Summary: Musikariak Ikastetxeetan programa etetea erabaki du Nafarroako Gobernuak, inolako azalpenik eman gabe. Antolatzaileek joan den ostiralean jaso zuten jakinarazpena, posta elektronikoz.

Nafarroako Gobernuaren Hezkuntza Departamentuak 2018an abiatu zuen Musikariak Ikastetxeetan programa, 14 eta 18 urte bitarteko ikasleen artean euskara eta kultura bultzatzeko helburuarekin. Joan den ostiralean, baina, egitasmoa etetea erabaki zuen Nafarroako Gobernuak, aurrez inolako azalpenik eman gabe: antolatzaileek jakinarazpen bat jaso zuten posta elektronikoz.

«Injustizia» gisa salatu du egoera Gotzon Barandiaran proiektuaren sortzaile eta koordinatzaileak: «Posta elektronikoz bota digute jakinarazpena: inork ez digu azalpenik eman, ez da egon inolako harremanik gure artean». Ordutik, Hezkuntza Departamentuarekin harremanetan jartzen saiatzen ari dira antolatzaileak, baina ez dute erantzunik jaso: «Programa bat-batean zergatik eten duten jakin nahi dugu». Era berean, «begirune falta» agerikoa dela salatu du: «Egin dugun lanarekiko errespetu gutxi erakutsi dute. Aldebarkatasunez hartutako erabakia da, eta kaltetu handiena euskal kulturgintza da».

Programaren bitartez, euskal kulturaren transmisioa hezkuntzan formalizatzen ahalegindu dira urte hauetan guztietan. Nafarroako A eta D ereduko ikastetxeek parte hartu dute egitasmoan, eta eragile guztiek balorazio «oso ona» egin izan dutela nabarmendu du Barandiaranek: «2018tik hona harrera oso ona izan dugu ikasleen aldetik, irakasleen aldetik eta sortzaileen aldetik. Saio oso emankorrak izan dira, eta ez dugu ulertzen zergatik eten duten».

Emanaldi horietan, kontzertu txiki bat emateaz gain, sortzaileak euskal kulturaren inguruan mintzatzen zitzaizkien gazteei. Amaieran, galderetarako tarte bat ere uzten zen, ikasleekin hartu-eman zuzena sustatzeko helburuarekin. Aitzindari izan zen egitasmoa Euskal Herrian, eta egitasmoak Nafarroan izandako harrera ikusita, Eusko Jaurlaritzak proiektua Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetara hedatzea erabaki zuen 2021. urtean.

Konpromiso falta

Musikariak Ikastetxeetan programaren ordez, Solaskide izeneko egitasmoa martxan jarriko dutela jakinarazi dio Nafarroako Gobernuak Euskadi Irratiari. Hezkuntza Departamentuko kideen arabera, hobeto egokitzen baita curriculumera. Barandiaran ez da ados agertu: «Musikariak Ikastetxeetan programa erabat lotuta dago curriculumari: ikasleen garapen integrala sustatzen du. Ez dago arrazoi pedagogikorik proiektu hori bertan behera uzteko». Horrez gainera, epeak ere ez dira egokienak, Barandiaranen arabera: «Gobernu berria osatu aurretik hartu dute erabakia, sanferminen aurretik. Ez dago ezertarako tarterik».

Programa martxan jarri zenean, Ana Unanue zen Euskara Ataleko Didaktika eta Sustapen bulegoko burua. Gogor kritikatu du erabakia, eta interes falta nabaritu du saileko kide batzuen aldetik: «Mingarriena egiten zait ez dela egin inolako ahaleginik programari eusteko. Saiatu beharra zegoen, erresistentzia pixka bat egin».

Halaber, halako egitasmoek nerabeengan duten «eragin positiboa» nabarmendu nahi izan du irakasleak: «Halako inguru erdaldunetan, euskara ez da oso erakargarria nerabezaroan. Euskal kulturaren transmisioa egitea oso garrantzitsua da, eta halako jardueren bitartez ikasleek erakusten dute gogoa eta interesa badagoela».

Catalan, begiradapean

Aferaren harira, hainbat izan dira Musikariak Ikastetxeetan programari babesa eman dioten sindikatuak. Tartean, LAB, ELA eta Steilas. Erabakiaren inguruko azalpenak «lehenbailehen» emateko eskatu dute guztiek. Steilasek, esate baterako, halako programen garrantzia azpimarratu du: «Euskal kulturaren transmisioak horrelako programa gehiago behar ditu, irakasleok ikasgelan lantzen dugunaren osagarri baitira. Musikariak, idazleak, aktoreak eta bertsolariak gurekin behar ditugu Nafarroako ikastetxeetan». LABek, berriz, euskararen aurkako eraso gisa hartu du programa bertan behera geratu izana: «Euskararen kontrako erasoek jarraitzen duten bitartean aurrean izango gaituztela argi utzi nahi dugu berriz ere».

Nafarroako Gobernuko Eleaniztasun Zerbitzuaren aurkako kritikak, ordea, ez dira berriak: LAB sindikatuak joan den maiatzaren 19an eman zuen aferaren berri, Ignacio Catalan zerbitzuburuaren jarrera kritikatzen zuen ohar bat publikatuz: «Zuzendaritzak aspalditik erakusten duen euskararekiko mespretxuak lanpostu tekniko batzuk kentzea ekarri du, eta, orain, horri gehitu behar zaio geratzen zen lanpostu tekniko bakarra ataletik kanpo atera dutela». Unanuek berak ere kritikatu du zerbitzu buruaren jokaera: «Catalan ez da ez euskaltzalea ez euskarafoboa: bere nagusiek agintzen diotena da. Ez du kriteriorik».

Egoera salatzeko asmoz, ostiralean elkarretaratzea egingo dute, Nafarroako Gobernuaren aurrean, 11:30ean.


Summary: Jose Mari Novoa espetxeratu egin dute berriro, hirugarren gradua kenduta. Sarek jakinarazi du Gasteizen bizi den euskal preso zigoitiarra Zaballako espetxera itzuli zela atzo gauean.

Joan den astean, Jose Mari Novoa hirugarren graduan sailkatzeko asmoz Eusko Jaurlaritzaren Justizia Sailak hartutako erabakiaren aurkako helegitea jarri zuen fiskaltzak, hirugarren gradua eteteko eskatuz, eta, Espainiako Auzitegi Gorenaren doktrinari jarraituta, Novoak Zaballako espetxera itzuli behar izan du, Espetxe Zaintzako Epaitegiak errekurtsoa ebatzi arte.

Novoa Arroniz 53 urte ditu, eta 23 urte eta erdi daramatza espetxean. Bere zigorraren hiru laurdenak 2022an bete zituen. Sareren arabera, «legeak ez du inola ere esaten zigorrak espetxeko hormen artean bete behar direnik azken egunera arte, araubide irekian betetzeko aukerarik izan gabe, eta gizartearekin harreman estuagoan bizitzeko aukera ukatuz». Eusko Jaurlaritzak eskumena bere gain hartu zuenetik, 43 presori onartu zaie hirugarren gradurako progresioa, baina, 43 horietatik 30ri dagokienez, erabaki horren kontrako helegitea jarri du fiskaltzak, eta Espainiako Auzitegi Nazionalak espetxean sartu ditu hamalau, bigarren graduko erregimenean.

Sarek bere «haserrea» adierazi du ohar batean, «berriro ere, oztopoak baino ez dituztelako jartzen presoek aspaldi hasitako espetxe ibilbidea moztu nahian». Etxera etortzea «eskakizun demokratiko bat» dela dio, eta hau ere gehitu du: «salbuespeneko auzitegiek ez lukete behin eta berriz boikotatu beharko».

Horregatik, Sarek Zigoitiko (Araba) eta Gasteizko deialdietan parte hartzeko deia egiten dugu, «egoera hori salatzeko».


Summary: Poliziak 17 urteko gazte bat tiroz hiltzeak istiluak eragin ditu Parisko aldirietan. Bideo batean ikus daitekeenez, agente batek tiro egin zion atzo kontrol batean, auto bat gidatzen ari zela; polizia hori ikerketapean dago, homizidioagatik. Hildakoaren defentsaren arabera, agentearen erreakzioa ez zen «inondik ere zilegia» izan, eta gobernuak auzitan jarri du poliziaren jokabidea. 31 pertsona atxilotu dituzte protestetan.

Frantziako Poliziako agente bat atxilotuta dago, ikerketapean; homizidioa leporatzen diote, Parisko aldirietako Nanterre hirian atzo auto bat gidatzen ari zen 17 urteko gazte bat tiroz hiltzeagatik. Motoan zihoazen polizia hori eta bere kide bat, eta, fiskaltzaren arabera, agente horrek argudiatu zuen, hasieran, tiro egin zuela beren osotasun fisikoa arriskuan ikusi zutelako. Sare sozialetan zabaldutako eta AFP Agence France-Presse berri agentziak egiaztatutako bideo batek, ordea, bertsio hori gezurtatzen du. Frantziako Gobernuak auzitan jarri du, gainera, polizia horren jokabidea; Elisabeth Borne lehen ministroak gaur esan du esku hartze hori «argi eta garbi» ez zela «engaiamendu arauen araberakoa» izan.

Bideo horretan ikus daiteke bi agente nola ahalegintzen diren auto bat geratzen. Polizietako batek leihotik pistola batekin apuntatzen dio ibilgailu barruko gidariari, eta tiro egiten dio, gidariak, itxuraz, gidatzen jarraitzen duen bitartean. Autoak metro batzuk egiten ditu, bidetik atera eta seinale bat jotzen duen arte. Nanterreko Fiskaltzak jakinarazi duenez, autoa gelditzeko eskatu zioten poliziek gidariari, Naheli, baimenik gabe gidatzen ari zelako eta zenbait zirkulazio arau urratu zituelako.

Gertatutakoak istiluak eragin ditu Nanterren eta Parisko aldirietako beste hiri batzuetan, eta, Parisko Poliziaren prefet Laurent Nuñezek gaur telebista batean adierazi duenez, 31 pertsona atxilotu dituzte gauean istiluetan parte hartzea egotzita. Prefetak adierazi du gertakarietan 42 ibilgailu erre dituztela, baita obretarako makineria ere. Tokiko hedabideek zabaldutako bideoetan ikus daiteke sakabanatze granadak eta negar gasa erabili dutela agenteek.

Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroaren esanetan, gaztearen hilketa erakusten duten bideoko irudiak «ikaragarriak» dira, eta ez dira «bateragarriak» Frantziako legediarekin. Parisko Poliziaren prefetarekin batera agerraldi bat egin du, eta esan du ikerketaren emaitzaren arabera «erabaki administratiboak» hartuko dituztela.

Hurrengo orduetan 2.000 agenteko dispositibo bat ezarriko dute Nanterren, eta, Nuñezen hitzetan, «behar beste denboraz» mantenduko dute. Darmaninek bi eskaera egin ditu: batetik, ikerketak «egia» azaleratu dezala; eta, bestetik, «lasaitasuna» eskatu die herritarrei. Emmanuel Macron Frantziako presidenteak esan du «ezerk» ez duela justifikatzen «gaztearen heriotza». «Esplikaezina da, ez dago aitzakiarik», nabarmendu du Marseillara egindako bidaia ofizial batean.

Hil den gazte horren abokatuek Darmaninen adierazpenak kritikatu dituzte. «Gertatu dena gaitzets zezakeen; irudiek beren kabuz hitz egiten dute», adierazi du horietako batek BFMTV telebista katean. Iruditzen zaio polizien erreakzioa ez zela «inondik ere zilegia» izan, eta ez dela sartzen «bidezko defentsaren esparruan». «Mehatxatuta sentitzea ez da nahikoa bularraldera bala batez tiro egiteko».

Beste abokatu batek azpimarratu du, ohar baten bidez, bideoko irudiek «oso argi» erakusten dutela polizia bat gazte bat «odol hotzean» hiltzen. Gaineratu du hildakoaren familiak Poliziaren kontrako salaketa bat aurkeztu duela «gezurra» esatea egotzita; izan ere, hasieran adierazi zuen gidariak autoarekin harrapatu nahi izan zituela. Fiskaltzak ikerketa bat abiatu du, dena den, gaztearen aurka, kontrol batean ez gelditzeagatik.

Hildakoaren amak, berriz, bihar manifestatzera dei egin du Nanterreko Prefekturaren aurrean, 14:00etan, eta semearen aldeko «errebolta bat» eskatu du.

Iaz hamahiru pertsona hil ziren agenteen tiroengatik, Frantziako errepideetan Poliziak egindako kontroletan. Atzokoa da aurtengo bigarrena. Duela bi urte hiru pertsona hil zituzten modu horretan, eta 2020an beste bi.


Summary: Euroguneko bankuek 477.000 milioi euro itzuliko dizkiote gaur EBZri. Likidezia beharrak gordailuen truke gehiago ordaintzera eraman beharko lituzke finantza erakundeak, orain arte ez baitute egin.

Ordainketa eguna da gaur euroguneko bankuentzat. 477.000 milioi euro bueltatu behar dizkiote gaur Europako Banku Zentralari, Euskal Herriko barne produktu gordina halako bost, gutxi gorabehera. Pandemiaren okerrenean maileguak eman ahal izateko asmoz EBZk utzitako dirua da, eta gehien-gehienek arazo handirik gabe itzultzea espero da.

Baina ikusmina herritarren patriketan izan dezakeen ondorioetan dago. Izan ere, EBZren laguntzarik gabe, likidezia behar duten bankuek ohiko bidera itzuli beharko dute dirua eskuratzeko, hau da, aurrezkia biltzera. Eta bide bat eta bakarra dago aurrezleak erakartzeko: interes handiagoak ordaintzea.

Koronabirusak ekonomia geratu zuenean, baina baita aurretik ere, EBZk gauzak asko erraztu zizkien bere eremuko bankuei, ahoskatzeko zaila den laburdura baten bidez: TLTRO edo Targeted Longer-Term Refinancing Operations. Hau da, epe luzeko finantzaketa operazioak. Nahi beste diru utzi zien, merke, bankuek nahikoa izan zezaten herritarrei eta enpresei maileguak emateko eta jarduera ekonomikoari eusteko.

Bere funtzioa bete du diru horrek, finantza krisirik ez baita izan eta bankuek ongi eutsi baitiote ekaitzari, maileguen truke interes tasa txikia jasotzen zuten arren. TLTRO enkanteen bidez dirua eskuratzeko EBZtik kobratzera iritsi ziren bankuak: —%1eko interesa izan zuen 2020ko ekaineko TLTROk, inoizko handiena, 1,3 bilioi banatu baitzituen.

Gordailuen interes txikiak

Baina orain testuingurua beste bat da. EBZk interes tasak bizkor igo ahala, bankuek ere azkar igo dituzte beren bezeroei kobratzen dizkieten interesak, eta beren irabaziak aise loditu dituzte. Motelago jokatu dute aurrezkiak saritzean, diru freskoaren beharrik ez zutelako. Horrela, apirileko azken datuek diote aurrezkien interesak %2,27ra baizik ez direla heldu eurogunean.

Baina kopuru hori are txikiagoa da Hego Euskal Herrian eta Espainian: soilik %1,33ko interesa pagatzen zuten aurrezkiaren truke. Kopuru hori handitzeko eskatu die bankuei Nadia Calviño Ekonomia ministroak, baina oraingoz entzungor egin diete erakunde handiek, oraindik likidezia handia dutelako. Erakunde txikiagoak edo Espainiako merkatuan sartu nahi duten atzerrikoak, ordea, hasi dira interes handiagoak eskaintzen.


Summary: Errusiaren eraso batek gutxienez 11 pertsona hil ditu Kramatorsken. Hirurogeitik gora pertsona zauritu dituzte Moskuk Donetskeko hiriko jatetxe bati jaurtitako misilek; hildakoen artean hiru adingabe daude. Kieven arabera, kontraerasoaren «emaitza nagusiak» iristeko daude.

Errusian urak zertxobait baretu diren honetan, Kieven eta Moskuren arteko borrokak gogortu egin dira gerra frontean. Esaterako, Errusiako indarrek bi misilekin eraso diote Donetsk eskualdeko Kramatorsk hiriko jatetxe bati, eta gutxienez 11 pertsona hil ditu, tartean hiru adingabe, Kyiv Post egunkariak hiriko alkate Oleksandr Gontxarenkoren adierazpena jaso duenez. Gontxarenkok azaldu du atzo gauean izan zela erasoa, eta jendea hil ez ezik 60 lagun baino gehiago ere zauritu zituela. Erreskate taldeek uste dute litekeena dela hildako gehiago egotea eraikinaren hondakinen artean.

Erasoa gertatu eta gutxira, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik gogor gaitzetsi zuen, herritarrei igorritako mezu batean. «Errusiak gerran galtzea eta auzipetzea merezi du». Eta, gaur, Ukrainako zerbitzu sekretuek esan dute pertsona bat atxilotu dutela Kramatorskeko erasoarekin lotura duelakoan; operazioan atzemandakoa «Errusiako zerbitzu berezietako agente bat» da. «Errusiako Federazioko agenteak, zalantzarik gabe, Ukrainako auzitegi batetik igaro beharko du», ziurtatu du Ukrainako Segurtasun Zerbitzuko buru Vasil Maliukek.

Bada, Kramatorsken gertatutakoaren harira, Kremlinek esan du Errusiak helburu militarrei bakarrik erasotzen diela, eta ez zibilei. Hala nabarmendu du Dmitri Peskov gobernuko bozeramaileak eguneroko prentsaurrekoan. Gainera, errefusatu egin du NBE Nazio Batuen Erakundeak kaleratutako txosten bat, jasotzen duena Errusiak haurren eskubideak urratzen dituela. NBEk Moskuri egozten dio iazko otsailetik zortziehun zibil baino gehiago atxilotzea, horietako batzuk haurrak. Peskovek, berriz, nabarmendu du indar errusiarrek haurrak babesteko neurriak hartu dituztela, gatazka guneetatik ateraz, besteak beste.

Bestalde, Moskuko indarrek beste hiru pertsona hil dituzte Kharkiv probintziako Vovtxanski Khutori hirian egindako eraso batean, bertako alkateak Telegramen jakinarazi duenez. Errusiak ez ezik Kievek ere egin ditu erasoak; horietako bat Lisitxansken, Luhansk eskualdean. Hiriko Poliziako bozeramaile batek salatu du Ukrainako indarrek HIMARS misilak jaurti dituztela etxebizitza zibilen aurka. «Hainbat eraikin hondatu dituzte, eta egiaztatzen ari gara ea biktimarik izan den». TASS Errusiako berri agentziaren arabera, zortziehun Himars misil inguru bota dituzte Ukrainako tropek Luhanskeko herri errepublikan azken urtean, eta 90 zibil baino gehiago hil dituzte.

Bien bitartean, Ukrainako Defentsa ministro Oleksii Reznikovek esan du armadak «aurrerapen batzuk» egin dituela gerra frontean. Halere, gogorarazi du Kieven kontraerasoaren «emaitza nagusiak» iristeko daudela «oraindik»: «Gertatzen denean, mundu guztiak ikusiko du», adierazi du Financial Times egunkariari emandako elkarrizketa batean. Halaber, gezurtatu egin ditu hedabideek tropa ukrainarren aurrerapen motelaren inguruan emandako informazioa. Ministroaren arabera, «oraindik ez dute operazioan parte hartu» erreserba nagusiek, Mendebaldeko estatuetan trebatu berri diren eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko tankeekin armatuta dauden brigadak barne.

Uztailaren 11n eta 12an Vilniusen (Lituania) egitekoa den NATOren goi bilera gerturatzen ari den honetan, Reznikovek berretsi du Ukraina prest dagoela aliantzara batzeko, baina onartu du «ezinezkoa» dela liskarrak amaitu baino lehen gauzatzea hori. «Badakigu fase bero batean nekez har daitekeela aho batez erabaki politiko bat. Baina [bidal daiteke] keinu argiren bat», zehaztu du. Hain zuzen, goi bileraren harira, Lituaniako presidente Gitanas Nauseda eta Andrzej Duda Poloniakoa Zelenskirekin izan dira gaur, Kieven, Ukrainako Konstituzioaren 27. urteurrenaren testuinguruan. Nausedak eta Dudak Ukrainari NATOn sartzeko babesa helarazi diote, eta Lituaniako estatuburuak iragarri du NASAMS aireko defentsa sistemak erosi dituela —9,8 milioi euroren truke—, Kievi emateko.

Matxinadaren osteko ikerketa

Errusiako Wagner talde paramilitarreko buruzagi Jevgeni Prigozhinek Errusiako buruzagitza militarraren aurka matxinatzeko asmoen berri bazuen Errusiako jeneral Sergei Surovikinek, The New York Times-ek gaur jakinarazi duenez. Egunkariak AEBetako funtzionarioak aipatzen ditu iturri gisa, eta adierazi du inteligentzia zerbitzua saiatzen ari dela Prigozhinek zer-nolako babesa izan zuen Errusiako armadaren buruzagitzan, eta Surovikinek joan den asteburuan Defentsa Ministerioaren aurkako matxinada prestatzen lagundu ote zuen.

Ikusi gehiago: Wagnerrekoen aurkako zigor auzibidea artxibatu du Kremlinek

Surovikin, Errusiako tropen buru ohia izan zena Ukrainan, buruzagi militar «errespetatua» da, eta Moskuren defentsa sendotzen lagundu zuen iazko Ukrainako kontraerasoaren ondoren, New York Times-ek aipatzen dituen analisten arabera. Buruzagi militarra urtarrilean ordezkatu zuen Kremlinek, baina bere eragina mantendu zuen gerra operazioen zuzendaritzan, eta militarren artean pertsona ezaguna da oraindik ere, New Yorkeko egunkariak gaineratu duenez.

Kremlinek, berriz, gezurtatu egin du New York Times-ek kaleratutako informazioa, eta «espekulaziotzat» jo du. «Gertakari horien inguruak espekulazio eta uste asko izango dira orain. Nire aburuz, hori adibide horietako bat da», esan du Peskovek. Matxinadarekin lotuta, halaber, Kremlineko eledunak nabarmendu du Moskuk «erabat» babesten duela Bielorrusiako presidente Aleksandr Lukaxenkok Wagnerren matxinada gerarazteko izan zuen posizioa.

Ostera, Etxe Zuriko maizter Joe Bidenen esanetan, talde paramilitarraren ekintzak «gehiago ahuldu» du Errusiako presidente Vladimir Putin. Washingtonetik Chicagora joan aurreko agerraldian, Bidenek zehaztu du «zaila» dela matxinadak Putini nola eragin dion jakitea, baina uste du Ukrainako gerra «argi eta garbi galtzen» ari dela. «Etxean bertan galtzen ari da, eta munduko paria bat bihurtzen ari da», erantsi du.

Suedia NATOn noiz sartuko den zehaztu gabe

Suediako lehen ministro Ulf Kristerssonek gaur adierazi duenez, Suediak NATOn sartu nahi du datorren hilean egitekoa den NATOren goi bileran edota batzarraren aurretik, baina ez da ziurra ordurako aliantzara batzeko azken urratsa egingo duenik. Stockholmek eta Helsinkik urte luzeko neutraltasun estatusa utzi zuten Errusiak iaz Ukrainan abiatutako inbasioaren ondotik, NATOrekin bat eginez segurtasuna handiagoa lortzeko asmoz. Finlandia erakundeko kide bihurtu zen apirilean, baina prozesua motelago doakio Suediari.

Hain zuzen, Stockholmek aliantzaren goi bileran bertan sartzea proposatu du, eta, nahiz eta beste kide gehienen babes irmoa izan —AEBena barne—, Turkiak eta Hungariak ez dute onartu NATOko kide izateko eskaera. Kristerssonek, ordea, bereari eutsi dio: «Suedia NATOko kide bihurtuko da». SVT telebista publikoan egindako elkarrizketa batean egin ditu adierazpenok lehen ministroak. «Inork ez du agindu zehazki Vilniusko goi bileran edo aurretik gertatuko denik, nahiz eta hori izan gure anbizioa denbora guztian. Eta anbizio horretan bat gatoz NATOko gainerako herrialde guztiekin ere».

Ankarak, ostera, esana du «terroristatzat» jotzen dituen taldeetako kideak daudela Eskandinaviako herrialde horretan, hots, PKK Kurdistango Langileen Alderdikoak eta YPG Herriaren Babes Unitateetakoak —Suediak ukatu egiten du akusazio hori—, eta haien estradizioa eskatzen duela, Stockholmen atxikimendua berretsi aurretik. Turkiako presidente Recep Tayyip Erdogan, gainera, haserre azaldu da batez ere Suedian turkiarren aurka egindako manifestazioengatik.

Bada, NATOk Suedia goi bilera egin aurretik aliantzan sartzea nahi du, eta, horretarako, bi aldeetako ordezkariei eskatu die bilera bat egin dezatela, ados jar daitezen. Akordioa lortu dutenak aliantza militarreko 31 kide izan dira, Jens Stoltenbergek beste urtebetez idazkari nagusi izaten jarrai dezan, Norvegiako Verdens Gang egunkariak gaur jakitera eman duenez. Stoltenbergek oraindik ez du ofizialki onartu kargua luzatzea, baina aurki baieztatuko duela espero da.


Summary: Etxebizitzaren gastuak eta elikagaiak familien aurrekontuaren erdia dira. Eustaten arabera, etxeetako batez besteko gastua 35.445 eurokoa izan zen iaz, 2021ean baino %7,5 gehiago. Ostalaritza gastuak handitu ziren gehien.

Inflazioaren pisua antzematen ari da familien gastuan. Eustaten arabera, 2022an gehien garestitu ziren ataletan —energia eta elikagaiak— egindako gastua etxeetako aurrekontuen %50,5 eraman zuten; 2019an, %47,6 izan zen.

Eustatek dioenez, familia baten batez besteko gastua 35.445 eurokoa izan zen iaz; 2021ean baino %7,5 gehiago da hori, baina kontuan hartu behar da 2021ean pandemiaren ondorioz debeku asko izan zirela indarrean, eta inflazioa urte amaieran baizik ez zela azaldu.

Gauzak horrela, ez da harritzekoa 2021etik 2022ra gehien handitu zen gastua jatetxeetan eta hoteletan egindakoa izatea (+%32,9), eta gehien jaitsitakoa, berriz, etxean kontsumitutako edari alkoholdunena eta tabakoarena izatea (-%15,6).

Gastu nagusia, ordea, etxebizitzari lotutakoa da: hipotekak, alokairuak eta ura, argindarra, eta gasa ordaintzeak jaten du gastuaren %35, eta haren atzetik daude elikagaiak (%15,5).

Ostalaritza da gasturik handienetan hirugarrena (%11,1), eta haren atzetik datoz garraioak (%9,7).

Familien aurrekontuaren zati txikiagoa eramaten dute gainontzekoek: altzariak eta etxeko artikuluak (%4,4), aisia eta kultura (%4,2), jantziak eta oinetakoak (%4), osasuna (%3,4), komunikazioak (%2,6), irakaskuntza (%2,1), edari alkoholdunak eta tabakoa (%1,1), eta bestelako ondasunak eta zerbitzuak (%6,8).


Summary: Bolsonaro inhabilitatzeko eskatu du haren kontrako auziko instrukzio epaileak. Iazko hauteskundeen atarian boterekeriaz jokatzea egotzita ari dira epaitzen Brasilgo presidente ohia. Beste sei magistratu beren ebazpenak plazaratzekoak dira bihar,

Brasilen iaz egindako presidentetzarako hauteskundeen atarian boterekeriaz aritzea leporatuta epaitzen ari dira Jair Bolsonaro Hauteskunde Auzitegian, eta Benedito Gonçalves auziko instrukzio epaileak erruduntzat jo du herrialdeko presidente ohia (2019-2023); horrenbestez, hura zortzi urtez inhabilitatzearen alde bozkatu zuen, atzo, epaiketaren bigarren auzi saioan. Azkenean erruduna dela deliberatzen badute, ezingo luke aurkeztu 2026an egitekoak dira presidentetzarako bozetara.

Gonçalvesen arabera, Bolsonarok estatuburu posizioa baliatu zuen «hauteskunde giroa degradatzeko», eta, aldi berean, «paranoia kolektiboko egoera bat sustatzeko». Hori bultzatu zuen, instrukzio epailearen txostenak jaso duenez, «informazio faltsuekin eta gezur izugarriekin» fabrikatzeko «konspirazioaren teoriak». Hau nabarmendu du Gonçalvesek. «Ez da posible begiak ixtea, ez diskurtso biolentoen eragin antidemokratikoen aurrean, ez hauteskunde justiziaren sinesgarritasuna zalantzan jartzen duten gezurren aurrean».

Bihar dira egitekoak epaiketaren hirugarren auzi saioa, eta, hasiera batean, epaimahaiko beste sei magistratuak auziaren beren irakurketak plazaratzekoak dira. Alderdi Demokratiko Laboristaren salaketa batek abiarazi zuen prozesua, eta ernaimuna du Bolsonarok iazko uztailaren 18an egindako batzar batean. Atzerriko herrialdeetako 50 bat enbaxadore deitu zituen presidentetzaren jauregian egindako bilera batera, eta, ikerketaren arabera, hori erabili zuen «larriki» egiteko hauteskunde sistemaren aurka, horri egotziz, frogarik gabe, Luiz Inacio da Silva Lula orduan presidentegaia zenaren —presidentea da egun— alde egitea.

Batzar hura «gaitzesgarria» izan zen Gonçalvesen arabera, eta gogoratu du zuzenean eman zutela Brasilgo telebista publikoan eta presidente zenaren sare sozialetan. Urrian egin zituzten bozak, eta, gutxigatik eta bigarren itzulian izan bazen ere, Bolsonarok galdu egin zituen, eta Lula presidentetzara itzuli zen hamarkada bat pasa geroago.

Bolsonaroren hitzetan, errugabea da. Nolanahi ere, martxan den auziak erruduntzat hartuko ez balute ere, auzitegi berean bere kontrako beste hamasei salaketa daude jarrita, besteak beste, boterekeriagatik eta bere kontrario politikoen aurka desinformazioa zabaltzeagatik


Summary: Jaurlaritzak abian jarriko du sexu transmisiozko infekzioei buruzko informazio kanpaina. Egitasmoan infekzio bakoitzari Tinder plataformako profil bana egokitu zaio, eta irudiei «Ez egin matchik STIekin» esaldia gehitu diete

Eusko Jaurlaritzak sexu transmisiozko infekzioei (STI) lotutako informazio eta sentsibilizazio kanpaina bat abiatuko du uda hasieran. Egitasmo horren bidez preserbatiboa erabiltzeko beharra azpimarratuko dute, infekzio horiek ez transmititzeko «metodorik eraginkorren» gisa. Kanpainan, infekzio bakoitzak Tinder aplikazioko profil bana izanen du, eta, irudi horiekin batera, «Ez egin match STIekin» esaldia idatziko dute.

Gotzone Sagardui Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur egin du egitasmoaren aurkezpena. Horrekin batera, Hiesaren eta STIen Euskal Planaren Memoria 2022 aurkeztu du. Azaldu du dokumentu horretan bildu dutela STIen «hazkundea iraunkorra» izan dela 2000tik, eta hortaz erabaki dutela kanpaina martxan jartzea.

Erran duenez, klamidia bidezko infekzioa da azkeneko urteetan nagusi bilakatu den sexu transmisiozko infekzioa: iaz 1.514 kasu egon ziren Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Horrez gain, 2018 eta 2022 bitartean %177 gehiago dira gonorrearen diagnostikoak, eta %53 sifilisarenak.

Infekzio horiek gazteenei eragiten dietela baieztatu dute memorian: zehazki, diagnostikatzen den lau STItatik bat 15-24 urte bitarte detektatzen da. Hala, adin tarte horretan diagnostikatu ziren iaz klamidia kasuen %29,5, gonorrea kasuen %23 inguru eta sifilis kasuen %17.

GIBari dagokionez, 127 kasu egon ziren iaz Araba, Bizkaian eta Gipuzkoan. Diagnostikoen bataz bertzeko adina 38,3 urtekoa izan zen; eta detektatu zituzten infekzio berrien %57 baino gehiago berantiarrak izan ziren. Hiesaren kasuan, 2022an 26 kasu berri diagnostikatu zituzten, eta bataz bertzeko adina 45 urteren bueltakoa izan zen.

Osakidetzako guneak

Osakidetzak gaur jakitera eman duenez, osasun etxeen %86 inguruk orain arteko ordutegia mantenduko dute udan, edo, bertzela, arratsaldean ordu batzuk lehenago itxiko dute. Profesionalen atsedena eta udan egon daitezkeen pazienteen beharrak kontuan izanik hartu da erabakia.


Summary: Tourreko kazetariei prentsa txosten bat banatu die Gure Esku-k, Euskal Herria zer den azaltzeko. «Euskal Herria nazioartean proiektatzeko» baliatu nahi du elkarteak txirrindularitza probaren itzal handia.

Aurtengo Frantziako Tourreko lehen hiru etapak, uztailaren 1ean, 2an eta 3an, Euskal Herrian izango dira, hasieratik amaierara, eta Gure Eskuk Tourrak duen nazioarteko oihartzuna baliatu nahi du «Euskal Herria nazioartean proiektatzeko». Gure Eskuk zehazki azaldu duenez, «Europako txoko honetan zazpi lurraldez osatutako herri bat dagoela eta herri honek bere etorkizun politikoa erabaki nahi duela lau haizeetara zabaltzeko».

Hala, Gure Eskuko komunikazio taldeak Euskal Herrian Tourraz gozatzeko argibideak eta gomendioak izeneko prentsa dosierra sortu du egun hauetan Euskal Herrian egongo diren nazioarteko kazetariei banatzeko. «Atzo, nazioarteko taldeei eta prentsari posta elektronikoz helarazi genien, eta bai gaur eta bai ostiralean eskura emango diegu Bilbao Exhibition Center gunean dagoen prentsa aretoaren atarian», azaldu du Gure Esku-k. Dosier hori zazpi hizkuntzatan sortu du subiranismoaren aldeko elkarteak: katalanez, danieraz, inglesez, frantsesez, galizieraz, italieraz eta eslovenieraz.

Txosten horren lerroetako batzuk dira hauek: «Euskal Herria euskararen herria edo herrialdea da. Euskara Europako hizkuntza zaharrena da. Gaur egun, Espainiaren eta Frantziaren artean zatiturik dago, eta zazpi herrialde historikok osatzen dute: Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa Garaia, Nafarroa Beherea eta Zuberoa. Iruñea da hiriburua, eta bere ikur nagusia ikurrina; bandera zuri, gorri eta berde bat, zeina errepide bazterretan sarritan ikusiko zenuen».

Era berean, hizkuntza bakoitzeko alean kazetariek euskaraz ere topatuko dute informazioa, «geure hizkuntza ezagutu dezaten». Dosierraren helburua da kazetariei aurreratzea, «modu oso bisualean», zer aurkituko duten errepidean hurrengo egunetan, «zergatik egongo diren hainbeste zale bide bazterrean ikurrina eskuan». Lehenik, Euskal Herriaren inguruko zertzelada orokorrak irakurri ahal izango dituzte (geografía, ekonomia, historia...), eta, ondoren, hainbat puntu landu ditu Gure Esku-k; hala nola Euskal Herriaren txirrindularitza zaletasuna, txirrindulari famatuenak, Tourrean parte hartuko duten Euskal Herriko txirrindulariak, kirolzaletasuna orokorrean, euskal kultura, bisitatzeko lekuak, euskarazko hiztegi laburra eta euskararen historia.

Gure Eskuren berri emateko ere bai

Amaitzeko, txostenean, Gure Esku zer den ere azaldu du; hau da, «erabakitzeko eskubidearen aldeko dinamika herritarra» dela, «eragile autonomo eta autofinantzatua», bazkideen sostenguari esker aurrera egiten duena, eta haren helburua dela «Euskal Herriko lurraldeetan etorkizun politikoa erreferendum bidez libre eta demokratikoki erabakitzea».

Gure Esku-k uste du Euskal Herriaren erabakitzeko eskubidea nazioartean zabaltzeko «aukera paregabea» dela Tourra. Herritarrek Euskal Herriak erabaki – Basques decide mezua duen ikurrina eskuan aterako dira bide bazterretara, elkarteak aurreratu duenez: «Irteera eta helmugetako ekimenetan parte hartuko dugu gureesku.eus orrian izena emanez eta, uztailaren 3an, Bidasoan guztiok batera aldarrikatuko dugu gure herria zazpi lurraldez osatuta dagoela eta geure etorkizun politikoa erabakitzeko eskubidea egikaritu arte pedalkadaz pedalkada bidean jarraituko dugula».

Atzerriko kazetariei banatutako txostenean ere argi aletu dizkie Gure Esku-k Euskal Herriaren nortasunaren ingurukoak: «Euskal Herriak bere ahalegina berritu du une historiko bakoitzean bere izaera kolektiboa zaintzeko eta berritzeko. Espainiaren eta Frantziaren artean zatiturik egon arren, eta hiru administraziotan antolaturik dagoen arren, Erkidego autonomoek eta diputazioek euskal herritarrei eskaintzen diete ahalmen maila bat politika propioak garatzeko zenbait alorretan, adibidez, fiskalitatean eta hezkuntzan. Gaur egun, herri honek bere nortasunari eutsi dio, mendeetan, belaunaldi askok beren ezaugarri historiko eta kulturalei eusteko egindako ahaleginari esker, eta bere geroa erabakitzeko eskubidea izan nahi du, Europako beste herri batzuen moduan».


Toki politak

Summary: Toki politak. Berastegi mendiz inguratuta dago, eta hainbat txango egin daitezke. Herrian, naturako elementuekin egindako parke bat zabaldu dute.

Berastegi Tolosatik Leitzara doan errepideko Gipuzkoako azken herria da. Urto mendateko zelaigunean kokatuta dago, San Lorenzo, Ipuliño eta Gaztelumendi mendiez inguratuta. Mendi ingurune polita da, txango interesgarriak egiteko aproposa. Hainbat ibilbide ongi seinaleztatuak daude; webgunean ageri dira horiei buruzko xehetasunak: Berastegiko ikusmirak, Karobien bidea, Uliko bidea, Leitzarango bira, Herri itzulia zelaitik, Berastegi-Ugaldetxo eta Berastegi-Amezketa. Hezkuntza eta aisialdia lantzeko guneak Sormena landu, ingurumenaz gozatu eta hura errespetatzeko helburuarekin, parke bat zabaldu zuten iaz Ategi ostatuaren ondoan, Berastegiko Udalak duen lursail zati batean. Naturalak diren materialak dira nagusi, irudimena landuz erabil daitezkeenak. Horrez gain, udalaren beste eremu batean, berotegi bat jarri dute, Muñagorri ikastetxearekin elkarlanean, hezkuntza proiektu bat aurrera eramateko. Parke berria sortzeko, gunean bertan dauden zuhaitzak baliatu dituzte, eremuan zegoen lurra ere bai, eta naturako elementuak kokatu dituzte; besteak beste, enborrak. Modu berezi batean daude kokatuta, helburu pedagogiko bat dutelako, eta sormena landu eta psikomotrizitatea garatzeko. Horrela, haur bakoitzak bere erabilpena ematen dio espazio edo elementu bakoitzari, haren irudimenaren arabera. Parke horretan, txirrista bat ere jarri dute, baina inguru naturalean, lurrean kokatuta, eta jaistean hondarra duena. Udalak berotegi bat eraiki du herriko beste gune batean duen lursailean, parkearen helburu berak betetzeko asmoz. Besteak beste, ingurumena errespetatzea eta ingurumenaz gozatzea dira berotegiaren helburuak, baina badu beste bat ere: Muñagorri ikastetxearen hezkuntza proiektua aurrera eramateko gune bat izatea berotegia bera. Historia luzea duen herria Berastegiri buruzko lehen aipamen idatziak XI. mendekoak dira. 1374. urtean, Tolosa herriarekin elkartu zen, baina bere administrazio independentea mantenduz. 1615. urtean, hiribildu titulua jaso zuen. Herrian zenbait eraikin historiko daude. Plaza ondoan dagoen San Martinen parrokiako eliza eraikin gotiko bat da, XIII. mendeko aurrealdea duena. Ambrosio Bengoetxearen Errenazimentu garaiko erretaula bat dago elizan. Elizaren ondoan, Berastegi etxe-dorrea dago, Erdi Aroko gerra garaietako lekukoa, Errenazimentuan eraitsi eta berreraiki zena. Aurrealdean bi ezkutu ikus daitezke.


Arroila ikusgarriak

Summary: Arroila ikusgarriak. Irunberrikoa eta Arbaiungoa dira Nafarroako arroila ikusgarrienetakoak. Naturaz gozatzeko eta hegaztiak ikusteko aukera eskaintzen dute.

Irunberriko eta Arbaiungo arroilak apartak dira paisaia ikusgarriez gozatzeko eta sai arreak eta beste zenbait hegazti ikusteko. Irunberri herrian Arroilen Interpretazio Zentroa dago, inguruko arroilei buruzko nondik norako guztiak ematen dituena. Nafarroako natur erreserba ederrenetako bat da Irunberriko arroila. Irati errekak milioika urtean kareharrian hondeatutako haitzartea da, Leire mendiaren mendebaldeko muturrean, Nafarroako Pirinioen oinetan. Orografia malkartsuari esker, Irunberriko arroila bakartuta egon da hainbat mendez, eta horrek eragin zuzena izan du inguruko floran eta faunan: bere horretan iraun dute, adibidez, arroilako horma gorrixketatik zintzilik dauden landare eta zuhaixka espezieek. Bestalde, hegazti harrapari handiek ere haitzen gainaldean egin dute habia. Azerien, basurdeen, azkonarren eta sai zurien babesleku da arroila. Landareei dagokienez, berriz, era askotako zuhaixkak hazten dira kareharrizko hormetako arrailetan: ezkaia, izpilikua eta elorri triska, besteak beste. Arroilaren sarreran eta irteeran, berriz, badira makalak, sahatsak eta lizarrak. Pasieran ibiltzeko aukera ederra eskaintzen du inguruak. Beste mendi zintzur batzuk ez bezala, Irunberrikoa aise egin daiteke oinez, harkaitzen oinean doan bide zabal batetik. Guztira 2,6 kilometro dira. Bidea seinaleztatua dago, erreka ondotik doa, eta argi artifizialik gabeko bi tunelen bitartez zeharkatzen du harkaitza: batak 167 metro ditu, eta besteak, berriz, 206. Azken tartean, bideak arroka inguratu eta Deabruaren Zubiaren arrastoetaraino iristen da. XVI. mendean eraikitako zubi horrek kondaira bati zor dio izena. Haren arabera, zubigileak laguntza eskatu zion deabruari zubi hura egiteko. Arbaiungo arroila Irunberritik gertu dago Arbaiungo arroila. Zaraitzu ibaiak Leire mendiarekin topo egitean zulatu duen zintzurra du. Nafarroako arroilarik ikusgarriena da, bai luzeena delako —ia sei kilometro luze—, bai 300 metro garai diren horma ikaragarriak dituelako. Isoko behatokia da mendi zintzurra ikusteko tokirik egokiena. Arroilaren amilburuan dago, Zaraitzu ibaiaren ur gainean, Irunberritik Ezkarozera doan NA-178 errepidearen ondoan.


Banka, meategien herria

Summary: Banka, meategien herria. Bankako meategiek historia luzea dute. Olhaberri interpretazio zentroak horren guztiaren berri jakinarazten du.

Banka herria Nafarroa Behereko Baigorri-Ortzaize eskualdean dago, Aldudeko ibarrean. Meategi eta burdin langintza izan dira herriaren historiaren oinarri eta herri osoa meategien aztarnez beterik dago. Horrela, aski da Bankara hurbiltzea, herrira sartu aurretik, meategien lehen aztarnak ikusteko. Garai bateko ekonomiaren lekuko diren eraikin handiak atxiki ditu gaur egun zentral hidroelektriko denaren jabeak. Baina, begi bistakoaz harago, ezagutzeko gauza asko dago. Olhaberri interpretazio zentrotik meategi ohi batera doan bidexka, Erreka handia izeneko erreka txikia pasatzeko zubi berriarekin, eta Aldudeko Errobi ibaia zeharkatzeko ontziarekin; ibaiaren beste aldean, meategi ohi baten galeria ikus daiteke, bere argi eta soinu ikuskizunak gidaturik. Olhaberri zentroko etxe azpiko erakusketa gelan, kronologia jakinarazten dute: I. mendetik IV.era, mea zainen ustiapena kobrea bilatzeko egiten zen. 1730. urtean berpiztu zen jarduera, betiere kobrearen inguruan, eta 1750eko hamarkadan gailurra jo zuen. Geroago, 1825ean, aroztegi bat eraiki zuten Bankan, kobre olaren partez. Kobrezko mea zainak bazter utzi, eta gehienik burdina ateratzen hasi ziren hortik aurrera. Erakusketan, tekniken garapenak ere badu bere parte interesgarria. Erromatar garaitik goiti, meategien egiturak nola azkartu diren, ura nola ateratzen zuten, suaren laguntzaz nola zulatu eta kea nola ateratzen zuten, eta beste hainbat konturen berri ere ematen da. Horrez gain, ura ateratzeko errota batek aktibatzen duen mekanismoa piztu daiteke, teknika hobeki ulertzeko. Ibilaldi lasaia Olhaberri interpretazio zentrotik egiten den ibilaldia lasaia da, bi kilometrokoa orotara. Bisita bat eginez gero, historia egin duten pertsonaia batzuk ere azpimarratzen ditu gidak. Besteak beste, Laurenz Bungier suitzarra, Borboiengandik ibarreko meategiak kudeatzeko kontzesioa izan zuena, 1729an. Hastapenean, meatzari alemanekin Bankara heldu, eta historia luze batean meategien hainbat gorabeheraren protagonista izan zen. Olhaberriko erakusketan bere kudeaketaren gorabeherak irakur daitezke.


Altzürükütik Arbailako basoetara

Summary: Altzürükütik Arbailako basoetara. Altzürükü herritik txango eder bat egin daiteke Arbailako basoetara. Oihanak estaltzen ditu Arbailako mendigunearen bi herenak. Bertan dago Europako pagadirik ederrenetarikoa.

Altzürükü Zuberoako mendebaldeko udalerri bat da, Arbaila eskualdekoa. Arbailako basoen eta Iratiko oihanaren artean dago. Altzürüküko altxor nagusietariko bat hango ondare geologikoa da, inguru hartako eremu karstikoa, hain zuzen ere. Udalerrian, leize ugari daude oraindik esploratu gabe. Oihanak estaltzen ditu Arbailako mendigunearen bi herenak. Bertan dago Europako pagadirik ederrenetarikoa. Oso aberatsa da geologia eta arkeologia aldetik. Paraje eder horiek gertutik ezagutzeko abiapuntu bat Altzürüküko udalerrian dagoen Ahüzkiko ostatu-jatetxea da. Bertako aparkalekutik abiatu, eta mendi aldera zuzentzen den pistan barrena doa ibilbidea. Lehen kilometroa bete ondoren, Ahüzkiko iturri ezaguna dago. Nahiz eta azterketa zientifikoek ezetz dioten, isurtzen duen urak ahalmen diuretikoak omen ditu bertakoen ustez. Txorrotxaren azpian, Piarres Topet Etxahun-ena izan daitekeen herri kantu ezagun baten lehen estrofa irakur daiteke: «Bortian Ahüzki hur hunak osoki». XIX. mendean, ur horiek oso estimu handia izan zuten. Arbailako basoetatik, Olhazarreko amildegi oihantsuan barrena, Biduze ibaiaren sorburua ikusi eta Etxekorteako zelaietara joateko txango bat ere egin daiteke, eta ikuspegi panoramiko ederrez gozatu. Arbailako mendialdearen altzoetara doan beste ibilaldi polit bat ere egin daiteke, Ozaze eta Zühara herrien artean, larre, soro, alor eta oihantxoak bidelagun izanik. Urrutia gaztelu Altzürükün, ezagutzeko modukoa da Urrutia gaztelua, gaur egungo herriko etxea dena. Herriaren erdian dago eraikia. Bi dorre zirkular dira XVI. mendeko jatorrizko eraikinetik gaur egun jarraitzen duten aztarna bakarrak. Eliza ere ikusgarria da, muino batean dago, eta hilerriak inguratzen du. Bere hiru puntako kanpandorrea eredu hirukoiztarraren arabera eraikia dago, Zuberoako beste hainbat elizaren antzera. Mauleko turismo bulegoan argibideak ematen dituzte inguruan jarduerak eta txangoak egiteko, eta baita otordua egiteko eta ostatu hartzeko tokiei buruz ere.


Summary: Txibite: «Inbestidurara aurkeztuko naiz, baina orain ez dago baldintzarik». Geroa Baiko, EH Bilduko, PSNko eta EH Bilduko hautagaiekin bildu da Unai Hualde, egiaztatzeko oraindik ere inork ez duela nahikoa babesik. Argi geratu da uztailaren 23tik aurrera izango dela.

«Tematuta gaude kontrako boto baino aldeko gehiago izateko». Oraintxe, inbestidurarako aukera duen hautagai bakarra PSNko Maria Txibite da, eta hark gaur azaldu du Geroa Bairekin eta Zurekin Nafarroarekin akordioa lortzean pauso hori emango duela. «Gure asmoa da 21 boto horiek lortzea».

Hala, Unai Hualde parlamentko presidenteak baieztatu ahal izan du oraingoz ez dagoela akordiorik. Parlamentua osatu eta hamar lanegunen buruan, talde guztiekin biltzera behartzen du legediak. Hala, bezperako bilerei segida emanez, Hualde gainerako taldeekin batzartu da goizean, parlamentari gutxienetik gehienerako ordenan: lehenik Geroa Bairekin elkartu da, 10:00etan; EH Bildurekin 11:00etan, PSNrekin 12:00etan, eta, azkenik, UPNrekin 13:00etan.

Ikusi gehiago: Inbestidura aztertzeko lehen bilerak parlamentuan

Txibitek, edonola ere, EH Bilduren abstentzioa beharko du bere asmoak bete daitezen. Laura Aznal hautagaiak azaldu du «berandu baino lehen» koalizioarekin hitz egin beharko dela, eta, bileran, argi utzi diote Unai Hualderi «prestasun osoa» dutela «hitz egiteko eta akordioak lortzeko».

Ikusirik oraingoz publikoki EH Bildu gobernua osatzeko negoziazioetatik at utzi dela, ondorengo asteetan koalizioak zer posizio izango duen aurreratu du Aznalek. Haren hitzetan, EH Bilduk epeak bukaeraraino iritsi arte itxaron nahi du, eta oraindik ez dute erabaki zer egin.

EH Bilduren mezua

Aznalek mezu hau igorri dio inbestidurara aurkeztu nahi duen hautagaiari: «EH Bildu aintzat ez hartzea ez da aukera egingarri bat baldin eta politika aurrerakoiak sendotu nahi badira. Borondate irmoa dugu eskuinak Nafarroako politikan eragin ez dezan, baina argi diogu herritarrek ez dutela onartuko inolako bazterketarik. Bi baldintza horiek maila berean jartzen ditugu». Aznalek berretsi du hirugarren indarra direla, aurreko legealdian baino «erabakigarriagoak» direla, eta aritmetikoki haien beharra dutela PSNk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak.

Txibitek berak jada marraztu du nola kudeatuko duten egoera hori. Aurreko egunetan esan bezala, argi utzi du EH Bilduk ez duela parte hartuko negoziazioetan, baina, behin akordioa lortuta, atea irekirik utzi du. Izan ere, koalizioarekin bilduko ote diren galdetuta, ez du eman ez ezezkorik, ez baiezkorik: «Gobernu akordioa dokumentu irekia izango da, eta azalduko diegu alderdiei hori baita gure konpromisoa». Aurrerago zehaztu du «mundu guztiari» azaltzeko asmoa dutela.

UPN: «Hitzarmena dute»

UPNko Javier Esparzari ez zaio oharkabean pasatu Txibitek egintzat jotzen duela EH Bilduren abstentzioa; izan ere, koalizioak haren inbestidurari ezezko botoa ematen badio, PSNk inoiz ez luke lortuko bere helburua. Hala, Esparzak ondorioztatu du «hitzarmen bat» dutela. «PSOEk erabaki du EH Bilduk eskatzen diona ordaintzea, baina, hori bai, uztailaren 23ra arte itxarongo dute, Pedro Sanchezi enbarazurik ez egiteko, eta kanpainan auzi honek eraginik izan ez dezan». Esparzaren arabera, EH Bildu «sendo» dago, «PSNk Nafarroako gobernabidearen giltza eman diolako».

Bilkura horietan, argi geratu da uztailaren 23tik aurrera etorriko dela gobernu akordioa. Geroa Baiko Uxue Barkosen arabera, PSNk berak baieztatu du hori, eta kezkatuta azaldu da horrek negoziazioen erritmoa mantsotu eta haren bilakaera baldintzatu duelako. «Hilabete iragan da, eta orain hasi gara edukiei buruz negoziatzen». Txibitek berak onartu du data hori baldintzatzen duen elementua dela, baina gogora ekarri du 2019ko inbestidura abuztuaren 6an egin zela: «Orduan ez zegoen hauteskunde orokorrik».

Negoziazioak, aurrerantz

Negoziazioak aurrera doaz. Astelehenean, Geroa Baik hamazazpi arlotan banatutako ia ehun neurri helarazi zizkien beste bi taldeei, eta Uxue Barkosek baieztatu du jada jaso dituztela besteen agiriak. Lehen irakurraldian, nabarmendu du Zurekin Nafarroaren dokumentuak proposamen zehatzak dituela, baina PSNrenari zehaztasuna falta zaiola. Haren hitzetan, PSNren agiriak posizio politikoak ematen ditu, baina neurrietan sartu gabe.

Azken bi asteetan, tentsioa azaleratu da PSNren eta Geroa Bairen artean, eta, Barkosen arabera, aurreko lau urteetan gobernuaren funtzionamenduak eraman ditu «finago zehaztera nolakoa izango den gobernuaren egunerokoa». Adibide gisa jarri du Mañeru eremu mistora pasatzeko proposamenari PSNk emandako ezezkoa: ustez, akordio programatikoan argi zegoen hori, baita udalen autonomia errespetatuko zela ere, baina, gero, sozialistek kontra egin zuten: «Auzia ez da mesfidantzarik ba ote den, baizik eta operatiboagoak izan behar dugula».

Geroa Baik ere ez du gustuko izan PSNk ondorioztatzea parlamentuko presidentetza eman dietela eta gobernuan ordezkaritza txikiagoa izango dutela. «Haien ustezko eskuzabaltasunik ez dago. Aritmetikoki, 11 parlamentarirekin, inoiz ez dute parlamentuko lehendakaritzarik izan». Beste behin esan du Txibitek presente egon behar lukeela negoziazioetan, inbestiduran hark eskatuko baitie alderdiei konfiantza adierazteko. Txibite ez egoteak «lidergo falta» irudikatu dezakeela uste du.

Txibite, haserre

Auzia, baina, ez du gustuko Txibitek: «Benetan sartu behar dugu kontu hauetan?», esan du, haserre, kazetari batek horren inguruan galdetu dionean, bigarren aldiz. PSNko hautagaiaren arabera, berea «lidergo partekatua da», eta negoziazioetan «talde gisa» jarduten dute, «programa alderdi sozialistarena delako, eta ez Txibiterena». Haren haserreak adierazten du auzia ez duela gustuko, eta haren presentziarik eza politikoki ez higatzeko asmoaren ondorio dela.

Hurrengo bilera ostiralean izango dute, baina Txibitek aurreratu du beste dinamika batean sartuko direla eta ziurrenik ez dituztela komunikabideak deituko.


Summary: Adingabeei egindako bi sexu abusutatik bat familia barruan gertatzen da. Biktimen %81 neska nerabeak edo neskatxoak dira, gehienak 14 eta 17 urte bitartekoak. Nerea Melgosa Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak eman ditu datuok, EHUren ikastaroetan.

Adingabeei egindako bi sexu abusutatik bat familia barruan gertatzen da, eta biktima ia gehienak —%81— neska nerabeak edo neskatxoak dira, gehienak 14 eta 17 urte bitartekoak. Datuok eman ditu gaur Nerea Melgosa Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak Donostian, Kontaidazu zer gertatu zen: Indarkeria jasaten duten haur eta nerabeak elkarrizketatzen EHUren ikastaroan. Ertzaintzaren datuen arabera, 2020an 1.459 adingabe izan ziren delitu baten biktima —Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako adingabeen %0,4—, eta horien artean tratu txarrak eta familia barruko indarkeria izan ziren nagusi: %45,5. OME Osasunaren Mundu Erakundearen datuak gogora ekarri ditu sailburuak: munduan bost adingabetatik batek sexu abusuak pairatu ditu 17 urte bete aurretik. Eta Espainiako Berdintasun Ministerioaren datuak ere antzekoak direla azaldu du: 2019an galdetutako emakumeen %3,6k adierazi zuten sexu indarkeria motaren bat pairatu izan zutela 15 urte bete aurretik. Datuok eskuan, ondoriozta daiteke Espainian haur eta nerabeen %20 inguruk sexu indarkeria jasan dutela noizbait, Melgosaren arabera. Jakina da adingabeen aurkako sexu indarkeria ez dela anekdotikoa, maiz gertatzen dela, baina nekez atzematen da, eta, detektatzen denean, gutxitan salatzen da. Datuak, beraz, «izebergaren muturra» baino ez direla nabarmendu du Melgosak, eta hori hala izateko arrazoi asko daudela azaldu du: «Tratu txarren eta abusuen kopuru beltz bat dago salatzen ez dena, beldurragatik, nahasmendu disoziatiboak daudelako, haurrak egin diotena ulertzeko edo adierazteko elementurik ez duelako, edo errua botako dioten edo sinetsiko ez dioten beldur delako». Nolanahi ere, gero eta sexu indarkeriako kasu gehiago salatzen dira: 128 salaketa izan ziren 2016an, eta 159, berriz, 2020an. Baina adingabeentzat ez da samurra izaten salaketa jartzen dutenetik aurrera egin behar duten bidea. Melgosak esplikatu duenez, «prozesu judizial gogor bat» hasten da biktimarentzat, eta sarritan haurrentzat egokitu gabe ingurune batean egin behar izaten du bidea. Gainera, prozesu hori urteak luza daiteke, eta, duela gutxi arte, «trauma berriz pizten» zien haurrei, eta defentsak haien testigantza zalantzan jar zezakeen elkarren segidako deklarazioen bitartez. Hori dena konpontzeko, Jaurlaritzak proiektu bat jarri zuen abian 2022-2028 aldirako Euskadiko Justizia Plan Estrategikoan, zeinaren bitartez «hobetu» egin den justiziaren sarbidea eta arreta adingabeentzat. Proiektuak informazio «egokitua» ematen die adingabeei beren eskubideei eta eragiten dieten prozedurei buruz, eta, haurren aurkako indarkerian espezializatutako zigor arloko epaitegiak edo Barnahaus proiektuak martxan jartzea aholkatzen du. Save the Children erakundearen arabera, haur eta nerabeen aurkako sexu indarkeriako kasuen % 70 inguru ez dira inoiz ahozko epaiketara iristen. Hori hala, Melgosak iritzi dio oso garrantzitsua dela haurren eta haien beharren mailan jartzea justizia: «Izan ere, sistemari aurre egiten diotenean, ulertu ezin duten helduen mundu beldurgarri batean ikusten dute beren burua». Gogoratu du haurren eta nerabeen aurkako indarkeria prebenitzeko estrategia bat duela Jaurlaritzak, «indarkeria goiz prebenitzeko eta detektatzeko, eta arreta, babes eta erreparazio eraginkorragoa eskaintzeko», eta adingabeen eskubideen babeserako urratsa dela atzo Gobernu Kontseiluak onartutako Haur eta Nerabeen Lege proiektua ere.


Summary: Osakidetzako transfusio zentroko eta buru osasuneko langileek %4 gehiago kobratuko dute. Osakidetza eta UGT, SME eta Satse sindikatuak mahai sektorialean bildu dira gaur.

Osakidetzak eta UGT, SME eta Satse sindikatuek bilkura izan dute gaur, eta zenbait akordio lortu dituzte. Bertzeak bertze, Transfusio eta Giza Ehunen Euskal Zentroko langileek, Buru Osasuneko alorrean lan egiten dutenek eta Tolosaldeko ESIko zenbait langilek %4ko osagarria kobratuko dute, beren irabaziak Osakidetzako bertze profesionalenak bezalakoak izan daitezen. Lantaldeen eraketak eta mahai sektorialen deialdiak ere esku artean dituztela adierazi dute, oraindik lantzeke dauden gaien inguruan aurrera egiteko.

Transfusio zentroko langileek 31 greba egun egin dituzte, eta ELAk adierazi duenez, horiek izan dira «Osakidetzaren jarrera aldatzea lortu dutenak». Hala, langileak egindako lanagatik zoriondu dituzte. ELAk, baina, ez du gaurko akordioa sinatu proposamenean agertzen diren langileak ez dituelako «atzean» utzi nahi: etengabeko arretako guneetako, lehen arretako eta bezeroaren arretarako guneetako langileak. Izan ere, Osasun Sailak eskaintza bat egin badu ere etengabeko arretako guneetan aparteko orduak egiteagatik ordaintzen den kopuruari dagokionez, afera horren inguruan ez da akordiorik lortu, sindikatuek bertze osagarri batzuk nahi zituztelako.

Horrez gain, ELAk salatu du Osakidetzak ez duela «inolako neurririk planteatzen langile faltaren atzean dagoen benetako problematikari aurre egiteko: lan baldintza eskasak». Izan ere, udan osasun zentro batzuk itxiko dituzte, bertze batzuetako orduak murriztu eta bertze zenbait irekita egonen dira, baina medikurik gabe. Horren aurrean langileek aparteko orduak egitea planteatzen dela dio sindikatuak: «Gaur, [Osakidetzak] aparteko ordu horiek ordaintzeko baldintzak hobetzeko proposamen bat ekarri du mahaira, baina ezein sindikatuk ez du proposamen hori onartu; izan ere, benetako arazoei aurre egiten ez dien neurri bat izateaz gain, EAGetako eta larrialdietako langileak diskriminatzen ditu».

LAB ere bileran egon da, eta adierazi du argi gelditu dela zein diren zuzendaritzaren lehentasunak, eta epe motzeko neurriak hartzen jarraitzen duela. Hala, erabaki dute akordioa ez sinatzea: «Gatazka hau ez da benetan konpontzen ari, hainbat kolektibo (etengabeko arreta guneetakoak eta lehen mailako arretako langileak, esaterako) akordiotik kanpo uzten baititu. Konponbideak integrala izan behar du; horregatik, ezin dugu sinatu kolektibo gehiago Transfusio eta Giza Ehunen Euskal Zentroko langileek azken urteetan jasan duten egoerara kondenatuko dituen akordiorik».

Sindikatuak adierazi du zuzendaritzak «bere gain» hartu behar dituela «luzaroan izan duen jarrera autoritarioaren ondorioak», eta «atzeraeragina» baztertu behar dutela, «iraingarria» delako grebak egin dituzten langileentzako.

CCOOk, berriz, erran du Osakidetzak akordio bat lortu nahi duen arren, oraindik ez duela «esfortzurik egin mahai gainean edukirik jartzeko». ELAk eta LABek azpimarratutako gabezia beraren inguruan mintzatu da, eta erran du soldata igoeraren proposamena «osatu gabe» dagoela, hainbat kategoria osagarria lortzeko aukeratik kanpo uzten dituelako.


Summary: Bermeoko alkate Nadia Nemeh Shomalyk eraso xenofoboak salatu ditu. Asier Larrauriren lekukoa hartu du, hark dimisioa eman ostean. «Faxistak haserretu badira bide onean» doazela esan du EH Bilduko alkateak

EH Bilduko eta Guzan herri plataformako zinegotzien babesaz, Bermeoko (Bizkaia) alkate izendatu dute Nadia Nemeh Shomaly koalizio abertzaleko hautagaia. Asier Larrauri izendatu zuten udala osatu zenean, baina ordu batzuk baizik ez zituen egin karguan. Autoarekin istripu bat izan eta alkohol maila gainditu zuela ikusita, dimisioa eman zuen Larraurik. Hala, Nemeh Shomaly da Bermeoko alkate berria gaurdanik, eta eraso «sexistak eta xenofoboak» salatu ditu kargua hartzean.

Palestinako jatorria du Nemeh Shomalyk, eta, hitzaldi bukaeran, jakinarazi du eraso horiek jasan dituela aginte makila hartzera zihoala jakin denetik, emakumea delako eta Palestinakoa jatorriz. 43 urteko abokatuak «ozen eta argi» esan nahi izan zuen «faxistak haserretu badira bide onean» doazela Bermeon. Nemeh Shomaly alkateak hitz ederrak izan ditu Larrauri alkate ohiarentzat, «lankide eta lagunarentzat». «Nire neba bihurtu da, eta argi daukat, neba bidean erortzen bada, lepoan hartzen dudala eta aurrera jarraitzen dugula». Larrauri alkategai ohiaren ordez, EH Bilduko beste zinegotzi bat sartu da Bermeoko udalbatzan: Victor Uriarte. Koalizioko bost zinegotzien eta Guzan plataformako lauren baturak EAJren zortziak gainditu ditu, Nemeh Shomaly alkate izendatzeko.

Ahaldun nagusien eguna

Bizkaiko udalerri handienetako bigarrenean ere, Getxon, bada gobernu akordio bat Amaia Agirre alkate berriak goberna dezan. EAJk eta PSEk ituna egin dute «egonkortasun politikoa eta aurrerabide soziala» egon daitezen hirian. Baina Agirre jeltzaleak ez du gehiengo absoluturik izango PSEren babesa eduki arren, eta udal gobernuak akordioak lortu beharko ditu beste indarrekin. 2015etik, alderdi bi horien arteko gobernuak eduki ditu Getxok, eta biek ala biek uste dute formula onena dela «berdintasunaren eta kohesioaren aldeko Getxo bat» eraikitzeko.

Udalei dagokienez bakarrik ez, EAJren eta PSEren arteko aliantza estrategikoak gobernu akordioak eman ditu foru aldundietan ere, lehen-lehenik Araban; baina Gipuzkoan ere loturik da foru gobernua gidatzeko bi alderdien arteko akordioa. Bihar bertan, Eider Mendoza ahaldungai nagusiak jasoko du aginte makila Gipuzkoako Batzar Nagusietan egingo den inbestidura saioan.

Maddalen Iriartek irabazi zituen foru bozak, 22 batzarkide lortu baitzituen, Mendozak ateratakoak baino bost gehiago; baina hautagai jeltzalearen alde bozkatzekoa da PP, eta hark izango du giltza berdinketa baldin badago. Iriartek ere bere hautagaitza aurkeztuko du, eta, Elkarrekin Podemosen bi batzarkideen babesa lortuz gero, EAJ-PSEren baturaren adinako babesa lortuko du. PPk desegingo du berdinketa hori, udal osaketei begira islatu diren estrategiak aintzat hartuz gero.

Araban ere, bihar izendatuko dute Ramiro Gonzalez jeltzalea ahaldun nagusi. Hark ere PSE-EEren babesa edukiko du gobernatzeko, baina, Mendozari gertatuko zaion antzera, gehiengo absoluturik ez du izango —12.000 boto galdu ditu EAJren eta PSEren baturak—, eta aurrekontu orokorrak eta bestelako legeak oposizioko indarrekin adostu beharko ditu, Voxekin salbu, hura baztertu egin dute eta.


Summary: Baieztatu dute Landetatik jaurti zutela astelehenean lorratza utzi zuen misila. Biscarrosse herritik jaurti zuen Frantziako Defentsa Ministerioak misil hipersonikoa. Euskal Herritik eta hainbat txokotatik ikusi ahal izan zen hark utzitako arrastoa.

Astelehen gauean, Euskal Herritik eta beste hainbat tokitatik zerbait arraroa ikusi ahal izan zuten zeruan: txirikordatutako lorratz bat. Lehen begi bistaz, arrasto horren irudia zabaldu zen sare sozialetan, zer izan zitekeen galdetuz. Frantziako Defentsa Ministerioak argitu ditu dudak: misil hipersoniko baten lorratza zen. Baionatik 100 kilometrora jaurti zuten, Biscarrosse herritik (Landak, Okzitania).

Bertan du DGA Armamentuko Zuzendaritza Nagusiak halako probetarako egoitza bat. Duela astebete ohartarazpena egin zuen itsasoz eta airetik nabigatzeko arriskuez Bizkaiko golkoan, Zelta itsasoan eta Ozeano Atlantikoko ekialdean, ekainaren 26tik 30era bitarte.

Atzo baieztatu zuen ministerioak herenegun gauean, 22:00etan, hain justu, egin zuela VMaX izeneko misil hipersonikoaren probaldia. Aurreikusi ezinekoa da hegaldian izan ahal duen ibilbidea, bi hegal handi baititu VMaX misilak. Soinuarena halako bost baino gehiagoko abiadurara hel daiteke (6.000 km/h inguru). Ez dute emaitzen berririk eman; oraindik analizatzen ari dira probaldiko datuak.

Supersoniko deritzo soinuaren abiadura (300 m/s edo 1080 km/h) gainditzen duenari; hipersoniko, berriz, hotsaren hedatze lastertasuna halako bost gainditzen duenari (1.500 m/s edo 5.400 km/h).

2010eko hamarkada erdialde aldean ekin zioten herrialde gutxi batzuek misil hipersonikoak garatzeari; tartean, Errusia, Txina eta AEBak. Beste batzuk ere hasi dira inbertitzen teknologia horretan: Japonia, Hego Korea, India, Iran... Ukrainako gerrak bizkorrarazi besterik ez du egin halako armen gaineko interesa. Errusiak, esaterako, iaz erabili zuen lehenbizikoz eraso batean Kinzhal (daga) izeneko misil hipersonikoa.

Lorratzaren irudi batzuk zabaldu zituzten sare sozialetan:


Summary: Getxoko San Nikolas ikastolak antolatuko du 2024ko Ibilaldia. Maiatzaren 26an ospatuko dute Bizkaiko ikastolen festa, udalerriko hainbat eremutan. ’Txonbo’ egitera gonbidatu nahi dute.

2024ko Ibilaldiak baditu herria eta antolatzailea. Getxoko (Bizkaia) San Nikolas ikastolak hartu du heldu den urteko Bizkaiko ikastolen festa antolatzeko ardura. Maiatzaren 26an izanen da, udalerriko hainbat eremutan. Txonbo izanen da jaiarentzat aukeratu duten leloa, buruz behera murgiltzea adierazteko Uribe Kostako hainbat herritan erabiltzen den hitzari erreferentzia eginez. Hala, ur zipriztinak irudikatzen dituen logoa erabiliko dute.

Orain dela hilabete egin zuten aurtengo Ibilaldia Ondarroan (Bizkaia), eta haren balorazio ona egin dute. Heldu den urtekoa 46. jaialdia izanen da, eta hainbat helburu finkatu dituzte antolatzaileek:euskararen sustapena bultzatzea, sexuari eta generoari lotutako rolak gainditzea, antolatzen dituzten ekintza guztietan jasangarritasuna bermatzea, ikastola komunitate osoaren eta herriko eragile guztien partaidetza eta behar ezberdinak dituztenen inklusioa. «Ibilaldian txonbo egin nahi dugu. Txonbo bizikidetzara, abenturara, Getxora, euskarara... eta aurretik adierazitako balio ezberdinetan murgildu edo txonbo egin gura dugu».

Unai Elorriaga ikastolako guraso eta euskal idazle ezagunak egindako ikerketaren emaitza da txonbo hitzaren erabilpena. Gaztelaniaz ere erabilpen handia du, eta askok uste izan dute mailegu gisa iritsi zela euskarara, baina alderantziz da. Horregatik ere azpimarratu nahi izan dute.

60 urteko ikastola

1963an sortu zen Getxoko San Nikolas ikastola, Bilboko lehenengo Ikastola klandestinoaren ideia harturik. Bederatzi familiak abiatu zuten. Begoña Abaitua andereñoaren gidaritzapean hamabi ikasle hasi ziren euskarazko irakaskuntza jarraitzen. San Nikolas Irakaskuntza Zentroa deitu zuten ‘ikastola’ izena bera ezkutatzeko. Urteen poderioz, ikasle kopurua emendatu eta ikastolaren dimentsioa handitu egin zen. Heldu den urteko Ibilaldiaren aurkezpena baliatu nahi izan dute urteetan proiektuan inplikatutako guraso eta irakasleak eskertzeko. Gaur egun, 1100tik gora ikaslek , 700 familia aktibok eta 140 langile inguruk osatzen dute San Nikolas Ikastola kooperatiba elkartea.


Summary: «Aurreiritziak» eta «babes falta» salatu ditu Euskal LGTBI+ Behatokiak. Elkarretaratzea egin dute Bilboko epaitegien aurrean, eta botere judizialaren eta erakundeen jarrera txarretsi dute

Euskal LGTBI+ Behatokiak elkarretaratzea egin du Bilboko epaitegien aurrean, oraindik ere botere judizialean eta beste zenbait erakundetan dauden «aurreiritziak» eta «babes falta» salatzeko. 2021etik aurrera Bilbon gertatutako zenbait gizonezko gayren hilketen inguruan, ikerketa eta Justiziaren erantzuna «eskasak» izan direla irizten diote, eta fiskaltzaren «nagikeria eta interes falta» ere salatu dute. Bilboko Udala ere kritikatu dute, auzi horretan herri akusazio gisa ez aurkezteagatik: «Jakin nahiko genuke ea haren jokabidea berdina izango ote litzatekeen, biktimak gizon edo emakume heterosexualak izan balira».

Ikusi gehiago: Faxismoaren kontra, kalera

LGTBI+ Behatokiaren ustez, «haserre egoteko» arrazoi ugari daude. Eusko Jaurlaritzak LGTBI Legea onartzeko duen «borondate eskasa», Bilboko Udalak «gorroto delituak prebenitzeko udal plangintza eraginkorrik» abian jarri ez izana eta beste «gabezia» batzuk aipatu ditu, horren erakusgarri.

Erakundeak eta alderdiak

LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Eguna dela eta, erakunde gehienek bat egin dute LGTBI eskubideen aldeko aldarriarekin. Eusko Legebiltzarrean, legebiltzarkideek elkarretaratzea egin dute egoitzaren aurrean, Eskubideen eta aniztasunaren alde lelopean. Vox ez beste alderdi guztietako ordezkariak egon dira han. Nafarroako Gobernuak eskubide horien alde lanean jarraitzeko konpromisoa berretsi du, eta Maria Txibite lehendakariak «atzerapausorik» ez emateko deia egin du.

Eusko Jaurlaritzaren Berdindu zerbitzuak «eraso homofoboak» salatu ditu, eta bereziki duela gutxi Villabonan (Gipuzkoa) eta Urtuellan (Bizkaia) gertatutakoak gogorarazi ditu. «Albiste onak» ere nabarmendu ditu Berdinduk, eta horien artean Espainiako Trans Legea onartu izana goraipatu du.

EAJren izenean, Iñigo Iturrate legebiltzarkideak esan du bere alderdiak «pertsona guztien aniztasuna, askatasuna eta giza eskubideak» aldarrikatzen dituela. EAJk ortzadarraren koloreak ezarri ditu bere sare sozialetan.

EH Bilduk konpromisoa berretsi du «eskuindarrek aldarrikatzen duten gorrotoaren eta eskubideetan atzera egitearen aurka», Bel Pozueta Espainiako Kongresuko diputatuak esan duenez. Batez ere, bi kide ekarri nahi izan dituzte akordura: Mikel Martin gay askapenaren aldeko militantea, joan den martxoaren 2an hila, eta Vicente Vadillo Francis, 1979an Errenterian (Gipuzkoa) Espainiako polizia batek tiroz hildako trabestia. «Kolektibo horrek gaur egun ere pairatzen du indarkeria eta sufrimendua», azaldu du Pozuetak.

«Politika publiko integralak eta sendoak eraikitzeko konpromisoa hartzen dugu euskal jendartearekin, ikuspegi feministan eta LGTBIn oinarritutako zerbitzuak garatzeko eta babes kolektiboko mekanismoak ezartzeko bideak irekitzeko», esan du Pozuetak. «Eta ez dugu ahaztuko. Lanean jarraituko dugu LGBTIQ+ mugimenduak gure herrian izan duen papera eta historia aitortzeko».

PSE-EEk sare sozialen bidez egin du bat ekainaren 28ko aldarrikapenekin, bereziki «beldurrik eta murrizketarik gabe bizitzeko eta aske izateko» aldarriarekin. Esan duenez, ez du «PPk eta Voxek nahi duten iragan grisera» itzultzerik nahi.

Ahal Dugu-k ere «konpromisoa» berretsi du «zisheteronormatiboak ez diren pertsona guztien eskubideekin», eta mugimendu feministetako eta LGTBI mugimenduko ordezkariekin «lankidetzan» aritzeko borondatea erakutsi du. Eskuin muturretik datozen gorroto diskurtsoez ohartarazi du: «Iragartzen diren lege atzerapenek, hala nola, onartu berri den Trans eta LGTBI Legea indargabetzeak edo sexu bihurketako terapiak ezartzeak, hotzikara ematen dute».


Summary: EAJk eta PSE-EEk gobernu akordioa itxi dute Gipuzkoan. Hamahiru ekintza ildo definitu dituzte bi alderdiek: besteak beste, «gizarte-politikei bultzada berri bat ematea». Bihar dute inbestidura saioa.

Gipuzkoako Batzar Nagusietan bihar dute ahaldun nagusia aukeratzeko bilkura. Ezusterik ezean, Eider Mendoza EAJko ahaldungaia hautatuko dute, EAJk, PSE-EEk eta PPk aldeko botoa emanda. Horretarako ordu eskas batzuk falta direla iritsi da EAJren eta PSE-EEren arteko gobernu akordioa, «pertsonen zaintza lehenetsiko duen eta gizarte, teknologia eta ingurumen eraldaketei modu berritzaile eta kolaboratiboan erantzungo diena», bi alderdien esanetan.

EAJk eta PSE-EEk hamahiru ildoko egitasmo bat adostu dute: besteak beste, gizarte politikei «bultzada berri bat» ematea, ekonomia «indartsu eta lehiakorra» eraikitzea, «ongizatea eta lehiakortasuna babesteko zerga politika» bat garatzea, klima aldaketari aurre egiteko «estrategia sistemiko» bat gauzatzea, emakumeen eta gizonen «benetako berdintasuna» lortzea, euskararen erabilera «bizitzako esparru guztietan» sustatzea eta mugikortasun «iraunkor eta konektatuan jauzi bat» egitea.

Bi alderdiek koalizioko gobernuaren azken zortzi urteetako «emaitza positiboak» baloratu ondoren sinatu dute hitzarmena, «lankidetzatik abiatuta eta etorkizunera begira, pertsona guztiei kalitatezko enplegua, babes soziala eta bizitza proiektu orekatua bermatzeko». Azaldu dutenez, lurralde «kohesionatu, integratzaile eta jasangarri bat» eraikitzen jarraitzea izango du helburu gobernu berriak, «gizarte desberdintasunei aurre egiteko eta, ekonomia lehiakor batetik abiatuta, Gipuzkoako gizarte osoari ongizate integrala eskaintzeko».

Biharko inbestidura saioa 09:30ean hasiko da Batzar Nagusietan, eta bi ahaldungai nagusik aurkeztuko dute beren hautagaitza; Mendozaz gain, baita Maddalen Iriarte EH Bilduko zerrendaburuak ere. Indar subiranistak lortu zituen batzarkide gehien maiatzaren 28ko hauteskundeetan, 22, eta haren aldeko botoa ematekoak dira Elkarrekin Podemos-IUko bi batzarkideak ere. Beraz, ezusterik ezean, 24 izango lituzke Iriartek. Beste horrenbeste dauzkate EAJk eta PSE-EEk ere, eta, beraz, PPko hiru batzarkideak erabakigarriak izango dira zirt edo zart egiteko.


Summary: Oriamendik udako txapelketa berria antolatu du. Jai Alai Summer Season King’s Edition txapelketa antolatu du San Fermin torneoaren ordez Larunbatean hasiko da, eta uztailaren 15ean bukatu. Lau erremontistak postua aldatuko dute

Berritu edo hil dio esaera zaharrak. Oriamendi 2010 enpresak oso argi du: ez du nahi erremontea hiltzea; bizi-bizi eutsi nahi dio, eta luzaroan. Horretarako, aspaldi egin zuen hura eraberritzearen aldeko apustu sendoa. Asmo horrekin, hainbat aldaketa egin ditu erremontearen jardunean azkenaldian, eta hainbat berrikuntza teknologiko txertatu: kamerak kaskoetan, mikrofonoak soinean, eta Erremontari telebista saio propioa ETB1en, besteak beste. Apustuak arrakasta izan du, erremonteari bizirik eta osasuntsu eusteaz gain, zale berriak biltzen ari baitira pilotalekuan. Oriamendik garai berrietara egokitu nahi zuen erremontea, eta lanaren poderioz, helburua lortzen ari da. Baina gehiago nahi du, eta beste pauso bat eman du berrikuntzaren eta aldaketaren aldeko bidean. Horrela, goitik behera aldatu du udan jokatu ohi den torneo nagusia: sanferminetakoa.

San Fermin torneoari izena bera ere aldatu dio: Jai Alai Summer Season King’s Edition txapelketa izango da aurrerantzean; Jai Alairen Uda Sasoiko Erregeen Ekitaldia. Larunbatean hasiko da, eta uztailaren 15ean bukatu. Bost egunez jokatuko dute Hernaniko (Gipuzkoa) Galarreta pilotalekuan: larunbatean eta hilaren 6an eta 8an ligaxka jokatuko dute lau bikotek; aurreneko bi sailkatuak finalerdietan ariko dira uztailaren 13an; eta irabazleek finala jokatuko dute uztailaren 15ean. Erremontari saioan egin bezala, hiru setetara jokatuko dituzte partidak: aurreneko biak, hamabost tantora, eta beharrezkoa balitz, azkena bostera.

Aldaketa garrantzitsua egin dute bikoteak osatzeko orduan. Lau bikotek jokatuko dute txapelketa, baina ezohikoak izango dira erabat; bi bikote aurrelariz osatuta egongo dira, eta beste biak, berriz, atzelariz. Hauek izango dira lau bikoteak: Kemen Aldabe eta Javier Urriza; Beñat Segurola eta Imanol Ansa; Endika Barrenetxea eta Aritz Juanenea; eta Xabier Azpiroz eta Iban Larrañaga. Urrizak eta Ansa II.ak lehen aldiz jokatuko dute txapelketa bat atzelari gisa; eta Barrenetxea IV.a eta Azpiroz, berriz, aurrenekoz ariko dira aurrelari moduan.

Jaialdien ordutegietan egin dute beste aldaketa esanguratsu bat. Ostegunetan, uztailaren 6an eta 13an, ohiko ordutegian hasiko dira: 16:30ean. Larunbatetan, ordea, gauez hasiko dira: uztailaren 1ean eta 8an, 22:00etan; eta 15ean, 21:00etan. Horietan jendeari aukera eman nahi diote eguna nahieran aprobetxatzeko, eta gauez Galarretara joan, eta erremonteaz eta antolatuko den ikuskizunaz gozatzeko. Ez delako erremontea bakarrik egongo. Jai giroa gustuko duen orok aukera paregabea izango du festaz gozatzeko: disko jartzaile bat izango da, eta jateko eta edateko aukera ere bai, pintxo-potea egingo baita.

Txapelketa «erakargarria» «Txapelketa berezia izango da», azpimarratu du Endika Barrenetxeak, Oriamendiko erremontista eta ordezkariak. Aurkezpenetik hasita. Gaur arratsaldean egin dute, Donostiako Santa Klara uhartean, Kontxako badiaren erdian. Ondo pentsatuta zegoen. «Ikusle berriak bereganatu nahi ditugu, eta uda garaia aproposa da horretarako, turista asko etortzen baita gurera. Kirola, tradizioa, musika eta gastronomia batzen dituen aukera bat eskaini nahi diegu haiei guztiei. Gauza berriak egiten ari gara aspaldian, eta emaitza onak lortzen ari gara. Ea honek ere arrakasta duen».

Txapelketa ikusleentzat eta pilotarientzat «erakargarria» izango delakoan dago. Hain zuzen ere, postua aldatuta ariko diren lau erremontistetako bat da Barrenetxea IV.a. «Esperimentua da postuak aldatzearena, baina, nire ustez, jakin-mina piztuko du, baita saltsa sortu ere gure artean; elkar xaxatzen aritzen gara ea zeinek egiten duen lan gehiago kantxan. Gainera, erremontista batek baino gehiagok esana genuen gustatuko litzaigukeela postua aldatuta jokatzea. Txapelketa honek horretarako aukera emango digu. Pizgarria da; jokatzeko gogoz gaude. Ikusleek, berriz, espero ez duten zerbait ikusiko dute».

Lehen Mailako txapelketa berriaz gain, Bigarren Mailakoa antolatu du Oriamendik datozen hiru larunbatetarako. Larunbatean, lehen finalerdian, Loitegik eta Aiestaranek Irazuren eta Zubiriren aurka jokatuko dute; eta bigarrena 8an izango da: Zaldua II.a eta Eskudero Gurrutxagaren eta Apezetxearen aurka. Irabazleak finalean ariko dira, 15ean.


Summary: Poliziak hildako gaztearentzat «justizia» eskatu dute ehunka lagunek Nanterren. Nanterreko Fiskaltzak ondorioztatu du ez zirela «legezko baldintzak» bete gertakari horretan arma erabiltzeko eta 17 urteko gazteari tiro egiteko. Polizia agentea behin-behineko espetxealdian jarri dute, nahita egindako homizidioa egotzita. Atzoz geroztik, gutxienez 180 lagun atxilotu dituzte protestekin lotuta.

Parisko aldirietako Nanterre hirian auto bat gidatzen ari zen 17 urteko gazte bat tiroz hil zuen herenegun Frantziako Poliziako agente batek. Bada, Nanterreko Fiskaltzak gaur ondorioztatu du ez zirela «legezko baldintzak» bete gertakari horretan arma erabiltzeko, eta, beraz, hura kartzelatzea eskatu du. Handik gutxira, behin-behineko espetxealdian jarri dute, nahita egindako homizidioa egotzita. Agenteak, ordea, epaileei azaldu dienez, «ibilgailuaren ihesaldia ekiditea nahi» zuen. Horren harira, adierazi du arma atera eta zuzenean gazteari apuntatu ziola, berriro autoa abiaraz ez zezan, baina gazteak ez ziola jaramonik egin. Une horretan egin zion tiro.. Hilketak haserrea eragin du Frantzian, eta 6.000 bat lagunek —Poliziaren arabera— manifestazioa egin dute, haren amak deituta. Gaztearentzat «justizia» eskatu dute.

Nahelen hilketa salatzeko, haren amak martxa zuri batera deitu du, eta herritarren erantzuna handia izan da; jende oldea atera da kalera. Ehunka manifestarik Nanterreko karrikak zeharkatu dituzte Naheli omenaldia egiteko, martxa zuri batean. Hasi baino lehentxeago, Nahelen amak, Mouniak, elkarrizketa bat eman dio Blast hedabideari, eta semea «mutil adeitsua eta atsegina» zela gogorarazi du. «Hil zuten goiz hartan, etxetik irten baino lehen esan zidan: ‘Ama, maite zaitut’. Segidan, lanera joan nintzen, eta, zoritxarrez, ordubete geroago, nire semeari tiro egin ziotela jakinarazi zidaten telefonoz». Haren esanetan, «bizia kendu» zioten, «bihotza». Semearen falta sumatzen duela esan du. «Oso mingarria da». Manifestazioaren ondoren, liskarrak egon dira estatuko indarren eta protestarien artean. Frantziako hedabideen arabera, agenteek negar gasa jaurti diete herritarrei.

Fiskalaren arabera, poliziak jaurtitako balak Nahel gaztearen besoa eta bularraldea zeharkatu zituen. Autoan metro batzuk egin bazituen ere, bidetik atera eta seinale bat jo zuen. Gobernuak berak zalantzan jarri du agentearen jokaera, eta, Ministerio Publikoaren iritziz, gehiegikeria gertatu zela egiaztatu dute, fiskaltzaren esku dauden bideoak aztertu ondotik. Agentea gaur goizean eraman dute bi epaile instruktorerengana, eta haiek erabaki behar dute erruduntzat jotzen duten. Ondoren, beste epaile batek erabakiko du kartzelara bidaltzen duen ala aske uzten duen, kontrol judizialeko neurriekin.

Gaztearentzat «justizia» eskatzeko, haren amak manifestaziora deitu du gaur, eta herritarren erantzuna berehalakoa izan da; jende oldea atera da kalera. Ehunka manifestarik Nanterreko karrikak zeharkatu dituzte Naheli omenaldia egiteko, martxa zuri batean. Hasi baino lehentxeago, Nahelen amak, Mouniak, elkarrizketa bat eskaini dio Blast hedabideari, eta haren semea «mutil adeitsua eta atsegina» zela gogorarazi du. «Hil zuten goiz hartan, etxetik irten baino lehen, esan zidan: ‘Ama, maite zaitut’. Segidan lanera joan nintzen, eta, zoritxarrez, ordubete geroago, nire semeari tiro egin ziotela jakinarazi zidaten telefonoz». Haren esanetan, «bizia kendu» zioten, «bihotza». Semearen falta sumatzen duela esan du. «Oso mingarria da».

Gertatutakoak istiluak eragin zituen atzo Nanterren eta Parisko aldirietako bertze hiri batzuetan. Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroak Twitter bidez jakinarazi duenez, gaur goizaldean ere jarraitu dute protestek, eta gutxienez 180 lagun atxilotu dituzte guztira. «Istiluei ausardiaz aurre egiten dieten poliziak eta suhiltzaileak babesten ditut. Lotsa izan beharko lukete lasaitasuna hautatu ez duten horiek», adierazi du.

Suziriak erabili dituzte, gehienbat, protestetan. Frantzia iparraldean, adibidez, autobusak, tranbiak edo supermerkatuak erre dituzte; Paristik hurbil dagoen Neuilly-sur-Marne herrian, berriz, poliziaren zazpi auto. Okzitaniako Tolosa, Niza eta Lyon hirietan ere protestak egon dira, eta Fresneseko kartzelan sartzen ahalegindu dira.

Bigarren gaua da gertatutakoak istiluak eragiten dituena; lehenbizikoan 31 lagun atxilotu zituzten, eta 40 auto baino gehiago erre zituzten protesta egin zutenek, baita obretako makinak ere. Lehenbiziko istilu gau haren ostean, Emmanuel Macron presidenteak hildakoaren familiari babesa eskaini zion, eta, era berean, lasaitasunera deitu zituen herritarrak. Hain zuzen, azken orduetan egon diren istiluak «justifikaezinak» direla esan du. Bada, egoera kontrolatze aldera, gobernuak 40.000 polizia inguru mobilizatu ditu Frantzia osoan; horietatik 4.000 inguru, Parisen bertan. Hori bai, ministroek baztertu egin dute larrialdi egoera ezartzea.


Summary: Izagirrek eta Bilbaok dei egin dute errepideetara ikurrinekin ateratzeko. Gure Esku-ren Euskal Herria mundura - Euskal Herriak erabaki ekinbidearekin bat egin dute bi txirrindulariek.

Larunbatean Bilbotik abiatzekoa den Frantziako Tourrean parte hartzekoak dira Pello Bilbao eta Ion Izagirre euskal txirrindulariak. Biek bat egin dute Gure Esku-ren Euskal Herria mundura - Euskal Herriak erabaki ekinbidearekin, eta herritarrei dei egin diete zaleak errepide bazterretara ikurrina eskuan ateratzeko.

«Munduko edozein txokotan lehian gabiltzala ere, beti topatzen dugu bide bazterrean euskaldunen bat bere ikurrina eskuan hartuta. Aurten, Tourra gure etxetik irteten da; ez galdu aukera ikurrina eskuan guri animoak ematera etortzeko», esan du Bilbaok. Izagirrek, berriz: «Ea zuen animo horiek bultzadatxo bat ematen diguten».

Munduko kirol ekitaldi bat izanik, Tourrerako ari da prestatzen Gure Esku erabakitzeko eskubidearen aldeko dinamika. Egunotan 60.000 ikurrin banatzen ari da, «erabakitzeko eskubidearen aldeko aldarria munduan zabaltzeko». Mugimenduaren hitzetan, mezu bat zabaltzeko baliatu nahi dute Tourra: «Euskal Herria zazpi lurraldez osatutako herria dela eta geure etorkizuna libre erabaki nahi dugula. Eta hori da, hain zuzen ere, esku artean dugun ikurrinak adierazten duena: herritarron erabakitzeko eskubidea, ez lukeena inoren menpe egon behar, herritarron esku baizik».

Lasterketak larunbatetik astelehenera bitartean zeharkatuko ditu euskal errepideak, eta sartu-irten bat egingo du Zuberoatik asteazkenean. Horrek eragozpen ugari eragingo ditu mugikortasunean, lau eta 48 ordu bitarte itxiko baitituzte errepideak Tourraren ondorioz.

Jarkiren ustez, «zirkua»

Bestalde, Jarki antolakundeak kritikatu egin du Tourra Euskal Herritik igarotzea: «Azken urteetan itxuraz eduki politikoz hustu nahi izan duten kirola baliatuko dute beste behin ere frantziar zein espainiar estatuek eta euskal burgesiak, euren klase interesak sustatuta euren proiektu politikoan sakontzeko».

Jarkik gaineratu du Tourra «kirol ekimen gisa erabat arrotza» zaiola langile klaseari eta hura Euskal Herrian gauzatzeak «helburu zehatzei» erantzuten diela: «Euskal Herri Langilearen bizi baldintzen kaskartzea areagotzea eragiten ari den inflazioaren eta soldata errealaren jaitsieraren testuinguruan, instituzio burgesetan diharduten alderdiek langile klasearen egoerari erantzuteko alternatibak eta konponbideak mahai gaineratu beharrean, hau baretzeko, entretenitzeko eta alienatzeko baliatuko duten zirkua izango da Frantziako Tourra».


Summary: Ramiro Gonzalez jeltzalea aukeratu dute Arabako ahaldun nagusi, EAJren eta PSEren babesarekin. Hirugarren legealdia jarraian izango du Ramiro Gonzalezek. PPk, Elkarrekin-ek eta Voxek zuri bozkatu dute «Ziklo aldaketa» egon dela esan du Lopez de Arroiabek.

Bigarren itzulian eta gehiengo soilarekin aukeratu dute Ramiro Gonzalez jeltzalea Arabako ahaldun nagusi. 24 batzarkideen babesa izan du —bere taldeko hamabostenak eta PSE-EEko bederatzienak— gehiengo osotik bi batzarkideren faltan. PPk zuri bozkatu du, eta oposizio «eraikitzailea» agindu du, gobernuari akordioetarako eskua luzatuta. Elkarrekin-en hiru batzarkideek eta Voxeko ordezkariek ere zuri bozkatu dute. Hirugarrenez jarraian hartu du Gonzalezek Arabako aginte makila. Ahaldun nagusi izateko bi hautagaitza aurrez-aurre izan dira inbestidura saioan: Gonzalez bera, eta Eva Lopez de Arroiabe EH Bilduko hautagaia. Lehen indarra izan ziren jeltzaleak maiatzeko bozetan, hamabost batzarkide erdietsita, baina orpoz-orpoz geratu zen EH Bildu, hamalau eserlekurekin. Koalizioko zerrendaburu Lopez de Arroiabek bere hautagaitza aurkeztu du ahaldun nagusi izateko, «erantzukizunagatik». Gonzalezek eta Lopez de Arroiabek bi eredu zeharo ezberdinen defentsa egin dute bilkuran, hala nola, gizarte zerbitzuetan, trantsizio energetikoan, fiskalitatean edota lehen sektorean. Maiatzeko bozen emaitzen inguruko irakurketan ere ez dira ados jarri.

Lopez de Arroiabek adierazi du hauteskundeetako emaitzak «ziklo aldaketa baten hasiera» direla; aldaketa ez dela «koiunturala» azpimarratu du EH Bildukoak: «Egiturazko aldaketa da, ageriko joera baten isla». Uste du horrek erakusten duela Arabako gizartea «ahaldunduta» dagoela, «ezkerrera» egin duela eta «aldaketarako gogoz» so egiten diola etorkizunari. Gainera, iritzi dio herritarrek «belarritik tira» egin diotela EAJ-PSE gobernuaren kudeaketari. Alde horretatik, salatu du foru gobernuak ez duela elkarrizketarik izan oposizioko taldeekin, eta elkarlanerako gobernantzarik ez dela egon gobernuko kideen artean. Lopez de Arroiaberen ustez, agintaldi berrian akordioak egitea eta «bidelagun egokiak» aukeratzea ezinbestekoa izango da: «Eskuinak eta eskuin muturrak ez dituzte herri honen interesak defendatzen», ohartarazi du. Datozen lau urteei begira, hainbat erronka identifikatu ditu EH Bildukoak: gizarte zerbitzuak, energia trantsizioa, fiskalitatea eta trantsizio sozioekonomikoa, lurralde oreka eta lehen sektorea. Arlo sozialari dagokionez, «pertsona guztien bizitzak erdigunean» jartzeko erronkari heldu behar zaiola azpimarratu du. Besteak beste, egoitzen kontzertazio araua, zaintzarako etxe publikoak sortzea eta udalekin hitzarmenak egitea aipatu ditu. Trantsizio energetikoan, berriz, ekoizpen eta kontsumo ereduaren «aldaketa sakona» eskatu du, eta uraren kudeaketan tokiko entitateen autonomia defendatu. Eredu aldaketa galdegin du industria alorrean, Arabako enpresa ehunaren kanpoko mendekotasuna murrizteko. Halaber, enpresa txiki eta ertainak babesteko mahai sozioekonomiko bat eratzea proposatu du, eta, horrekin batera, zerga erreforma «bidezko» bat egitea. Lurralde oreka bultzatzea eta nekazaritza eta abeltzaintza «biziberritzeko» apustua ere egin du. Gazterian, feminismoan, hizkuntza politikan, kulturan, memoria historikoan eta gobernantza ereduan aurrera egiteko proposamenak aletu ditu, era berean. Gonzalez, akordioen alde EH Bilduko hautagaiaren ostean hartu du hitza Gonzalezek. Maiatzeko bozetan EAJ alderdi bozkatuena izan zela gogoratu du, nahiz eta aitortu duen herritar batzuen babesa galdu dutela, eta, horregatik, konpromisoa hartu du «urruntze» hori eragin duten esparruak «zuzentzeko». Autokritika egitetik harago, gobernatzeko zilegitasuna duela adierazi du Gonzalezek, horretarako behar den babesa lortu duen hautagai bakarra dela gogoratuta. «Gobernatzeko eskubidea lortzen du gehiengoa duenak. Horrela ulertzen dut nik politika: guztientzako gobernatu behar da, ez gizartearen zati bat baztertuta». Uste du arabarrek ongi ikusten dutela EAJren eta PSEren arteko gobernu akordioa, eta «elkarlanerako gobernantzaren» bidetik jarraituko duela hitzeman du, Vox ez gainerako alderdiekin akordioa eta elkarrizketa sustatuta. «Arabak ezin du hutsera salto egin; ezin du konfrontazioan oinarritutako gobernu bat izan», ohartarazi du. Gobernu formula «kontinuista» izango dela azaldu du, eta baztertu egin du «norabide aldaketa erradikalak» egitea, herrialdearentzat «atzerapausoa» izango liratekeela eta. «Populismoa eta konfrontazio politika nagusi diren garai hauetan, uste dut politika egiteko modu hau defendatzea bereziki garrantzitsua dela. Guztientzat gobernatzea dagokit». Legealdirako erronkak zerrendatu ditu ondoren Arabako ahaldungai nagusiak. Besteak beste, garapen «bidezkoagoa» eta «orekatuagoa» lortzea erronka globala dela azaldu du, eta hor kokatu du industriaren «eraldaketa» egitea. Fiskalitateari dagokionez, azpimarratu du «adostasun politikoa» beharrezkoa dela erreforma fiskala egiteko, eta konpromisoa hartu du fortuna handiko zergari lotutako araua egiteko. Zaintza alorrean, berriz, etxeko arreta hobetuko duela hitzeman du, eta, besteak beste, zaharren egoitzetan plaza publiko gehiago sortzea eta «zaintza eredu» berri bat ezartzea agindu. Bestalde, gizon eta emakumeen arteko berdintasuna sustatzeko lanean jarraituko du gobernuak, eta berdintasunerako bosgarren foru planean jasotako irizpideak ardatz izango ditu, Gonzalezek jakinarazi duenez. Energia berriztagarrietan «adostasun politiko eta sozial handiena» lortzeko deia egin du EAJko hautagaiak, lurralde plan sektoriala oinarri hartuta. Uste du ezinbestekoa dela klima larrialdiaren aurkako borrokaren eta energia berriztagarrien inguruan «itun handi» bat egitea.


Summary: Inflazioak beheranzko bidean jarraitzen du. Energia iaz baino merkeago izateak eta elikagaien garestitzea moteltzeak %1,9ra jaitsi dute Espainiako inflazioa.

Prezioak igotzen ari dira etengabe, baina ez aurreko bi urteetan bezainbeste. Energia iaz baino merkeagoa egoteak eta elikagaien prezioek igotzeari uzteak beheranzko bidean jarri dute inflazioa. INE Espainiako estatistika institutuak uztailaren 12an emango du Hego Euskal Herriko datua, baina %3,5etik %2ren ingurura jaistea espero da, maila horretara jaitsi baita Espainiako datua ere.

Zehazki, Espainian prezioak duela urtebete baino %1,9 handiagoak izan dira aurtengo ekainean. Tasarik txikiena da 2021eko martxoaz geroztik, eta maiatzekoa baino 1,3 puntu txikiagoa da.

Azpiko inflazioa ere txikitu da, baina ez hainbeste: bi hamarren, %6,1eraino. Azpiko inflazioak ez ditu elikagai freskoak eta energia kontuan hartzen, oso gorabeheratsuak izan ohi direlako, eta baliagarria da inflazioa jarduera ekonomikoan zein sustraitua dagoen ikusteko. Kasu horretan, oso sustraitua, tasa hori oso urrun baitago Europako Banku Zentralak ekonomiarentzat egokien ikusten duen %2tik.

Espainiako Ekonomia Ministerioak nabarmendu du Espainia dela euroguneko herrialde handien artean inflazio tasa %2tik behera kokatu duena. Horri esker, enpresek lehiakortasuna irabaziko dutela aldarrikatu du ministerioak. Berez, Eurostatek kontuan hartzen duen datua, inflazio harmonizatuarena, are beherago dago, %1,6an.

Espainiako Gobernuak bere neurriei egotzi dio inflazioa jaitsi izana. Astearteko bileran, zerga murrizketa horietako batzuk urtea amaitu arte luzatu zituen. Horien artean dago oinarrizko elikagaiek BEZ zerga ez pagatzea —horien artean daude ogia, irina, esnea, arrautzak, barazkiak, fruta, patatak, lekaleak eta zerealak—, eta, %10eko BEZa izan beharrean, %5ekoa izatea olioak eta pastak.

Alde handia erregaietan

Urte arteko inflazioa jaitsi izanaren arrazoietako bat erregaien merkatzea da. Iaz, Ukrainako gerraren eraginez eta eskasia handi baten beldurrez, bi euroren muga aise gainditu zuten: gasolioa, batez beste, 2,098 euroan salerosi zen Hego Euskal Herrian, eta 2,147 eurora iritsi zen gasolina. Egia da, ordea, prezio horretan hogei eta 25 zentimo arteko deskontua eman zutela Espainiako Gobernuak eta petrolio konpainiek.

Aurtengo ekainean, euro erdi merkeago dago erregaia. Zehazki, gasolioa 1,452 euroan salerosi da, eta gasolina, berriz, 1,627 euroan. Maiatzean baino zentimo bat garestiago daude, hori bai.

Noiz arte?

Litekeena da udako hilabeteetan inflazioak beheranzko bideari eustea edo %2ren inguruan jarraitzea, iazko hilabete beroetan jo baitzuen goia —%10,7, uztailean—, eta horiekiko aldea baita neurtzen dena. Baina udazkenean hasi zen apaltzen, argi geratu zenean Europak ez zuela izango energia eskasiarik, eta hilabete horiekiko aldea baliteke ez izatea hain txikia.


Summary: Errusiako jeneral Surovikin atxilotu dute ustez Wagnerren matxinadarekin lotura izateagatik. ‘The Moskow Times’-ek kaleratu du albistea, Defentsa Ministerioko gertuko bi iturri aipatuta. Kremlinek ez du haren atxiloketaren berririk eman. Kieven esanetan, armadak kilometro bat baino gehiago egin du aurrera frontean.

Errusiako presidente Vladimir Putinek barne garbiketa esanguratsu bat egin du armadan, joan den asteburuan Wagner talde paramilitarra matxinatu ondotik. Hain zuzen, Sergei Surovikin jenerala atxilotu dute ustez matxinadarekin lotura duelakoan, The Moskow Times egunkariak Defentsa Ministerioko gertuko bi iturri aipatuta atzo gauean jakinarazi zuenez. Larunbataz geroztik, Surovikin ez da jendaurrean azaldu, baina Defentsa Ministerioak ez du haren atxiloketaren berririk eman.

«[Surovikinekiko] egoera ez zen ona, batez ere agintariei dagokienez. Ezin dut besterik esan», esan zion iturrietako batek The Moskow Times-i. Bigarren iturriaren arabera, atxiloketa «Wagnerreko buruzagi Jevgeni Prigozhinen testuinguruan» egin dute. «Antza denez, [jeneralak] hark Prigozhinen bandoa aukeratu zuen, eta barrabiletatik heldu diote», gehitu zuen besteak. Surovikin non dagoen galdetuta, batek zera erantzun zuen: «Gure barne iturrietan ez dugu informazio hori komentatzen». Moskuko Eco irratiko zuzendari Alexei Venediktoven arabera, haren familiak ere ez daki non dagoen matxinadaz geroztik. Bada, Vladimir Romanov Errusiaren aldeko blogariaren esanetan, jenerala Moskuko Lefortovo behin-behineko espetxean giltzapetuta dago.

Horrekin lotuta, The New York Times-ek atzo kaleratu zuenez, Surovikinek bazekien Prigozhinek asmoa zuela Errusiako buruzagitza militarraren aurka matxinatzeko. Egunkari horrek AEBetako funtzionarioak aipatu zituen iturri gisa, eta adierazi informazio zerbitzua saiatzen ari dela argitzen Prigozhinek zer-nolako babesa izan zuen Errusiako armadaren buruzagitzan, eta Surovikinek joan den asteburuan Defentsa Ministerioaren aurkako matxinada prestatzen lagundu ote zuen.

Surovikin, Errusiako tropen buru ohia izan zena Ukrainan, buruzagi militar «errespetatua» da, eta Moskuren defentsa sendotzen lagundu zuen iaz Ukrainak Khersonen eta Kharkiven egindako kontraerasoaren ondoren, The New York Times-ek aipatzen dituen analisten arabera. Halere, buruzagi militarra urtarrilean ordezkatu zuen Kremlinek, eta Valeri Guerasimov ezarri zuen haren lekuan. Bere eragina, ordea, mantendu egin zuen gerra operazioen zuzendaritzan, eta militarren artean ezaguna da oraindik ere, New Yorkeko egunkariak gaineratu zuenez.

Kremlinek, berriz, gezurtatu egin zuen atzo The New York Times-ek kaleratutako informazioa, eta «espekulaziotzat» jo zuen. «Gertakari horien inguruak espekulazio eta uste asko izango dira orain. Nire aburuz, hori adibide horietako bat da», esan zuen Errusiako Gobernuko eledun Dmitri Peskovek.

Wagner kontrolatzeko operazioa

Mendebaldeak Kremlini atzemandako ahultasun zantzuak zokoratze aldera, Putinek Wagnerren kontrola bereganatzeko operazioa abiatu duela aipatu du The Wall Street Journal egunkariak. Ukrainatik kanpo, Errusiako talde paramilitarra ekintza militarrak egiten ari da Sirian, Afrika Erdiko Errepublikan, Malin eta beste zenbait herrialdetan ere.

Hori kontuan hartuta, Errusiako Atzerri ministrorde Sergei Verxinin Damaskora joan da Siriako presidente Baxar al-Assadi Putinen mezua helarazteko. Atzerri Ministerioko beste goi funtzionario batek, berriz, Afrika Erdiko Errepublikako estatuburu Faustin-Archange Touaderari deitu dio berriki; The Wall Street Journal-en arabera, Wagnerreko paramilitarrak armada pertsonalean ditu, eta diru kopuru bat ordaintzen dio Moskuri.

Putinek datorren larunbatera arteko epea eman die matxinadan parte hartu zuten Wagnerreko miliziei hauetako erabakiren bat hartzeko: «familia eta lagunengana itzuli», armadan sartu edo Bielorrusian erbesteratu. Prigozhinek, ordea, Bielorrusian erbesteratu zenetik ez du ezer esan Wagnerren kontrola mantentzeari buruz, eta behin baino gehiagotan adierazi izan du bere gizonek Defentsa Ministerioaren kontratuak baztertu egingo dituztela, New Yorkeko egunkariaren arabera. Putinek «traizioa» egotzi zion larunbatean orain dela hilabete gutxira arte aliatutzat zeukanari, Prigozhini.

Bada, Wagnerreko borrokalariak aurrerantzean ez dira Ukrainan ariko. Hala esan du gaur Errusiako behe ganberako defentsa batzordeko buru Andrei Kartapolovek. Azaldu duenez, matxinada saiakera baino egun batzuk lehenago, Defentsa Ministerioak jakinarazi zuen «borroka misioak egiten dituzten talde guztiek» kontratu bat sinatu behar zutela ministerioarekin, TASS Errusiako berri agentziak jaso duenez. Prigozhinek ezezkoa eman dionez horri, Wagnerrek ez du gehiago Ukrainako «operazio militar berezian» parte hartuko. «Hau da, [Wagnerri] ez zaio funtsik edo baliabide materialik emango», ziurtatu du diputatuak. Kremlinek, ordea, ez du erabaki horren inguruko baieztapenik egin.

Gerra frontean, aurrerapenak

Ukrainaren kontraerasoari dagokionez, Defentsa ministrorde Hanna Maliarrek gaur jakinarazi duenez, tropek kilometro bat baino gehiago egin dute aurrera, batez ere ekialdeko eta hegoaldeko zenbait frontetan; besteak beste, Donetsk eskualdeko Bakhmuten, non azken hilabeteetako borrokaldirik gogorrenak izan baitira, eta Zaporizhia probintziako Melitopolen eta Berdiansken. Ziurtatu du, halaber, indar ukrainarrek «galera handiak» eragin dizkiotela Errusiako armadari.

Bestalde, hamabira igo da Errusiako indarrek herenegun Donetsk eskualdeko Kramatorsk hiriko jatetxe bati egindako erasoan hildakoen kopurua; tartean hiru adingabe daude, hiriko alkate Oleksandr Gontxarenkok Kyiv Post egunkariari egindako adierazpenetan jaso dutenez. Misilekin egindako oldarraldiak, jendea hil ez ezik, 60 lagun baino gehiago ere zauritu zituen.

Atzo, gainera, Ukrainako armadak bi lagun hil zituen Donetsk eskualdeko Kirovski barrutian egindako eraso batean, bertako agintariek salatu zutenez, TASS Errusiako berri agentziaren arabera. Erasoa gertatu eta gutxira, Donetskeko herri errepublikako buruzagi Denis Puxilinek iragarri zuen beste zortzi lagun zauritu zirela; horietatik bost adin txikikoak ziren.


Summary: Irabia-Izaga eskolaren ituna eteteko prozesua ere, epaileek trabatuta. Batxilergoko ituna etetea erabaki zuen Nafarroako Gobernuak, Opus Deiren ikastetxe horretan ikasleak sexuaren arabera bereizten dituztelako. Redin-Miravalles ikastetxearen aldeko ebazpenean emaniko argudioak hitzez hitz errepikatu ditu auzitegiak.

Iragan astean Redin-Miravalles ikastetxe erlijiosoaren auziarekin egin bezala, Opus Deiren beste eskola segregatzaile baten ituna eteteko prozesua «behin-behinean» geldiaraztea erabaki du Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak: Iruñeko Irabia-Izaga ikastetxearena, hain zuzen. Ebazpen haren eta orain argitaratutakoaren artean apenas aldatzen den zentroaren izena, gainerako guztia hitzez hitz errepikatu baitute epaileek. Horren arabera, hezkuntza ituna eteteak «ondorio kuantitatibo eta kualitatibo oso nabarmenak» eraginen lizkioke eskolari, eta, «behin aplikatuta, oso zaila izanen litzateke atzera egitea, egiturazko ondorioak baitira».

Hala ere, gaurko ebazpenak, aurreko astekoak bezala, ez dio auziaren edukiari erreparatzen, formari baizik. Auzitegiak iragarri du «datozen hilabeteetan» helduko diola oinarrian dagoen gatazkari; alegia, ikasleak sexu bidez bereizten dituzten ikastetxeak diru publikoz finantzatu behar ote diren. Epaimahaiaren arabera, hezkuntzari dagozkionak «garrantzi sozial bereziko» auziak dira; «are gehiago babes berezia eskatzen duten alor subjektiboetan, hala nola ikasle adingabeei dagozkien kontuetan».

LOMLOEk zer dioen

Iragan urtarrilaren 27an, eta ikuskatze prozesu luze baten ostean, Irabia-Izaga eta Redin-Miravalles eskolen Batxilergoko ituna bertan behera uztea erabaki zuen Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak. LOMLOE Espainiako Hezkuntza legea aplikatuta hartu zuten erabakia, arau horren arabera, ezin baitira diru publikoekin finantzatu ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzten eskolak. Ituna kentzeko erabakiak Batxilergoko hitzarmenari soilik eragin zion, aurreko hezkuntza zikloetan —Haur Hezkuntzan, Lehen Hezkuntzan eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan— segregazioa «gradualki» bukatzeko prozedura adostua baitzuten ikastetxeetako zuzendaritza taldeek eta Hezkuntza Departamentuak. Batxilergoan, baina, ikasleak sexuka bereizten segitu zuten bi zentro horietan, eta gobernuak erabaki zuen ziklo horren finantzaketa publikoa etetea.

Erabaki horren aurka, helegitea aurkeztu zuten bai Redin-Miravallesko bai Irabia-Izagako guraso elkarteek, eta Nafarroako auzitegiak arrazoia eman die «behin-behinean». Hala ere, guraso elkarteei ohartarazi die berme finantzario bat aurkeztu beharko dutela, «hezkuntza itunak berekin dakarren laguntza publikoa adinako diru kopurua bermatzeko».

Ebazpen hau errekurritu daiteke Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusian bertan. Aurreko astean, helegitea jartzearen aurka azaldu zen Hezkuntza Departamentua, baina gaurko ebazpenean Nafarroako Auzitegiak kontrakoa jakinarazi du: alegia, gobernuak errekurtsoa jarriko diola Redin-Miravalles zentroari dagokion epaiari. Ikusgai da Hezkuntza Departamentuak auzibidera joko duen gaurko ebazpenaren kontra ere.