Summary: Riderrak ostalaritzako hitzarmenean sartzeko eskatuko dute sindikatuek. Laster hasiko dituzte lan itunen negoziazioak Hego Euskal Herrian. 1.200 euro inguruko soldata eta subrogazioa bermatzeko eskatuko dute

Glovo, Deliveroo eta gisako plataforma digitaletako banatzaileen lan baldintzak egonkortzera deitu dute sindikatuek. Epaitegiek autonomo faltsuak zirela aitortu eta soldatapekoak izan behar direla ebatzi ostean eta Espainiako Gobernuak sektore horri buruzko legedia indarrean sartu ondoren, ELAk eta LABek nabarmendu dute hurrengo urratsa behargin horientzako lan hitzarmena lortzea izan behar dela. Zehazki, ostalaritzako itunean sartu nahi dituzte. Sindikatuen ustez, une garrantzitsua da hori eskatzeko, laster hasiko baitira Hego Euskal Herriko lau herrialdeetako ostalaritza hitzarmenen negoziazioak, riderren egoera erregularizatzeko asmoz.

ELAk jakinarazi du ate hori irekitzeko aurreakordio batera iritsi dela Confebask Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako enpresarien elkartearekin. Sindikatu horrek du gehiengoa (%47) hiru lurralde horietako ostalaritza sektoreko mahaian. ELAk dagoeneko sinatu du lehen hitzarmen bat, zehazki supermerkatuentzako banatzaileentzat. 1.200 euroko hamalau ordainsaria jasotzen ditu lanaldi osoa egiten duten beharginentzat, subrogaziorako eskubidea aitortzen die, eta lan erreformaren aurkako klausulak jasotzen ditu, besteak beste. Ekainaren 24tik dago indarrean.

Ostalaritzarentzat lan egiten duten banatzaileen kasuan, ELAk azaldu du astelehenean deituko dituela Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako mahai sektorialak, lurralde bakoitzeko hitzarmenen soldatak, funtzioak, subrogazio eskubidea eta gainerako edukien aplikazioa negoziatzeko asmoz.

Bestelakoa da Nafarroako egoera. Han UGTk du gehiengoa (%42,34). Sindikatu horrek ere asmoa agertu du plataforma digitaletako banatzaileak lan hitzarmenetara batzeko. Helburu horrekin, LABek kanpaina bat abiatu du Riders por derechos plataformako langileekin batera. Zehaztu dute riderrak lurraldeko ostalaritza ituneko hirugarren kategorian edo taldean sartu nahi dituztela. Horrek suposatuko luke 1.123 euroko hileko soldata oinarria, lanaldi osoko beharginen kasuan. Horrekin batera, hitzarmenean subrogaziorako eskubidea bermatzeko eskatuko dute eta riderren lan espezifikoari erantzuten dion erregulazioa txertatzeko, besteak beste.

Autonomoen kuotak

Lan hitzarmenaz gain, behargin horien egoera fiskala erregularizatzeko eskatzen ari dira sindikatuak. Azpimarratu dute haietako askok errenta aitorpenak autonomo gisa egin badituzte ere, Espainiako Gobernuaren legediak aukera ematen diela soldatapeko beste edozein langilek bezala aitortuak izateko, baita 2020ko errenta kanpainan ere. LABek gogoratu duenez, Nafarroako Ogasunak bi banatzaileri autonomoen kuotak itzuli dizkie: 3.000 eta 7.000 euro, hurrenez hurren.

Sindikatuek, halaber, gogoratu dute Espainiako Kongresuak onartu duen legediaren arabera plataformek abuztuaren 12ra arteko epea dutela langileen egoera erregularizatzeko, soldatapeko egiteko. LABek salatu duenez, enpresa horietako arduradunak «kaleratzeekin eta lanaldi murrizketekin beldurtzen» ari dira langileak.


Summary: ETB1ek Egunean Behin jokoaren finala emango du. Saio berezia egingo dute uztailaren 15ean. Biba zuek! saioko lantaldeak gidatuko du emankizuna.

Egunean Behin lehiaketako zazpigarren denboraldiko final sinkronizatua Biba Egunean Behin telebistako saio berezian eskainiko du ETB1ek, uztailaren 15ean. Xabier Sukiak eta Maddalen Arzallusek aurkeztuko dute inoiz telebistan egin den telefonoaren bidezko aldibereko lehiaketarik handiena. Eitb.eus-en eta EITBko YouTubeko kanalean ere jarraitu ahal izango da saioa.

Egunean Behin aplikazioa jaisten duen orok parte hartu ahal izango du lehen aldiz sakelakoak eta telebista lotuko dituen final handian. Hartara, ez dago lehiakide mugarik jokoan parte hartzeko. Gaur egun, 80.000 lagun inguruk dute aplikazioa sakelako telefonoan jarrita.

Opariak ere ez dira nolanahikoak izango: El Corte Ingles Viajesen eskutik irabazle nagusiak 2.000 euroko bidaia txartela irabaziko du, nahi duenenean nahi duen tokira joateko. Eta parte hartzaileen artean 1.000 euroko beste txartel bat zozketatuko dute, egoera berean bidaiatzeko.

Lau partida jokatuko dituzte finalean: lehen aldiz, galdetegi berdinak azalduko dira sakelako guztietan aldi berean (iluntzeko 21:15ean). Lehen hiru partidak parte hartzaile guztientzat izango dira; laugarren partida erabakigarrira, berriz, aurreko hiru partidetako 20 onenak pasatuko dira, baita gonbidatuetako bat ere (propio gonbidatuko baitute aplikazioko txapeldun bat 4. partidarako).

EITBLab ideia eta eduki berrien laborategiaren eskutik eta CodeSyntak enpresarekin aliantzan landu du EITBk Egunean Behin-en finala ETB1erako. Techno-taiment formatuarekin bide berri bat urratzea izan da EITBLaben asmoa: egun berean, ordu berean eta lehiaketa berarekin sakelakoa eta telebista lotzea eta milaka lagun lehia bizian jartzea.

Hartara, ETB1en arratsaldetan arrakasta handiz eskaintzen den Biba Zuek saioko lantaldeak moldatuko du Biba Egunean Behin berezia. Ezustekoz beteriko saioa izango da eta Euskal Herriko Egunean Behin zale guztiekin aldi berean jokoan hiru bikote gonbidatu ospetsu izango dituzte platoan, baita aplikazioak berak izan dituen txapeldunen bat ere.

2019ko martxoaren 4an sortu zenetik, Egunean Behin lehiaketaren arrakasta handituz joan da; denboraldi honetan, bataz beste, 60.000 lagun baino gehiago jokatzen ari dira egunero. Jokoaren helburu nagusia da euskarazko joko batean parte hartuz ondo pasatzea euskaraz. Izenak dioen bezala, lehiakide bakoitzak partida bakarra jokatzeko aukera du egunean.

Egunean Behin familia handituz doan heinean, sortzaileek erronka berriak dituzte jomugan. Oraingo honetan, herritarren jakintza, trebezia eta matematiketarako abilezia neurtuko dituzten galderak ez ezik, euskal gaiekin lotutakoak prestatu dituzte, herri ikuspegitik egindakoak beti ere.

Telesail berri bat, uztailaren 15ean

Egunean Behin-en finala emango duen gau berean, ETB1ek telesail berri bat estreinatuko du: Beti mugan. EITBren webgunean zenbait argazki jarri dituzte eta iragarri dute honakoak izango direla aktore protagonistak: Elena Irureta, Mikel Laskurain, Iker Galarza, Miren Gaztañaga, Itziar Aizpurua, Amancay Gaztañaga, Mikel Ibarguren eta Xabier Jabato Lopez. COVID-19 gaitzik ez duen Euskal Herriko herri bakarra Aldabe da, eta fikziozko herri horretan garatuko dira telesailaren tramak. «Umorea da gaixotasun kutsakor bakarra», dio off-eko ahots batek telesailaren iragarkian. Jone alkateak (Elena Irureta) erabakiko du Aldabe herria ixtea: ezingo du inork bertara sartu, ez bertatik atera. Pausoka ekoiztetxearen telesail bat da. Zuzendaria Jabi Elortegi da —makina bat telesail zuzendu ditu Euskal Telebistarentzat—.


Summary: Positibo tasa %4ra igo da Hego Euskal Herrian. Beste 268 positibo atzeman dituzte diagnostiko probetan.

Birusaren transmisioari dagozkion azken datuen berri eman dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak. Atzo, Osakidetzak eta Osasunbideak 6.584 diagnostiko proba egin zituzten COVID-19a detektatzeko, eta 268 kasu positibo atzeman zituzten horietan. Hala, positiboen ehunekoa %4 izan zen Hego Euskal Herrian, azken egunetako batez bestekoaren gainetik.

Lurraldez lurralde, Gipuzkoan, 89 kasu detektatu dira; Bizkaian, 87; Nafarroan, 51; eta Araban, 32.

Hegoaldeko osasun sistemek argitaratutako informazioaren arabera, une honetan, guztira, 119 lagun daude gaitzagatik erietxeraturik, bezperan baino bost gutxiago. Zehazki, horietako 78 gela arruntetan daude, eta ZIUetan, berriz, 41 daude.


Summary: Udaltzain izateko euskara eskatzea baztertu zuen ebazpenari helegitea jarri dio Irungo Udalak. Helegitea «bi bidetik» egin asmo duela adierari zu Udalak, EAEko Justizia Auzitegi Nagusian bertan, eta Espainiako Auzitegi Gorenean.

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi zituen maiatzean Irungo Udalak hamabi udaltzain postutarako ezarritako hizkuntza eskakizunak, euskaraz ez dakitenentzat «diskriminatzaileak» zirela argudiatuta. Irungo Udalak gaur iragarri duenez, helegitea jarri dio ebazpenari auzitegi horretan bertan zein Espainiako Auzitegi Gorenean.

Ekainaren 3an iragarri zuen Udalak helegitea jarriko zuela. Gaur adierazi du dagoeneko egin duela eskaera EAEko Justizia Auzitegi Nagusian. Zehaztu dutenez, «behar diren agiriak» aurkeztu dituzte, «helegitea bi bidetik egiteko: autonomikoa eta estatukoa. Orain EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak hitz egin beharko du, helegiteek aurrera egiteko han bertan, edo Auzitegi Gorenean», Udalaren arabera.

Haserrea

Maiatzaren 10ean, eman zuen EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak hautsak harrotu dituen epaia. Ebazpenaren arabera, herritarrek eskubidea dute administrazioarekin euskaraz aritzeko, baina nahikoa dela «jendeari arreta egiten dion udaltzainetako batek» euskaraz jakitea; hori argudiatuta, ezeztatu egin zuen lan deialdian euskara beharrezkotzat jotzea.

Hizkuntz Eskubideen Behatokiak eta Euskalgintzaren Kontseiluak hurrengo egunean erantzun zioten: «gogor» gaitzetsi zuten epaia, eta azpimarratu zuten litekeena zela horren bidez eskubideen urraketa «betikotzea». Behatokiko zuzendari Agurne Gaubekaren arabera, epaia Irungo herritarren hizkuntza eskubidearen aurkako erasoa izan zen: «Herritarren hizkuntza eskubideak bermatuko badira, horretarako langile gaituak behar dira, eta langile elebidunak dira herritar guztiei zerbitzua eman diezaieketenak».

Kontseiluko idazkari nagusi Paul Bilbaok epaia «esku hartze bortitza» izan zela salatu zuen, eta juridikoa ez baizik «politikoa» zela adierazi zuen. «Euskararen normalizazioa galgatzeaz gain, euskara bigarren mailako hizkuntza asmoa erakusten du, eta, ondorioz, euskaldunak bigarren mailako herritar bihurtzekoa. Elebakarren pribilegioak ustezko eskubide bihurtu nahi ditu, horrek guztiak herritarren eskubideen urraketak betikotuko baditu ere».

Miren Etxebeste Irungo Euskara zinegotziak esan zuen «harrigarria eta kezkagarria» dela «diskriminatzailetzat» hartu izana udaltzain izateko euskaraz jakitearen betekizuna.

ELA sindikatuaz argudiatu zuenez, epaiak herritarren hizkuntza eskubideak urratzen ditu. Eta euskarari eragin dakiokeen kalteaz ohartarazi du: «Epai hau administrazio publikoko zerbitzuetan eta gestioetan euskararen erabilera normalizatzearen aurka doa, eta administrazioko beste eremu batzuetan aplikatzeak dagoeneko arduratzeko modukoa den euskararen egoera okertzea eragingo luke».

Eusko Jaurlaritzak adierazi zuen hizkuntza eskakizunak betetzen zuela legedia, herri administrazioetan euskararen erabilera normalizatzeko prozesua arautzen duen dekretuak diolako udaltzain izateko lanpostuak lehentasunezkoak direla, jendaurrekoak direlako, eta, beraz, funtsezkoak direla «herritar guztien hizkuntza eskubideak bermatzeko». Gaineratu zuenez, babesa emango zion Irungo Udalari, helegitea jarriz gero.

Xabier Isasi Balanzategi EHUko irakasleak adierazi zuenez, epai hori «adibide argigarria da erakusteko fronte juridikoak nola erabiltzen duen estatuko eta autonomia erkidegoko legeria euskararen normalizazioa eragozteko».

Maiatzaren 23an, epaiaren aurka protesta egiteko, 200 bat pertsona batu ziren Bilbon, Auzitegi Nagusiaren eraikinaren aurrean. Euskalgintzaren Kontseiluak antolatu zuen elkarretaratzea, Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez! lelopean.


Summary: Torturaren gaineko ikerketa ofiziala egiteko eskatu diote Nafarroako Gobernuari. Torturaren Aurkako Nazioarteko Eguna da bihar, eta Nafarroako Torturatuen Sareak herrialdeko mila inguru torturatuak eta bi hildakoak gogoratu ditu: Mikel Zabalza eta Antonio Goñi. Goñi etxarriarra 1970ean 18 egunez gupida gabe torturatu egin zuten.

Nafarroako Torturatuen Sareak ekitaldia berezia egin du gaur arratsaldean, Nafarroako Parlamentuaren aurrean, Torturaren Aurkako Nazioarteko Egunaren bezperan.

Mikel Sotok aurkeztu du ekitaldia, eta, esan duenez, hamarkadotan guztiotan poliziek «mila lagun inguru» torturatu dituzte Nafarroan.

Antonio Goñiren kasua

Kasu horien artean, torturaren ondorioz hildako bi nafarren kasua gogoratu dituzte. Mikel Zabalzaren eta Antonio Goñi etxarriarraren irudiak erakutsi dituzte ekitaldian aurki. Goñik bere buruaz beste egin zuen, Burgosko prozesu garaian tortura latzak jasan ostean.

Bere kasua ez da ezaguna, Hori irudikatzeko, hasieran bere argazkia estalita zegoen, eta Gloria Bosquek Goñiren istorioaren berri eman duenean, agertu da bere irudia.

1970eko abenduan, Burgosko epaiketaren aurkako manifestazio batean hartu zuen Donostiako Alde Zaharrean, eta bere lagunekin batera geratu egin zuen polizia armatuak, identifikatu asmoz. Ez zeraman berekin nortasun agiririk, atera berri ziren tabernan ahaztu zuelako. Atxilotu eta 18 egunez ez zuten bere berririk izan lagunek. Gupida gabe torturatu zuten. Eskuetan azazkal guztiak atera egin zizkioten. «Denetarik egin ziotela esan zuen». Bizitakoa jasan ezinik, santomasen bezperan desagertu egin zen eta, bere buruz beste egin zuen. Istorio hori gogoratu du Gloria Bosquek —bera ere frankismo garaian bitan torturatu zuten—.

Haatik, ekitaldian gogoratu dutenez, tortura sistematikoa izan da diktadura ostean ere bai, hala trantsizioan nola ondoren. Mikel Zabalzaren arreba Idoiak gogora ekarri du pasarte ezagun bat ekitaldian: Mikel anaia desagertuta zela, ama Guardia Zibilak Intxaurrondon (Donostia) duen koartelera joan zela semeaz galdezka, eta han semea «objektu galduen bulegoan» bilatzeko esan ziotela.«Bertsio ofiziala ihes egiten saiatu zela zen. Eskuburdinekin ibaira salto egin zuela».

Marilo Gorostiaga 1994ean atxilotu eta torturatu zuten. «Burua estali zidaten. behin eta berriz esaten nien ez nuela ezer egin. Soto hartako ziegatan oihu lazgarriak entzun nituen. Behin eta berriz jo ninduten eta poltsa jarri. Biluztu ninduten. Inoiz ez dut hainbeste beldur pasa, hil egin nahi nuen». Testigantza lazgarri hori kontatu du eta gogorarazi du halako istorio lazgarri ugari daudela. «Guztiek kontatzen duten zerbait torturaren izurrigarrikeriaz»-

Jon Patxi Arratibelen kasuarekin jarraitu dute: 2011n atxilotu eta torturatu zuen Guardia Zibilak. Aztnugal sinatu zuen poliziek aurrean jarritako deklarazioa; hau da, laguntza, alderantziz. Operazio hartan atxilotutakoei arrazoia eman zien Estrasburgoko auzitegiak, eta hirutan zigortu du Espainia tortura salaketa ez ikertzeagatik.

Sareak biktimak aitortzeko eta erreparazioa emateko eskatu du. Kasuak argitara ateratzeko, eta halakoak berriro gertatuko ez direla bermatzeko galdegin dio Nafarroako Gobernuari. «-Tortura jasan dugunok aitortza behar dugu. Instituzioei dagokie gertatutakoa onartzea», aipatu du Jorge Txokorra sareko kideak.

Iragan legealdian Nafarroako Gobernuak tortura ikertzeko deialdi bat ireki zuen, baina Auzitegi Nagusiak atzera bota zuen. Dena den, sareak aldarrikatu du garrantzitsua dela Nafarroako Gobernuak ikerketa ofizial bat egitea «giza eskubideen urraketa larri horrek lurraldean izan dituen ondorioen argazki osoa eskaintzeko».


Summary: «Udazken beroa» iragarri dute merkataritzan. ELAk eta LABek historikotzat jo dute merkataritzan deituriko grebaren jarraipena. Digitalizazioa kaleratzeak egiteko «aitzakia» bezala erabiltzea egotzi diete kate handiei

Udazken eta neguko denboraldia «beroa» izango da Hego Euskal Herriko merkataritzan. Arropa saltokietan izango da bereziki, eta usteak ez du zer ikusirik etortzeke dauden moda joerekin. Izan ere, ELAk eta LABek mobilizazio asko iragarri dituzte uda osterako merkataritzaren sektorean. Langileen lan baldintzak okertzen ari direla salatu dute, batez ere jardunaldiak murriztuz, eta saltoki handiak digitalizazioa aitzakia bezala erabiltzen ari direla dendak ixteko. Era berean, nabarmendu dute egun lan hitzarmen ugari negoziatzen ari direla, eta jarrerak «oso urrun» daudela.

ELAk eta LABek greba eguna deitu dute Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako merkataritzan. ELAk du gehiengoa sektorean eta bi sindikatuen artean %80tik gorako ordezkaritza dute. «Historikotzat» jo dute jarraipena, eragina gorabeheratsua izan zen arren. Zara, Cortefiel edo Carolina Herrera bezalako dendek itxi dute, baina beste batzuk ireki egin dute. «Gaur egun langile batekin edo birekin ireki dezakezu denda. Era berean, badakigu Araba, Bizkaia edo Gipuzkoatik kanpoko langileak ekarri dituztela, eta langile eta arduradun askok presioak jasan dituztela greba ez egiteko. Behin behineko langileek batez ere», azaldu du Marije Fernandez ELAren merkataritza ordezkariak.

Bilbon eginiko manifestazioaren aurretik egin ditu adierazpenak. Donostian eta Gasteizen ere egin dituzte mobilizazioak. Manifestazio koloretsuak izan ziren, hein handi batean emakumez osatuak. Merkataritza sektore oso feminizatua da. Jai giroko piketeak egin dituzte, saltokien atean dantza egin eta musika ozen jarriz. Ez da istilurik egon, eta hainbatek pertsiana jaistea eta tarte batez ixtea lortu zuten. Antolatzaileek beherapen sasoiaren lehen eguna aukeratu zuten deialdirako, ikusgarritasun handiagoa lortu eta «min» egiteko.

Bilboko manifestazioa CEBEK Bizkaiko enpresarien egoitzaren aurrean bukatu da, eta hari zuzendu zaizkio deitzaileak. Egun hainbat lan hitzarmen ari dira negoziatzen, eta bertan eragin nahi dute. «Lan itun asko iraungiak daude, oso zahartuta. Digitalizazioa bezalako prozesu berriak sartu behar dira, eta baldintzak duindu. Digitalizazioa iritsiko bada, lan baldintzak duintzeko izan behar du. Mahaian ez bagaituzten entzuten kalean aurkituko gaituzte», aurreratu zuen Irati Sienra LABeko merkataritza arduradunak.

Merkataritzan lan hitzarmen asko daude, eta egia da asko aspaldian berritu gabe daudela. Ehungintza salmentarena da zabalduenetako bat, eta hura 2015ean berritu zuten azkenekoz Bizkaian; 2017an, Gipuzkoan; eta Arabakoa iazko abenduan amaitu zen. Larru eta oinetakoen salmentakoa, esaterako, 2007an amaitu zen Bizkaian. Sindikatuek lurraldeetako patronalekin negoziatzen dituzte itunak. Cecobi Bizkaiko merkatalgintza patronalak ez du grebaren baloraziorik egin.

Lan hitzarmenen auzia gatazkaren arrazoietako bat da, baina sindikatuek gehiago aipatu dituzte. «Ezin da onartu milioika euroko irabaziak dituzten multinazional handiak patrikak betetzen jarraitzea eta langileen lan baldintzak ez hobetzea», salatu du Fernandezek. Sienrak eredu bat jarri du: «Langile askori lanaldiak murriztu dizkiete. Digitalizazioarekin lan ordu asko soberan dituztela esaten diete. Bada orduan baldintzak hobetzeko baliatu dezatela, lanaldiak murriztu eta soldatak hobetuz».

«Mamua» ikusgai LABeko ordezkaria oso grafikoa izan da mobilizazioaren arrakastaren arrazoia azaltzean: «Mamua datorrela ikusten du jendeak». Mamua, hein handi batean Internet bidezko salmenten zabalkundea da eta kate handiak denda fisikoetan hartzen ari diren erabakiak: «Digitalizazioa aitzakia bat da. Argudio horren azpian lan erregulazio pila bat abian jartzen ari dira».

Merkataritzaren sektoreko azken lan gatazka ezaguna H&M arropa denda katearena izan da. Hego Euskal Herrian 47 kaleratze egiteko asmoa plazaratu zuen eta hainbat denda ixtekoa. Langileek hilabete luzeko greba egin zuten, eta azkenean, Fernandezen hitzetan, «nahi zutenek bakarrik» utzi dute lana. Espainian abian jarritako erregulazioak Hego Euskal Herrian eragin txikiagoa izatea lortu zuten sindikatuek, ELAk bereziki. Sindikatuaren ordezkariaren iritziz, aurrekari horrek piztu egin ditu sektoreko langileak. «Gako handi bat izan da. Estatu mailako erabaki bat zen, eta hemen hari buelta ematea lortu dugu. Langileen lorpen bat izan da, eta besteak animatu ditu».

Sindikatuek, halaber, nabarmendu dute beraien eskaerak ez doazela saltoki txikien aurka, aurkakoa baizik. Sierna: «Haien biziraupenaren alde ari gara. Saltoki txikiek aurrera egiteko beste merkataritza eredu bat sustatu behar da. Merkataritza langileekin gertatzen ari dena gatazka sozial bat da. Kaleratzeak geldizteko eta kalitatezko enplegua sortzeko neurriak behar ditugu». Zentzu horretan erakunde publikoen inplikazioa eskatu zuten.


Summary: PCRa egitera deitu dituzte ekainaren 12tik Mallorcan izandako 16 eta 19 urte artekoak. Agerraldiarekin loturiko kutsatu kopurua nabarmen handitu da azken egunean: 49tik 126ra.

Ikasturtea bukatutakoan Mallorcara egindako bidaian piztutako agerraldia gero eta gehiago ari da larriagotzen. Eusko Jaurlaritzak 49 positibo jakinarazi zituen atzo; gaur argitu du 126 direla, oraingoz. Horiek horrela, agerraldia kontrolatzea helburu, baheketa are gehiago zabaltzea erabaki du Osakidetzak. PCRa egitera deitu dituzte azken bi asteen, ekainaren 12tik, Mallorcan izan diren 16 eta 19 urte arteko gazte guztiak. Testak bihar eta etzi eginen dituzte, eta Osakidetzaren ardurapeko zentro guztietan dago horretarako aukera.

Jaurlaritzak jakinarazi duenez, baheketan parte hartzeko, premiazkoa da aldez aurretik hitzordua eskatzea. Bihar zabalduko dute horretarako aukera. Nork bere osasun zentroan eska dezake, edo telefono bidezko arretara deitu.


Summary: Hominido mota berri bat aurkitu dute Ekialde Hurbilean. ‘Nesher Ramla Homo’ izena eman diote aurkitutako populazioari. Gizaki modernoekin batera bizi izan zirela uste dute adituek

Giza eboluzioaren puzzle korapilatsua osatzeko pieza berria mahai gainean dago. Nazioarteko ikertzaile talde batek ostegun iluntzean Science aldizkarian aurkeztutako datuen arabera, duela 120.00-140.000 urte inguru, orain arte ezezaguna zen Homo generoko populazio bat Ekialde Hurbilean bizi izan zen. Aurkeztutako emaitzen arabera, arrasto horiek neandertalen arbasotzat har daitekeen hominido mota berri bati dagozkio. Garezur baten arrastoak dira Nesher Ramla izeneko aztarnategian (Israel) aurkituakoak: garezurraren goiko aldeko zati bat, beheko baraila eta hortz bat. Ikertzaileek azaldu dutenez, hezur puskak ikusi eta berehala konturatu ziren oso desberdinak zirela orain arte aurkitutako beste edozein arrastoren aldean. Izan ere, hezurren ezaugarriak ez datoz bat gizaki modernoek dituztenekin. Aitzitik, neandertalen eta denboran arkaikoagoak ziren hominidoen ezaugarriak antzeman dizkiote aurkitutako garezurrari. Horregatik, eta datazioa zein inguruan aurkitu diren tresna litikoak kontuan hartuta, Homo mota baten aurrean daudela uste dute adituek: Nesher Ramla Homo izena eman diote. Gizaki modernoei lotuta ageri ohi diren harrizko tresnekin batera aurkitu dituzte arrastoak, Levallois izeneko teknikarekin landuak. Garai eta inguru berdinean zeuden Homo sapiens espezieko gizakiekin batera bizi izan zirelako susmoa dute ikertzaileek, eta litekeena da horien arteko trukaketa kultural eta biologikoa gertatu izana. Proposatu dute gutxienez 100.000 urtez parean bizi izan zirela Ekialde Hurbilean. Aurkikuntza lagungarria izan daiteke gaur egungo gizakien zuhaitz ebolutiboa argitzeko. Izan ere, duela 750.000-125.000 urte inguru gertatu zena argitzeko zailtasun nabarmenak dituzte paleoantropologoek. Tarte horretan, nahasmen handia dago Homo generoko espezie desberdinei dagokienez. Aurretik zeuden hominidoei Homo erectus deitu izan zaie, eta Homo sapiens eta Homo neandertalensis agertu bitartean Afrikan eta Eurasian bizi izan ziren hainbat hominido Homo heidelbergensis izenaren pean ezagutu izan dira orain arte, zehaztasun gehiegirik gabe. Asteon aurkeztutako arrastoek, nolabait, hutsune hori argitzen lagun dezakete. Orain arte finkatuen dagoen jokalekuaren arabera, oro har, neandertalak Europan agertu ziren, eta Homo sapiens-ak ondoren iritsi ziren kontinente zaharrera, Afrikatik aterata. Orain, ordea, proposatu dute aurkitu duten populazioa neandertalen aurrekoak izan zirela. Espezie bakarra Orain arte, ezaugarri morfologiko bereziak zituen arrasto bakoitzari espezie bat atxiki zaio gehienetan, baina gero eta zalantza gehiago daude irizpide horren inguruan. Horregatik, hain zuzen ere, egileek ez dute espezietzat hartu aurkitutako azken arrastoa; horren ordez, Homo mota bati buruz hitz egin nahi izan dute. Hortik datorkio, hain justu, Nesher Ramla Homo izendapen bitxia. Egile horien irudikoz, giza eboluzioaren ohiko ikuskera aldatu beharra dago, azken urteetan pilatzen ari diren ebidentzien abaroan. Hori guztia argitu ahal izan da azken urteetan biderkatu diren analisi genetikoei esker, bai fosil arrastoena zein gaur egungo gizakiena. Horien arabera, gaur egungo gizakiek neandertalengandik jasotako ondare genetikoa ere badaukate , eta horrek esan nahi du bai gizaki modernoak bai neandertalak hibridatu zirela, normalean biologian espezietzat hartzeko erabili ohi den irizpidea urratuz: ondorengo ugalkorrak sortzeko gaitasuna, hain justu.


Summary: Aske geratu da Valerie Bacot, bere erasotzailea hiltzegatik auzipetutako emakumea. 2017an atxilotu zuten Bacot, lehenik ugazaita eta ondoren senarra izan zuena hiltzeagatik. 12 urte zituenetik jasan zituen haren abusuak. Epaimahaiak lau urteko zigorra jarri dio, baina ez du espetxera joan beharko.

Mende laurdenez jasan zituen Valerie Bacotek lehenik ugazaita eta ondoren bikotekide izan zuen gizonaren erasoak, 12 urte zituenetik, tiroz hil zuen arte. 2017an atxilotu zuen Frantziako Poliziak, Daniel Poletteren hilketagatik. Urtebete egin zuen espetxean Bacotek, eta behin-behinean aske utzi zuten. Astelehenean hasi zuten haren aurkako epaiketa Chalon-sur-Saoneko epaitegian, eta gaur amaitu da. Errudun jo du epaimahaiak, eta lau urteko kartzela zigorra ezarri dio, baina horietatik hiru bete beharrik gabe; horrez gain, tratamendu bat jarraitu beharko du hiru urtez. Hala, eta aurrez behin-behineko espetxealdian urte bat egina duenez, aske eta lekukoen txalo artean irten ahal izan du auzitegitik.

Fiskaltzak ere bost urteko kartzela zigorra eskatu du, baina horietatik espetxean bakarra igaro dezala galdeginez. Akusazioko abokatuak onartu du bere bikotekidearen «biktima» izan zela akusatua. Bezperako saioan deklaratu zuten psikologoek ere argi utzi zuten Bacotek ez zuela «senarra hil beste aukerarik».

Polette ugazaita zuenean hasi ziren erasoak, Bacotek 12 urte zituela, eta ordutik etengabeak izan ziren. 17 urterekin haurdun geratu zen Bacot, eta amak etxetik bidali zuen. Hala, haurdun eta nora jo ez zekiela, ordurarte ugazaita izan zuenarekin joan zen bizitzera. Lau seme-alaba izan zituen Poletterekin, bortxaketen ondorio, eta azken urteetan prostituitzera behartu zuen. «Bacotek ez zuen hil behar izutzen zuen gizona, baina ez dugu ahaztu behar zer egin zion Daniel Polettek, eta hori kontuan hartu behar dugu zigor eskaria egiterakoan», adierazi du Eric Jallet fiskalak. Akusazioaren eskaria entzun duenean konortea galdu zuen Bacotek.

Erantzuleak

Azken urteetan Bacotek jasandakoa ekarri du gogora Janine Bonaggiunta defentsako abokatuak, eta nabarmendu beste batzuk izan zirela gertatutakoaren erantzuleak: «Bacotek ez zukeen hemen egon behar, berak [Polettek] egon behar zukeen; bera zen bortxatzailea, bera proxeneta. Hari lagundu zioten guztiek ere hemen egon beharko zuketen, Bacoten gurasoek, instituzioek».

Bonaggiuntak gogora ekarri du Polettek urtebete egin zuela etxetik kanpo, sexu eraso batengatik zigortu zutenean. «Baina aske geratu zenean otsoa artegira itzuli zen, eta guztia berriz hasi zen». Amak etxetik bidali zuenean, Poletterekin bizitzera joan zen Bacot, baina erasoak ez ziren eten. «Komunean ezkutatzen zen, haurrek ikusi ez zezaten. Ezin zuen ezer egin, beldur zen salaketa jartzen bazuen zer gerta zitekeen», gaitzetsi dun abokatuak.

Bacotek hasieratik aitortu du Polette hil izana, baita azaldu ere hark alaba bortxatuko zuen beldur zelako egin ziola tiro. «Ez zuen bere buruaren defentsan egin, ez zukeen inoiz halakorik egingo beregatik, baina bai alabarengatik, hura babestearren egin zuen. Ez zen ohartu Polette hil zuenik gorpua ikusi zuen arte», azaldu du Bonaggiuntak. Abokatuaren esanetan, hainbat herrialdetan emakumeek tratu txarrak jasan dituztela frogatzen denean, ez dute egun bakar bat ere igarotzen espetxean: «Guk ere aurrera egin beharko genuke».

Bacot errugabe jotzeko eskatu du Nathalie Tomasini abokatuak ere, eta aurrekari bat ezartzeko eskatu dio epaimahaiari: «Epai honek bidea zabaldu behar die Bacoten antzeko egoeran dauden emakumeei. Aurrera egin behar dugu».

Auzi saioaren amaieran, akusatuak berak hartu du hitza eta barkamena eskatu die bai bere seme-alabei, baita Poletteren senideei ere, eta esan du «aurrera egin ahal izatea» dela bere helburu bakarra, «gertatutako guztia gainditzeko».

Jacqueline Sauvagerenaren antzekoa da Bacoten kasua. Tomasini eta Bonaggiunta izan ziren Sauvageren abokatuak ere. Emakumeari hamar urteko kartzela zigorra ezarri zioten bere senarra hiltzeagatik. Bacoten kasuan bezala, Sauvagek ere tratu txarrak jasotzen zituen. 2016an Frantziako presidenteak indultua eman zion eta genero indarkeriaren aurkako ikur bilakatu zuen. «Justizia sistema motelegia da, eta toleranteegia tratu txarrak eragiten dituztenekiko. Egoera hori da emakumeak beren erasotzaileak hiltzera bultzatzen dituena», azaldu du Bonaggiuntak AFP agentziari eskainitako elkarrizketan.


Summary: Tratamendu psikiatrikoan zegoen gizon batek hiru pertsona hil ditu labanez Wurzburgen. Hainbat pertsona zauritu ditu erasotzaileak hiriko erdialdean, kalean zegoen jendearen aurka ausaz eginez.

Arratsaldean gertatu da erasoa, 17:20ak aldera. Laban handi bat zuen pertsona batek, Alemaniako Wurzburg hiriko erdialdean zegoen jendearen kontra jo du, ausaz. Hiru pertsona hil ditu eta beste hainbat zauritu. Agintariek esan dutenez, erasotzailea somaliarra da eta tratamendu psikiatrikoan dago.

Hankutsik zegoen 24 urteko erasotzailea. Bavariako agintarien arabera, hainbat lege hausteengatik atxilotua izan zen lehen ere, eta egun batzuk zeraman psikiatra batekin lanean.

Erasoaren bideoak asko zabaldu dira sare sozialetan.

Bavariako Barne arduradunaren arabera, ez dago zantzurik erasotzailea islamismoarekin lotzeko.


Summary: Tiroz eraso diote Ivan Duque Kolonbiako presidentearen helikopteroari. Ez da zauriturik egon, helikopteroa blindatuta baitzegoen. NBE eta AEEk erasoa gaitzetsi dute.

Ivan Duque Kolonbiako Presidentea helikoptero batean zihoala tiroz eraso diote, presidenteak berak sare sozialen bidez adierazi duenez. Kolonbiako Cucuta hirian jazo zen gertaera, eta presidenteaz gain, helikopteroan zihoazen Diego Molano defentsa ministroa, Daniel Palacios barne ministroa eta Silvano Serrano Norte Santander departamentuko gobernadorea. Hiriko aireportuan lurreratzen ari zela eraso zioten helikopteroari. Hala ere, ez da zauriturik egon.

Presidenteak adierazi duenez, «atentatu koldar baten biktima» izan da, eta helikopteroa gotortuta zegoelako irten dira bizirik. Era berean gehitu du Gobernuak ez duela atzera egingo: «Tinko mantenduko gara narkotrafikoaren, terrorismoaren eta talde kriminalen aurkako borrokan». NBE Nazio Batuen Erakundeak eta AEE, Amerikako Estatuen Erakundea ere erasoa gaitzetsi dute.


Mendizale bat hil da Araban

Summary: Mendizale bat hil da Araban. Ondoez batek jota hil da Aiaran, gauez ibilbide bat egiten zebilen bitartean.

Gaur gauean gertatu da. Gorobelen ibilbide bat egiten zebilen 48 urteko gizona, beste lagun batzuekin. Ondoezak jota lurrera erori da mendizalea, eta bihotza gelditu zaio. Lagunak erreanimatzen saiatu diren arren, ez dute lortu, eta larrialdi zerbitzuak heldu direnerako hilda zegoen.


Summary: Motorzale bat hil da istripu batean, Mungian. Motorrak eta beste hiru autok elkarren kontra jo dute. Errepidea itxi behar izan dute.

BI-631 errepideko 23. kilometroan jazo da ezbeharra, 12:30ak aldera. Furgoneta batek eta bi autok elkarren kontra jo dute, eta baita motorrak ere. Motor gidaria larri zauritu da, eta berarekin zihoan laguna momentuan hil da. Larrialdi zerbitzuak bertaratu dira istripua gertatu den lekura, baina iritsi direnerako kopilotua hilda zegoen. Gidaria berriz, helikopteroan eraman dute Gurutzetako ospitalera. Errepidea moztu behar izan dute.


Summary: 242 positibo berri atzeman dituzte Hegoaldean. Positibotasuna %3,1ekoa da. 31 lagun ospitaleratu dituzte koronabirusarekin Araba, Bizkai eta Gipuzkoan.

Atzo, guztira, 7.807 proba diagnostiko egin zituzten Hego Euskal Herrian, horietako 242k emaitza positiboa eman zuten. Hala, positibotasuna %3,1ekoa da. Herenegun %4ra iritsi zen, baina berriro apaldu da positibotasuna. Halere, zehaztekoa da herenegun baino 1.200 bat proba gehiago egin dituztela, tartean Mallorcako agerraldiarekin lotutakoak.

Bizkaian, 90 positibo atzeman dituzte, herenegun baino bat gehiago; Gipuzkoan 91, ostegunean baino lau gehiago. Araban eta Nafarroan, berriz, positibo kopurua apaldu da. Araban 22 atzeman dituzte, aurreko egunean baino hamar gutxiago; eta, Nafarroan 34, bezperan baino hamabost gutxiago. Hego Euskal Herrian bizi ez diren beste bost lagunek ere eman zuten positibo.

Osakidetzak emandako datuen arabera, ez dute pazienterik sartu ZIUn, baina 31 herritar ospitaleratu dituzte. Bestalde, Osakidetzak erran du Gasteizko Txagorritxuko ospitaleko ZIUn ez dutela gehiago Covid-19ak gaizkitutako pazienterik artatzen, iragan urteko ekainetik lehen aldiz.

Nafarroan ez dute paziente berririk hartu ospitaleetan; herenegun bezala, 21 paziente daude Nafarroako ospitaleetan, horietako zazpi, ZIUn.


Summary: Egiari Zor-ek esan du gaur aitortutako Estatuaren 35 biktimak «puzzlearen pieza txiki bat» baino ez direla. Gaur Eusko Jaurlaritzak torturak eta giza eskubideen urraketa larriak jasan zituzten 35 biktima aitortzeko egin duen ekitaldia «urrats garrantzitsua» dela aitortu dute, baina fundazioaren aburuz, ez da nahikoa.

Torturaren Biktimen Babeserako Nazioarteko Eguna da gaur, eta Eusko Jaurlaritzak modu ofizialean aitortu ditu 1960tik 1978ra bitartean torturak eta giza eskubideen urraketa larriak jasan zituzten 35 biktima Bilboko Euskalduna Jauregian egin duten ekitaldi batean: larriki zauritu zituzten 3 pertsona, poliziak eraildako beste 1, ondasunen aurkako eraso bat eta 30 torturatu.

Egiari Zor fundazioak aitortu du «urrats garrantzitsua» izan dela, «Estatuak hamarkadetan zehar euskal gatazka politikoaren inguruan baliatu duen indarkerien puzzlea» eraikitzen jarraitzeko. Baina hala ere, azaldu du gaurko ekitaldian egin den aitortza hori puzzle horretako «pieza txiki bat» baino ez dela. Dena den, azpimarratu dute, beharrezkoa dela horrelako aitortzak egiten jarraitzea.


Summary: Kaosaren erdian nagusitu da Julian Alaphilippe. Frantziarrak etapa eta lidertza lortu ditu Frantziako Tourrean, bi eroriko jendetsuk baldintzatutako aurreneko etapan. Oso urrundik jo du eraso erabakigarria. Lau segundo lortu ditu Primoz Roglicek gainsariei esker

Erorikoak izaten dira Frantziako Tourreko lehen asteko arrisku nagusia. Ia egunero joaten da txirrindulariren bat lurrera, tentsioaren poderioz. Ezbeharren mehatxua beti dago present. Alabaina, ezohikoa da etapa berean bi erorketa oso jendetsu izatea. Hasiera zitala izan du, bada, aurtengo Tourrak. Zaurituta irisi da helmugara Julian Alaphilippe (Deceuninck), baina irribarre zabala islatzen zuen haren aurpegiak, lehen etapa irabazi, eta hartara, maillot horia soineratu baitu. Hala, berdindu du jada azken hiru urteetan egindakoa:âgutxienez etapa bat irabazi eta lasterketako lidertzan izatea.

Konfiantzaren eta ausardiaren garaipena izan da, helmugatik 2,3 kilometrora egin baitu eraso, Fosse aux Loupseko igoerako maldarik gogorrenetan. Gurpiletik atera ditu aurkari guztiak, eta tinko eutsi dio aldeari. Zortzi segundora iritsi da erorikoek eta abiadak xehatutako tropela, Michael Matthews (Bike Exchange) buru. Hirugarren Primoz Roglic (Jumbo Visma) izan da; lau segundoko abantaila lortu du gainsiariei esker. Richard Carapaz (Ineos) hamahiru segundora helmugaratu da.

Galera hori hutsaren hurrena da, Miguel Angel Lopezek (Movistar) eta Emanuel Buchmannek (Bora) izan dutenarekin alderatuta:â1.49ra iritsi dira. Richie Portek (Ineos), berriz, 2.16 galdu du, 3.17 Simon Yatesek (Bike Excchange) eta 5.33 Alejandro Valverdek (Movistar); bere txarrean, ez dute sailkapen nagusia lehiatzeko asmorik.

Brestetik abiatu da aurtengo Tourra, eta sei txirrindularik osatu dute lehen ihesaldia:âIde Schellingek (Bora), Anthony Perezek (Cofidis), Danny van Poppelek (Wanty), Cristian Rodriguezek (Total), Connor Swiftek (Arkea) eta Franck Bonnamourrek (B&B Hotels). Kate motzean lotu ditu tropelak, eta ezin izan dute lau minutuko langa gainditu. Helmugatik 80 kilometrora, Schelling bakarrik irten da loriaren bila. Besteek hanka altxa dute, eta 68 kilometroren faltan harrapatu ditu tropelak.

Gauzak bare ziren multzo nagusian, harik eta ikusle batek eroriko jendetsua eragin duen arte. Telebistako kamerari begira zegoen, eskuan afixa bat zuela, eta haren kontra tupust egin du Tony Martinek. Aurre-aurrean ziren ziklistak libratu dira bakarrik domino efektutik, eta balazta sakatu dute, etenda gelditu direnei itxaroteko. Schellingek lasterketa buruan jarraitzen zuen, baina aguro irentsi du tropelak, behin Deceuninck erritmoa jartzen hasi denean. Holandarraren saiakera ez da hutsala izan, mendiko maillota jantzi baitu.

Ziklistak ziztu batean zihoazen bukaerako muinora bidean, eta halako batean, lurrera joan dira B&B Hotelseko bi txirrindulari. Beste sarraski bat eragin du eroriko horrek, eta nabarmen baldintzatu du etapa amaiera. Ziklista asko geratu dira moztuta, eta kokapena galdu dute beste askok; Mathieu van der Poelek (Alpecin), adibidez. Behar zen tokian zegoen, aldiz, Alaphilippe, eta errematea eman dio taldearen lana bikainari. Bihar bigarren garaipena kateatzeko aukera izango du, Mur de Bretagnen bukatuko den etapan.

Tourreko etapa abiatu aurretik, Demi Volleringek (SD Worx) garaipena lortu du La Coursen. Lasterketa horren zortzigarren aldia izan da, eta azkena, datorren urtetik aurrera emakumezkoen Frantziako Tourra bihurtuko baita. Brest eta Landerneau artean jokatu da, Tourreko etapa bezala, eta zortzi txirrindulariko esprint murriztu batean gailendu da Vollering, Cecilie Uttrup Ludwig (FDJ Nouvelle-Aquitaine) eta Marianne Vosen (Jumbo Visma) aurretik.


Summary: Danimarka eta Italia, Eurokopako final-laurdenetara. Danimarkarrek nagusitasun osoz irabazi diote Galesi: 0-4. Italiarrek, ordea, gogotik sufritu dute: 2-1 irabazi diote luzapenean Austriari

Danimarka eta Italia Eurokopako final-laurdenetan daude. Atzo sailkatu ziren, hurrenez hurren, Gales eta Austria kanporatuta. Danimarkarrek 0-4 irabazi zieten galesei Amsterdamen, eta, italiarrek 2-1 austriarrei, luzapenean, Londresen. Bi selekzioek gaur jakingo dute noren aurka jokatuko duten hurrengo kanporaketa. Danimarkak Herbehereak edo Txekiar Errepublika izango du arerio —Budapesten ariko dira gaur—, eta, Italiak, Belgika edo Portugal —Sevillan (Espainia) jokatuko dute gaur—.

Danimarkak egin zituen lehenbizi etxeko lanak. Gales nagusitasunez mendean hartuta egin zituen. Kasper Hjulmandek entrenatutakoek jada atzean utzi dituzte lehen partidan Christian Eriksenek izandako ezbehar larriak eragindako beldurrak. Finlandiaren aurka nabarmen geratu zen Eriksen arriskutik kanpo egonagatik ere, ez zeudela jokatzeko moduan. Horregatik, ulertzekoa izan zen galtzea. Baina Eriksenen inguruko berriak hobeak izan ahala, goraka egin dute nabarmen. Haien izarra indarberritzeak hauspotu ditu. Bigarren lehian agerian geratu zen: oso estu hartu zuten Belgika, eta azken minutuetan bakarrik etsi zuten. Azkenean, hirugarren ahaleginean, Errusiaren aurkakoan, lortu zuten susperraldia lehen garaipenarekin indartzea.

Atzo, jarraipena eman zioten goranzko joera horri, eta partida bikaina jokatu zuten. Hala, final-laurdenetan ariko dira, kanporaketa horretan azkenekoz aritu eta hamazazpi urtera: 2004ko Portugalgo Eurokopan izan zen azken aldia. Oso urrun dute oraindik 1992ko Suediako ekitaldian egindako balentria —Jugoslavia ordezkatu zuten azken unean, eta txapeldun izan ziren ezustean—. Baina bidean daude.

Galesek, ordea, azken ekitaldian baino bide laburragoa egingo du: finalerdiak jokatu zituen duela bost urte, eta bi koska gutxiago egingo ditu oraingoan. Itxura eskasa eman zuen atzo. Lehen ordu laurdenean baino ez zuen estutu aurkaria, Gareth Balek egindako korrikaldiei eta jaurtiketei esker. Baina Danimarka baloiaren jabe egin, eta Gales desagertzea; biak bat izan ziren. Gainera, segituan lortu zuten saria danimarkarrek: Kasper Dolbergek bikain bukatu zuen selekzio osoak egindako jokaldi landua, eta gol ederra sartu zuen area kanpotik. 27. minutua zen. Danimarka nagusi zen. Gales, ordea, ezinean ari zen.

Atsedenaldiak ez zuen ezer aldatu. Are gehiago, bigarren zatia hasi eta hirugarren minutuan bigarren gola sartu zuten daniarrek. Martin Braithwaite bizi-bizi joan zen eskuin hegaletik, eta erdiratu egin zuen, eta urrundu nahian, Neco Williamsek baloia eman zion Dolbergi. Hark ez zuen oparia pasatzen utzi, eta bigarrenez zulatu zuen atea. Minutu asko falta ziren, baina Danimarkak kontrolpean zuen partida. Eta halaxe izan zen amaiera arte. Eta amaitu, ezin hobeto amaitu zuen, azken minutuetan beste bi gol sartu baitzituen: Joakim Maehlek egin zuen hirugarrena, 88.ean, eta, Braithwaitek, laugarrena, 94.ean.

Italia, estu eta larri

Goruntz ari dira danimarkarrak, baina oraindik asko falta zaie italiarren parera iristeko: 31 partida daramatzate haiek galdu gabe, ia hiru urte. Hori gutxi balitz bezala, irabazi egin dituzte azken hamabi partidak. Gol bakarra sartu diote, hain zuzen, Austriak atzo sartu ziona. Gutxienekoa zen. Irabaztea eta sailkatzea zuten helburu, eta lortu egin zuten.

Baina gogotik sufritu zuten. Luzapenean gailendu ziren, lehen 90 minutuak hutsean amaitu eta gero. Federico Chiesak sartu zuen partidako lehen gola, 95. minutuan, eta Matteo Pessinak, bigarrena, 105.ean. Sasa Kalajdzicek sartu zuen austriarren gola, 114.ean. Ederki sufritu arren, Italiak laugarren aldiz jarraian jokatuko ditu Eurokopako final-laurdenak.


Horren & Merkea

Summary: Horren & Merkea.

Jo ta ke. Irabazi arte. Kontestu anitzetan baliatu izanak higatu ahala indartutako leloa, bere baitan hamaika borroka oihartzuntzen dituena. Ahots-kordak elkarren aurka dardarazi orduko garrasi forma hartzen duten bost hitzen segida. Bederatzi silaba eten elkarren jarraian, hiru lehen kolpean eta gero sei, beren intonazio markatu eta guzti. Hori da galdera. Zelan da posible? Urteak. Elkano Fundazioari ideia bururatu zitzaionetik, zuzendarien eta gidoilarien koordinazio lanera; Eusko Jaurlaritzaren, Gipuzkoako Aldundiaren eta Espainiako Gobernuaren diru laguntza eskaerak bete, onartu, ospatu eta gastatzeko beste denbora. EiTB-ren laguntzekin berdin, zenbat bilera egin behar ote diren halakoetan. Auskalo zenbat esku, buru eta ahots pelikula horren egikaritze bidean, zenbat galbahe mota, zenbat iritzi kritiko egoteko aukera. Eta inork ez du une batez burua altxatu edizio programatik, burua altxatu gidoitik, ipurdia altxatu aulkitik, errebelazio bat izan lo hartzear dagoen unean, eta esan: Ei, aizue, zer da egiten ari garen hau?

Agertokia aldatu da ustekabean. Eraberritu da atrezzoa, eta protagonistak ere ez dira lehengoak. Emakumezko ahotsez ari dira aldarrika denda handi baten ataurrean, lanuzteek ezertarako balio ez dutela nazkatzeraino aditu daitekeen garaiotan. Aurrez aipatutako bost hitzak lotu dituzte zintzurrera, bederatzi silaba markatu horiexek. Betiko hitz berberak dira; oraingoan, baina, oso desberdin belarriratu zaizkidanak.

Epizidade falta darielako izango da, akaso. Ez direlako hain erraz ezkontzen orain artean geure egin dugun iruditeria historikoarekin. Begiak itxi eta grebalariren bat irudikatzeko ariketa eginez gero, Euskalduna Ontziolako barrikaden su goria dakarkit gogoak. Metalaren sektoreko grebetara narama eta, azkenaldi honetan, ezinbestean, Aiaraldera. Begiak itxiz gero, buzodun gizonezkoak imajinatzen ditut errepidearen erdian eserita. Biraldutako bideoetan ikusitakoen tankerako munstro armatuak agertzen dira luze gabe, eta modu baketsuan eserita zeudenei jazartzen zaizkie borrazoka; sudurrak, eskumuturrak edo parean jarritako beste zernahi eta nornahi txikitzeko amorratzen.

Kolore berdeak hartu dio gain iluntasunari, Bizkaiko erresidentzietako langileen greba mugagabea baitaukat akorduan. 378 egun iraun zituen greba hura gainerako sektore feminizatuentzat hauspo izan zitekeela azpimarratzen zen orduan. Merkataritzaren sektorea da orain lurrikaratzen hasia dena, Internet bidezko salmentak handitzen ari direla argudiatuta, kate handiek dendak ixteari eta langileak kanporatzeari ekin baitiote.

Besteak beste, H&M-n suma liteke mugimendua. Bertako langileek arropa beltza eta musuko gorriak soinean zituztela Bilbon antolatutako moda desfilea izan zen zerbaiten iragarle. 2019an 1.200 milioi euroren irabaziak izan arren, estatu espainiarrean 26 denda ixteko asmoa agertu du enpresa suediarrak; 900 lanpostu baino gehiago suntsitu eta ehunka langileren lan-baldintzak are gehiago okertzekoa. Ezin ahantz liteke, aurrez ere prekarizatuta zegoen eremu bati buruz ari garela, non soldata baxuak eta lanaldi partzialeko kontratuak eguneroko ogi diren —ez soilik metaforikoki—.

Gessamí Fornerrek El Salto atarian egindako elkarrizketa batean bildu du apirilaren 22tik ekainaren 15era arte iraun zuen lanuztearen protagonistetako baten testigantza. Hunkituta suma liteke Patricia Babuglia, hizpide dugun enpresan hogei urte daramatzan langilea. Haserre kontatzen du lanaldi osoan zeuden langileak kanporatu nahi izan zituela enpresak, beranduago langile horiei kontratu partzialak eskaini eta enpresari komeni zitzaion ordu-tarteetan kokatzeko; «esku gehiago nahi dituzte eta ordu gutxiago, tetrisa beraiek nahi eran egiteko». Kontziliazio eskubidea kolokan jarri izana ere salatzen du; «amok enbarazu egiten diegu enpresei» .

Harro kontatzen du Babugliak 47 langileri eragiten zien EREa gelditzea lortu zutela, eta, Araban eta Gipuzkoan lanposturik jokoan egon ez arren, plantilla osoaren %90 mobilizatu zela. «Ekipo» hitza aipatzen du berak, eta ekipo hori izan zen, hain zuzen, akordioa sinatzea lortu bezain laster Guggenheim museora joan zena, greban zeuden garbitzaileei lekukoa pasa eta babesa adieraztera.

Elkarrizketa irakurri bitartean, ezin izan ditut burutik kendu bizi zuten lan gatazka ikusarazteko asmoz greban ari ziren dendarien aurretik aldarte lasaiz igaro eta erosketak egitera barrura sartzeko gai izan ziren herritarrak. Ez eta Primarkek Bilbon espainiar estatuko dendarik handiena zabaldu eta, biharamunean, hara joan ahal izateko jaiegun bat hartu zutenak ere.

Alternatibak ehuntzen dabiltzanengandik datorkigu azken galdera: zerbait garestia dela esan beharrean, zergatik ez hausnartu merkea den hori zergatik ote den horren merkea?


Summary: Gizon bat kalean hilda aurkitu dute Donostian, indarkeria zantzuekin. Ertzaintzak 32 urteko gizon bat atxilotu du heriotzarekin zerikusia duelakoan. Gaueko 1:30ak aldera aurkitu dute.

Bart gaueko 1:30ak aldera gizon baten gorpua aurkitu zuten Donostiako Lauaizeta kalean. Ertzaintzaren arabera, «indarkeria zantzu nabarmenak» zituen, eta jada atxilotu dute 32 urteko gizon bat heriotzarekin zerikusia duelakoan.

Hildakoa kalean bertan aurkitu zuten. Odol putzu handi bat zuen inguruan, eta handik metro gutxira zegoen autokarabana batean zegoen atxilotu duten gizona; arropan odol arrastoak zituen.

Ertzaintzak ikerketa bat zabaldu du, baina argitu du, lehen usteen arabera, elkar ezagutzen zutela biktimak eta erasotzaileak.


Summary: Hetsi dituzte bozkalekuak Ipar Euskal Herrian. Kontaketa egiten ari dira hauteslekuetan. Departamendu eta eskualde hauteskundeetako Pirinio Atlantikoetako parte hartzea joan den astekoa baino puntu batez gorago zen, tenore berean, 17:00etan: %32,65.

Departamendurako eta eskualderako bozen bigarren itzulia egiten ari dira gaur Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Izandako parte hartze biziki apalaren ondorioz, departamendurako hautagai bakarrak ere ez zuen lortu lehen itzulian hautatua izateko boz aski, eta bina hautagaitzaren arteko lehia izanen da Ipar Euskal Herriak dituen hamabi kantonamenduetan. Zentro eskuinak du irabazteko aukera gehien, baina EH Baik ere hautetsiak lor litzake kantonamendu batean edo bestean; zazpitan lehiatuko dira abertzaleak. Eskualderako, Alain Rousset gaur egungo presidente sozialista gailenduko dela espero da.

Bukatu da bozkatzeko epea Ipar Euskal Herrian: bozka bulegoak 18:00etan hetsi dituzte, eta kontaketarekin hasiko dira. Parte hartzea, berriz ere, baxua izango da gaur, baina Pirinio Atlantikoetan, 17:00etako datuen arabera, joan den igandekoa baino handixeagoa: %32,65. Joan den astean, ordu berean, %31,37 zelarik. Eguerdiko hamabietan bozka emana zuten hautesleen %16,12ak departamentuko bozetan. Joan den igandean, une berean, %14k zuten botoa emana.

Orduan, hiru hautesletik bi ez ziren bozkatzera joan. Bigarren itzulian zenbaki berdintsuak izanen direla aurreikus zitekeen, baina kantonamendu batzuetan dagoen lehiak hautesleak bozkatzera animatu dituela dirudi. Mezu hori zabaltzen saiatu dira aste osoan zehar ezkerreko abertzaleak. Zure bozak gauzak alda ditzake lelopean, parte hartzearen garrantzia azpimarratu nahi izan du EH Baik. Zentro-eskuinaren kontra lehiatuko dira leku gehienetan, Hendaiako kantonamenduan izan ezik: alderdi sozialistako hautagaiak izanen dituzte parean. Sozialistak EELV eta Generationen babesarekin aurkeztu ziren kantonamendu horretara, eta komunisten babesa ere eskuratu dute bigarren itzulirako. Gainerako kantonamenduetan, ikustekoa izanen da lehen itzulian Frantziako ezkerrarentzat bozkatu zuten hautesleek, zentro-eskuina pasa ez dadin, bigarrenean EH Bairi ematen dioten.

Astean zehar, bozka kontsignak zehazten aritu dira indar politikoak, ezer argirik erran gabe. EELVk eta Generationek «elkartasunaren eta ekologiaren balioak ahal bezain ongi defendatzera» deitu dituzte hautesleak. Baina horien etiketarekin aurkeztu ziren hautagai batzuk argiago mintzatu dira: Bidaxune-Amikuze-Oztibarren Luzien Betbederrek, eta Uztaritze-Errobiko ibarrak-Urdazurin Jeremy Savatierrek EH Bai bozkatuko dutela erran dute. Mendialdean, komunistek ez dute bozka kontsignarik eman nahi izan: «Ez dugu sekula eskuinarentzat bozkatu», adierazi zuen Louis Labadot Mauleko (Zuberoa) auzapezak. «Hautesleek jakinen dute hautatzen».

Baiona 2 eta Baiona 3 kantonamenduetako lehiak ere interes berezia izanen du. Urteetan, PSren esku izan dira biak, baina, aurten, zentro-eskuina gailendu zaie Cristophe Martin - Juliette Brocard, eta Henri Etxeto - Florence Dupreuilh bikoteei. Ezkerreko gainerako hautagaien boz erreserbak balioko diela espero dute biek.

Lehen itzulian lortutako abantaila berarekin ibiliko direla espero dute zentro-eskuineko hautagaiek, Jean Jacques Lasserre departamenduko presidente izendatu ahal izateko.

Akitania Berrian, lehia gutxi

Lehen itzulian bozen %28,6 eskuratu zituen Roussetek. Ekologistekin batera osatu du gehiengoa azken sei urteetan, eta aurten ere aliantza eginen zutela espero zen, baina, azkenean, ez da Generation eta EELVren hautagaitzarekin batuko. Bozen %12 lortu zituen igandean Nicolas Thierryk. Eskuinean ere ez dute akordiorik lortu, eta bakoitza bere aldetik aurkeztuko da. Martxan alderdiko Geneviève Darrieussecqek bozen %13,71 lortu zituen lehen itzulian, eta Nicolas Florian Errepublikanoetako hautagaiak, %12,46. Eskuin muturrean, Edwige Diaz Batasun Nazionaleko hautagaiak bigarren lekua lortu zuen igandean, bozen %18,21 eskuratuta.


Hegoaldean 177 positibo atzeman dituzte

Summary: Hegoaldean 177 positibo atzeman dituzte. 5.604 proba egin ziren atzo; beraz, positibo tasa %3,2koa da.

Atzo 5.604 proba diagnostiko egin zituzten Hego Euskal Herrian, eta horietako 177ri atzeman zieten COVID-19a. Hala, positibo tasa %3,2koa da, atzokoaren parekoa.

Lurraldeka, Bizkaian atzeman zituzten positibo gehien: 83. Gipuzkoan, 43 izan ziren; Nafarroan, 36 eta Araban, 13. Hego Euskal Herrian bizi ez diren beste bi lagunek ere eman zuten positibo diagnostiko proban.

Ospitaleetako egoerari dagokionez, atzo zazpi lagun erietxeratu zituzten COVID-19arekin, eta ZIUetan 42 lagun daude oraindik, atzo baino bat gehiago.


Kaiku eta Tolosaldea, garaile Pasaian

Summary: Kaiku eta Tolosaldea, garaile Pasaian. KAE1 ligan irabazleak bi segundo atera dizkio etxeko ontziari, San Pedrori. ETE ligan, berriz, Tolosaldea eta Deusturen arteko buruz burukoa baieztatu da.

Hiru estropada eta hiru garaile. Horiek dira momentuz KAE1 ligako emaitzak. Gaur jada bandera bat irabazia zuen San Pedrok etxean jokatu du, Pasaian (Gipuzkoa), baina ezin izan du bigarren garaipena lortu, Kaiku azkarragoa izan baita. Sestaokoek 1.92 segundo atera dizkiote Libia-ri, eta sailkapen nagusian bigarrenak dira, San Pedro baino bi puntu gutxiagorekin.

ETE ligan bestelakoa da joera, eta geroz eta nabarmenagoa da bi direla liga irabazteko hautagaiak: Tolosaldea eta Deustu. Garaipen bana zeramaten, berdinduta zeuden sailkapenean, eta gaur ere bi ontzi horiek sailkatu dira lehen bi postuetan. Aurretik, Tolosaldea izan da.

Estropada arraroa izan da KAE1 ligakoa. Pasaiako badiaren barruko aldean jokatu dute, eta sei luze eta bost ziaboga egin behar izan dituzte. Kaikuk estropada ona egin du, eta azken ziabogan zazpi segundoko aldea zuen San Pedrorekiko. Etxekoek, ordea, ez dute amore eman, eta azken segundora arte borrokatu dira; azkenean, bi segundo eskaseko abantaila eskuratu du Kaikuk.

Hirugarren sailkatua Deustu izan da, hirugarren txandako garailea; 18 segundo ehunen atera dizkio San Juani. Laugarren izan dira Pasaiakoak, eta sailkapen orokorrean ere laugarren posturaino igo dira. Bosgarren Getaria izan da, seigarren Zumaia, eta estropadako galtzaile nagusia, berriz, Pedreña izan da. Mailaz igotzeko faboritoen artean daude Kantabriakoak, baina gaur irteera txarra egin dute, eta zortzigarren amaitu dute.

Buruz burukoa

Mutilek baino baldintza okerragoetan egin dute arraun gaur neskek. Goizean goiz hotza eta euria ziren nagusi Pasaiako badian. Ohikoa den moduan, mutilen distantzia erdia egin dute; gaur, beraz, hiru luze eta bi ziaboga. Estropada osoan nor baino nor ibili dira Deustu eta Tolosaldea, eta, azkenean, gipuzkoarrak izan dira garaile.

Hirugarren Hibaika izan da, Deustutik lau segundo eskasera, eta laugarren San Juan, ohorezko txandako azkena. Bosgarren Zumaia izan da, bigarren txandako garailea.


Van der Poel iritsi da Tourrera

Summary: Van der Poel iritsi da Tourrera. Azken metroetan jo du erasoa txirrindulari gazteak, eta sailkapen nagusian lider jarri da. Bere aitona zen Raymond Poulidorri eskaini dio garaipena.

Txirrindularitza zale asko zeuden une honen zain, eta gaur baieztatu da askoren ustea: errepidean ere gaitasun izugarriak dituen txirrindularia da Mathieu Van der Poel (Alpecin), eta onenen artean ere hori erakusteko gai da. Lehen parte hartzea du Frantziako Tourrean 26 urteko txirrindulariak —aurretik lau aldiz izan da munduko txapeldun ziklo-krosean—, eta bi etapa soilik behar izan ditu bere lehen erakustaldia emateko, gaur, Britainiako horman.

Etapa eta lidergoa eskuratu ditu. Esana zuen hori zela bere helburua aurtengo Tourrean, eta 2019an hil zen bere aitona Raymond Poulidorri eskaini nahi zizkiola. Hark hamalau urte egin zituen txirrindularitza profesionalean, eta txirrindulari bikaina izan zen arren, sekula ezin izan zuen elastiko horia jantzi.

Gaur, ez zituen aurkari makalak parean Herbehereetako txirrindulariak: Alaphilippe liderra, Roglic, Pogacar, Van Aert... luzea zen gaurko etaparen atzetik zebiltzanen zerrenda, baina protagonista bakarra, azkenean, Van der Poel izan da. Lehendabizi, hamabost kilometroren faltan jo du erasoa; aurkariak estutu nahi zituen, eta, bide batez, tarteko helmugako hamar segundoko gainsaria eskuratu. Azken igoera baino lehen harrapatu dute.

Eraso sorta azken bi kilometroetan hasi da, behin Britainiako hormara iritsi direnean. Van der Poelek argi utzi du kilometrok batzuk lehenago jotako erasoaldiak ez diola indar zipitzik ere kendu, berriz jo du, eta inork ezin izan dio eutsi haren pedal kolpeari. Bigarren izan da Tadej Pogacar (UAD) sei segundora, hirugarren Primoz Roglic (Jumbo), laugarren Wilco Kelderman (Bora) eta bosgarren lidergoa galdu duen Julian Alaphilippe (Deceunick). Etapako galtzaile nagusia Geraint Thomas (Ineos) izan da, gainontzeko talde buruak baino segundo batzuk atzerago heldu baita.

Zeresana eman duten bi etapa zailen ostean, bihar gizon azkarren txanda helduko da. Lorient eta Pontivy artean 183 kilometro egingo dituzte txirrindulariek, ia aldaparik ez duen ibilbidean. Kontuz ibili beharko dute erorikoekin.


Summary: EH Baik irabazi du Hendaia-Euskal Kostaldean, bozen %52,2 erdietsirik. Iker Elizalde eta Annie Poveda departamenduko kontseilari izanen dira datozen sei urteetan. EH Baik adierazi du azken urteetan eramandako «lanaren fruitua» izan dela. Abstentzioa %61ekoa izan da.

Sorpresa eman zuen lehen itzuliko emaitzak, EH Baiko hautagaiak gailendu baitziren Hendaia-Euskal Kostaldeko kantonamenduan, bozen %29,3 lorturik. Bada, bigarren itzulian baieztatu egin da koalizio abertzalearen emaitza: Annie Poveda eta Iker Elizalde (EH Bai) izanen dira departamenduko kontseilariak datozen sei urteetan.

Hendaiako, Urruñako eta Biriatuko (Lapurdi) herriak biltzen ditu Euskal Kostaldea kantonamenduak. Bigarren itzulian EH Bai koalizio abertzaleak bozen %52,2 lortu ditu, 3.110 bozekin. EH Baik adierazi du emaitza «historikoak» izan dituela. Parean izan dituzte departamenduko ezkerreko Chantal Kehrig-Cottençon eta Frederic Tranche hautagaiak: bozen %47,8 lortu dituzte, 2.850 bozekin. Halere, lehen itzulian bezala, abstentzio handia izan da: erroldatuen %39k eman dute boza.

Elizaldek «biziki baikorki» baloratu ditu emaitzak, baina abstentzioa izan du gogoan: «Emaitza historiko hitza ez zait oso egokia iruditzen, bereziki hainbesteko abstentzioa izan delarik». Dena den, argi du emaitzak «zilegi» direla: «Joko arauak berak dira denentzat, baina behar dugu hori kontuan hartu. Gure zeregina izanen da apaltasunez aritzea, herritarren bi herenak etxean egon baitira. Egunerokoan proiektuak eraman beharko ditugu, herritar guzien egunerokoa hobetzeko. Poliki-poliki galdu den konfiantza hori berreskuratzea izanen da erronka». Gainera, azken urteetan mugimendu abertzaleak eramandako lana zoriondu du: «Emaitza hau bada eramandako lanaren eta borrokaren fruitua, ezkerreko abertzaleek eraman dutena urteetan zehar. Lehengo astean esan genuen sorpresaz harrapatu gintuztela emaitzek, eta berretsi ditugu kolektibo bat egon delako lanean». Zehaztekoa da hiru herri biltzen dituela kantonamenduak: Biriatun eta Urruñan EH Bai nagusitu da; Hendaian, berriz, sozialistak. «Hiru herri dira, ez zen Hendaia bakarrik. Hendaian ere pozten gara, aldea murriztu baitugu», segurtatu du Elizaldek.

Chantal Kehrig Cottençon izan da azken kargualdian kantonamendu horretako hautetsia, eta «atsekabeturik» hartu ditu emaitzak. «Azkenean, herriko bozetako dinamika baieztatu da gure kantonamenduan, badu urte bat pasatu direla. Dena den, abstentzio handia izan da. Emaitzen zilegitasuna dudan jarri gabe, uste dut hautetsioi dagokigula benetan horri buruz gogoetatzea; lehen itzulian bezala, bigarrenean ere abstentzio handia izan baita», adierazi du. Departamenduko kontseilaritzaren «orrialdea itzultzen» du, beraz, Kehrigek. Dena den, Hendaiako emaitzekin kontent agertu da: «Hendaiarren %56k gure alde egin dute; gugan konfiantza dutela erran nahi du».

EH Baik, berriz, hau adierazi du ohar batean lortutako emaitzaren harira: «Emaitza hauek konfirmatzen dute terrenoko lanarekin segitu behar dugula. Alternatiben eta jendarte bidezkoagoaren eraikuntza ez da hautetsontzietan soilik lortzen. Gure engaiamenduarekin aitzina segituko dugu: kanpainan egin bezala, etxebizitza eskubidea aldarrikatzen segituko dugu, eta gurekin bat egiten duten guziei gurekin batzeko deialdia luzatzen diegu. Egunerokoan, karrikan, elkarteetan eta herriko etxeetan eramandako lanak bere emaitzak ekartzen ditu, baita abstentzioari aurre egiteko ere».

2015ean, abstentzio gutxiago izanik ere (%52,77), abertzaleek 3.322 boz lortu zituzten, aurten 3.110 lortu dituelarik. Departamenduko ezkerrak, berriz, 3.723 boz erdietsi zituen, egun baino kasik 1.000 boz gutiago.


Summary: Txekiak Eurokopatik kanpo utzi ditu Herbehereak. Ezustekoa eman du Txekiak, eta final-laurdenak jokatuko ditu Danimarkaren aurka. Holes eta Schick izan dira goleatzaileak.

Heldu da Eurokopako lehen ezusteko potoloa: Txekiak Herbehereak kaleratu ditu, eta final-laurdenetan izango da. Lehen zati parekatu baten ostean, bigarren zatian bi gol sartu dituzte irabazleek, eta final-laurdenak Galesi 4-0 irabazi zion Danimarkaren aurka jokatuko dituzte.

Jokoan, protagonistak izan dira hasieratik Herbehereak. Dumfries eta Depay buru, eurenak izan dira lehen zatiko aukerarik onenak, baina ez da atzean sartuta egon Txekia; ausart jokatu du, eta izan ditu aukerak. Argiena, 36. minutuan: De Ligtek atepean atera du Stekelenburg atezaina gaindituta zuen Baraken jaurtiketa bat.

Bigarren zatiaren hasieran, berriz, De Ligt izan da protagonista. Atzelariak falta gogor bat egin du Txekiaren gol aukera argi bat saihesteko, eta epaileak txartel gorria erakutsi dio. Erabaki horrek indarra eman die txekiarrei, eta orduan hasi dira neurketa kontrolpean izaten: hamar minutu geroago sartu du lehen gola Holesek, 67. minutuan, buruz.

Golaren ondoren ere erasotzen jarraitu du Txekiak, eta 79. minutuan heldu zaio ausardiak merezi zuen saria. Schick izan da goleatzailea. Gauzak hala, erabaki da Eurokopako lehen final-laurdena: Danimarka-Txekia.


Summary: Gilles Simeoni garaile Korsikako bozetan: aulkien gehiengo osoa izango du. Fa Populu Inseme zerrendak botoen %40,64 bildu ditu hauteskundeen bigarren itzulian, eta 63 eserlekutik 32 izango ditu Asanblean; Marcangeli eskuindarra izango da oposizioko burua, hamazazpi kontseilarirekin. Denera, hiru zerrenda nazionalistek botoen %67,97 eskuratu dituzte.

Gilles Simeoniren garaipena eztabaidaezina da. Aurten bakarrik aurkezteko erabakia hartu zuen, batzuentzat egokia, beste batzuentzat arriskutsua, eta agintari autonomistari era ezin hobean atera zaio apustu elektorala. 2017an hiru alderdik osaturiko koalizioak lortu zuena oraingoan gizon bakar batek lortu du: Fa Populu Inseme zerrendak botoen %40,64 bildu ditu, eta, hortaz, gehiengo osoa izango du Asanblean, 63 aulkitik 32. Hegemonia baten hasiera da gaur Korsikan gertaturikoa.

Simeonik agintaldi bakarra egin du uharteko boterean, baina sei urteko epe labur horrek balio izan dio herritarren artean mezu bat eta politika egiteko modu bat ereiteko, eta aurtengo bozetan lan horren fruituak jasotzeko. Lehen aldia da Korsikako alderdi batek bere kabuz parlamentuko eserlekuen gehiengo osoa lortzen duela, eta, hortaz, agintari autonomistak beste mugarri bat jarri du arrakastak besterik ezagutu ez dituen ibilbide politikoan; Bastiako auzapez kargua izan zen lehenik, uharteko agintea gero, mugimendu nazionalistako aliatuekin elkartuta, eta bakarkako bidea izan da azkenik, Korsikako presidente postura itzultzeko.

Elektoralki, Simeonik erabat astindu du uharteko taula politikoa. Lau talde parlamentario izango dira datorren legealdian Asanblean, eta horietako hiru nazionalistak izango dira; zehazki, bat autonomista, bestea independentista, eta azkena autonomisten eta independentisten artekoa. Horrek utzi duen testuingurua da mugimendu horretatik kanpoko sektore bakarra egongo dela oposizioan, Laurent Marcangeli Ajaccioko auzapeza buru duen eskuina.

2015ean, nazionalistak lehen aldiz irlako boterera iritsi zirenean, botoen %35,34 eta 24 aulki zituzten parlamentuan; datorren legealdian, berriz, 46 eserleku izango dituzte, hiru zerrendak elkartuta babesen %67,97 jaso baitituzte. Gorakada handia izan da, mugimenduko hainbat alderdi eta sektoreren lanaren ondorio dena, baina, azkenean, Simeoni izan da hori kapitalizatzea lortu duena, besteak beste, Korsikako presidente karguak eman dion ikusgarritasunari esker.

Inbestidura bozketa datorren ostegunean egingo dute, eta ikusteko dago gaurko garaileak hitzordu horretarako eta agintaldirako akordio bat proposatuko dien ordezkaritza lortu duten mugimenduko beste kideei. Bigarren itzuliaren aurretik, Simeonik jakinarazi zuen bozen ostean «gehiengo nazionalista batean egoteko bokazioa duten indarrei legealdirako kontratu bat» proposatuko diela Jean-Christophe Angelini autonomistari eta Paul-Felix Benedetti independentistari, baina orain, gehiengo oso bat dagoela kontuan harturik, hirurek beste modu batera ikus lezakete itun horren inguruan ados jartzea; betiere, testuaren edukia jakiteke dagoela.

Hain justu, kanpainan Angelini izan da Simeoniren gehiengo osoaren aurkako mezu gehien bidali dituen agintaria, eta hori eragozteko bigarren itzulitik kanpo geratu zen Jean-Guy Talamoni independentistaren zerrendarekin bat egitea erabaki zuen; batuketa hori 2015eko eta 2017ko Pe a Corsica koalizioari egindako erreferentzia bat ere izan da, gaurko lehiako zerrendak Avanzemu pe a Corsica izena izan baitu.

Apustuak, ordea, espero baino emaitza txarragoak izan ditu, soilik bi puntu egin baitute gora bigarren itzulian; Angelinik botoen %13,22 jaso zituen iragan igandean, Talamonik %6,9, eta bien zerrendak babesen %15,07 lortu ditu gaur. Denera, hortaz, zortzi kontseilari izango dituzte irlako parlamentuan, eta ikusteko dago diputatu horiek oposizioaren parte izango diren ala Simeonirekin adostasunetara helduko diren; edo biak. Zundaketen berri izan eta berehala, Angelinik aitortu du batasun hori «hutsegite bat» izan dela, baina ez du damurik agertu.

Benedetti, bakarrik estreinakoz

Mugimendu nazionalistatik, Benedettiren zerrendak ere ordezkaritza izango du Asanblean, botoen %12,26 bilduta sei aulki jaso baititu; Core in Fronte lehen aldiz sartuko da parlamentuan bere kabuz aurkeztuta, 2012ra arte Talamoni buru duen Corsica Liberaren parte izan baitzen, eta harrez geroztik ez zuelako ordezkaritzarik lortu. Haren kasuan ere, ikusteko dago zer jarrera izango duen Korsikako presidente karguan errepikatuko duenarekiko, iragan agintaldian oso kritiko agertu baitzen harekin.

Horiek horrela, mugimendutik kanpo ere ordezkaritza izango dute Korsikako Asanblean, Marcangeli eskuindarrarena izan baita boto gehien bildu duen bigarren zerrenda. Zehazki, Un Soffiu Novuk babesen %32,02 jaso ditu, eta, hortaz, hamazazpi kontseilari izango ditu parlamentuan.

Lehen postuan amaitu ez duen arren, Ajaccioko auzapezak lortu du bi itzulien artean herritar gehiago mobilizatzeko helburua betetzea, 2017an bi eskuinak zatituta baino babes handiagoa bildu baitu zerrenda bateratua aurkeztuta (+1,16). Zundaketen emaitzak jakin eta berehala, Marcangelik adierazi du «borrokaren oposizioa» izango dela harena 2028ra arte iraungo duen legealdian: «Ez dugu lortu gehiengoa konbentzitzea, baina etorkizunean borroka gehiago izango ditugu, eta horiek irabaziko ditugu. Orain, Simeoniri dagokio besteak entzutea».

Lehen itzuli arrakastatsuaren ostean, bigarrena ere ospatzeko modukoa izan da mugimendu nazionalistarentzat. Orain arte soilik batasunaren bidez iritsi da irlako agintera, baina zundaketek eta emaitzek agerian utzi dute zatituta ere horretarako gai izan direla; denera, hiru zerrendek botoen %67,97 bildu dituzte. 2017an, Pe a Corsica koalizioak babesen %56,46 jaso zituen, eta 63 aulkitik 41.


Summary: Hamabi kantonamenduetarik hamaikatan zentro-eskuina izan da garaile. Forces 64 zentro-eskuineko gaur egungo gehiengoa da nagusitu departamendu bozetan. EH Baik lehen aldiz Hendaiako kantonamendua irabazi du, eta bi kontseilari bidaliko ditu Paueko erakundera. Gauche 64 taldeko sozialistek bi kantonamendu historiko galdu dituzte Baionan, baita Hendaiakoa ere.

Jean-Jacques Lasserre gaur egungo Pirinio Atlantikoetako departamendu buruaren Forces 64 zentro-eskuineko gehiengoa garaile nagusi atera da departamendu bozetarik. Ipar Euskal Herrian, hamabi kantonamenduetarik 11tan zentro-eskuinak irabazi du. Lasserrek gehiengoa bermatua du Paueko kontseiluan. EH Bai alderdiko Iker Elizaldek eta Annie Povedak sorpresa ekarri dute, Hendaiako kantonamenduan abertzaleak nagusitu baitzaizkie sozialistei. Sozialistek, hain zuzen, Baiona 2 eta Baiona 3 aspaldian beren esku zituzten bi kantonamenduak galdu dituzte.

Nabarmentzekoa da parte hartze biziki apala izan dela, lehen itzulian bezala: %30 eta %40 artekoa kantonamendu kasik guzietan. Baxenabarre eta Zuberoan doi bat gehiago bozkatzera joan badira ere, Mendialdean salbu, bozkazaleen erdira ez da iritsi parte hartzea (ikusi emaitza guztiak hemen).

Mendialdea

Azken kargualdian departamenduko gehiengoan izan den Forces 64 eskuina gailendu da bozen %59,2 bildurik; Jean Pierre Mirande eta Annick Trounday Idiart izanen dira kontseilariak, 5.702 bozekin. EH Baiko Anita Lopepe eta Frantxoa Camus izan dituzte parean, eta, kantonamendu horretan, bozen %40,8 bildu ditu koalizio abertzaleak (3.980 boz). «Biziki kontent gara, segitzen ahalko baitugu hasi dugun lanean», erran du Annick Trounday kontseilariak.

Anita Lopepe EH Baiko hautagaiak bere azterketa egin du, gaur egungo gehiengoaren politika egiteko moldea begitan harturik: «Badakigu zein izanen den gure lana ondoko sei urteetarako: notabilismo eta klientelismo horren kontra lan egitea, ikusten baita sistema horren sareek oraino funtzionatzen dutela. Dolu bat baldin bada da abstentzionisten mobilizatzen ez dugula lortu argiki». Mezu bat bidali die, bestalde, EH Bairen alde bozkatzera deitu nahi ukan ez duten lehen itzuliko hautagai komunistei: «Beste egiaztapena da ezkerreko boz guziak ez direla gure hautagaitzarat itzuli. Argi eta garbi beharko dute bilana egin, bereziki Maule inguruko komunistek, bidea erraztu baitiote eskuinari. Politika soziala lantzen den erakunde batean ezberdintasuna egin lezake, hain zuzen, gurea bezalako ezkerreko indar batek».

Parte hartzea lehen itzulitik hiru puntuz emendatu bada ere, dena den, abstentzioa handia izan da: %49,94. Lehen itzuliari konparatuta, Forces 64ko hautagaiek kasik mila boz gehiago eskuratu dituzte bigarren itzulian, eta EH Baikoek kasik seiehun boz gehiago. Abstentzioak biei ere eragin die, duela sei urteko departamendu hauteskundeetan, Mirande-Trounday bikoteak 800 bat boz gehiago ukan zituztelako, eta Leonie Agergarai-Antton Kurutxarri (EH Bai) bikoteak mila boz gehiago.

Bidaxune-Amikuze-Arberua-Oztibarre

Bidaxune aldea, Amikuze eta Oztibarre kantonamenduan ere lehen lekua erdietsi du departamenduko Forces 64 eskuinak, behin-behineko emaitzen arabera. Jean Jacques Lasserre oraingo departamenduko kontseiluko presidentea eta haren kontseilari Anne Marie Bruthe gailendu dira, bozen %63,5 lorturik. Ondoko kargualdirako presidentetza berriz erdiesteko bidea irekia du, beraz, Lasserrek. EH Bai ere pasatu zen bigarren itzulira: bozen %36,5 erdietsi ditu Emilie Dubois eta Xabi Larralde bikoteak (2.659 boz).

Donibane Lohizune

Donibane Lohizuneko kantonamenduan Emmanuel Alzuri ea Patricia Arribas-Olano (Forces 64) nagusitu zaizkie EH Baiko Peio Etxeberri-Aintxart eta Leire Larrassari. %55,5eko emaitza egin dute Forces 64koek, kasik 900 boz gehiago lehen itzuliarekin alderatuta; abertzaleek bozen %44,5 lortu dituzte, 700 bat bozez emendatuta emaitza.

Angelu

Angeluko kantonamenduan, aldaketarik ez. Horra arte departamendu kontseilari ziren Forces 64ko Patrick Chasseriaud eta Nicole Darrassek bozen %58,8rekin eraman dituzte hauteskundeak, Gauches 64ko Florence Mazeres eta Jerome Piresen parean (%41,2).

Baiona 1

Baiona eta Angelu hirien zati bana barnebiltzen dituen Baiona 1 kantonamenduan Angeluko auzapez Claude Olivek eta Sylvie Meysenc baionarrak irabazi dituzte hauteskundeak (Forces 64), aitzina handiarekin (%65,1), gibelean utziz Gauche 64ko Bernard Marti eta Elise Wilbois (%34,9).

Baigura Mondarrain

Jean-Pierre Harriet eta Isabelle Pargade zentro-eskuineko (Forces 64) gaur egungo departamendu kontseilariek karguan jarraituko dute ondoko sei urteetan Baigura-Mondarrain eremuan, bozen %60,4 eginik. Parean zituzten EH Baiko Txomin Hiriart-Urruti eta Magali Lartiguek %39,6 egin dituzte. Hirriart-Urruti pozik agertu da hauteskunde hauetako emaitzarekin, duela sei urteko EH Bairen emaitzak hobetu dituztelako. «Kontent gara, zeren eta %3 gehiago egiten dugu eta 800 bozkazale gehiago». Ondoko sei urteetan, departamenduko Forces 64ko hautetsiek eginen dutena zainduko dutela adierazi du Hiriart-Urrutik: «Hurbiletik zainduko dugu egiten dutena eta ez utzi egiten nahi duten guzia, postu guzietan manuetan baitira».

Isabelle Pargade garailea bozkariaturik mintzatu da emaitzen ondotik: «Emaitza gogobetegarriak dira. Azken kargualdian eraman dugun lanaren emaitza da: terrenoko lana egin dugu, eta herritarrez hurbil izan gara, egiazko proiektuak aitzina eramanez. Baditugu proiektuak eramateko, hala nola etxebizitzaren inguruan, belaunaldi arteko bizitegi inklusiboak sustatzeko, besteak beste».

Uztaritze-Errobiko ibarrak-Urdazuri

Uztaritzeko kantonamenduan ere Forces 64 zentro-eskuina nagusi. Philippe Etxeberria Arrangoitzeko auzapezak eta Benedicte Luberriaga Azkaingo hautetsiak bozen % 58,2 lortu dituzte, lehen itzulitik 1.400 boz gehiago eginez. EH Baiko Santiago Kapendegi eta Joana Irigaraik, berriz, %41,8, lehen itzulian baino 1.100 boz gehiago eskuratu dituzte. Abstentzioaren ondorioa ikusi da kantonamendu horretan ere, garaileek duela sei urte baino 900 boz gutiago egin dituztelako eta abertzaleek 1.000 boz gutiago.

Baiona 3

Henri Etxeto eta Florence Dupreuilh Gauche 64ko kontseilariek kargua galdu dute 29 bozengatik. Forces 64ko Olivier Alleman eta Christine Lauquek bozen %50,27 egin dituzte (2.656 boz). Etxeto eta Dupreuilhek %49,73 (2.627 boz). Luzaz Etxeto sozialistak eskuetan zuen kantonamendua galdu du eskuineko gehiengoaren mesedetan.

Baiona 2

Baiona 2ko kantonamenduan gisa bereko aldaketa gertatu da. Juliette Brocard eta Christophe Martin orain arteko Gauche 64ko departamendu kontseilariek galdu dute kargua. Baiona eta Bokaleko udaletako gehiengoen zentro-eskuineko sustenguarekin aurkeztu dira Joseba Erremundegi eta Monia Evene-Mateo, eta haiek lortu dute garaipena; hor ere boz gutiregatik izan da. 88 bozeko aldea atera diete Paueko erakundera joanen diren kontseilari berriek aitzinekoei.

Errobi-Aturri

Errobi-Aturriko kantonamenduak ere kontseilari berriak izango ditu: Maider Behotegi eta Marc Saint-Esteven zentro-eskuinekoak, bozen %60,7rekin. Parean zituzten EH Baiko Mathieu Elgoien eta Martine Etxegoinek bozen %39,3 egin dute. Duela sei urte Alain Iriart Hiriburuko auzapezak (EH Bai) eskuin muturraren parean bigarren aldikoz irabazi zuen kantonamendua zentro-eskuinera pasatu da, ondorioz —ez zen EH Bairen etiketarekin aurkeztu eta kargualdi erdian utzi zuen kargua, Euskal Elkargoko lehendakariorde bilakatzearekin—.

Miarritze

Miarritze eskuin geldituko da. Forces 64 gehiengoko Max Brisson eta Martine Vals garaile atera dira bozen %53,73rekin, gibelean utziz Generations eta Berdeen sustengua zuten Mathieu Castaings eta Ana Ezkurra (%46,28).


Eskualdean, Rousset sozialista nagusi

Summary: Eskualdean, Rousset sozialista nagusi. Alain Roussetek atxiki du lehen lekua Akitania Berriko eskualdeko bozetan; hautesleen %39,65ek egin dute haren alde. Halere, abstentzioa %60koa izan da.

Alain Rousset sozialista gailendu da lehen itzulian bezala bigarren itzulian ere Akitania Berriko bozetan: bozen %39,5 bildu ditu. Azken kargualdian eskualdeko lehendakaria izan da Rousset. Iragan igandeko lehen itzulian, hautesleen %27,41ek hautatu zuten. Haren atzetik sailkatu ziren Edwige Diaz Batasun Nazionaleko hautagaia (%19,6), Genevieve Darrieussecq Errepublika Martxan-eko hautagaia (%17,4), Nicolas Thierry ekologista (%11,9) eta Nicolas Florian errepublikanoa (%9,6). Bigarren itzulian, bigarren lekua erdietsi du Batasun Nazionalak, Diazek bozen %19,1 lortu baititu; Nicolas Florian eta Nicolas Thierry izan ditu atzetik: bozen %14,2 bildu dituzte biek, eta azken geratu da Errepublika Martxan-eko Darrieussecq (%13).

Iparraldean, bestelako sailkapena

Ipar Euskal Herrian bestelako sailkapena erdietsi dute hautagaiek. Rousset sozialista da buru bertan ere (%36,8), baina atzetik Nicolas Thierry ekologista (%20,4) gelditu da. Ondotik heldu dira Darrieussecq (Errepublika Martxan), bozen %15,05 kausiturik, Florian (Errepublikanoak) bozen %14,6 bildurik, eta, azkenik, Diaz (Batasun Nazionala) bozen %13,2rekin.

Azpiko taulan irakur daitezke Ipar Euskal Herriko herriz herriko emaitzak, eskualdeko bozei dagokienez.


Summary: «Zentro-eskuinari begira, ezkerreko alternatiba ekologista sinesgarria da EH Bai». EH Baiko kidea da Xabi Larralde, eta Bidaxune aldea, Amikuze eta Oztibarre kantonamenduan hautagai izan da. Departamenduko bozen azterketa egin du.

Zein da Iparraldean departamenduko bozez egiten duzun bilana?

Hasteko, gure emaitzei begira, nahiko pozik gaude. Egiaztapen bat nabaritzen da: EH Bai Ipar Euskal Herriko hainbat tokitan agertzen dela zentro-eskuinari begira ezkerreko alternatiba ekologista sinesgarri gisa. Ikusten da ere Hendaiako kantonamenduan izan dugula aukera lehen izateko. Posizio horretatik badugu lan ondoko urteei begira, baina pentsatzen dugu gure posizioa indartzen ahal dugula, eta hori dugu erronka: zentro-eskuin horri alternatiba eraikitzea eta aldaketa egitea.

Abstentzio handia izan da. Parte hartzea %30 eta %40 artekoa izan da kantonamendu gehienetan —Mendialdean eta Bidaxune, Amikuze, Oztibarren pixka bat handiagoa izanik ere—.

Abstentzioaren datu hori kontuan izan behar dugu. Begi bistakoa da hainbat herritarrek mesfidantza erakusten dutela, ez dutelakoan gehiago sinesten bide horretatik gauzak aldatzen ahal direla, eta guk badugu erronka bat horretan: erakustea lokalki badela aukera gauzak aldatzeko. Dena den, abstentzioarena guk ere hurbiletik aztertu behar dugu.

2015ean EH Baiko kide Alain Iriart izan zen departamendu kontseilari. Kantonamendu horretan, aurten, zentro-eskuina gailendu da.

Errobi Aturriri begira, Alain Iriartek badu bere itzala, auzapez da Hiriburun [Lapurdi], aitzineko aldiko emaitzek partez, segurenik hori islatzen zuten. Baina erran behar da gure desmartxa kolektiboa dela; beraz, hor ez da aitzineko emaitza lortu. Besterik ez dugu: lana segitu eta gure proiektua indartu. Hor ere ezkerreko alternatiba izan gara, dena den.

Barnealdean EH Baik lortu ote du bere parioa?

Uste dut baietz. Bigarren itzuliari buruz erran behar da zentro-eskuinak anitz mobilizatu duela. Gure emaitzak txukunak dira, eta heldu gara kopuru eta ehunekoetan maila indartsu batetara, dudarik gabe. Hor ere aitzina segitu behar dugu, zentro-eskuin hori garaitu arte.

Oro har, zein izanen dira erronkak?

Boz kopuruan bigarren itzulian bozak irabazi ditugu, zenbait lekutan ez dugu lortu eremu ekologista-ezkertiarra gure alde erakartzen; parte esanguratsu batez gauzatzen da dinamika hori, baina, dudarik gabe, badira oraino eremu horretan bozkatzaile batzuk konbentzitzeko, ohartarazteko lekuan lekuko proiektuak eraikiz eraso neoliberal orokorrari erantzuteko bide bat badela.


Summary: Belgikak Portugal azken txapelduna kanporatu du. Belgikak eta Italiak elkarren aurka jokatuko dute final-laurdenetan, ostiralean.

Atsedenaldia iristear zela Thorgan Hazardek sartu duen gol batekin, Belgikak 1-0 irabazi dio Portugali Eurokopako final-zortzirenetan. Azkeneraino lehiatu dira portugaldarrak, baina ez dute berdinketaren gola sartu, eta azken txapelketako irabazleak etxerako bidea hartu du. Belgikak eta Italiak elkarren aurka jokatuko dute ostiralean.

Lehen zatian parez pare aritu dira bi taldeak. Gol aukera gutxi izan dira Hazardek 42. minutuan jaurtiketa bikain batekin Belgika aurreratu duen arte. Markagailuan aurretik izan den unetik, partida kontrolatu du Belgikak, tarteka, kontraerasora ateratzen saiatuz.

Bigarren zatian saiatu da Portugal markagailua berdintzen. Cristiano Ronaldok, ordea, ez du zorterik izan. Thibaut Courtois atezainak Ruben Dariasek buruarekin jaurti duen baloi bat gelditu du 82. minutuan, eta minutu bat geroago Raphael Guerreiro izan da Portugalen gola sartzear izan dena; jaurtiketak, ordea, zutoinean jo du.

Eguneko beste partidan, Txekiako Errepublikak ezustekoa eman du, eta Eurokopatik kanpo utzi ditu Herbehereak.


Kaleak hartzera, harrotasunez

Summary: Kaleak hartzera, harrotasunez. Gaur, harrotasunaren egunean, karrikak beteko dituzte LGTBI komunitateko kideek, eta berdintasunaren eta eskubideen aldeko aldarriak ozendu. Sexu askatasuna eta genero aniztasuna defendatuko dituzte, eta euren kontrako diskriminazio oro salatu.

Gaur da LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Eguna. Kolektibo horien eskubideen alde kaleak hartzeko eguna; berdintasuna aldarrikatzeko borroka eguna. Gehitu elkarteak onartu du eskubideen aitorpenean lortutako aurrerapausoak «ospatzen» dituela, baina «erabateko berdintasunean bizitzeko aldarrikapena egiten» jarraituko duela. «Euskal erakundeek LGTBI pertsonen duintasunerako eskubidea onartu badute ere, oraindik mekanismo eraginkorrak ezartzea falta da eskubide horiek bermatzeko».

Premiazkotzat jo dute Eusko Legebiltzarrak lege integral bat onartzea, eta eremu guztietan jarduteko beharra azpimarratu dute: «LGTBIfobia elikatzen duten jarrerei aurre egiteko, ezinbestekoa da sexu joeren eta genero identitateen errespetuaren alde lan egitea gizarteko esparru guztietan». Eskatu dute aldarrikapenak eraginkortasunez betetzeko beharrezkoak diren politika publikoak susta ditzatela.

Bestalde, herritarrei ere galdegin die sexu identitateen eta genero adierazpenen aniztasuna errespetatzeko konpromisoa areagotzea, «benetako berdintasunean bizitzeko eskubidea babestuz eta LGTBI pertsonen kontrako diskriminazio edo indarkeria adierazpenak baztertuz».

Gaurko mobilizazio nagusiak:

Bilbo. Manifestazioa egingo dute, 18:30ean, Moyua plazatik abiatuta.

Donostia. Manifestazioa izango da, 19:00etan, Bulebarretik hasita.

Gasteiz. Andre Maria Zuriaren plazatik abiatuko da manifestazioa, 19:00etan.

Iruñea. Manifestazioa antolatu dute, 19:30ean, Baluarteko plazatik irtenda.

Bizkaiko E28 koordinakundeak nabarmendu du harrotasunaren eguna «borroka eguna» dela. LGTB+ borroka klase borroka da lelopean hartuko dituzte kaleak. «Langile klaseko kide garen aldetik, ekoizpen baliabideak eta jabetza pribatua kendu dizkigute, eta, horrela, hamaika oztopori egin behar diegu aurre». Horrez gainera, Bilbao Bizkaia Harro izenarekin antolatutako jardueretan parte ez hartzeko deia egin dute. «Pride eredu horrek kapitalizatu eta merkantilizatu egiten gaitu; gure mugimendua despolitizatzen du».

Euskal Herriko Bilgune Feministak adierazi du biharkoa izan daitekeela «maitasuna eta harreman afektibo-sexualak nola eraiki eta elikatzen ditugun hausnartzeko eguna». Eta hauxe nabarmendu du: «Iraultza txiki-handiak eragin ditzagun, kolektiboan». Esan dute planto egin behar zaiola «normalizatzailea den sistema honi». LAB sindikatuak, berriz, mobilizatzera deitu du «lan munduak inposatzen dituen armairuak apurtzeko».

Trans legearen atarian

Espainiako trans legearen itzalpean dator LGTBI komunitatearen aldarrikapen eguna. Bihar onartuko du aurreproiektua Ministroen Kontseiluan, Unidas Podemosek eta PSOEk adostasuna lortu ondoren; hilabeteak egin ditu blokeatuta. Genero autodeterminazio kontzeptua izan da eztabaidagai nagusia.

Lege horren bidez, transek ez dute osasun arloko profesionalen eskuetatik pasatu beharko beren genero identitatea «baieztatzeko», eta, hortaz, nork bere identitatea zein den adieraztea nahikoa izango da maila administratiboan aldaketak egiteko. Adostu dutenez, hiru hilabeteko epean berretsi beharko dute. Legeak kanpoan uzten ditu hamalau urtetik beherakoak, migratzaileak eta binarioak ez direnak.


Diskriminazioz jositako errealitatea

Summary: Diskriminazioz jositako errealitatea. Hainbat herritan eta lurraldetan egin dituzte LGTBI biztanleriaren egoera ezagutzeko diagnostikoak, haien arazoak eta beharrizanak zein diren jakin eta horiei erantzun bat emateko. Ikusgaitasun falta sumatu dute azterketa horietan.

Toki eta talde bateko egoeraren errealitatea ezagutzea, argazki bat izatea, beharrezkoa da horri aurre egiteko estrategia eta politika eraginkorrak diseinatzeko; funtsezkoa da ertzean dauden horiei ahotsa ematea, eta haien beharrak antzematea. Horri tiraka egin dira Euskal Herrian hainbat LGTBI diagnostiko: kolektiboaren errealitatea erakutsi asmo duten ikerketak, udal nahiz lurralde mailan. Aldarte taldeak egin berri du Arabako LGTBI biztanleriaren errealitatearen inguruko azterketa, eta honela adierazi du Joseba Martinez de Gereñuk, ikerketa landu duten kideetako batek: «Egoerak hobera egin duen arren, oraindik ere diskriminazio mota ugari pairatzen dira Araban, eta horien inguruan lanean jarraitu behar da».

Esan du onartu behar dela «diskriminazio, sexismo» errealitate bat dagoela, eta LGTBI moduan agertzen direnek aurre egin behar dietela hainbat ondoriori, «diskriminazio eta eraso askori». Eta azpimarratu du: «Diskriminazioak egunero gertatzen dira; modu sotilean horietako asko. Sarritan, ez gara konturatzen. Pentsatzen dugu diskriminazioak bortitzak direla, eta soilik modu bortitzean agertzen direnean ohartzen gara testuinguru sexista batean bizi garela». Azaldu du biolentzia sexistak identifikatzeko zailtasunak sumatu dituztela, askok eraso moduan soilik ulertzen dituztelako horiek.

Martinez de Gereñuren arabera, hauteman dituzten diskriminazio gehienak espazio publikoan gertatu dira. Batzuk zerrendatu ditu: herrietan erreferenterik ez edukitzea, mespretxuzko begiradak, eskola jazarpena, ikusezintasuna eta ezkutatu behar izatea. Horrek guztiak «beldurrak eta bakardade sentipena» eragiten dituela azaldu du. Jokabide horiek antzeman dituzte, besteak beste, kalean, plazetan, tabernetan, eskolan eta kirol eremuan. Baita etxeetan ere, nahiz eta aitortu espazio pribatuan gertatzen direnak ez direla «hainbeste salatzen». Horiek horrela, ikusgaitasunaren beharra aldarrikatu du.

Bestalde, jakinarazi du badagoela aldea hirien eta herri txikien artean. «Herrietako alde positiboa da erasoak gutxiago gertatzen direla; zailagoa da, ez dago onartuta. Eta hiriek anonimotasuna eskaintzen dute; alde batetik ona da, jendea gai delako hirietan bere burua adierazteko herrietan gehiago kostatzen den modu batzuetan, beldur hori dagoelako. Baina, aldi berean, anonimotasunak modua ematen du erasoak gertatzeko; anonimotasuna erasotzaileentzat ere bada».

Diagnostikoan jaso dute, era berean, instituzioek nola erantzuten dioten errealitate honi, eta Araba osoan egiten diren jarduerak «bateratu» behar direla dio. Plan baten falta igarri dute, eta adierazi ezberdintasun handia dagoela Arabako kuadrillen artean. LGTBI politikak sustatzeko deia egin du: «Orain arte, ekintza orokorrak eta sinbolikoak egin dira: manifestuak, banderak jartzea, zebra bideak margotzea... Hori interesgarria da, noski, baina beste jarduera batzuk gehitu behar zaizkio: adibidez, hainbat espazio sortzea, jendea gai hauek jorratzera biltzeko, gogoetak egiteko eta elkar ezagutzeko». Baliabide gehiago eskatu ditu.

Aldarte elkarteak egina du Nafarroako LGTBI errealitatearen inguruko diagnostikoa ere. Lala Mujika aritu zen lan horretan, eta hainbat espaziotan bizi duten egoera aztertu zuen: osasunean, hezkuntzan, lan eremuan, espazio publikoan, kulturan eta kirolean. Denetan antzeman zuten diskriminazioa eta inklusio falta, maila ezberdinean bada ere. «Joera heterosexuala dago, oso agerikoa. Heterosexuala eta heteronormatiboa».

Mujikak azaldu du, aztertutakoaren arabera, lan arloa eta kirol ingurua direla aniztasunerako eremurik konplikatuenak. «Ikusezintasun handia dago hor, eta beldur handia». Horrez gainera, LGTBI pertsonentzat espazio publikoa norbera den moduan adierazteko eta azaltzeko «espazio zail bat» dela uste du: «Mespretxuzko begiradak-eta daude. Asko atera zen LGTBIfobia sotil hori, gizartean oraindik ere badagoena».

Bestalde, azaldu du LGTBI mugimendua Iruñean kontzentratua dagoela. Baliabideak mugatuak direla salatu du, eta zerbitzuak eta programak indartzeko beharra azpimarratu.

Herri mailako ikerketa

Sudergintza kooperatiba feministak ere egin ditu diagnostikoak. Errenteriako (Gipuzkoa) LGTBI biztanleriaren errealitatearen diagnostikoa egin zuten 2019an, eta Legorretakoarekin (Gipuzkoa) ari da orain Zuriñe Rodriguez ikerlaria. «Errenterian, sumatu genuen LGTBI komunitatea bazegoela, handia; baina komunitate horrek arazoak zituela». Ikusgaitasunaren kontua aipatu du: «Ez dira modu berean bistaratzen herriko parte ezberdinetan».

Horrez gainera, esan du ez zegoela leku espezifikorik kolektiboarentzat, euren arteko konexio askorik ez zegoelako. Eta, bestalde, hauteman zutela ez zutela hartu-eman handirik udalarekin eta instituzioekin.

Diagnostikoan hainbat esparru aztertu zituzten, eta aipatu du garrantzitsua dela azpimarratzea LGTBI komunitatea «oso plurala» dela. «Oso modu ezberdinean pairatzen dituzte LGTBI inguruko problematikak». Adibide bat jarri du: «Osasun eremuan, topatu dugu batez ere lesbianek pairatzen dutela diskriminazioa: ginekologoaren kontsultan, esaterako». LGTBI politikak sustatzeko beharra agertu du. «Beharrezkoa da ikusgaitasuna hobetzeko, diskriminazioa murrizteko eta beste hainbat gauzatarako». Hala, errealitateari aurre egiteko hainbat proposamen ere jaso zituzten diagnostikoan: «Jakin behar dugu zer-nolako errealitatea dugun, hori modu integral eta eraginkor batean jorratzeko».

Askatasunaren bila

Bada diagnostiko guztietan ageri den beste kontu bat ere. LGTBI pertsonek beren auzo, komunitate edota herritik alde egin izana, egoerak behartuta; gehienbat, landa eremutik hirietara gertatu ohi da. Sexilio deitzen zaio fenomeno horri. Martinez de Gereñu: «Gehiago gertatzen da herrietan hirietan baino. Bi alde ditu: batetik, ihes egitea espazio zaurgarri batetik, eroso ez nagoen leku batetik; eta, bestetik, espazio estimulagarriago bat topatzea, beste LGTBI esperientzia batzuk bizitzeko».

Mujikak azaldu du Nafarroan ere antzeman dutela joera hori. «Jendeak, oraindik, anonimotasuna behar du, eta inguru atseginagoak eta harkorragoak. Jendea inguru handiagoetara mugitzen da: anonimoagoak dira, eta ez dute kontrol hori». Migrazio behartua deitu dio Rodriguezek, eta Errenterian asko gertatzen dela dio, «ikusgaitasun hori posible egiteko». Alabaina, alboko herrietatik Errenteriara etorri den jendea ere badagoela azaldu du. Legorretako errealitatea ikertzen ari dira egun, eta sumatu dute «ikusgaitasun falta ikaragarria» dagoela bertan; horren ondorioz, adierazi du migrazio behartuen prozesua ere «nabarmen» gertatzen dela.


Summary: Mallorcan izan diren gazteen artean 172k eman dute positibo momentuz. Kutsatuen kopurua zehazte aldera, 500 proba egin dira asteburuan. Beste 306 gazte berrogeialdian daude oraindik ere.

Gipuzkoako zenbait ikastetxetako ikasle ugarik Mallorcara bidaiatu zuten oporretan, unibertsitateko hautaproba egin ondotik, eta horietako hainbatek hartu dute birusa. Ostiralean Jaurlaritzak jakinarazi zuen 126 zirela positibo eman zuten gazteak, baina orain 172ra igo da kutsatuen kopurua. Horrez gain, 306 gazte berrogeialdian daude oraindik ere, beren etxeetan, gaur goizean Gotzone Sagardui Osasun Sailburuak jakinarazi duenez.

Asteburu honetan Mallorcara bidaiatu zuten 500 gazteri egin dizkiete testak, kutsatuta dauden jakiteko. Izan ere, joan den ostiralean, 126 kasu positibo zirela jakinarazi zenean, Osasun Sailak probak egiteko eskatu zien ekainaren 12tik uharte horretara joan ziren 16 eta 19 urte bitarteko gazteei. Egun hauetan Mallorcatik etorri direnek ere izan dute proba egiteko aukera. Testak Osakidetzako ospitale guztietan egiteko aukera izan da asteburuan.


Summary: Iholdi eta Irisarri herriak ezagutzeko parada. Iholdi eta Irisarri herri txikiak eta xarmagarriak dira, eta mendiz inguraturik daude. Bi herrietan balio handiko eraikinak daude.

Iholdi eta Irisarri herriak Nafarroa behereko Arberoa eskualdean daude. Lurralde historiko bat da. Aiherra, Izturitze, Mehaine, Donoztiri, Bastida, Heleta, Irisarri, Mehaine, Armendaritze eta Iholdi dira eskualdea osatzen duten herriak. Zenbait iturriren arabera, horietako herri batzuk ez dira eskualde horretakoak, eta esan daiteke Armendaritze, Bastida, Irisarri eta Iholdi ez direla beti integraturik egon. Hala ere, arrazoi geografikoak direla medio, lau herri horiek Arberoakotzat jotzen dira.

Iholdi eta Irisarri herriak txikiak dira, baina ondasun nabarmenak dituzte, balio handiko eraikin historikoak. Iholdin, esaterako, honako hauek daude: Elizabelar jauregia (1680. urtean altxatua), Ameztoia baserria (1689koa), Donibane eliza (XVII. mendekoa) eta Oltzeko gaztelua (XVII. mendekoa).

Eliza ikustera joanez gero, ateburuan 1605ekoa dela jartzen duela ikus daiteke. XVII. mendean hainbat aldiz moldatu zuten eta XX. mendean ere zaharberritu zuten. Alboan dagoen hilerrian, disko formako zenbait hilarri ikus daitezke; zaharrena 1597koa da.

Elizatik hurbil, pilotaleku eder bat dago. Halaber, herrian zazpi eihera edo errota daude.

Ibilaldi politak inguruko mendietan

Iholditik abiatuta, zenbait ibilaldi polit egin daitezke inguruko muinoetan eta mendietan, eta Arberoako lurren ikuspegi zabalaz eta bikainaz gozatzeko aukera dago Hoxahandia eta Hoxattipia mendietako tontorretatik.

Iholditik hurbil Irisarri herria dago. Irisarrin ere, eraikin eta monumentu historiko batzuk daude: ospitalea (XII. mendekoa, gaur egun herriko eskola da), ospitalearen alboan dagoen gurutzea (monumentu izendaturik dago), Bidegainea, Zaldunbidea eta Gazteluberria etxeak (XVII. mendekoak), Iturraldea baserria (XVIII. mendekoa) eta Donibane eliza (XV eta XVII. mendeen artean eraikia).

Irisarriko herriko etxearen webgunearen bidez, jarduerak egiteko, toki interesgarriak ezagutzeko eta ostatu hartzeko eta otordua egiteko informazioa kontsulta daiteke.


Aztarna megalitikoak Urnietatik hurbil

Summary: Aztarna megalitikoak Urnietatik hurbil. Urnietatik abiatuta, Oindi eta Mandoegi mendien artean dauden aztarna megalitikoak ezagutzeko txango interesgarri bat egin daiteke.

Oindi eta Mandoegi mendien artean hedatzen den mendilerroan aztarna megalitiko ugari daude. Guztira 22 ingurune megalitiko ezagutzen dira, eta, horien artean, bada bat oso ezaguna eta berezia dena: Mulisko Gaina esaten zaiona, hain zuzen ere. Kanposantu zaharra izenez ere ezaguna den multzo megalitiko hori hareharriz eta konglomeratuz eratutako lau harrespilez, zista bikoitz batez, monolito batez eta zehaztugabeko beste bi egituraz osaturik dago. Multzo hori, Oindi-Mandoegi estazio megalitikoan dago. Urnietatik abiatuta, estazio megalitiko hori ikusteko txango bat egiteko, autoa Besabin dagoen aparkalekuan uztea da hoberena, handik Oindi mendirantz zuzentzen den pista zabala hartzeko. Bide erosoa da eta Arlegor mendiaren magalean zehar hedatzen da. Oindi-Mandoegi estazio megalitikoa Burdin Arokoa da, ezohikoa Euskal Herrian ezagutzen direnen artean. Pagoz eta haritzez inguraturik dago, eta ingurune magiko horren lehen aurkikuntza 1956an izan zen. 1970eko hamarkadan, harrespilak eta etzanda zegoen monolitoa aurkitu zituzten, eta Xabier Peñalver arkeologoak multzoa induskatu eta berriztu egin zuen 1983 eta 1985 urteen artean.

Toki interesgarriak, Urnieta inguruan

Urnieta herri txiki bat izan arren, ondare aberatsa du, geoUrnieta sistema geografikoaren bidez ikus daitekeena. Tresna horren bidez, estazio megalitikoak (harrespilak eta trikuharriak) aurki daitezke, aztarna arkeologikoak (kobazuloak, burdinola, labeak), Donejakue bidea egiteko bide seinaleak, izendapen historikoko eraikuntzak (baserriak, udaletxea, eliza, ermita, errota), natur-ondareak (akuiferoak) eta aztarna historikoak (saroiak). www.urnieta.eus webgunearen bidez eskura daiteke geoUrnieta aplikazioa. Era berean, webgune horren bidez ere jakin daiteke Urnieta inguruan dauden otordua egiteko eta ostatu hartzeko tokiak.