dute erabakia: bidea ireki diote indarrak bildu eta Euskal Herrian «antolakunde ekologista indartsu bat» sortzeko aukerari.

Antolatzaileek, gaurko asanbladaren aurretik ere, Euskal Herria tresna ekologista berri baten beharrean igartzen dutela azaldu dute egunotan eskainitako elkarrizketetan. Hori hizpide hartuta, 10:00etatik 12:00etara egin dute bilkura, eta 13:00etan topaketen itxiera ekitaldia, Solar plazan.

Topaketei dagokienez, antolatzaileek balorazio bikaina egin dute: 300 pertsona inguru biltzea espero zuten, eta azkenean 500 izan direla esan dute. Hasiera besterik ez dela izan gehitu, eta asteburukoa «inflexio puntu bat» izan delako ustea adierazi dute; goraipatu dute parte hartzaileen profilen aniztasuna ere: «Zorionez, emakume asko ere hurreratu da».

Esan dute topaketak bultzada bat izan direla klima larrialdiari aurre egiteko borrokan, eta jarraipena eman behar zaiola olatu horri. Horretarako, hainbat eragilek osatuko duten antolakunde handi baten aldeko apustua egin dute.

Ikusi gehiago: Ekotopaketak: egiturazko makur bat zuzentzeko

Azaldu dutenez, datozen hilabeteetan «lan dinamika» bati ekingo diote, «bildutako indarrak bideratzeko». Gaur egun talde eta eragile ekologista asko daudela esan dute, baina horiek tokiko edo sektorekako proiektuen inguruan eraikita daudela. Eremu horiek mantenduta ere, beste lan esparru batzuetara zabaltzeko aukera aztertu nahi dute.

Antolakunde hori beharrezkoa dela azaltzeko, datu bat eman dute: topaketetan bildu diren 500 lagunetatik 350 ez daude talde ekologistaren batean antolatuta.

Eredua

Militantzia ereduaz ere jardun dute asanbladan, eta feminismoa jarri dute eredutzat: «Tratu ona, errespetua eta espazio seguruak» izango dituen eredu bat aipatu dute, eta «herriaren kontzientziatik» lan egitearen beharraz ere hitz egin dute. Hedabideei buruz, esan dute beharrezkoa dela haietatik iristen diren mezuak zalantzan jartzea, «oligopolioek haietan eragiten dutelako».

Antolakunde berri horrek landuko lituzkeen gaiei dagokienez, aipatu dituzte energia, burujabetza, klima larrialdia, gai sozialak eta lan munduarekin lotutakoak.

Amaitzeko, topaketen helburuak bete dituztela azpimarratu dute: «Krisi ekosoziala erdigunean jarri dugu asteburu batez; elkar ezagutu eta saretu gara; jende berria erakarri dugu; tresna ekologista berri baten beharraz eztabaidatu dugu eta gure diagnosia berretsi da; badugu norabide bat energia guzti hau kanalizatzeko: dinamika batekin hasiko gara».

Ikusi gehiago: «Giza historiako krisi larrienean gaude, eta ez dago erantzun proportzionalik»


Summary: Haritz Mujika garaile laugarren final-laurdenean. 695,5 punturekin gailendu da Haritz Mujika. Miren Artetxe izan du atzetik, 670 puntu eskuratuta

Goia jo jabe aritu dira gaur sei bertsolariak Gasteizeko saioan. Izan dira kantuan erorikoak, baina utzi dituzte ariketa bakoitzeko ale politak ere. Atzoko saioan baino puntu gutxiago izan dira gaur. Haritz Mujika izan da gailen, hark lortu baitu puntu gehien: 695,5, –Nerea Elustondok Getxon lortu zituenak baino puntu erdi gehiago–. Hala, zuzenean eskuratu du finalaurrekotarako pasea. Aise nagusitu da; Miren Artetxek harengandik 25,5 puntura egin baitu bigarren, 670 punturekin. Iban Urdangarin izan da hirugarrena, 660 puntu eskuratuta. Xabat Galletebeitiak, berriz, 655,5 puntu bilduta egin du laugarren, eta atzetik izan du bosgarren Amaia Iturriotz, 648 punturekin. Manex Agirre, azkenik, seigarren geratu da, orain arteko puntuaketa baxuenarekin: 573,5 punturekin.

Puntuaketa horrela, beraz, Donibane Garazin (Behe Nafarroa) kantatuko du Mujikak urriaren 29an. Amets Arzallusekin eta beste lau sailkatuekin batera arituko da bertan. Gaurko beste bost bertsolariek puntuazioaren arabera izango dute finalaurrekoetara sailkatzeko aukera.

Bertsolariek oro har ez dute lortu saioa lehertzerik, baina txalo gogotik jo duten 650 entzule batu dira Gasteizko Europa biltzar jauregian. Hasiera-hasieratik hartu dio Mujikak tamaina oholtzari, eta, saioa amaitu bitartean, erori gabe eutsi dio olatuari. Gainontzeko lau bertsolariek ere izan dituzte ateraldi politak, itxuraz oholtzan ziurtasun osoz aritu ez diren arren. Gaiei etorri moduan erantzun diete sei bertsolariek, baina goitik aritu da nabarmen Mujika.

Ariketa guztiak balekoak egin ditu irabazleak, baina ganbarako lanean nagusitu da gehienbat. Hau zuten hiruna bertso kantatzeko gaia: «Diru kantitate handia eskaini dizute. Onartu egin duzu». Bistan denez, gaiari erantzuna emateko bidea nahiko zabalik utzi die gai emaileak. Eta, hala, nork bere sormena lantzea izan du helburu. Hiri bateko alkate gisa aurkeztu du bere burua Mujikak jendaurrean, eta udal lurrak Mercedes auto konpainiari oparitu izana kontatu du kantuz. Martxan jarri ditu horretarako lanak; eskabadora zein bestelako «trasteak». «Nahiz garbi-garbia ezten/ ekintza honen ostea/ beltzean eman didate/ lur zati baten kostea/ opari bat egin diet/ beraiek niri bestea». Horrela amaitu du, publikoaren txalo artean, hirugarren eta azken bertsoa:

Ta nire kontra kanpainan asko dabiltza gustura igual ez naiz iritsiko berriz nagoen postura baino alemanek dena jarri didate eskura eta kontratu batean zehaztu degu joskura alkate hautatze ezpanaute zer egingo diogu ba lana emango didate jefe de planta modura.

Gaurko saioa amaituta, hau da, oraingoz, sailkapen orokorra:

SAILKAPEN OROKORRA (beltzez, zuzenean sailkatu direnak)

1. Alaia Martin 738 puntu 2. Nerea Ibarzabal 738 puntu 3. Oihana Iguaran 737,5 pt. 4. Haritz Mujika 695,5 pt. 5. Nerea Elustondo 695 pt 6. Ane Labaka 694,5 pt. 7. Julio Soto 691 pt. 8. Agin Laburu 685 pt 9. Joanes Illarregi 678 pt. 10. Saioa Alkaiza 673 pt. 11. Miren Artetxe 670 pt. 12. Iñaki Apalategi 664 pt. 13. Iban Urdangarin 660 pt. 14. Xabat Illarregi Marzol 659 pt. 15. Xabat Galletebeitia 655,5 pt. 16. Oihana Bartra 653,5 pt. 17. Eneko Lazkoz 649,5 pt. 18. Amaia Iturriotz 648 pt. 19. Miren Amuriza 646,5 pt. 20. Unai Mendizabal 635 pt. 21. Peru Abarrategi 627 pt. 22. Gorka Pagonabarraga 616 pt. 23. Patxi Iriart 604,5 pt. 24. Manex Agirre 547,5

Azken bi final-laurdenak

Datorren asteburuan ere kanporaketa bikoitza izango du txapelketak: larunbatean Donostian, eta igandean, berriz, Lizarran (Nafarroan). Hauek dira Donostian kantatuko duten sei bertsolariak: Aitor Etxebarriazarraga, Beñat Iguaran, Eñaut Martikorena, Jone Uria, Maddalen Arzallus eta Onintza Enbeita. Igandean, berriz, Aitor Bizkarra, Asier Azpiroz, Imanol Uria, Iñigo Mantzizidor, Maialen Akizu eta Unai Gaztelumendi arituko dira Lizarran.

Ikusi gehiago: Nerea Ibarzabal nagusitu da hirugarren final-laurdenean


Summary: Realak badaki olatu artean ere igeri egiten. Neurketa ikusgarria jokatu dute Gironak eta txuri-urdinek. Sorloth (x2), Brais, Zubimendi eta Kubo izan dira golegileak.

Ez ohiko moduan, baina beste hiru puntu poltsikoratu ditu gaur Realak. Ikusleentzat neurketa zoragarria jokatu dute Gironak eta txuri-urdinek Montilivin; zortzi gol ikusteko parada izan da, eta futbolariak etengabe ibili dira joan-etorrian. Imanol Alguacilen taldeak, behingoz, erakutsi du badakiela ate aurrean asmatzen: Realak, gaur, bost aldiz jaurti du baloia hiru zutoinen artera, eta bost gol sartu ditu.

Esperotako hamaikakoa zelairatu du Orioko prestatzaileak: atzeko lerroan Aritz eta Pacheco izan dira zentralak (lesionatuta daude Zubeldia eta Le Normand); zelai erdian jada klasiko bilakatzen ari den laukotearen alde egin du (Zubimendi, Merino, Mendez eta Silva); eta aurrean Kubok eta Sorlothek jokatu dute.

Bi taldeek antzeko joko mota dute: gustuko dute baloia jokatuta ateratzea atzealdetik, eta aurkariei presio egitea aurrean, baloiak berreskuratu ahal izateko. Gisa horretara iritsi zaio saria Realari 8. minutuan: baloi bat gaizki aldendu du Bernardok, Silvari jausi zaio, hark Kubori pasatu dio, eta japoniarrak erdiraketa zoragarria egin dio Sorlothi, hark gola sartzeko.

Realak nahi zuen lekuan zuen neurketa, Riquelmek gol gogoangarri bat asmatu duen arte: Zubimendiri hanka artetik pasatu dio baloia, eta area kanpotik Remirok iritsi ezin zuen lekuan jarri du baloia. 23. minutua zen, eta partida aldatu du golak. Bigarrena lau minutu geroago sartu du Arnauk, buruz.

Girona atzean sartu da orduan, eta, Realak horma baten aurka joko zuela zirudienean, hura behera bota du Zubimendik. Bakarrik utzi du Sorloth area barruan, eta norbegiarrak, boleaz, maisuki amaitu du jokaldia. 2-2 eta atsedenaldia.

Eromena

Are eta zoroagoa izan da bigarren zatia: Merinok aukera bikain bat izan du 46.ean, eta gola 47.ean sartu du Taty Castellanosek. Bigun ibili dira Realeko atzelariak, eta Remirok ere ez du asmatu Gironakoaren jaurtiketa gogorra aldentzen.

Berdinketa 66. minutuan lortu du Brais Mendezek, inork errematatu ez duen falta batean, eta orduan hasi da Realaren erauntsia: Zubimendik aurretik jarri ditu txuri-urdinak 71. minutuan, eta Kubok itxi du neurketa 84.ean.

0-1 irabaztera ohitutako taldeak erakutsi du, beraz, badakiela 3-5 irabazten ere. Sailkapen nagusian seigarren postuan da Reala, hamahiru punturekin.

Girona: Juan Carlos; Yan Couto, Bueno, Bernardo, Juanpe (Valery, 76'), Gutierrez; Aleix Garcia (Ureña, 79'), Romeu, Riquelme; Castellano eta Vallejo (Yangel, 65').

Reala: Remiro: Gorosabel (Sola, 55'), Aritz (Gebara, 83'), Pacheco, Aihen; Zubimendi, Merino (Turrientes, 83'), Brais, Silva; Kubo (Navarro, 88') eta Sorloth (Carlos Fernandez, 88')


Summary: Muniainen 42 urteko gizon bat hil da orein batek adarkatuta. Lanean ari zen gizona. Bularrean jo du abereak, eta larrialdi zerbitzuek ezin izan dute suspertu.

Muniainen (Nafarroa) 42 urteko abeltzain bat hil da gaur goizean. Lan egiten zuen etxaldean gertatu da istripua: bularrean adarkatu du orein batek, eta bertan hil da gizona.

Larrialdi zerbitzuek 11:35 aldera jaso dute abisua. Saiatu dira gizona suspertzen, baina ezin izan dute. Odol asko zuen galdua ordurako.


Summary: Lulak aurreikusi baino alde txikiagoa atera dio Bolsonarori lehen itzulian. PT Langileen Alderdiko buruak botoen %48,4 lortu ditu, eta behin-behineko presidente ultrak, %43,2. Biak bigarren itzulian lehiatuko dira urriaren 30ean

Azken egunetan kaleratutako inkesta batzuen arabera, hauteskundeak aurrenekoz lehen itzulian irabazi eta berriro Brasilgo presidente izateko bidea hartzeko moduan zegoen Luiz Inacio da Silva Lula. Bozkatu zuten brasildarrek atzo, eta bai, PT Langileen Alderdiko presidentegai aurrerakoiak lortu zuen boto gehien: %48,43. Baina ezin izan du %50en langa gainditu, ordea, eta, horrenbestez, Jair Bolsonarorekin lehiatuko da bozen bigarren itzulian, urriaren 30ean. Behin-behineko presidente ultraeskuindarrak botoen %43,2 bildu ditu.

Latinoamerikako potentzia ekonomiko nagusian 156 milioi pertsonak zuten bozkatzeko aukera, eta, botoa ematea derrigorrezkoa den arren, abstentzioa %20,9koa izan da; 1998az geroztiko handiena. 1985ean demokrazia berrezarri zutenetik, Fernando Henrique Cardosok soilik lortu du hauteskundeak lehen itzulian irabaztea: bai 1994an, bai 1998an.

«Uste nuen edukiko nuela datozen egunetan Janjarekin [emaztea] eztei bidaian joateko aukera...» adierazi zuen Lulak herenegun gauean, umorez, Sao Paulon, bere jarraitzaileen aurrean, egoerari larritasuna kendu nahian. Izan ere, inkesten batezbestekoak zioen Bolsonaro, gehienez, botoen %35 lortzekoa zela. Baina, eskualdeetako emaitzei erreparatuta, zundaketek detektatu ez zuten Bolsonaroren aldeko bozkatzaile saldoa Sao Paulon zegoen, bozkatzaile gehien dituen estatuan; horregatik atera ditu aurreikusi baino zazpi puntu gehiago.

Bere alde bozkatu dutenen gogoa altxatzen ahalegindu da 2003-2010 artean herrialdeko presidentea izandakoa: «Bihartik aurrera kalean egongo gara. Ez dago atseden hartzeko denborarik. Hauteskundeak irabaziko ditugu; hau luzapen bat besterik ez da».

Ikusi gehiago: Bi eredu kontrajarri

Gainera, lortutako emaitzaren balioa nabarmendu nahi izan du: «Gaurkoa baloratzeko, duela lau urte zer gertatzen ari zen gogoratu behar da. Politikatik erauzi behar zen gizaki baten moduan ikusten ninduten». Ustelkeria egotzita zigortu zuten Lula, eta hemeretzi hilabete egin zituen kartzelan: 2018ko apiriletik 2019ko azarora. Baina Auzitegi Gorenak bertan behera utzi zuen haren kontrako zigor prozedura, iritzita Sergio Moro epaileak «partzialtasunez» jokatu zuela zigorra ezartzerakoan. 2018an, orduan, ezin izan zuen bozetara aurkeztu, nahiz eta argitaratutako inkestak aintzat hartuta herritarren gehiengoaren babesa zuen berriro presidente izateko.

Kontuan hartuta inkestak zer ari ziren adierazten, Bolsonaro kanpainan ibili da haizatzen iruzurraren mamua, eta esan izan du ez zela fio hautetsontzi elektronikoez. 1996tik dago sistema hori indarrean eta inoiz ez dute haren kontrako salaketarik jarri. Horren harira, Alexandre de Moraes Brasilgo Hauteskunde Batzordeko presidenteak hauteskunde eguneko «bakea» goratu zuen, eta sistemaren «gardentasuna, fidagarritasuna eta azkartasuna» laudatu zituen.

Horiek horrela, militar ohiak du Lularen garaipena aitortu, baina emaitzak onartu ditu. «Bigarren itzulia dugu aurretik. Erakutsi ahal izango diogu herriari inflazioa jaisten ari dela eta ez ditugula txiroenak ahaztu», esan die kazetariei Brasilian, estatuburuaren egoitzaren kanpoaldean egindako adierazpenetan.

Ikusi gehiago: Desberdinkeriaren Brasil

Botoen %90 pasa bildu dute Lularen eta Bolsonaroren artean. Boto gehien bildutako presidentegaietan hirugarrena Simone Tebet zentro-eskuineko hautagaia izan da (%4,16), eta laugarrena, Ciro Gomes laborista (%3,04). Hain zuzen, datozen lau asteetan bi horien bozkatzaileak erakartzen ahalegindu beharko dute PTkoak eta behin-behineko presidenteak. Biek esan dute denekin hitz egiteko prest daudela. Hasiera batean, behintzat, Lulak ditu bi eremu horietan arrantza egiteko aukera gehiago. Ez Tebetek, ez Gomesek ez dute argitu noren aldeko botoa eskatuko duten bigarren itzulian, eta esan dute beren alderdietan aztertuko dutela nola jokatu. Gomes ministroa izan zen Lularen lehen agintaldian.

Lulak idatzi du Twitterreko bere kontuan gogoko duela kanpainan aritzea. «28 egun gehiago ditugu. Maite dut mitinak egitea, kamioira igotzea. Eta lehendabizikoz edukiko dut aukera egungo presidentearekin aurrez aurreko bat edukitzeko. Horrela, berak eraiki duen Brasil eta guk eraikia genuena konparatu ahal izango ditugu».

Inoiz baino polarizatuago

Joan den abuztu erdialdean hasi zen kanpaina, hain zuzen, eta oso beroa izan da, indarkeriak markatua. Ostegunean izan zen presidentagaien arteko azkeneko debatea, eta Lulak eta Bolsonarok elkar iraindu zuten. PTkoak egotzi zion presidenteari gezurrak esatea, eta eskuin muturrekoak zuzenean iraindu zuen: «Gezurtia, preso ohia, traidorea». Bataren zein bestearen jarraitzaileen arteko istiluak areagotu dira kanpainako asteetan.

Ikusi gehiago: Dena edo ezer ez

Kopuruei erreparatuta, 57,2 milioi brasildarrek egin dute Lularen alde, eta 51k Bolsonaro babestu dute. Lider ultrak 2018ko bozetako lehen itzulian (49 milioi) baino boto gehiago lortu ditu orain, baina orduan lehia ez zen orain bezain polarizatua egon. Hau da, duela lau urteko lehen itzulian 80 milioi boto lortu zituzten bigarren itzulira igaro zirenek, Bolsonarok eta PTko Fernando Haddadek (31 milioi), eta aurten, berriz, 108 behin-behineko presidentearen eta Lularen artean.

Kongresua, kontserbadorea

Kongresuko ordezkariak ere aukeratu zituzten atzoko bozetan. Diputatuen Ganberako 513 aulkiak berritu dituzte, eta Senatuaren herena. Ondorioa da kongresua kontserbadorea izango dela hurrengo legegintzaldian ere. Behe ganberan Bolsonaroren indarrak, Alderdi Liberalak, edukiko du ordezkaritza handiena: 99 aulki. Oso zatikatuta dago ordezkaritza ganbera horretan, eta PTrentzat ia ezinezkoa izango litzateke ezkerreko gehiengo bat osatzea, ordezkaritza duten indar ugariak zentroaren eta eskuin muturraren artean posizionatzen baitira. Senatuan ere, gainera, Bolsonaroren alderdia da nagusi: sei aulki zituen, eta hemendik aurrera hamalau edukiko ditu.

Aldi berean, herrialdeko 27 estatuetako gobernadoreak aukeratzeko bozkatu zuten atzo. Horietako hamabostetan hautatu dituzte jada, hautagai batzuek botoen erdiak baino gehiago lortu dituztelako. Gainontzeko hamabi estatuetan, bigarren itzulian erabakiko da. Bederatzi estatuk Bolsonarok babestutako gobernadore bat edukiko dute, eta bostek, Lularen aldeko bat. Minas Geraisen, bestalde, Novo alderdi neoliberaleko hautagaia nagusitu da.

Sergio Moro, senatari

Sergio Moro epaileak aulki bat lortu du Senatuan. Moro izan zen, hain zuzen ere, Lava Jato auziaren barruan Lula herrialdeko ustelkeria leporatuta kartzelatzeko agindu zuena, nahiz eta Brasilgo Auzitegi Gorenak zigorra kendu zion gero, argudiatuta Morok «partzialtasunez» jokatu zuela. Bolsonaro presidentearen agintaldiko lehen urtean, 2018tik 2020ra, Brasilgo Justizia Ministroa izan zen Moro. Brasilgo Batasuna alderdiarekin aurkeztu da bozetara.


Summary: Osasunak puntu bat atera du Real Madrilen etxetik. Kike Garciak berdindu du gorritxoentzat bigarren zatiaren hasieran, eta, geroztik, berdinketa ondo defendatu du Iruñeko taldeak, jokalari bat gutxiagorekin geratuta ere.

Sendo aritu da Osasuna Madrilen, eta puntu bat erauzi ahal izan du Santiago Bernabeu zelaitik. Real Madril indargabetu du, eta Ligako bigarren postura bidali du, Bartzelonaren atzera.

Viniciusek aurreratu du talde zuria atsedenaldiaren aurretik. Eztabaidagarria izan da gola, Vinicius baloia pasatzen saiatu denean Real Madrilgo bi jokalari zeudelako jokoz kanpo, eta horietako bat —Rudiger— erabakigarria izan delako, baloia ukitzen saiatu denean Sergio Herrera atezaina nahastu duelako. Epaile madrildarrak, ordea, ontzat eman du gola, VAR sistemaren arduradunarekin hitz egin ostean, baina bideoa ikusi gabe.

Askok pentsatuko dute zuriek partida bideratua izango zuela hortik aurrera. Baina Kike Garciak bizkarrez emaniko burukada batek baloia Andrii Luninen atean sartu du bigarren zatiaren hasieran, partidaren 50. minutuan.

Geroztik, Osasuna ondo gotortu da. Real Madril ideiarik gabe ibili da gorritxoen defentsa sendoaren kontra egiteko orduan. Horrez gain, huts larriak egin dituzte zuriek. David Garcia kanporatu du epaileak, jokaldi bat VAR sistemarekin aztertu ostean, eta penaltia erabaki du Osasunaren aurka. Benzemak gogor jaurti du, baina goregi, eta baloia kanpora joan da.

Amaiera tentsioz beterik egon da. Gorritxoek jokalari bat galdu dutela ikusita, presioa areagotu dute zuriek, baina 15 minutu ez dira aski izan, ideiarik gabe ibili baitira.


Summary: Ezkurdiak eta Mariezkurrenak irabazi dute Caixabank Mastersa. 22-15 nagusitu zaizkio Altuna III.ari eta Imazi. Markagailuari buelta eman diote zazpi tanto jarraian eginda.

Gakoak izan dira gakoa, partidaren hasieran, Ezkurdia eta Altunaren arteko lehian. Iruñeko Nafarroa Arenan jokatu da Caixabank Mastersaren finala, eta bikote nafarra nagusitu da, 22-15.

2.500 ikusle bildu dira partida ikusteko. Asier Martinez atletak egin du ohorezko sakea. Municheko Europako Txapelketan lorturiko urrearengatik omenaldia egin diote horren bidez.

Mariezkurrenak estu lotu du Imaz atzean, pilotakada gogorren bidez. Horrek eragin du partida hasieran tanto luzeekin jokatzea, eta, ondorioz, inork ez du lortu aurreratzea markagailuan. Hiru punturen aldea izan zen tarterik handiena, 7-4 gorrien alde.

Ezkurdiak ere kontrolpean eduki du Altuna aurrealdean, baina hura arin ibili da. Ezkurdia izendatu dute gero finaleko pilotaririk hoberena.

Atsedenaldira 12-9 joan dira pilotariak, eta bigarren zati estua espero zen. Baina nafarrek zazpi tanto egin dituzte segidan, eta horrek eman die garaipena.

Horren aurretik, Etxeberriak eta Martijak irabazi dute erakustaldi partida, Artola eta Arangurenen aurrean. Bi bikoteak oso berdinduta ibili dira ordea, eta, azkenean, bi punturen aldea besterik ez da egon.


Summary: LanMentoring: berariazko laguntza zerbitzu berria, belaunaldi erreleboari ekiteko eta sistematizatzeko. Lanbidek sustatzen duen egitasmo berri honek —Innobasque-rekin elkarlanean— berariazko laguntza eskaintzen du. Doakoa da, eta xede du enpresa txiki eta ertainei laguntzea belaunaldi errelebo arrakastatsua egiten.

LanMentoring berariazko laguntza zerbitzu bat da. Doakoa da, eta enpresa txiki eta ertainak ditu xede —hain zuzen ere, kezka hau duten enpresak: nola ziurtatu langileen edo giltzarriak diren lanpostuen belaunaldi errelebo arrakastatsua, enpresan bertan transmititu edota mantendu dadin dagoen ezagutza—.

EAEko enpresa sareak gainean du belaunaldi erreleboa. Hori dela eta, baliabideak behar ditu oraingo langile taldeak ordezkatzeko; betiere, trantsizio horretan lehiakortasuna galdu gabe.

Egitasmo pilotu honen bidez –Lanbidek sustatuta, Innobasque - Berrikuntzaren Euskal Agentziarekin lankidetzan–, prozesu jakin bat erraztu nahi da, hartara enpresa txikiek eta ertainek plantillen bizi zikloa aurreikusi, planifikatu eta kudeatu dezaten.

Enpresarako abantailak

• Talentua eta ezagutza ez galtzea. • Lanpostu gakoen jardunean jarraitzea bermatzea. • Plantilla motibatzea. • Garapen profesionala sustatzea —bai oraingo langileengan, bai sartuko diren berriengan—. • Lanpostuen deskribapena berrikustea.

Zer eskaintzen du LanMentoring zerbitzuak?

Aholkularitza pertsonalizatua, 50 ordukoa eta doakoa.

Neurrira diseinatutako prozesu bat, hiru fasetan antolatuta: • Diagnostiko azkar bat, zehazteko zeintzuk diren negozioko prozesu kritikoak eta horietan parte hartzen duten pertsonak. • Aholkularitza pertsonalizatua, lotzeko, batetik, negozioaren beharrizanak, eta, bestetik, Lanbideren kontratazio, prestakuntza eta enplegu tresna publikoak. • Laguntza zuzena taldean aukeratzen diren kideentzat, ziurtatze aldera haien ezagutza eta esperientzia enpresan bertan geratuko direla.

Emaitzak negoziorako: • Gehienez ere 6 hilabeteko epean amaituko da prozesua. Bukaeran, gutxienez, zerbitzuan zehar planteatutako ekintzetako bat ezarriko da. • Taldekideek prestakuntza jasoko dute, aurrerantzean ere modu autonomo batean garatu ditzaten antzeko prozesuak.

Norentzat da?

• Enpresa txikiak eta ertainak (langile-kopurua: 10 eta 249 bitartean). • Enpresek EAEn egon behar dute. • Jarduera hauetan lan egin behar dute: industrian, industriari lotutako zerbitzuetan, informazio eta komunikazio sozietatean, logistikan eta handizkako merkataritzan.

Zerbitzu pilotu honetan 60 enpresak parte hartu ahalko dute.

Informazio gehiago eta izen ematea: https://www.lanbide.euskadi.eus/orokorra/-/relevo-generacional-y-gestion-de-la-edad-en-pymes_eus


Summary: Nord Streamen gas isuri nagusia eten egin da Baltikoan; bigarrena ez. Suediak dio ihes handiaren arrastorik ez dela ikusten itsasazalean. Europako gas eskaerak %10 egingo du behera 2022. urtean, IAEren arabera.

Suediako itsas guardiak jakinarazi du Nord Stream 1 gasbidean dagoen ihesik handienaren arrastorik ez dagoela jadanik Suediako urazalean, baina bigarren ihesak emaria handitu duela, «arin bada ere». Gasbide horren eta Nord Stream 2ren aurkako sabotajeak lau gas isuri eragin zituen aurreko astean. Horietako bi Suediako uretan gertatu dira, baina ihes nagusiak ez du burbuilarik igortzen jada. Bigarrena 30 metro diametroko azaleran sumatu daiteke, Bornholm uhartetik gertu.

Iparraldeko herrialde horretako agintariek iganderako aurreikusi zuten isuria amaitzea, eta ihesik handienaren kasuan bete egin da epemuga. Bigarrenarenean ez, ordea. Nord Stream 2 ez zuten martxan jarri bere garaian, baina metanoz beteta zeukan hodia. Gas hori oso kutsakorra da atmosferan, eta oraindik zehazteko dago hondamendi ekologikoaren neurria, isuriak direla eta.

Bien bitartean, Nord Stream gasbideen presioa egonkortu egin dela berretsi du Gazpromek. Errusiako gas konpainiak ohar bat kaleratu du informazio zehatzarekin: «Nord Stream 2aren A lerroan eta Nord Stream 1aren bi lerroetan egonkortu egin da presioa gertakarien ondoren eta ihesaldiak eten egin dira». Gaspromek dio lanean ari dela Nord Stream 2 gasbidearen B lerroan presioa apaltzeko; «hori dela eta, hodian gas naturalaren jarioa apaldu egin behar da». Neurri horrek ahalbidetuko die teknikariei «segurtasunez aztertzea lerroaren osotasuna eta ingurmenarentzako ahalezko arriskuak».

Gas eskaera, behera Europan

IAE Nazioarteko Energiaren Agentziak gasaren eskaerari buruzko hiruhilekoko txostena argitaratu du, eta argi utzi du Europak gas gutxiagorekin moldatu beharko duela 2022. urtean. Eskaera %10 jaitsiko dela aurreikusi du IAEk; prezioen gorakada izugarriarengatik eta Errusiako iturria ixten ari delako gertatuko da eskaeraren beherakadaren errekor hori.

Energiaren agentziak «ziurgabetasun handiko agertokia» aipatzen du aurreikuspenak egiteko traba gisa, baina, hala ere, gas eskaeraren inguruko aurreiskupen horiek apaldu egiten ditu, baita 2023. urterako ere: -%4. Hasteko, aurten 54.000 milioi metro kubiko gutxiagorekin moldatu beharko du Europak, eta horrek %0,8ko jaitsiera eragingo du mundu mailan. Prezio garestiak eragina izaten ari baitira mundu osoan.

Urteko lehen zortzi hilabeteetan, Europak nabarmen apaldu du gas eskaera aurreko epe berarekin alderatuz gero: -%10. Etxebizitzetan eta saltokietan jaitsi da gas eskaera (-%12), baina erabilera industrialean are gehiago (-%15). Argindarra sortzeko, ordea, 2021. urteko maila berean erre dute gasa Europan, abuztura arte. Lehorteak zentral hidroelektrikoen sorkuntza asko apaldu du Europako hegoaldean, eta Frantziak bere erreaktore nuklearren geldialdia konpentsatu behar izan du, gainera.


Summary: Lehia bizia espero dute lau eta erdikoan. Ostiral honetan hasiko da txapelketa,Villabona-Amasan, eta azaroaren 20an jokatuko dute finala, Bilbon. Pilotarien artean bi aldaketa daude iazko ekitaldiaren aldean: Dariok maila nagusian jokatuko du estreinako aldiz; Victorren ordez ariko da, eta Agirre arituko da Bengoetxea VI.aren ordez. Irribarriak ez du jokatuko.

Caixabank Masterseko finala jokatuta, amaitu da pilotaren udako sasoia. COVID-19aren pandemiak erabat baldintzatutako bi udaren ostean, bete-betea izan da aurtengoa. Nekez geratuko zen pilotazaleren bat ase gabe, makina bat partida jokatu baitira. Pilotarientzat, berriz, garai oso trinkoa izan da, ia lau hilabete iraun baitu sasoiak, eta ia ez baita egon etenik.

Ez da etenik egongo orain ere, ostiral honetan hasiko baita denboraldiko lehen txapelketa: Eskuzko Pilota Enpresen Ligaren (EPEL) lau eta erdikoa. Hilabete eta erdi iraungo du, azaroaren 20an jokatuko baitute finala, Bilbon, Miribillako pilotalekuan.

Gaur aurkeztu dute txapelketa, Miribillan bertan. Aldaketa gutxi daude aurreko lau eta erdikoaren aldean. Hamabi pilotarik jokatuko dute berriz ere, enpresa bakoitzetik seik. Aspetik, Jokin Altuna, Joseba Ezkurdia, Peio Etxeberria, Danel Elezkano, Aitor Elordi eta Dario Gomez ariko dira; Baikotik, berriz, Unai Laso, Erik Jaka, Mikel Urrutikoetxea, Iñaki Artola, Jon Ander Peña eta Asier Agirre. Aurrelariak dira guztiak. Azken urteetako ohitura da hori: Alvaro Untoria izan da maila nagusiko lau eta erdikoa jokatu duen azken atzelaria; 2016an aritu zen.

Pilotarien artean bi aldaketa bakarrik daude azken ekitaldiaren aldean: Aspen, Dariok jokatuko du Victor Estebanen ordez. Ezkaraikoak (Espainia) aurrerapausoa eman du, eta enpresak saritu egin nahi izan du: lehen aldiz ariko da maila nagusiko lau eta erdikoan. Haren jokoa ondo moldatzen da diziplinarako. Iker Irribarriak, berriz, ez du jokatuko. Euskadi Irratiari azaldu dionez, berak egin dio uko jokatzeari, ez baitu nahi bezain ondo eskuin belauna; iaz ebakuntza egin zioten. Aramakoak (Gipuzkoa) urteak daramatza ezinean lau eta erdian: 2016an irabazi zuen azken aldiz partida bat. Iaz, Elordik kanporatu zuen atarikoan.

Baikon, berriz, Agirre da berritasuna. Iruindarrak Oinatz Bengoetxearen lekua hartuko du, leitzarrak utzi egin baitu pilota profesionala. Hamabi aukeratuen artean egoteko, Agirrek Joanes Bakaikoa kanporatu behar izan du enpresak antolatutako atarikoan. Agirre bigarrenez ariko da maila nagusiko lau eta erdikoan. 2018an jokatu zuen lehen aldiz, aurreko urtean Promozio Mailako txapela irabazi eta gero. Ezkurdiaren aurka galdu zuen final-zortzirenetan. Iaz, atarikoan galdu zuen Peña II.aren kontra.

Ostiral gauean jokatuko dute final-zortzirenetako lehen partida, Villabona-Amasan (Gipuzkoa): Elezkano II.a eta Artola ariko dira. Larunbat arratsaldean, berriz, bi partida jokatuko dituzte Zallan (Bizkaia): aurrenekoan, Jaka eta Elordi ariko dira, eta bigarrengoan, Urrutikoetxea eta Peña II.a. Azkenik, igande arratsaldean, Lekunberrin (Nafarroa), Dariok eta Agirrek jokatuko dute final-zortzirenetako azkeneko partida.

Azken urteetako sistemari eutsi diote. Final-zortzirenetako irabazleak final-laurdenetako ligaxkarako sailkatuko dira. Han izango dituzte zain lau zerrendaburuak, iazko lau eta erdikoaren lehen lau sailkatuak: Altuna III.a, Laso, Ezkurdia eta Peio Etxeberria, hurrenez hurren. Urrutikoetxearen eta Peña II.aren arteko irabazleak eta Darioren eta Agirreren artekoak Altuna III.a eta Peio Etxeberria izango dituzte aurkari A multzoan; hiru jardunaldiko ligaxka jokatuko dute, datorren astean hasita. Elezkano II.aren eta Artolaren arteko garaileak eta Jakaren eta Elordiren artekoak, berriz, Lasorekin eta Ezkurdiarekin ariko dira B multzoko ligaxkan.

Bi multzoetako lehen bi sailkatuak ariko dira finalerdietan: A multzoko lehenak B multzoko bigarrenaren aurka jokatuko du, eta B multzoko lehenak, A multzoko bigarrenaren kontra. Azaroaren 5ean eta 6an jokatuko dira finalerdiak, eta irabazleek finala jokatuko dute bi aste geroago, 20an, Bilbon. Tartean dagoen igandean, 13an, hirugarren eta laugarren posturako partida izango da. EPELek oraindik ez du zehaztu non jokatuko den.

Ezingo da partidarik atzeratu; final-zortzirenetan, final-laurdenetako ligaxkan eta finalerdietan, galdutzat emango zaio partida lesionatzen denari, eta haren aurkaria joko dute irabazle. Finala ere ez da atzeratuko, eta, iristen diren bi pilotarietako batek ezin badu jokatu, hirugarren sailkatuak ordezkatuko du.


Summary: Bertan behera gelditu da Emir Kusturicaren Donostiako kontzertua. Hilaren 13an jo behar duten Kursaaleko auditoriumean The No-Smoking Band taldearekin

Datorren urriaren 13an, ostegunarekin, Kursaal Eszenaren denboraldiaren barruan Emir Kusturicak eta The No Smoking Band-ek Kursaaleko auditoriumean ematekoa zuten kontzertua bertan behera geratu da, logistika arrazoiengatik. Emir Kusturicaren management bulegoak zera adierazi du: «Sentizen dugu ohar honek haren zaleen artean eragin dezakeen ezinegona, eta espero dugu ahal bezain laster haiekin topo egiteko aukera izatea».

Sarrera www.kursaal.eus webgunearen bidez erosi zuten lagunei automatikoki itzuliko zaie dirua. Leihatilan erosi zutenek, berriz, 943-00 31 70 telefonora deitu beharko dute itzulketa gauzatu ahal izateko.


Summary: Errusiako Behe Ganberak berretsi egin ditu Ukrainan okupatutako lurrak anexionatzeko itunak. Kremlinek onartu du ez duela argi zein diren anexionatutako lurren mugak. Errusiera izango da hizkuntza ofiziala, eta errubloa dibisa nazionala, 2023tik aurrera. Zelenskik esan du Ukrainako armadak eremu gehiago «askatu» dituela herrialdearen ekialdean eta hegoaldean.

Espero bezala, Errusiako Behe Ganberak aho batez onartu ditu Ukrainan okupatutako Kherson eta Zaporizhia probintziak, eta Donetsk eta Luhansk herri errepublikak Errusiako Federaziora batzeko itunak, Vladimir Putin Errusiako presidenteak joan den ostiralean lau eskualde horiek anexionatzeko hitzarmenak sinatu ondoren. Hala jakinarazi du TASS Errusiako berri agentziak.

Kremlinek azaldu duenez, Donetsk eta Luhans herri errepublikek 2014ko mugak izango dituzte; Zaporizhiaren kasuan, bere muga administratiboen barruan egingo du bat Errusiarekin; Khersoni, berriz, erreferendumetan parte hartu zuten Mikolaiv oblasteko bi barruti —Snegirevka eta Aleksandrovka— lotuko zaizkio, eta gisa horretara anexionatuko du Errusiak.

Hala ere, Errusiako Gobernuaren bozeramaile Dmitri Peskovek aitortu du Kherson hegoaldeko eta Zaporizhiako mugak ez daudela guztiz zehaztuta, eta eremu horietako herritarrei kontsulta egiten jarraituko duela Moskuk, mugak erabat zehazte aldera. Ez du argitu, ordea, kontsulta horiek nolakoak izango diren. Behin Behe Ganberak itunak onartuta, Errusiako Senatuak bihar berretsiko du anexioa.

Bat egiteko itunez gain, lurralde horiek Errusiako Federazioan sartzeko lege konstituzionalaren proiektuak ere eztabaidatu dituzte Behe Ganberan. Hain zuzen, dokumentu horien arabera, errusiera izango da lau eskualde horietako hizkuntza ofiziala, baina bertako herritarrei beren ama hizkuntzan hitz egiteko eskubidea bermatuko zaie; besteak beste, ukraineraz. Aldi berean, hizkuntza horiek ikasteko eta garatzeko baldintzak sortuko dira. Dibisa nazionala, berriz, errubloa izango da, 2023tik aurrera; aldiz, Ukrainako dibisa, hrivnia, datorren abenduaren 31ra arte erabili ahalko dute.

Halaber, txostenak dioenez, Donetsk eta Luhansk herri errepubliketan eta Moskuren menpean dauden Zaporizhia eta Kherson probintzietan bizi diren errusiar herritarrek «enplegu bermeak» izango dituzte, eta hezkuntzarako dokumentuak «aitortuko» zaizkie, baita beren egoera zibila, lan esperientzia, pentsioa jasotzeko eskubidea, eta laguntza soziala eta medikoa egiaztatzen dituzten dokumentuak ere. Horretaz gain, Donetsk eta Luhansk herri errepublikek eta Zaporizhia eta Kherson eskualdeek beren izena mantenduko dute.

Errusiako Konstituzio Auzitegiak atzo onartu zituen Putinek eta Moskuk Ukrainako eskualdeetan ezarritako buruzagiek ostiralean Kremlinen sinatutako anexio itunak. Halere, Errusiako Behe Ganberako Viatxeslav Volodinek aitortu du Errusiak oraindik ez duela kontrolpean anexionatutako lurralde osoa. «Bai, eskualde horietan borrokak izaten ari dira. Faktore hori kontuan hartu behar dugu, eta gure eskuetan dagoen guztia egitea dagokigu Errusiako Federazioaren lurraldea askatzeko».

Ukrainaren «kontraerasoa», aurrera

Ukrainako armadaren «kontraerasoak» aurrera jarraitzen du etenik gabe. Larunbatean Donetsk eskualdeko Liman hiri estrategikoa «berreskuratu» ostean, Kherson oblasteko Arkhanhelske eta Miroliubivka kokalekuak «askatu» dituela ziurtatu du Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak; baita Donetsk eskualdeko Torske herria ere.

Zelenskik bart gauen egindako agerraldian zehaztu duenez, Ukrainako indarrak Luhansk eskualdeko lurraldearen zati bat berreskuratzeko «ahaleginean» dabiltza. Askatzea lortuko balute, Errusiak ez luke Ukrainako probintzia bat ere menpean izango bere osotasunean; besteak beste, ostiralean formalki anexionatu zituen Kherson, Zaporizhia, Donetsk eta Luhansk oblastak.

Ukrainako presidenteak, bestalde, nabarmendu du zigortu egingo dituela lau eskualde horietan joan den astean «erreferendumak» antolatzen aritu zirenak. Hala idatzi du Telegramen: «Gure estatuaren aurkako erasoetan lotura izan duen orok ondorioak jasango ditu».

Kargugabetzea

Putinek irailaren 21ean deitutako «mobilizazio partzialaren» harira, Mikhail Degtiarev Errusiako Khabarovsk eskualdeko gobernadoreak iragarri duenez, Errusiako ekialdeko erakunde federatu horretako komisario militarra, Yuri Sergueyeevitx Laiko, kargutik kendu dute, milaka herritar «modu irregularrean» mobilizatzeagatik. Gobernadoreak argudiatu duenez, Laikok «hutsegite ugari» egin zituen mobilizazio partzialaren esparruan erreserbistek izena emateko prozesuan.

Degtiareven esanetan, Khavarovsko milaka erreserbistak zitazioak jaso zituzten lehen hamar egunetan, eta erregistro eta izen emate militarreko bulegoetara heldu ziren. «Erdiak, ordea, etxera bidali genituen, ez zituztelako betetzen soldadutzan sartzeko irizpideak».

Bestalde, Errusiako Gobernuak errefusatu egin du Txetxeniako buruzagi Ramzan Kadirovek Ukrainan bonba nuklear bat jaurtitzeko egindako gomendioa, Errusiako armada jasaten ari den «galeren» aurrean. Kremlineko eledun Dmitri Peskovek esan du Moskuk «ikuspegi orekatua» bermatu nahi duela, eta ez «emozioetan oinarritutakoa».

Bitartean, Kremlin adi-adi begiratzen ari zaio Ukraina NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzeko prozesuari. Peskovek adierazi duenez, otsailaren 24an «operazio militar berezia» abiatzearen arrazoietako bat izan zen Ukrainako Gobernuak aliantza militarrera batzeko asmoa izatea. Horrekin lotuta, Zelenskik joan den ostiralean iragarri zuen NATOko kide bihurtzeko eskaera egingo dutela, horretarako urgentziazko prozedura erabilita. Erakundeko idazkari nagusi Jens Stoltenbegek, berriz, esan zuen Ukraina babesten jarraituko dutela. Halere, gogorarazi zuen garrantzitsuena dela Kievi berehalako laguntza ematea inbasioari aurre egiteko, eta iradoki Ukraina erakundean sartzea ez dela lehentasuna orain.


Summary: Svante Paabo suediarrak irabazi du Medikuntzako Nobel saria. «Desagertutako hominidoen genomei eta giza eboluzioari buruzko» aurkikuntzak egiteagatik saritu dute Paabo.

Svante Paabo ikertzaile suediarrak «giza eboluzioari dagokionez» inoiz egin gabeko aurkikuntzak egin ditu, eta Medikuntzako Nobel saria eman dio Stockholmeko Karolinska Institutuak. Ikerlariaren aurkikuntzen artean daude, bertzeak bertze, neanderthalaren genoma sekuentziatzea —espezie hori desagertua da—, edo ezezaguna zen hominido baten aurkikuntza.

Paabok ondorioztatu du, gainera, hominido horien geneak pasatu zitzaizkiola Homo sapiens-ari duela 70.000 urte. Hori garrantzitsua da, adibidez, gaur egun gizakiaren immunitate sistemak infekzioei nola eragiten dien aztertzeko.

Medikuntzako Nobel saria

Medikuntzako 113 Nobel sari banatu dira 1901 eta 2022 bitarte, eta saritu horietatik hamabi emakumeak izan dira. Frederick G. Banting izan da historian sari hori jaso duen pertsona gazteena: 32 urterekin saritu zuten (1923), intsulina asmatzeagatik. Peyton Rous izan da saria irabazi duen pertsona zaharrena: 87 urterekin saritu zuten (1966), zenbat minbizi eragiteko orduan birusek zer garrantzi duten deskubritzeagatik.