Summary: Europako Batzordeari galdetuko diote Mikel Zabalzaren torturez. Espainiako Kongresuan torturez galdetzeari betoa jarri diote PPk eta Voxek. «Espainiako Gobernuko presidente gisa, indar armatuek eginiko torturak aitortzen dituzu?» galdera erregistratu zuen EH Bilduk biharko saiorako.

Mikel Zabalzaren tortura eta hilketari buruzko grabazio bat zabaldu eta gero, auzia Europako erakundeetara iritsi da. Zazpi eurodiputatuk Europako Batzordeari galdetuko diote gaiaz; zehazki, gaia ezagutzen duen eta zer iritzi duen horren aurrean, eta zein mekanismo dituen Espainiako Estatuak Oinarrizko Eskubideen Europako Kartaren 4. artikulua —torturak debekatzeari buruzkoa— betetzeko.

Azalpenean, zazpi eurodiputatuek gogora ekarri dituzte azken egunotan zabaldutako grabazioak, 4.113 tortura kasu jaso zituen txostena eta Giza Eskubideen Europako Auzitegiak torturen harira Espainiari ezarritako zigorrak. Azken horri lotuta, europarlamentariek batzordeari galdetu diote egokia iruditzen zaion Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministro izatea, aintzat hartuta hura izan zela epaile instruktorea Estrasburgok ebatzitako tortura auzietatik zazpitan.

Hauek dira zazpi europarlamentariak: Pernando Barrena (EH Bildu), Izaskun Bilbao (EAJ), Diana Riba, Jordi Sole (ERC), Toni Comin, Clara Ponsati (Junts Per Catalunya) eta Miguel Urban (Podemos).

Betoa kongresuan

Bestalde, EH Bilduk galdera erregistratu zuen atzo Espainiako Kongresuan, gobernuaren biharko kontrol saioan erantzuteko. «Espainiako Gobernuko presidente gisa, indar armatuek eginiko torturak aitortzen dituzu?» zen galdera, eta, hura txertatzeko, agenda aldatu beharra zegoen.

Tramite bat izan ohi da, kongresuko mahaiko kide guztiek onetsi beharrekoa, eta hor, eguneko gai zerrenda aldatzearen aurkako botoa eman dute PPk eta Voxek. EH Bilduk aurrez erregistratua zuen Oskar Matuteren galdera bat gazteriaren prekaritateaz, baina hori aldatzeko eskaera erregistratu zuen, eta horri eman dio ezezkoa eskuinak.

Halere, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteari bihar gaiaz galdetzeko asmoa du indar subiranistak, galderen aurretik Sanchezek egingo duen agerraldian. 09:00etan hasiko da biharko osoko bilkura.

Atzo eta gaur zabaldutako grabazioek agerian uzten dute Mikel Zabalza orbaizetarra torturatuta hil zutela Intxaurrondoko kuartelean, bertsio ofizialak esan bazuen ere ihes egin zuela eta Bidasoa ibaian itota hil zela. Alberto Peroteren eta Pedro Gomez Nietoren arteko elkarrizketan ere aipatzen da nola hil zituzten Joxean Lasa eta Joxi Zabala.

Bestalde, Imanol Landa EAJko senatariak Dolores Delgado Espainiako fiskal nagusiari galdetu dio zer neurri hartuko dituen «Mikel Zabalzaren heriotzaren inguruko egia» ikertzeko. Senatuko Justizia Batzordean izan da Delgado, eta, zehazki, Landak galdetu dio ea «egiatasun zantzurik» ematen dion grabazioari. Grabazioan jasotako hitzen inguruan, Landak galdetu du ea neurririk hartuko duen ikerketa judiziala ahalbidetzeko. Halaber, Joxean Lasaren eta Joxi Zabalaren hilketen inguruan ere galdetu du, buruan bi tiro emanda hil zituztela esaten baita grabazioan. EAJren hitzetan, Delgadok gaiari «izkin egin» dio, eta adierazi du argitaratutako informazioek «garrantzi penalik izango balute, kide fiskalek kontuan hartuko» lituzketela: «Profesionalen balorazio gaia da».


Argazkia interpretatuz

Summary: Argazkia interpretatuz. Burujabetzari buruzko barometroak emandakoaz mintzatu dira Floren Aoiz, Xabier Barandiaran eta Roberto Uriarte, Hamaika Gara egitasmoak eta BERRIAk antolatutako hitzaldian.

Zelai Nikolas Naziometroa: termometro eta iparrorratz mahai inguruaren moderatzaileak galdera argi bat egin die, hiru hizlariei: «Nola lor daiteke erreferendum adostu bat?». Eta Roberto Uriarte UP Unidas Podemosek diputatuak erantzun dio. «formula magikorik» ez dagoela horretarako. Telesforo Monzon Laborategiak eta Parte hartuz Euskal Herriko Unibertsitateko ikerketa taldeak ondutako Naziometroa burujabetzari buruzko barometroaren emaitza nagusietako bat da, bederen, hiru euskal herritarretik bik uste dutela beren etorkizun politikoa erabakitzeko eskubidea izan beharko luketela (%63). Hori da Euskal herriko zazpi lurraldeak aintzat hartuta ateratako «argazkia», Arkaitz Fullaondo ikerketaren batzorde zientifikokoko kidearen hitzetan. Floren Aoiz Sorturen Iratzar fundazioaren zuzendariak sei hilabetez behin egin asmo den inkestaren «garrantzia» nabarmendu du, baina uste du argazkia «tentu handiz»interpretatu behar dela. Xabier Barandiaran EAJren EBB Euskadi Buru Batzarreko kidea areago joan da bere hausnarketan: «Adierazten denaren, pentsatzen denaren, eta egiten denaren arteko distantzia geroz eta handiagoa da atomizatutako gizarte postmoderno batean».

Uriarteren ustez, aurren-aurrenik zehaztu behar da erabakitzeko eskubidea zer den. «Denontzat esanahi bera dauka? Zer berdintasun eta zein ezberdintasun daude erabakitzeko eskubidearen eta autodeterminazioaren artean? Zein da subjektua?». Iruditzen zaio kontzeptuak «argitu» behar direla. Barandiaran ados agertu da Uriartek planteatutakoarekin, bestela «nahasmena» sor daiteke eta; pentsatzen du, dena den, hori nahasmen hori «interesatua» dela. «Erabakitzeko eskubidea, zentzu politikoan, autodeterminazio eskubidearekin parekatu behar da», azaldu du EAJkoak.

Barometroak naziogintzaren ikuspegitik adierazten duena azpimarratu du Aoizek: «Naziogintzaren ikuspegitik badago taupada historiko bat indartsu dagoena; oinarriak badaude naziogintzaren eraikuntzan». Barandiaranek, ordea, ez du hain argi ikusten, iruditzen baitzaio «abertzaletasunak eta aberrigintzak» behera egin dutela Euskal Herrian: «Erabakitzeko eskubidearen inguruko inkestetan agertzen dira errealitate batzuk, baina gero, praktikan, asko kostatzen da horiek dekodifikatzea».

UPko diputatuarentzat, «zubi lanka» egingo dituzten pertsonak behar dira, «tribuen hitz egiteko moduak» itzultze aldera. Halere, errealitateari begiratu, eta ez du «erraz» ikusten erreferendum adostu bat egitea: «Nola lor daiteke erreferendum adostu bat, parlamentuan ez bagara ados jartzen gutxienekoetan...». Eskoziako adibidea aipatu du Nikolasek, Eusko Legebiltzarreko legelariak: 2014an bat egin zuten Erresuma Batuko Gobernuarekin adostuz, eta Eskoziako Gobernua beste bat planteatzekotan da. «Alde batetik», gustatzen zaio, bai, Aoizi. Baina zehaztapen bat egin zuen, lurraldetasunaren auziari erreparatuz: «Eskozia mapan non hasten den eta non bukatzen den, ez dago zalantzarik. Euskal Herria zer den ez da dago kontsentsuatuta», adierazi du.

Pandemiak eragindako abaguneari begiratu ,eta «erronkak» mahai gainean jarri ditu Barandiaranek: «Gure naziogintza ez bada digitalizatzen, ez badugu herri estrategia bat komunikazioan, ez dugu zer eginik».

Hamaika Gara egitasmoak eta BERRIAk burujabetzari eta erabakitzeko eskubideari buruzko antolatutako hitzaldi zikloko aurrenekoa izan da gaurkoa. Martxoaren 17an izango da hurrengo hitzaldia: Hizkuntza eta politika. Normalizazioa helburu.


Summary: Euskaldun gisa identifikatzea ongizatearekin lotuta dagoela ondorioztatu du ikerketa batek. Afro-amerikarrak aztertzeko erabili izan ohi diren testak euskaldunekin baliatu ditu Psikologia Fakultateko Kultura, Kognizioa eta Emozioa ikerketa taldeak. Ikusi dutenez, gutxiengo izatearen sentipenaren kalteak orekatu egiten ditu euskaldungoaren parte izatearen sentipenak.

Hainbat giza talderekin egin izan dira identitate etnikoak norberaren ongizatearen mailarekin duen harremana aztertzeko ikerketak, batez ere, AEBetako afroamerikarrekin. Orain, ikerketa horietan erabili diren test psikologiko eta bestelako tresnak Euskal Herrira eta euskaldunetara moldatu ditu EHUko Kultura, Kognizioa eta Emozioa ikerketa taldeak. Ondorioztatu dutenez, euskal identitate sendoa izateak eta euskaldun gisa ahaldunduta sentitzeak lagundu egiten dio gizabanakoari ongizate handiagoa sentitzen.

«Euskaldunek oro har egoera sozioekonomiko ona badute ere eta hizkuntzarekin lortu dituzten aurrerapausoak kontuan izanik ere, litekeena da bai munduan bai Euskal Herrian gutxiengo linguistikoa izatearen kontzientzia lagungarri izatea euskaldunekiko identifikazioak eta, bereziki, ahalduntzeak faktore oso garrantzitsu gisa joka dezaten banakoen ongizaterako», adierazi du Jon Zabala ikertzaileak.

AEK Euskalduntze Alfabetatze Koordinakundeak antolatzen duen Korrika ekinbidearen harira egin dute ikerketa. Euskararen aldeko lasterketan parte harturiko 748 pertsonak hartu dute parte ikerketan, %63 emakumezkoak eta %36,2 gizonezkoak. Horiei galdetegi bat eman zieten, besteak beste norbanakoaren eta norberaren taldearen arteko harremana deskribatzeko eta neurtzeko erabiltzen diren galderekin. Esaterako, galderetako batean zirkuluekin adierazten da zein harremana duen galdekatuak gainerako euskaldunekin: bi zirkuluak gero eta lotuago agertzen badira, orduan eta handiagoa da norberaren eta taldearen arteko identifikazioa.

Horrez gain, euskaldungoak gizartea aldatzeko duen ahalmena neurtzeko galderak egin dizkiete, eta euren ingurunea zein euskalduna den neurtzekoak. Azkenik, norberaren eta gizartearen ongizatea edo zoriona neurtzeko eskalak aurkeztu dizkiete, eta norberak komunitatean duen parte-hartzea zenbaterainokoa den ebazteko galderak.

«Ikusi dugu euskaldunekin oso identifikatuta edo fusionatuta sentitzen diren eta ahalduntze maila handia duten banakoek ongizate pertsonaleko eta sozialeko eta parte hartze komunitarioko indize handiak dituztela; berez, handiagoak dituzte fusiorik sentitzen ez duten eta ahalduntze maila apala duten pertsonek baino».

Baina zer gertatzen da egoera askotan gutxiengo bateko kide izatearen sentipenak eta, esaterako, hizkuntza estresak sortzen duten segurtasunik ezarekin eta nahigabearekin? Zabalak eta haren taldeak ondorioztatu dutenez, «identifikazio sozialak orekatu egiten du taldea gutxiengo linguistiko gisa sentitzeak eragiten dituen alderdi negatiboak». Fenomenoa harago doa, gainera, psikologoek atzeman dute ingurune erdaldunetan bizi diren euskaldunentzat «are garrantzitsuagoa dela euskaldunekiko identifikazioa sentitzea beren ongizaterako».

Euskal kulturak eta hizkuntzak aurrerapenak egin dituela sentitzeak indartu egiten du gizartea aldatzeko eta beren helburuak lortzeko euskaldunen kolektiboak duen boterearen pertzepzioa.

Ahultasunak

Edonola ere, Zabalak ohartarazi duenez, «oraindik ere badira hainbat ahultasun adierazle, hala nola euskararen egoera hauskorra eta egoera batzuetan hizkuntzari egiten zaizkion bereizkerien zenbait adierazle, zeinak euskararen eta, beraz, euskal identitatearen iraupenerako mehatxu gisa har baitaitezke». Psikologoaren arabera, gutxiengo izatearen kontzientzia lagungarri izaten zaio norbanakoari euskaldungoarekin identifikatzeko, «eta, bereziki, ahalduntzeak faktore oso garrantzitsu gisa joka dezake banakoen ongizaterako».

Ikertzaileak «harritu» egin dira ikusita euskaldunen kasuan ahalduntze kolektiboak zein indartsu dagoen lotuta norberaren ongizatearekin.

Esan bezala, halako ikerketak batez ere afro-amerikarrekin egin dituzte, eta ikertzaileek uste dute euskaldunekin eginikoa baliagarria izan daitekeela munduko beste hainbat talderekin. Edonola ere, ohartarazi dute ikerketarako aukeratutako pertsona taldea —korrikazaleak— ez dela Euskal Herriko populazio orokorra ordezkatzeko moduko lagina, euskaldungoarekiko identifikazio eta gizartean parte hartzeko joera handiagoa duelako.

Ikerketa osoa hemen irakur daiteke (ingelesez): Basque Ethnic Identity and Collective Empowerment: Two Key Factors in Well-Being and Community Participation.


Summary: Unibertsitateko ikasleek dohainik izango dituzte hilekorako produktu higienikoak Ipar Euskal Herrian. Hurrengo asteetan makina batzuk jarriko dituzte ikasle egoitzetan eta unibertsitateetako osasun zerbitzuetan, produktu horiek lortzeko. Datorren ikasturterako «erabat doakoak» izatea espero dute.

Unibertsitatean ikasten duten Ipar Euskal Herriko ikasleek dohainik izango dituzte hilekorako produktu higienikoak. Hala iragarri du Frederique Vidal Frantziako Goi Irakaskuntza eta Berrikuntza ministroak, Poitiersera (Frantzia) egin duen bisita batean.

Doakotasuna bermatze aldera, iragarri du hurrengo asteetan makinak jartzen hasiko direla ikasle egoitzetan eta unibertsitateetako osasun zerbitzuetan, produktu higieniko horiek lortzeko. Guztira 1.500 makina jartzea espero du Vidalek, eta datorren ikasturterako «erabat doan» izatea bermatu nahi du. Neurri horren bidez, pobrezia menstrualari aurre egin nahi dio Vidalek. Izan ere, hainbat taldek egindako ikerketa baten arabera, ikasleen herenak laguntza behar dute produktu horiek erosteko.

Frantziako Gobernua ez da gisa bereko erabakia hartzen lehena. Eskoziako Parlamentuak, joan den azaroan, aho batez onartu zuen hilekoari lotutako produktuak doan izan zitezela. Orain, eskualdeen eta udalen ardura da bermatzea tanpoiak eta konpresak, besteak beste, eskura egongo direla «behar dituzten guztientzat». Erabaki hori hartu zuen lehen herrialdea izan zen. Lehenago ere, Eskozia munduko lehen herrialdea izan zen menstruazio produktuak doan jartzen eskoletan eta unibertsitateetan.

Antzeko neurria iragarri berri du Zeelanda Berriak ere: ekainetik aurrera ikastetxeetan dohainik banatuko dituzte produktu higienikoak. Azaldu dutenez, pobrezia menstrualari aurre egin nahi diote horrela.


Summary: Laminaren ilargi esnezko errekan bisitan. Espeleologo eta geologo talde bat Aizarnako Zabale Zulotoaren hondoan dagoen ilargi esnezko erreka ikusten egon da, eta bideo batean kontatu dute esperientzia. Munduan egoera likidoan dauden bakarrenetakoa da.

Zabale Zulotoa Hernio magalean dago, Aizarnatik gertu. Inguruko herritarren kondaira baten arabera, ilargi betearekin lamina bat ateratzen zen, eta ilargi esnetan bainatzen zen.

Kondairak egiatik bazuela egiaztatu zuen Aranzadi zientzia elkarteak 2004. urtean. Han aurkitu zuten Aizarnako lehen ilargi esnea, munduan likido dauden bakanetakoa. Isuria zuria eta distiratsua da, eta karbonatoa, kaltzioa eta magnesioa dira haren osagai nagusiak. Ordura arte egoera solidoan bakarrik aurkitua zuten, eta zentimetro koadro txikian. Ernioko errekako ilargi esnea, berriz, egoera likidoan dago, eta, gainera, 150 metroko meazulo bat zeharkatzen du.

Ilargi esnezko erreka bisitatzen egon da talde bat asteburu honetan. Tartean ziren Iñaki Alonso Indio Akerbeltz espeleologia taldeko kidea eta Asier Hilario geologo tolosarra. Ataria Irratiak bizitakoa eta ikusitakoa kontatu du, eta bideo bat osatu.


Summary: Salmondek bere «izen onari kalte egin nahi izatea» egotzi die Sturgeonen gertukoei. Eskoziako Parlamentuak argitara atera du lehen ministro ohiak emandako alegatuen dokumentu sorta, egungo kargudunak sexu jazarpenen ikerketan ustez esandako gezurren auzian.

Hainbat aste iraun duen borroka judizialaren ostean, Eskoziako Parlamentuak argitara atera du Alex Salmond lehen ministro ohiak ikerketa batzordeari aurkeztu dizkion alegatuen dokumentu sorta, Nicola Sturgeon egungo kargudunak sexu jazarpenen ikerketan ustez esandako gezurren auzian. Orain arte bezala, Salmond horietan ere gogor mintzatu da Sturgeonen eta SNP Eskoziako Alderdi Nazionalaren aurka, bere «izen onari kalte egin nahi izatea» egotzi baitie; batez ere Sturgeonen gertukoei, «asmo txarrez eta era koordinatuan» aritu direlakoan.

Dokumentu sorta argitara ematea zen Eskoziako lehen ministro ohiaren baldintza bihar parlamentuaren ikerketa batzordean deklaratzeko, eta eguerdi aldera bideak egina zirudien, fiskaltza agertu den arte. Dokumentuetako batean, Salmondek dio Sturgeonek gezurra esan ziola batzordeari, eta, hortaz, Ministroen Kodea hautsi zuela; fiskaltzak uste du epaitegien agindu bat urratu dutela testu hori argitara ateratzeak, eta parlamentuari bere webgunetik kentzeko eskatu dio, horren harira. Gerora berriz jarri dute, baina moldatuta. Horren ondorioz, zalantza sortu da Salmondek bihar agerraldia egingo ote zuen, eta azkenean jakinarazi du ez duela adierazpenik emango; agian ostiralean joango da batzordera, bere abokatuen arabera.

Gobernuburu izandakoaren iritziz, dokumentu sorta hori argitara ateratzea da gertaturikoaren bere bertsioa herritarrei helarazteko modua; berez, ikerketa batzordeko diputatuek hori argitara eramatearen aurka bozkatu zuten bitan, baina parlamentuko administrazioaz arduratzen den taldeak adierazi zuen hori egin zitekeela, eta, borroka judizial baten ostean, hala gertatu da.

Ikerketa batzordearen lana da ebaztea gobernuak nola kudeatu zituen sexu jazarpenengatik lehen ministro ohiaren aurka egindako salaketak. Iragan urtearen hasieran, Eskoziako Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen Salmond errugabea zela, eta, bien bitartean, hark auzitara eraman zuen gobernua, kudeaketa hori legez kanpokoa izan zela iritzita. Epaileak arrazoia eman zion, Edinburgo hari 565.000 euro ordaintzera behartzearekin batera —diru publikotik—.

Ebazpen horrek eragin du ekaitz politikoa: parlamentuak barne ikerketaren lana ikertzeko batzorde bat eratu zuen, eta hor deklaratu zuen Sturgeonek, erantzunak idatziz bidalita. Bada, gobernuburu ohiaren iritziz, egungo kargudunak «hainbatetan engainatu» zituen batzordea osatzen duten diputatuak, informazio faltsua emanez.

Hala, lehen ministroak esandakoetan eta ez esandakoetan dago jarria arreta; Ministroen Kodearen arabera, gezurra esatea kodea ez errespetatzea da, eta, hortaz, Sturgeonek dimisioa eman beharko luke hori egin duela frogatzen badute. Haren senar eta SNPko zuzendaritzako kide Peter Murrel ere ikerketapean dago, besteak beste, Salmonden aurkako karguak aurkeztu zituztenean mezu hau bidali zuelako: «[Salmondek] Borrokatzeko zenbat eta fronte gehiago izan, orduan eta hobeto».

Hain justu, gobernuburu ohiak Murreli eta Sturgeonen taldeko beste hiru gertukori egotzi die haren aurka aritzea, eta hura «kartzelatzeko konspirazio baten parte» izatea: «Badira gehiago, baina, arrazoi juridikoengatik, ezin ditut izendatu», dio ikerketa batzordeari emandako dokumentu sortan.

Horretan ere berretsi du bere abokatuek hilabeteotan esandakoa: gobernuak eta fiskaltzak ez dizkiotela batzordeari eman bere barne ikerketari buruzko dokumentu guztiak.

Aliantza baten haustura

Garai batean, SNPko buruzagi eta buruzagiorde gisara, bi protagonistak mugimendu nazionalistaren liderrak izan ziren, aliantza sendo bati eta gertuko harreman bati esker. Horren harira hartu zuten Sturgeon Salmonden ordezko naturaltzat, eta hala eskuratu zuen hark independentismoaren gidaritza. Urte horietan sortutakoa, ordea, erabat hautsi da, gobernuburu ohiaren aurkako salaketek sortu duten egoeragatik.

Lehen ministro izandakoaren bertsioa plazaratu ostean, Sturgeonek BBCri adierazi dio dena gezurra dela, eta akusazioak frogarik gabekoak direla: «Iradokitzen ari da bere kontrako kanpaina koordinatu bat dagoela, baina horren ebidentziarik gabe. Orain aukera du hilabeteotan entzun duguna frogekin ordezkatzeko». Salmondek bihar deklaratzen badu, lehen ministroaren txanda izango da datorren astean.

Inkesten arabera, gobernua eta SNP aspaldidaniko egoerarik hoberenean daude, inoizko onenean ez esatearren, nahiz eta pandemia betean gobernatzen ari diren; are, alderdiak maiatzeko bozetan gehiengo osoa berreskuratuko luke.

Gobernuburuaren sendotasuna, ordea, dirudien baino ahulagoa da, alderdiko sektore bat zalantzan jartzen ari baita independentziarako haren estrategia. Baina, oraingoz, arriskua ez dator hortik, sexu erasoengatiko salaketen harira hasitako gatazkatik baizik.


Summary: Hong Kongeko bozetara aurkezteko, Txinari fideltasuna azaldu beharko zaio. Gobernuak datozen bost urteetarako lege proiektu bat aurkeztuko du martxoan, eta han biltzen den neurrietako bat da politikariek Pekini leialak izango direla zin egin beharko diotela. Helburua da «ziurtatzea Hong Kong abertzaleek gidatzen dutela».

Aurrerantzean, Txinari leialak izan beharko zaizkio Hong Kongeko hauteskundeetara aurkezten diren hautagaiak. Edo, gutxienez, hala zin egin beharko dute. Ez badute hala egiten, kanporatu egingo dituzte, eta bost urterako inhabilitazio bati egingo diote aurre. Hala zehazten du Hong Kongeko gobernuak datorren hilean aurkeztuko duen lege proiektuak. Helburua da «ziurtatzea Hong Kong abertzaleek gidatzen dutela».

Erabaki hori babestu du gobernuko batzorde exekutiboak, eta hala jakinarazi du Erick Tsang Hong Kongeko Gai Konstituzionaletarako idazkariak: «Hautagaiak abertzalea dela baldin badio, baina Txinako Errepublika buru duen gure sistema eta haren ezaugarriak errespetatzen ez baditu, ez da onargarria. Abertzalea bazara, Txinako Alderdi Komunistak herrialdea gidatzea onartu behar duzu», adierazi du.

Txinak ez du asmorik Hong Kongen ahots disidente gehiago onartzeko. Iaz segurtasun nazionalerako lege bat ezarri zuen Txinak; Pekinek neurriak hartu zituen behar bezain leialak ez ziren agintariak kanporatzeko, eta oposizioko buruak atxilotu zituzten, legez kanpoko batzarrak egitea eta atzerriko herrialdeekin bat egitea egotzita.

Lege horrek, besteak beste, sedizioa, sezesioa eta atzerriko esku hartzea zigortzea du helburu, baina eztabaida gehien eragin zuen puntua da horri esker Txinako segurtasun indarrek hainbat eskumen dituztela Hong Kongen, eta askatasun handiagoz jokatu ahal dutela.

Pekinen kritikoek eta nazioarteko hainbat herrialdek Txinari egotzi diote herrialde bat, bi sistema printzipioa amaitu nahi izatea. Txinak 1998an hartu zuen Hong Kongen kontrola —aurrez Erresuma Batuaren kolonia zen hiria—, baina 50 urtez hango biztanleen eskubideak, askatasunak eta sistema errespetatuko zituela hitzeman zuen.

Atzera begirako legea

Martxoan aurkeztuko duten legea atzera begirakoa izango da, eta, beraz, 2019tik karguan dauden politikariei ere eragingo die; orduko hauteskundeetan, «demokraziaren aldekoak» gehiengoa izan ziren, nabarmen. Zina apurtzen duen edo apurtu duen edonor kargutik kendu ahal izango dute, eta politikari horrek epaiketa bati egin beharko dio aurre geroago. Tsangek inhabilitazioa ezartzeko erabili ahalko dituzten arrazoien artean aipatu ditu Hong Kongen independentziaren alde egitea, edo Txinak Hong Kongekiko duen subiranotasuna ez onartzea.

Leialak diren edo ez epaitzeko, kontuan hartuko da hautagaiek iraganean izandako jokabidea ere. Hori dela eta, litekeena da 2019ko hauteskundeetan karguak eskuratu zituzten asko inhabilitatzea, haietako hainbat atxilotuak izan baitziren iazko istiluetan. Hori hala izango dela baieztatu du Tsangek: «Dena den, pertsona baten iraganeko ekintzak epaituko ditugun ala ez, hori bakoitzaren kasuaren araberakoa izango da». Gehitu du zin egitearena «serio hartzen dutenek» ez dutela arazorik izango.

Lege proposamena Hong Kongez eta Makaoz arduratzen den Txinako Gobernuaren ordezkariak aurkeztu zuen, Xia Baolongek. Baolongen arabera, Hong Kongeko hauteskundeak «hobetzeko» lanean ari dira, eta gehitu zuen instituzioek ezin dutela onartu «antisistemak» politikan sartzea.

Oposiziorik ez

Gaur egun ez dago oposizioko talderik Hong Kongeko Parlamentuan, demokratek han egoteari uko egin baitzioten iaz, haietako lau kide inhabilitatu zituztenean: eskualdeko gobernuak kargutik kendu zituen «demokraziaren aldeko» lau parlamentari, segurtasun nazionalerako arrisku bat izatea egotzita, eta beste hamabost ordezkarik kargua utzi zuten protesta modura. Orduan esan zutenez, Hong Kongek «jada ezin dio munduari esan herrialde bat, bi sistema printzipioa indarrean denik»


Summary: Unai Iparragirre izango da ETBko zuzendaria. Euskadi Irratiko zuzendaria Gorka Etxebeste izango da; Ander Arzakek, Radio Euskadi utzi, eta Euskadi Irratiko albistegiak zuzenduko ditu; Xabier Garcia Ramsden Radio Euskadira itzuliko da, Boulevard aurkezteko; Radio Euskadiko albistegiak Dani Alvarezek zuzenduko ditu. EITB talde osoko albistegien arduradun "transbertsala" Arantza Ruiz izango da.

Unai Iparragirre izango da hemendik aurrera ETBko zuzendaria, Edu Barinagaren ordez —zazpi urtez bete du kargua Baleukoko ekoizle ohiak—. 1990eko hamarkadaren bukaeran ETBko aurkezlea izan zen Iparragirre, besteak beste, Jaiak, Superbat, Galdestreet eta Egun ero saioetan; aurretik, telebistako lehen pausoak Arrasate telebistan (Gipuzkoa) eman zituen Kukaratxa motel saioan. 2005etik, ordea, Discovery katearentzat egin du lan, Londresen. ETB1eko Gure kasa saioan 2019an kontatu zuenez, azkenaldian lan honetan ari zen: «Audientzian ondo ez doazen kateen estrategia martxan jartzen». Discoveryko produktuak garatu eta berritzeko presidenteordea izan da. Taldearen Turkiako kateak ere gidatu ditu.

EITBko administrazio kontseiluko bileran eman dute, gaur, taldearen izendapen guztien berri. Azkeneko urteetan Euskadi Irratiko emisioen eta produkzioaren burua izan eta gero, Gorka Etxebeste kazetaria euskarazko irrati publikoaren zuzendari izango da. Ibilbide luzea egin du Etxebestek Euskadi Irratian: albistegietako kazetari gisa lehen urteetan, eta ardura postuetan gero. EITB Musikako zuzendaria ere izango da Etxebeste. 2013. urtetik hona, ez da egon Euskadi Irratiko zuzendari eta Radio Euskadiko zuzendari kargurik; urte horretan, EITBko irratien zuzendari nagusi Odile Kruzeta izendatu zuten. 2019ko udan erretiroa hartu zuen, eta haren kargua Urko Aristik hartu zuen —irratien zuzendariordea zen lehen—. Aurrerantzean ere kargu berean jarraituko du Aristik, EITBko irratien buru. Orain arte bezala, irratien edukien ardura osoa Aristirena izango da. Euskadi Irratiko eta Radio Euskadiko zuzendari berriek planifikazioaren eta baliabideen ardura izango dute. Radio Euskadiko zuzendari Jon Osa izendatu dute. Gazteako zuzendaria, bestalde, Xabier Doncel izango da.

Euskadi Irratiko albistegiburu berria, bestalde, Ander Arzak izango da —azkeneko denboraldian Radio Euskadiko Boulevard saio nagusia gidatu du, eta ETBko albistegietan ere aritua da—. Radio Euskadiko albistegietako zuzendari berria Dani Alvarez izango da —hamar urtez Boulevard aurkeztu zuen, iazko uda arte; eta ETB2n El lector de huesos aurkeztu zuen—. Bestalde, EITB taldeak albistegien zuzendari orokor bat izango du, hedabide guztientzako «transbertsala» izango dena. Arantza Ruiz kazetariak beteko du kargu hori; urteetan Radio Euskadin aritu zen, eta azkenaldian ETB2ko saioetan aritu da aurkezle.

Arzaken tokia Xabier Garcia Ramsdenek hartuko du aurrerantzean Boulevard-en. 2011tik 2018ra, irrati bereko Ganbara saioa gidatu zuen Garcia Ramsdenek. Orain, berriz, ETBko asteburuetako albistegien editore ari zen. Irratira itzuliko da orain. Maite Amundarainek beteko du ETBko albistegien zuzendari kagua, eta Estibaliz Cosanok zuzendariordearena.

EITB taldeak kirolen arduradun nagusi bat ere izango du, albistegiekin gertatzen den moduan. Joseba Urkiolak beteko du kargu hori, gaur egun ETBko Kiroletako zuzendaria denak (zenbait pilota partidaren kontakizuna ere egiten du). EITBko Kiroletako zuzendariorde Iratxe Etxebarria izendatu dute. Miriam Anitua operazio eta produkzio zuzendari izendatu dute; eta Jose Luis Roman, arlo komertzialekoa.

EITB Nahieran aplikazioa eta EITBLab laborategia

EITB taldeak gailu eramangarrietarako aplikazioak indartu ditu. Bereziki nabarmena da EITB Nahieran aplikazioa, webguneko zerbitzua baino erabilgarriagoa. Taldeko irratien eta telebisten saio guztiak ikus daitezke bertan; telebistako edukiek bilatzaile bat dute, eta hizkuntzaren eta generoaren arabera daude sailkatuta: filmak, telesailak, albistegiak, kirolak, kultura, musika, umorea, dibulgazioa, dokumentalak… Irratiko edukiak, berriz, irratiaren eta programaren arabera daude antolatuta. Nire zerrenda ere egin daiteke, erabiltzaile bakoitzaren irrati eta telebista programa gogokoenen hautaketa pertsonalizatua. EITB Albisteak aplikazioa, bestalde, berritu egin dute: albiste nagusiak eskaintzen ditu atalka, eta azken albistegiak ere ikus daitezke.

Gainera, EITBLab sortu dute: formatu berrietarako eduki eta ideia laborategi bat izango da, eta Miramongo produkzio faktorian egongo da. Jon Lamarkak zuzenduko du. Lamarca Gazteako koordinatzailea izan da azken 13 urteetan, eta, besteak beste, gidoilaria eta albistegien eta entretenimenduzko saioen zuzendaria ere izan da telebistan. Miramongo zentroko arduraduna Maite Iturbe izango da —Andoni Aldekoaren aurretik EITBko zuzendari nagusi izan zena 2013tik 2020ra—.


Summary: Puigdemonti immunitatea kentzeko urratsa eman du Europako Parlamentuak. Kataluniako presidente ohiari eta Toni Comin eta Clara Ponsati kontseilari ohiei babes juridikoa kentzea proposatu du parlamentuko Auzi Juridikoen Batzordeak. Afera parlamentuko osoko bilkurara igaroko da, eta hark izango du azken hitza, martxoaren 8an.

Europarlamentari akta izateak ematen dien immunitatea galtzetik hurbilago daude Kataluniako presidente ohi Carles Puigdemont, eta Toni Comin eta Clara Ponsati kontseilari ohiak, Europako Parlamentuko Auzi Juridikoen Batzordeak haien kontrako suplikatorioaren alde egin ostean. Atzo eztabaidatu zuen batzorde horrek immunitatea kentzeko proposamenaren inguruan, eta gaur egin dute bozketa: aldeko hamabost boto jaso ditu; aurkako zortzi, eta bi abstentzio. Modu horretan, Espainiako Auzitegi Gorenak eskatutakoaren alde egin du batzordeak. Puigdemonti, Comini eta Ponsatiri europarlamentari akta kentzea nahi du auzitegi horrek, eta Espainiaratzeko eskatu, 2017ko urriaren 1eko erreferenduma antolatzeagatik epaitzeko.

Prozedura ez da amaitu, ordea, eta hiru politikariek ez dute galduko immunitatea oraindik. Izan ere, batzordeak onartutakoa Europako Parlamentuak berretsi beharko du, osoko bilkuran. Martxoaren 8an izango dute bozketa. Orduan ere gehiengoak txostenean jasotakoaren alde egingo balu, hiru europarlamentariek ez lukete diputatu akta galduko, eta kargu horretan jarraituko lukete. Egoera juridikoan eragingo lieke, ordea, Europako Parlamentuak baimenduko lukeelako haiek epaitzea.

Euroaginduak aktibatu nahi ditu Espainiako Auzitegi Goreneko epaile Pablo Llarenak, eta Bruselak ez dio jarriko oztoporik horretarako, gaur hamabost egingo duten legebiltzarreko saioan gaurko erabakia berresten badute. Litekeena da hala egitea, ordezkaritza handiena duten talde parlamentarioetako diputatu gehienek horren aldeko posizioa agertu baitute orain arte.

Hala balitz, Puigdemontek, Cominek eta Ponsatik Belgikako Justiziaren aurrean deklaratu beharko dute, haien aurkako euroagindu eskaerak eginak baititu Espainiak —sedizio delitua egozten diote Ponsatiri, eta sedizioa eta diru publikoaren erabilera bidegabea Puigdemonti eta Comini—. Eskaera horiek onartuz gero, Espainiaratu egingo lituzke Belgikak, han epaitzeko. Horri uko egitea ere bada aukera bat, ordea, argudiatuta Espainian ez dutela edukiko bidezko epaiketa bat izateko bermerik. Argudio hori bera erabilita, Belgikako auzitegi batek ez zuen onartu Lluis Puig Kataluniako kontseilari ohia estraditatzeko eskaera, joan den abuztuan.

Gaurkoa, esperotakoa

Angel Dzhambazki Bulgariako VMRO alderdiko politikariak egindako txosten baten edukia da gaurko saioan bozkatu dutena. Europako Parlamentuko Europako Kontserbadoreen eta Erreformisten taldeko kide da VMRO, besteak beste, Legea eta Justizia, Vox eta Italiako Anaiak eskuin muturreko alderdiekin batera. ABC egunkariak joan den astean aurreratu zuen Dhzambazkik egindako txosten hori Junts per Catalunyako kideei immunitatea kentzearen aldekoa zela. Espainiako Justiziak egindako eskariei men ez egiteko arrazoirik ez dagoela zioen txostenak, argudiatuta Puigdemont, Comin eta Ponsatiri egozten dizkieten delituak europarlamentari izan aurrekoak direla, eta ez dutela zerikusirik kargu horretan egindako lanarekin.

Txostenaren inguruko bozketa egitea zegokien batzorde juridikoko kideei gaur, baina espero zen haren alde egingo zutela. Izan ere, batzordea osatzen duten 25 diputatuetatik zortzi Espainiako alderdietako diputatuak dira, eta eta Ciudadanoseko Adrian Vazquez da batzordeko presidentea. Gainera, popularrak, liberalak eta sozialistak gehiengoa dira, eta ziurtzat jotzen zen immunitatea kentzearen alde egingo zutela.

Gaurko bozketara arteko prozeduran izandako irregulartasunak salatu dituzte azken egunetan Puigdemonten, Cominen eta Ponsatiren abokatuek. Konfidentzialtasunerako zina egina zuten eurodiputatuek, baina zenbaitek hori urratu dutela agerian geratu da. PPko diputatu Esteban Gonzalez Ponsek publikoki adierazi zuen batzordearen gehiengoak immunitatea kentzearen alde egingo zuela, lehenik, eta, pasa den astean, ABC-k txostenaren edukia zabaldu zuen. Filtrazio hori ikertzeko eskatu zioten abokatuek David Sassoli Europako Parlamentuko presidenteari.


Summary: Tiger Woodsek auto istripu larria izan du, «abiadura handian» zihoala. Eskuineko hankako orkatilan, tibian eta peronean egin diote ebakuntza. Atzo izan zuen istripua Woodsek, Los Angelesen.

Auto istripu larria izan zuen atzo Tiger Woods golf jokalari ezagunak. Lesio larriak eragin zizkion istripuak, batez ere eskuineko hankan, eta erietxean «luze» aritu zitzaizkion atzo ebakuntza egiten. Hala jakinarazi du bere komunikazio taldeak Twiterren zabaldutako mezuak: «Woodsi eskuineko hankako orkatilan, tibian eta peronean egin diote ebakuntza». Ebakuntza eginda, golf jokalaria dagoeneko esna eta suspertze bidean dagoela jakinarazi dute.

Atzo izan zuen istripua Tiger Woods golf jokalari ezagunak, Los Angeles ondoko Rancho Palos Verdes hirian. Poliziaren arabera, autoa, errepidetik irten, eta irauli egin zen. Suhiltzaileek eta larrialdi zerbitzuek atera zuten Woods autotik, eta Harbor-UCLA erietxera eraman zuten. Polizia iturrien arabera, Woodsen autoa «abiadura handian» zihoan.

Woods zelaietatik kanpo aritu da azken boladan, beste ebakuntza bat egin diotelako berriki bizkarrean. Augustako Mastersa jokatzeko asmotan zen apirilean.


Summary: Rafael Gurrea hil da, Nafarroako Parlamentuko presidente ohia. UPNko kidea, Nafarroako Gobernuko lehendakariorde izan zen Miguel Sanzen garaian. 80 urterekin zendu da.

Rafael Gurrea Indurain hil da, UPNko politikari ohia eta Miguel Sanzen garaian Nafarroako Gobernuko lehendakariorde izandakoa.

Gurrea 1940an jaio zen, Irunberrin (Nafarroa). 1974an Burlatako alkate egin zen (Nafarroa), eta 1979an sartu zen Nafarroako Parlamentuan, parlamentari. 2003 eta 2007 bitartean Nafarroako Parlamentuko presidente izan zen. UCD alderdiarekin hasi bazen ere, UPNra pasatu zen gero, eta alderdiaren barnean ere ardura postuak izan zituen: idazkari nagusi eta lehendakariorde izan zen. 80 urterekin zendu da.


Summary: Zaballako kartzelara ekarriko dute Iñaki Urdangarin. Urtarriletik hirugarren graduan dago Urdangarin. Zaballako kartzelan, delitu ekonomikoak egin dituzten presoentzako programa batean hartuko du parte.

Urtarrilean onartu zion hirugarren gradua Iñaki Urdangarin Espainiako Errege Etxeko kide ohiari eta Palmako duke izandakoari Gaztela eta Leongo espetxe zaintzako lehen epaitegiak. Orain artean, Madrilgo Alcala de Henaresko gizarteratze zentroan bete du zigorra Urdangarinek. Datorren astean, ordea, Zaballako (Araba) kartzelara lekualdatuko dute. Horretarako baimena eman dio Espetxe Zuzendaritza Nagusiak.

Zaballako kartzelan, delitu ekonomikoak egin dituzten presoentzako programan hartuko du parte Urdangarinek. Hirugarren graduan dagoenez gero, aste barruan, lan egitera joateko utzi ahal izango du Zaballako kartzela, eta lotarako itzuli beharko du. Asteburuak, berriz, zentrotik kanpo igaro ahalko ditu osorik.

Urdangarin bost urte eta hamar hilabeteko kartzela zigorra betetzen ari da, Noos auziarengatik. Zerga delituak, prebarikazioa, iruzurra, diru publikoaren erabilera bidegabea eta influentzia trafikoa delituen errudun zela ebatzi zuen Espainiako Auzitegi Gorenak, 2018ko ekainean. Epaileek frogatutzat jo zuten Balearretako gobernuak hainbat kontratu publiko esleitu zizkiola Urdangarinen Noos institutuari, hura Errege Etxeko kidea zelako. Gorenak adierazi zuen Urdangarinek bere «posizioaz abusatu» egin zuela, «era inplizitu baina ulergarrian», kontratu publikoak eskatzeko eta «tratu pribilegiatua» jasotzeko.

Avilako Brieva herrian dagoen emakumeen kartzelan egin zituen lehen hilabeteak preso Urdangarinek. Iazko abenduan aldatu zuten Alcala de Henaresko gizarteratze zentrora.


Summary: Raul Garciak 2022ra arte berritu du kontratua Athleticekin. Zenbait helburu lortuz gero, erdilari nafarrak aukera izango du lan hitzarmena beste urtebetez luzatzeko. Seigarren denboraldia du talde zuri-gorrian.

Bolo-bolo zebilena baieztatu da gaur goizean: Raul Garciak (Zizur Nagusia, Nafarroa, 1986) beste urtebetez jarraituko du Athleticen. Erdilari nafarrak 2022ra arte berritu du kontratua talde zuri-gorriarekin, eta. zenbait helburu lortuz gero, aukera izango du hitzarmen hori beste sasoi batez luzatzeko.

34 urteko jokalariak seigarren denboraldia du Athleticen. Funtsezkoa izan da entrenatzaile guztientzat, eta konfiantza hori lan bikaina eginez ordaindu die. Horren erakusle dira orain arte pilatu dituen estatistikak: 238 partida jokatu ditu, eta 70 gol sartu. Aurreko sasoian egin zituen gehien, hamabost, 42 neurketatan. Denboraldi honetan, berriz, zazpi sartu ditu, 27 norgehiagokatan.

Lan on horren saritzat hartu du jokalariak kontratua berritzea: «Oso pozik nago, esan nahi duelako lanari eta konstantziari emandako saria dela», adierazi du Athleticen sare sozialetan egindako adierazpenetan. Denboraldi amaieran taldeari geratzen zaiona ere hizpide izan du, zaleak gogoan: «Final bat jokatuko dugu hemendik gutxira [Espainiako Kopakoa, Realaren aurka, apirilaren 3an], eta beste batera sailkatzeko aukera daukagu [Levante menderatu behar denboraldi honetako Kopako finalerdietan, martxoaren 4an]. Gogotsu nago zaleei poz horiek emateko, merezi dute eta».

Marcelino Garcia Toralentzat funtsezko jokalaria da. Hark taldearen ardura hartu zuenetik, bigarren aurrelari gisa ari da jokatzen, entrenatzaileak hain gustuko duen 1-4-4-2 sisteman. Baina punta-erdi lanak ere egiten ditu, eta nafarraren ekarpena ezinbestekoa da hiru alor hauetan, batez ere: kontraerasora ateratzeko erreferentzia da, bizkarrez baloia ukitu eta taldeari irteera emateko; jokoa gehiago landu behar denean, ederki orekatzen ditu lekuak bi euskarriekin, taldea hauts ez dadin atzeko jokalarien eta aurrekoen artean: eta geldikako jokaldietan erabat zitala da aurkarientzat.

Lehiakorra da oso, odol berokoa, eta abila aurkariak bere onetik ateratzen. Horri gehituz gero epaileen errespetua irabazia duela bere izaera beroa ateratzeko, aurkari bainoago norbere taldean edukitzeko askoz hobeak diren jokalari horietako bat da. Hala erakutsi izan du bere ibilbide osoan: Osasuna (2004tik 2007ra, eta 2011-2012); Atletico Madril (2007tik 2012ra); eta Athletic (2015etik).


Summary: Miguel de los Toyosek Eibarko alkatetza utzi du. Jon Iraola PSE-EEko zinegotziak hartuko du kargua. De los Toyos Eusko Jaurlaritzako Lurralde Antolaketarako sailburuordea izango da aurrerantzean.

Miguel de los Toyos Eibarko (Gipuzkoa) alkateak dimisioa eman du, 2023ko udal hauteskundeei begira erreleboa emateko. Agerraldi batean, azaldu du Jon Iraola PSE-EEko zinegotzi eta PSE-EEren udal taldeko egungo bozeramaileak hartuko duela alkatetza, bi urte barruko hauteskundeetan hura izan dadin hautagaia. Aurrerantzean, Eusko Jaurlaritzako Lurralde Antolaketarako sailburuordea izango da; hain zuzen, Arriola sailburu eta Eibarko alkate ohiaren azpikoa.

Iraolak azaldu du «erronka bat» dela udalaren buruan jartzea, baina «gogoz, arduraz eta, batez ere, errespetuz» hartzen duela: «Nire onena emango dut eibartarrak merezi duten bezala ordezkatzeko».

Toyosek sare sozialetan zabaldutako mezu batean aitortu duenez, ez da «erabaki erraza» izan: «Ez da erraza nire sentimenduak lerro gutxi batzuetan laburtzea. Baina nabarmendu nahi dut nire bizitzaren aro hau oso eskertuta amaitzen dudala».

De los Toyosek hamahiru urte egin ditu Eibarko alkatetzan, 2008an Iñaki Arriolaren lekukoa hartuta, eta 26 guztira udalean. 1968an sortua da, eta 1995ean sartu zen zinegotzi, Arriola bera alkatea zela. 2003an, berriz, udal gobernuaren bozeramaile lanetan aritu zen.

Haren agintepean, PSE-EE lehen indarra izan da Eibarren, 2011, 2015 eta 2019ko hauteskundeetan botoen %30-%33 eskuratuta. Hain zuzen, Eibarko alkatetza izan da sozialistek azken urteetako apalaldiaren testuinguruan alkatetzari eustea lortu duten udalerrietako bat.

Aurten, Eibarko Udala izan da interesguneetako bat aurrekontuen eztabaidan, PSE-EEk eta EAJk EH Bildurekin adostu dutelako 2021erako aurrekontu proiektua.


Summary: Iberdrolak 3.610 milioi euro irabazi zituen iaz, inoiz baino gehiago. Inbertsioak ere handitu dituenez, 2025erako 5.000 milioi irabaztea espero du.

Koronabirusaren krisia potentzia galdu gabe igarotzen ari da Iberdrola. Iaz, inoizko irabazirik handienak lortu ahal izan zituen, 3.610 milioi euro (+%4,2), nahiz eta iaz argindar eskaria %5etik gora jaitsi zen haren merkatu nagusietan, Espainian eta Erresuma Batuan. Merkatu kapitalizazioan munduko argindar konpainia handienetan hirugarrena da dagoeneko Iberdrola; 66.800 milioi euroren balioa du gaur egun.

Markak hautsi arren, Iberdrolak azaldu du hark ere jasan duela koronabirusaren krisia: 238 milioi euro gutxiago irabaztea ekarri dio. Horren arrazoietako bat da hornidurak handitu behar izan dituela, 499 milioi euroraino, krisiaren ondorioz berankortasuna handitu delako haren bezeroen artean.

Irabaziak handitu izanaren arrazoi bat da iazko kontuetan zenbatu dituela Siemens Gamesaren akzioen %8ren salmenta. 485 milioi euroren gainbalioa lortu zuen akzio horiek salduta.

Aurten, gehiago

Aurten zail izango du halako etekina eman dion operaziorik egitea, baina, hala ere, irabaziak handituko dituela kalkulatu du Bilboko argindar konpainiak: 3.700 eta 3.800 milioi bitarte espero ditu. Horri esker, akzio bakoitzeko 0,44 euroren dibidendua banatuko duela uste du, 2020ko irabazien kontura banatuko duen 0,42 euroren irabaziaren gainetik. Kopuru horiek txiki gera daitezke urte gutxian, baldin eta Ignacio Sanchez Galanen zuzendaritza taldeak bere helburuak lortzen baditu, hau da, 2025ean 5.000 milioi irabaztea eta 2030ean 7.000 milioira iristea. Horretarako bidea inbertsioak handitzea dela dio Iberdrolak, eta horretan ere markak hausten ari da: 2020. urtean 9.246 milioi euroren inbertsioak egin zituen (+%13).

Horietatik %91 energia berriztagarrietara eta banaketa sareak berritzera bideratu ditu. Itsasoko energia eolikoa bultzatzera joan da diru horren zati bat. Gaur egun 1,3 gigawatt ditu instalatuta, baina beste 2,6 GW jartzen ari da. Enpresak erosten ere oso aktibo izan zen iaz Iberdrola. AEBetan egin zuen erosketarik handiena: PNM Resources New Mexicoko argindar enpresa erosi zuen, 3.600 milioi euroren truke. Urrian iragarri zuen operazioa Iberdrolak, eta otsail honetan eman diote oniritzia PNMko akziodunek. Maiatzean, Aalto energia berriztagarrien Frantziako enpresaz jabetu zen, 100 milioiren truke; ekainean, berriz, Australiako Infigen enpresaz: hura ere energia berriztagarrietan aritzen da.

Iberdrolaren irabaziak oso handiak izan arren, horien zati txiki bat baizik ez da geratzen Bizkaiko Ogasunen kutxetan. ELAk duela bi aste azaldu zuenez, 2019an 36 milioi euro baino ez zizkion ordaindu Bizkaiko Ogasunari sozietate zergan. Iberdrolak zerga sistema arduratsuari buruz urtero kaleratzen duen txostenak dio 2019an 797 milioi pagatu zituela sozietate zergan, horietatik 367 milioi Espainiako Ogasunari eta Bizkaikoari.

Dominion, %65 gutxiago

Kopuru apalagoak dira Dominionek darabiltzanak, iaz hamabi milioi euro irabazi baitzituen. Nahiz eta aurreko urtean baino %65 gutxiago den, Bizkaiko konpainiak ziurtatu du bere aurreikuspenak gainditu dituela, urte amaieran krisi aurreko jarduera berreskuratu ahal izan duelako. Energia, azpiegitura, industria eta telekomunikazio sektoreetan zerbitzuak ematen dituen enpresa bat da Dominion. Bazkide baten bila ari da energia berriztagarrietan inbertsioak handitu ahal izateko.


Summary: Garamendik dio espetxe eskumenaren negoziazioa «nahikoa aurreratuta» dagoela. Espetxe eskumenak «lehenbailehen» eskualdatzea espero du Jaurlaritzak, «letra txikia» negoziatzen ari direlako. Gainera, Eusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldea «aurki» berrosatuko dela aurreikusi du Autogobernu sailburuak.

Olatz Garamendi Eusko Jaurlaritzako Gobernantza Publiko eta Autogobernu sailburuak espero du espetxe eskumenak «lehenbailehen» eskualdatzea, Espainiako Gobernuarekiko negoziazioak «nahikoa aurreratuta» daudelako. Hala azaldu du Onda Vasca irratian eginiko elkarrizketan.

1979ko estatutuan jasota baina oraindik eskualdatu gabe dauden eskumenak transferitzeko egutegia eguneratu zuen urrian Espainiako Gobernuak, eta proposamen berria igorri zion Eusko Jaurlaritzari. Plan berriaren arabera, bi gobernuek martxorako itxiko dituzte bigarren blokeari buruzko elkarrizketak: besteak beste, espetxeetako eskumena dago zerrenda horretan. Gobernuek abenduaren 30ean adostu zuten zirriborro bat.

Garamendik azaldu duenez, «bereziki» ari dira lanean espetxe eskumenaren transferentzian, «oso konplexua» delako: «Espetxeen gaiaz ari garela, sakonean izan dezakeen oinarri politiko sinbolikoaz harago, pertsona, azpiegitura eta ekipamendu askori eragiten dien eskualdatze bati buruz ari gara, eta, beraz, segurtasun juridiko eta kontu handiarekin egin behar da». Gaineratu du «gai guztien letra txikia» lantzen ari direla.

Edozein modutan, gogorarazi du espetxe legeria Espainiako Gobernuari dagokiola, eta hala jarraituko duela eskumena transferitzeko orduan ere: «Beste kontu bat da espetxe eskumenen eskualdaketak Euskadira ekarriko dituela kartzelen antolaketa eta funtzionamendua, eta ahalbidetuko duela lan hezkuntzari edota presoen birgizarteratzeari buruzko gaiei heltzea» .

Espainiako Gobernuko Lurralde Antolaketako Ministerioa da Jaurlaritzaren solaskidea, baina ministerioan aldaketa izan da berriki; Carolina Dariasek Osasun ministro kargua hartu duelarik, Miquel Iceta da orain Lurralde Antolaketako ministroa. Garamendik azaldu du harekin «harreman ona» izatea espero duela.

Autogobernu Lantaldea, «aurki»

Bestalde, esan du espero duela Eusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldeak «aurki» berrekitea bere zereginari, «Gernikako Estatutuaren eguneratzea gai garrantzitsua delako gure komunitatearentzat. Estatutuak baditu urte batzuk, gizarteak eboluzionatu egin du, eta eman beharreko pausoa da». Hala ere, Jaurlaritzak ez du esku hartuko lan horietan, eta «lagundu» egingo du hala eskatzen badiote. Sailburuak itxaropena azaldu du talde parlamentarioek akordio zabal bat lortzeko.


Summary: Hamabost urteko kartzela zigorra ezarri diote Daphne Caruana kazetaria hiltzeaz akusatuetako bati. Vincent Muscatek aitortu du kazetaria hil zuela, eta ezin izango dio epaiari errekurtsorik jarri. Caruana Galiziak Panamako paperak ikertu zituen, eta herrialdeko hainbat goi kargudunek zituzten ustelkeria kasuak argitaratu.

Bonba-auto bat lehertuta hil zuten Daphne Caruana Galizia Maltako kazetaria, 2017ko urriaren 16an. Epaiketa hasi eta hiru urte pasatu ondoren, Caruana Galizia hiltzeaz akusatutako hiru gizonezkoetako batek, Vincent Muscatek, erasoa egin zuela aitortu du, eta 15 urteko kartzela zigorra bete beharko du. George Degiorgio eta Alfred Degiorgio dira Caruana Galizia hiltzeaz akusatutako bertze biak. 2017ko abenduan atxilotu zituzten hirurak.

Urtarrilean,Muscatek indultua eskatu zuen, eta, auzitegiak hori ukatu ondotik, fiskaltzarekin kolaboratzeari ekin dio. Orain arteko defentsa estrategiari uko egin, eta akusazioa onartu du Muscatek: 15 urteko kartzela zigorra bete beharko du, eta 42.930 euro ordaindu beharko ditu kostu judizialengatik. Gainera, akusatuak uko egin dio sententziari errekurtsoa jartzeko aukerari, eta berehala sartuko da kartzelan.

2019ko azaroan, Maltako Gobernuak indultua eman zion ustez Caruala Galiziaren hilketaren berri zuen herritar bati. Indultua eman eta hurrengo egunean, herrialdeko Poliziak Yorgen Fenech enpresaria atxilotu zuen, hilketarekin zerikusia zuelakoan. Ez zen hori atxiloketa bakarra izan, handik egun batzuetara atxilotu baitzuten Keith Schembri, Joseph Muscat lehen ministroaren kabineteburua. 12 egun geroago dimisioa eman zuen Muscatek.

Caruana Galiziaren familiak hasieratik salatu zuten hilketaren atzean arrazoi ilunak zeudela. Panamako paperak aktiboki ikertzen aritu ziren kazetarietako bat zen Caruana Galizia, eta Maltako gobernuko goi kargudunen ustelkeria kasuak argitaratu zituen. Caruana Galiziak argitara ekarritako eskandaluen artean, besteak beste, salatu zuen Maltako lehen ministro Joseph Muscaten gertuko batzuek negozio iluneko enpresa sekretuak zeuzkatela Panaman. Besteak beste, haren emazte Michelle Tanti, haren kabineteburu Keith Schembri eta Turismo ministro Konrad Mizzi. Kasu horiek guztiak Panamako paperetan filtratutako informazioaren ondorio dira.


Summary: Ostalarientzat laguntzak iragarri ditu Pedro Sanchezek. Espainiako Gobernuak 11.000 milioi euro banatuko ditu «enpresak indartzeko». Ez du argitu zuzeneko laguntzak izango diren ala zerga murrizketak.

Iazko udaberriko konfinamenduaren lehen urteurrenerako bi aste baizik falta ez direla, Espainiako Gobernuak laguntzak iragarri ditu itxialdiak zuzen-zuzenean pairatu dituzten sektore ekonomikoentzat.

Kongresuan egindako agerraldian, Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak iragarri du 11.000 milioi euro banatuko dituela «enpresen eta autonomoen artean». Diruaren zatirik handiena ostalarientzat eta turismo sektoreko beste enpresentzat izango dela azaldu du. «11.000 milioi euro izango dira haien balantzeen kaudimena sendotzeko eta jarduerara itzuli ahal izateko, beharrezko inbertsioak egiteko eta behar dituzten langileak kontratatzeko».

Sanchezek, ordea, ez du azaldu nola banatuko dituen diru horiek. Zuzeneko laguntzak eskatu dituzte patronalek eta autonomoen elkarteek, baina zerga murrizketen bitartez egiteko aukerak indar handia du. Hori hautatuko balitz, eragin txikiagoa izango luke Hego Euskal Herrian, zerga sistema propioa baitu. Nafarroako Gobernuak, esaterako, zuzeneko laguntzak banatu dizkie ostalariei, 2019an aitortutako diru sarreren araberakoak.

Koronabirusaren krisiaren kalteei aurre egiteko ezer gutxi egin duela leporatu diotenei, berriz, erantzun die Espainiako BPGa halako %20 jarri duela gobernuak, hots, 200.000 milioi eurotik gora. Diru horren zatirik handiena joan da ABEE aldi baterako enplegu erregulazioak ordaintzera eta enpresei maileguak emateko ICO kreditu institutuaren bitartez emandako bermeetara.

Horien bitartez eragotzi dute enpresa askok porrot egitea bat-batean diru sarrerarik gabe geratu zirelako, baina orain haietako askoren arazoa desberdina da: hainbat hilabetez fakturazio apalak izan ondoren, enpresaren kaudimena dago arriskuan, haien errentagarritasuna. Eusteko moduan daudenetako batzuk hurrengo urteotan gerrikoa estututa ibiliko dira, inbertsiorik eta kontrataziorik egin gabe, eta horrek krisia luza dezake.


Summary: Loraldia festibal «indarberritua» antolatuko dute martxoaren 9tik 28ra bitarte. Askotariko diziplinak taularatuko dituzte jaialdiko parte hartzaileek, eta, berrikuntza bezala, rol jokoak eta kabareta ere jorratuko dira. Ikuskizun gehienak aurrez aurrekoak izango dira, eta hiru ekitaldi emango dituzte ‘online’.

Loraldia festibalaren seigarrena zatika antolatu behar izatea eragin zuen pandemiak iaz, baina ez du zazpigarrena bertan behera uztea lortu. Martxoaren 9tik 28ra bitarte egingo dute, eta, neurriak neurri, nagusiki aurrez aurrekoa izango den programazioa ondu dute jaialdiko antolatzaileek. Bilboko hamahiru areto eta gunetako oholtzetan askotariko diziplinak agertuko ditu aurten ere Loraldia festibalak: literatura, bertsolaritza, musika, dantza eta bestelako moldeak batu eta nahastuko dituzte hamaika sortzailek, eta, aurten, kabareta eta rol jokoak gehituko dizkiote eskaintzari. Hala, euskal kulturaren «adierazpenik berritzaileenak» ikusi ahalko dira aurten ere, antolatzaileek diotenez. Gainera, aurten jaialdi «indarberritua» ondu dutela nabarmendu dute.

Antolatzaileek adierazi dutenez, hiru helburu izan du aurten jaialdiko programazioak: «euskal sortzaile gazteak nabarmentzea, emakumeak oholtzara ekartzea, publiko berrietara heltzea eta memorian sakontzea». Horiek horrela, Olatz Salvador, Antxiñe Mendizabal, Haizea Martiartu edota Ainhoa Urgoitia ikusi ahal izango dira, Zetak taldeak ere ikuskizuna eskainiko du, eta euskal kulturako zenbait «erreferente» ere gogoan izango dira, hala nola Xabier Lete, Joseba Sarrionandia eta Agustin Xaho. Mikel Ayllon idazleak emango dio hasiera jaialdiari Zoriontsuak izatea aukeratu genuen azken liburuaren antzezlan eta solasaldiarekin, eta Opeileko erlea ikuskizunarekin bukatuko da festibala. Literatura, bertsolaritza eta musika uztartuko ditu horrek, Unai Elorriaga, Fernando Velazquez, Oihana Iguaran, Jone Uria eta Joseba Santxoren elkarlanari esker.

Internet bidezko eskaintza

Iazko edizioari berriro ekin ziotenean bezala, oraingo honetan ere esperientzia digitala eskainiko du jaialdiak. Zehazki, lau ekitaldi emango dituzte online: martxoaren 7an, Haatik dantza konpainiak Sustrai Colina, Xalbador edota Uxue Alberdiren bertsoak dantzatuko ditu, eta, martxoaren 20an, emakumeak eszenan duen tokiaren inguruan hitz egingo dute Olatz Salvador eta Idoia Azurmendi musikariek, Maddalen Arzallusen gidaritzapean, eta, solasaldia bukatu ondoren, biek batera abestuko dute. Bi horiek aurrez aurre ikusteko aukera ere egongo da. Beste bi emanaldiak, aldiz, Internet bidez baino ezin izango dira ikusi: martxoaren 13an, tradizioaz eta dantzaz diharduen mahai ingurua emango dute Oier Araolazak, Pantxika Telleriak eta Patxi Labordak, Iosu Garate moderatzaile dutela, eta, jaialdiak irauten duen bitartean, paseo dramatizatu bat ere eskainiko dute Arriaga antzokitik Isozaki dorreetara. Ikuskizunak Loraldiaren eta EITB-ren webguneen bitartez emango dituzte.


Summary: Emakundek zaintza lanei buruz hausnartu nahi du Martxoaren 8ko kanpainaren bidez. Nork zaintzen du? izango da aurtengo Martxoaren 8ko leloa, eta Eusko Jaurlaritzak eta Emakundek uste dute «beharrezkoa» dela agerian uztea lan horiek nork egiten dituen. Landaidak azpimarratu du egoera horiek «ikusarazi» egin behar direla.

Emakundek Martxoaren 8ari begira egingo duen kanpaina aurkeztu du gaur goizean, Gasteizen, Nork zaintzen du? lelopean. Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua eta Izaskun Landaida Emakundeko zuzendaria egon dira aurkezpenean, eta, hain zuzen, adierazi dute zaintza lanen gaineko hausnarketa bat egin nahi dutela kanpainaren bitartez. Horregatik erabaki dute lelo nagusia ere galdera gisa aurkeztea.

Haien arabera, beharrezkoa da agerian uztea zaintza lanak nork egiten dituen, eta baita lan horiek «ikusaraztea, baloratzea eta gizarte osoaren artean» banatzea ere. Horrez gainera, uste dute pandemiaren ondorioz, «inoiz baino nabarmenagoa» izan dela zaintza lanek «bizitzari eusteko duten funtsezko garrantzia», eta, beraz, beharrezkotzat jotzen dute «zaintzarekin konprometitzea». Bide horretan, Artolazabalek erantsi du Eusko Jaurlaritzak ere baduela konpromisoa, hala nola zainketa instituzionalak indartuta, kontziliazio eta berdintasun planak enpresetan bultzatuta, soldata arrakalaren aurkako euskal estrategia bat garatuta eta Berdintasun Legea aldatuta.

Landaidak, berriz, zaintzaren zenbait aspektu azpimarratu ditu, kanpainako leloa eta irudia oinarri hartuta. Batetik, nabarmendu du zaintzaren garrantzia «funtsezkoa» dela gizartearen iraupenerako eta funtzionamendurako, baina «ikusezina» dela. Eta kanpainan hori islatu nahi izan dute: «Kanpainako planteamendu grafikoan indartutako ideia bat da zaintza lanen ikusezintasuna; ez dira pertsonak ageri, baina zaintzarekin lotura duten elementuak jaso ditugu». Bestetik, erantsi du lan horietan «gizonen eta emakumeen arteko banaketa desorekatua» ere badagoela, eta horrek zenbait egoerari ematen diela bide: «Banaketa horrek emakumeen desabantaila sozioekonomikoa indartzen du, hezkuntzarako, osasunaren arretarako, bizitza publikorako eta ordaindutako enplegurako duten sarbidea mugatuz».

Emakundeko zuzendariaren arabera, beraz, gizarte batek «ezin du onartu» andreek beren gain hartzea zaintza lanen gehiengoa, «pertsona guztien ongizaterako eta jarduera sozial eta ekonomikoari eusteko behar-beharrezkoa denean». Hala, zaintza lanak ikusaraztearen aldeko aldarria egin du, besteak beste «emakumeen eta gizonen, erakundeen eta gizarte osoaren artean» banatu behar direla nabarmenduta.

Zaintza erdigunean

Landaidak azpimarratu du zaintza erdigunean jartzearen beharra feminismoaren aldarrikapen nagusietariko bat dela, baina beste eremu batzuetan ere jasotzen dela, hala nola nazioarteko planetan. «Zaintza horiek balioesteko eta modu orekatuan banatzeko beharra hainbat esparru programatikotan jasotako helburua da». Emakundeko zuzendariak, batetik, 2030 Agendako puntuetako bat aipatu du: «Bertan botere publikoei eskatzen zaie ordaindu gabeko zaintzak eta etxeko lanak aitortzeko eta baloratzeko». Bestalde, Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako zazpigarren planean jasotzen dena izan du oinarri. Esan du, hain zuzen, plan horren arabera zaintza lanak birbanatuko dituen gizarte antolaketa berri bat behar dela.


Summary: Gerard Depardieu aktorea inputatu dute, sexu erasoa eta bortxaketa egotzita. Biktimak 2018an salatu zuen erasoa. Epaileak auzia itxi ondotik, iazko udan ireki zuten berriro.

Gerard Depardieu aktorea inputatu dute, sexu erasoa eta bortxaketa egotzita. 2018ko abuztuan izan zen erasoa Gerard Depardieu aktore frantsesaren etxebizitzan. Biktimak salaketa aurkeztu zuen polizia etxean, baina 2019an fiskaltzak auzia itxitzat eman zuen, nahiko proba ez zegoela argudiatuta. Iazko abuztuan, biktimak salaketa aurkeztu zuen berriz, eta, epailez aldatuta, berriz ireki zuten auzia. Abenduan inputatu zuten Depardieu, sexu erasoa eta bortxaketa egotzita.

Depardieuren abokatuak jakinarazi du aktoreak ukatu egiten dituela akusazioak, eta abenduan epailearen aitzinetik pasatu ondotik aske utzi zutela inolako kontrol judizialik betetzeko premiarik gabe.

Azkenaldian, zinema munduko Luc Besson zinemagilearen eta Christophe Ruggia errealizadorearen kontrako salaketak ere aurkeztu dituzte. Horrez gainera, duela gutxi, Dominique Boutonnat Zinema Zentro Nazionaleko presidenteari ere sexu erasoa eta bortxaketa saiakera egotzi diote.


Summary: Zaintza, oroimena eta borroka aldarrikatuko dituzte Martxoaren 3an. 45 urte igaro dira Poliziak Gasteizko Zaramaga auzoko San Frantzisko elizan bortz langile hil zituela. Omenaldia eta manifestazioa eginen dituzte Martxoaren Hiruaren plazan, ELA, LAB, ESK eta Steilas sindikatuek deituta.

1976ko martxoaren 3an Poliziak tiroz hil zituen Pedro Martinez Ocio, Francisco Aznar, Romualdo Barroso, Jose Castillo eta Bienvenido Pereda langileak, Gasteizko Zaramaga auzoko San Frantzisko elizan izandako istiluetan. Langileek deituriko batzar bat egiten ari ziren elizaren barnealdean, eta hura hutsarazteko erantzun bortitza eman zuen Poliziak: bortz langile hil eta bertze ehunka zauritu zituen.

Aurten 45 urte beteko dira gertakari lazgarri haietatik, eta, gertaera oroitzeko, «zaintza, oroimena eta borroka» aldarrikatuko dituzte ELA, LAB, Steilas eta ESK sindikatuek: Zaindu gintuztelako, zainduko ditugu lelopean eginen dituzte omenaldia eta manifestazioa heldu den asteazkenean, Gasteizko Martxoaren Hiruaren plazan. 18:00etan eginen dute omenaldia, eta ordu erdi geroago abiatuko da protesta.

Sindikatuek gaur goizean ekitaldien berri emateko egin duten agerraldian azaldu dutenez, gertaturikoaren memoria «bizirik» dago oraindik, eta belaunaldiz belaunaldi transmititu dira «justizia sozialaren, antifaxismoaren eta klase borrokaren» balioak, «frankistek irudi kolektibotik ezabatu nahi izan zituztenak». Azpimarratu dutenez, martxoaren 3rako hautaturiko leloarekin zaintza sistema publikoa aldarrikatu nahi dute, sektore prekarioa baita, eta eremu pribatuan gelditzen dena: «Erdigunean jarri nahi dugu zerbitzu publiko hobeak garatzeko premia». Azpimarratu dute osasun langileen alorrean, zaintzan eta hezkuntzan dagoela behar hori, eta horietan diharduten langileen lan baldintzak hobetzea galdegin dute: «Hobekuntza horiek aldarrikatzen dituzte zerbitzuetako langileek ere, batez ere emakumeek eta, askotan, emakume migratuek. Pandemiaren hasieratik ari dira borrokan, agerian gelditu baita azken hamarkadetan pairatu ditugun gobernu neoliberalen abandonua eta erantzukizun falta».

Memoria guneari kritika

Sindikatuek salatu dutenez, San Frantzisko elizan eraiki nahi duten memoria gunearen prozesua «aldebakarrekoa» izan da eta ez dute kontuan hartu Euskal Herriko gehiengo sindikalaren parte hartzea: «Propaganda politikoko ekintza bat dela uste dugu, prozesu horretan parte hartu duten administrazioak beraiek baitira langileen eskubideak egunerokotasunean gaitzesten dituztenak».


Summary: Urtarriletik koronabirusak jota jende gutxien hil den astea izan da aurrekoa Hegoaldean. 90 pertsona hil dira koronabirusak jota azken astean Hegoaldean, iragan astean baino 33 lagun gutxiago. Urtarril hasieratik erregistratu den daturik apalena da heriotzei dagokienez. Beste 468 COVID-19 kasu detektatu dituzte Hego Euskal Herrian, ia 12.000 test eginda.

Astebetean gaitzarekin hil direnen kopuruak nabarmen egin du behera Hego Euskal Herrian. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, joan den igandera arte 90 lagun hil ziren astebetean birusak jota. Hau da, otsailaren 15tik 21era arteko egunetan izandako heriotzen zenbatekoari dagokio datua. Zehazki, horietako 80 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan zendu dira, eta gainerako hamarrak, berriz, Nafarroakoak dira. Azken zazpi asteetan Hegoaldean erregistratu den daturik apalena da. Urtarrilaren 4tik 10era bitarteko astetik aitzina, kopurua beti izan da handiagoa.

Bestalde, birusaren transmisioari dagokionez, Osakidetzak eta Osasunbideak guztira 11.916 proba egin zituzten atzo COVID-19a atzemateko, eta 470 kasu positibo detektatu zituzten. Hala, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, asteartean egindako testen %3,9k eman zuten positibo Hego Euskal Herrian. Kutsatuen datuak lurraldeka aztertuta, positiboen ehunekoa Nafarroan da apalena: %2,65.

Egun bakarrean zenbatutako kasuak herrialdeka aztertuta, Bizkaian 233 kasu zenbatu dituzte asteartean; Gipuzkoan, 103; Araban, 65, eta Nafarroan, 63. Horrez gainera, intzidentzia tasa etenik gabe ari dira beheraka. Azken datuen arabera, Bizkaian 100.000 biztanleko 359 laguni atzeman diete birusa azken hamalau egunetan. Araban, 278 da tasa; Gipuzkoan, 231; eta Nafarroan, 140.

Kasu gutxiago ospitaleetan Gutxika-gutxika, Hegoaldeko erietxeetan ere hasia da arintzea nabaritzen. Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dutenez, atzo 49 lagun eraman zituzten ospitalera gaitzaren sintomak larriagotuta. Oraintxe bertan, 558 pertsona daude erietxeetan. Paziente horietako 405 zentroetako gela arruntetan daude, eta 153 daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, bezperan baino bat gutxiago, alegia. Hain zuzen ere, beste behin, azken hilabetean izandako kopururik apalena da osasun agintariek gaur jakinarazitakoa.


Summary: Mubil mugikortasun zentroa ireki dute, Tolosan behin-behinean. «Gipuzkoa eta Euskadi» mugikortasun berriaren abangoardian kokatzea du helburu, lurraldeko enpresekin elkarlanean. Hiru urte barru, Donostiako (Zubieta) Eskuzaitzetan izango da behin betiko egoitza.

Mubilek, Gipuzkoako Foru Aldundiko proiektu kutunak, hiru urte itxaron beharko du behin betiko egoitza izateko, Eskuzaitzetan (Zubieta, Donostia), baina, mugikortasunaren alorrean Europako erreferentzia bilakatzea helburu duenez, zentro gisa abiarazteko garaia zuela erabaki du aldundiak; hala, Tolosako Usabal industrialdean ireki ditu ateak, betiere sektoreko enpresei zerbitzua eskainiz, eta elkarlan publiko-pribatuaren bidez, polo bat eratzen hasteko mugikortasun adimentsu eta jasangarriaren alorrean.

Gipuzkoako eta EAEko agintari gorenen eta lurraldeko enpresa garrantzitsuenen zuzendariak izan ziren Tolosan Mubil abiarazteko ekitaldi ofizialean. «Punta-puntako azpiegitura dauka, bakarra Europako hegoaldean», esplikatu zuen ahaldun nagusi Markel Olanok. Energia biltegiratzeko teknologia garatzeko laborategia eskaintzen du Mubilek, Cidetec konpainiak kudeatzen duela, eta, Olanoren esanetan, Alemanian (ZSW) eta Frantzian (CEA) baino ez daude haren parekoak.

156 milioi euroko aurrekontua dauka Mubilek, eta Europako funtsetatik finantzaketa jasotzeko Jaurlaritzaren hautagaietako bat da; 86,5 milioi euro nahiko lituzke Europako tartatik. Baina, gaur-gaurkoz, Mubilek jabe bakarra dauka: Gipuzkoako Foru Aldundia. Eusko Jaurlaritzak ere ekarpen ekonomikoa egin dezakeela aditzera eman dute, dena den, Mubileko iturriek. Azken helburua, ordea, kapital pribatua ere sartzea da; hau da, mugikortasunarekin lotura duten euskal enpresak, esaterako, CAF eta Irizar. Bi konpainia horien lehendakariak izan ziren ekitaldian, hain zuzen, beste zenbaitekin batera: adibidez, Mondragon Taldeko presidente Iñigo Uzinekin batera.

Tolosan martxan jarri duten azpiegitura probaleku bat da enpresentzat, labur esanda, «beren prototipoak» testatzeko, bateriak direla edo beste. Olanok esplikatu du hiru ardatz dituela Europako erreferentzia izan nahi duen zentro horrek: «Espezializazioa, bikaintasuna eta lankidetza dira ardatzak. Garraioari, autogintzari eta mugikortasunari lotutako industria bideratu nahi du, mugikortasun elektriko, konektatu, partekatu eta autonomo baterantz; hau da, mugikortasun berriak dakarren aukera ustiatzen saiatuko da».

Enpresa berriak sortu

Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk «herri proiektuaren» izaera nabarmendu du Mubil zentroa zer den azaltzean. «Erakundeek eta enpresek partekatzen dugun etorkizuneko bi eraldaketa uztartzen ditu: teknologiko-digitala eta energetiko-ekologikoa», esan du. Eta Mubilen helburu nagusia ere zein den garbi esplikatu du: «Euskadi Europako mugikortasun berriaren abangoardian kokatzea».

Diru publikoko proiektua den arren, erakundeek kapital pribatua mugiarazi nahi dute haren bidez. «Negozio eredu berriak, ekintzailetza eta kalitatezko enplegua bultzatzeko xedea du», jarraitu du Urkulluk; finean, «inbertsioa eta talentua» erakarri nahi dute Gipuzkoara, «nazioarteko erreferente bat eratzeko». Eta erreferente hori, Jaurlaritzak banderatzat duen lankidetza publiko-pribatuari esker sortzea espero dute: «Lankidetza behar dugu mugikortasunari lotutako teknologietan gertatzen ari den eraldaketaren dimentsioaren aurrean. Enpresen, berrikuntza-zentroen eta erakundeen arteko elkarlana beharrezkoa da, lehiakortasuna bultzatzeko».

Etorkizuna Eraikiz programaren barruan sortutako proiektu bat da Mubil, 2018an abiatu zena estrategia zehatz gisa. Urtebete geroago sortu zuen aldundiak Mubilen fundazioa, eta atzodanik zabalik dago egoitza, Tolosan, behin-behienean bada ere, Ane Insausti zuzendaritzan dela. Eskuzaitzetara (Zubieta, Donostia) aldatuko da zentroa hiru urte barru, errauskailutik oso gertu, eta, ordurako, mugikortasunaren sektoreko enpresek zentroaren gaitasunari eta baliogarritasunari buruzko balorazio osoago bat izango dute. Beharbada, batek edo bestek beren ekarpena egiteko urratsa egin dezake.

Gipuzkoako ahaldun nagusiak gogoratu du lurraldeko BPGaren %40 mugikortasunarekin lotuta dagoela, eta Mubil aukera paregabea izango dela hala enpresentzat nola lurraldearentzat. Etorkizuneko egoitzak 10.000 metro koadro izango ditu, hainbat laborategi eta bulego hartu ahal izateko, baina beste 40.000 metro koadro prestatuko dituzte nahi duten enpresek beren azpiegiturak han kokatzeko. Sinergiak aprobetxatu, eta proiektu eta enpresa berriak sortzea baita azken helburua.


Summary: Polinesia Frantseseko proba nuklearren eta minbizi kasuen arteko «lotura ezin da egin, oraingoz». Osasunaren eta Ikerketa Medikoaren Frantziako Institutu Nazionalaren txostenak haserrea eragin du Ozeaniako uhartedian. 193 taldeak «negazionismoa» egotzi dio erakundeari.

Egun dauden frogak kontuan harturik, «ezin da loturarik egin» Polinesia Frantseseko proba nuklearren eta minbizi kasuen gorakadaren artean, «oraingoz». Ondorio horretara iritsi da Inserm Osasunaren eta Ikerketa Medikoaren Frantziako Institutu Nazionala erakunde publikoa, argudiatuta txosteneko emaitzak ez direla nahikoa bien arteko harremana «modu sendoan» finkatzeko.

Insermeko hamar adituk 1.150 dokumentu eta ikerketa hartu dituzte kontuan ondorio horretara iristeko, baina ohartarazi dute «azterketa osoak» falta direla Polinesia Frantseseko proba nuklearrek eragindakoaren inguruan: «Emaitzok eta datuen arrarotasunak justifikatzen dute beste hurbiltze bat egin beharra dagoela Polinesia Frantsesean egindako proba nuklearren osasun ondorioak aztertzerakoan».

Horri begira, aitortu dute ikerketa epidemiologiko bakanek ez dutela «baztertzen gaur egun arte oharkabean pasatu diren osasun ondorioen existentzia». Txostena Defentsa Ministerioaren 2013ko eskari baten ondorio da, baina, oraingoz, ez du zehatz adierazten proben eta minbizi kasuen arteko lotura. Hori bai, adituek aitortu dute tiroideko minbiziaren intzidentzia handia dagoela Polinesia Frantsesean: «1998-2002ko epean, munduko handiena izan zen, Kaledonia Berrikoarekin batera».

1966tik 1996ra, Frantziak 193 proba nuklear egin zituen Mururoako eta Fangataufako atoloietan, eta horiek ondorio negatiboak izan zituzten uhartediko biztanleengan; horren harira, Morin Legeak kalte ordainen sistema bat finkatu zuen 2010ean, baina, proben ondorioz gaixotasunak dituzten beteranoen elkarteen iritziz, sistema «murriztailea» da —minbizia duten hogei bat polinesiarrek soilik jaso dituzte kalte ordainak—.

Nuklearraren kontrako Polinesia Frantseseko talde nagusiak, 193k, gogor kritikatu du txostena, eta «negazionismoa» egotzi dio Insermi. Auguste Uebe-Carlson taldeko presidentearen iritziz, «ez dute nobedaderik eman, negazionismoaren jarraipena» baita: «193 proba nuklear Hiroshimako 800 bonbaren baliokidea da. Ondoriorik izan ez duela esatea negazionismoa da».

Ozeaniako uhartediko Tavini Huira'atira-FLP (Polinesiar Herriaren Zerbitzuan-Polinesia Askatzeko Frontea) alderdi independentistako diputatu Moetai Brothersonek ere gaitzetsi ditu erakundearen ondorioak, argudiatuta azterturiko dokumentu batzuk «armadak proba nuklearraz dena kontrolatzen zuen urteetakoak» direla.

Insermek esandakoa ez dator bat beste ikerketa batzuekin, tartean CRIIRAD Radioaktibitateari Buruzko Ikerketa eta Informazio Independenteen Batzordearena; izan ere, CRIIRADek, dokumentu berak aztertuta, kontrako ondorioa atera zuen.

Gainera, 2016ko otsailaren 22an, urte horretan Frantziako presidente zen François Hollandek aitortu zuen, Polinesia Frantseseko ordezkarien aurrean, proba nuklearrek eragina izan zutela bost uhartedietan eta hango herritarren osasunean.

Salaketa nazioarteko auzitegian

2018ko urrian, Oscar Temaru Polinesia Frantseseko presidente ohiak eta Tavini Huira'atira-FLPren buruzagiak jakinarazi zuen Frantziaren aurkako salaketa bat aurkeztu zutela NZA Nazioarteko Zigor Auzitegian, Parisek 30 urtez Ozeaniako uhartedietan egindako proba nuklearrengatik.

Independentistek gizateriaren kontrako krimenak egotzi zizkioten Frantziako Gobernuari, eta probak hasi zirenetik «Frantziako presidente izandakoei azalpenak eskatzea» zen helburuetako bat. «Kolonialismo nuklearraren ondorioz hildako guztiei zor genien. Guretzat, proba nuklearrak kolonialismoaren emaitza zuzenak dira», adierazi zuen Temaruk.

Halere, hasieratik zail izan dute ezer lortzea, 2002tik aurrera soilik NBE Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseiluak eskatuta egin ditzakeelako ikerketak NZAk; Frantzia kontseiluko kide denez, eta beto eskubidea duenez, aukera horrek zaila dirudi.

Pazifikokoa Frantziaren kolonia da, eta TOM itsasoz haraindiko herrialdearen estatusa du. 1946tik 2003ra TOM itsasoz haraindiko lurralde izan zen, eta, Frantziako Konstituzioan aldaketa bat egin ondoren, autonomia estatus berria onartu zioten Polinesia Frantsesari, autonomia handiagoa izan zezan.

2013an, Polinesia Frantsesa berriz sartu zuten autonomoak ez diren eta deskolonizatu egin behar diren eremuen NBEren zerrendan —Frantziak handik atera zuen 1963an, proba nuklearrak hasi baino hiru urte lehenago; aldebakarreko erabakia izan zen—, eta horrek atea ireki dio independentzia galdeketa bati; Paris, ordea, aukera horren aurka agertu da.


Summary: Alemaniak Siriako zerbitzu sekretuetako kide ohi bat kondenatu du torturengatik. Lau urte eta erdiko zigorra ezarri diote Eyad Alghareib Siriako zerbitzu sekretu militarreko kide ohiari. Nazioartean Al-Assaden agintepean egin diren krimenak epaitzen diren lehen aldia da, eta aurrekaria sor dezake.

Koblenzako Auzitegiak torturen konplize izatea egotzi dio Eyad Alghareid Siriako zerbitzu sekretu militarreko kide ohiari. Lau urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri diote. Alemaniak prozesu horretan jakinarazi duen lehen epaia da gaur eman duena, eta, beraz, nazioartean Baxar Al-Assaden aginte garaian egin diren krimenak epaitzen diren lehen aldia ere bai. Alghareidekin batera epaitzen ari dira Anwar Raslan Siriako zerbitzu sekretuetako kide ohia ere, eta datozen hilabeteetan jakinaraziko dute zer zigor ezarriko dioten hari.

Aurrekaria sor dezakeelako da garrantzitsua epaia. Etorkizunean nazioarteko epaitegi batek Al-Assad epaitzen badu, orain Alemanian erabili dituzten frogak erabili ahalko ditu Siriako presidentearen aurka. 2015. urtetik, milioi bat errefuxiatu politiko baino gehiago heldu dira Alemaniara, gehienak Siriatik, eta Poliziak eta fiskaltzak haiek jasandako torturen testigantzak eta frogak bildu izan dituzte.

Alghareibi, zehazki, egozten diote 30 atxilotu Siriako zerbitzu sekretuen espetxe batera eraman izana 2011. urtean, non sistematikoki torturatzen zituzten gatibu zituzten pertsonak. Fiskaltzak bost urte eta erdiko zigorra eskatzen zuen, eta defentsak, berriz, absoluzioa. Epaituaren abokatuaren arabera, Alghareibek bere nagusien aginduak betetzen zituen, eta haiek betetzeari uko egiten bazion, desertzioa egotziko zioten. Delitu hori heriotza zigorrarekin ordaintzen da Sirian.

Alghareib 2018. urtean heldu zen Alemaniara, eta Raslan, 2014an. Asilo politikoa eskatuta heldu ziren biak. Herrialdera iritsitakoan, ordea, beste errefuxiatu batzuek zerbitzu sekretuetako kide gisa identifikatu zituzten; jarraian, ikerketa hasi zuen Alemaniako Fiskaltzak, eta, azkenik, bien aurkako akusazio bat aurkeztu zuen torturengatik. Bakoitza bere aldetik epaitzen aritu dira gaur arte, eta horrek eragin du Alghareibi dagokion epaia Raslanena baino azkarrago plazaratzea.

Izan ere, Raslanen aurkako ebazpena atzeratzen ari da egozten dizkioten kargu guztien ondorioz; gutxienez, urrira arte itxaron beharko da hari dagokion epaiaren berri izateko. Zehazki, 58 hilketa eta 4.000 tortura kasu egozten dizkiote. Auzitegiaren arabera, hori da Raslan Damaskoko Al-Jatib espetxearen arduradun zela —2011ko apiriletik 2012ko irailarera— han hil ziren edo torturatu zituzten pertsonen kopuru osoa. Fiskaltzak dioenez, hura zen espetxe hartan egiten zena diseinatu eta gainbegiratzeko arduraduna, baita torturena ere.

Amnesty International erakundearen arabera, «urrats historikoa» da gaur Alemanian egin dutena. Lynn Maalouf erakundeak Ekialde Hurbilean duen ordezkariaren arabera, «epaiketa hori ezinbestekoa da Siriako Gobernuak ilegalki atxilotu, torturatu eta hil dituen lagunentzat justizia lortzeko». Horrez gain, eskerrak eman dizkie bizirik atera eta euren testigantza eman duten siriarrei, «haiek gabe ezinezkoak bailirateke halako epaiak».

Alemaniako EIren burua ere, zigortua

Alemaniako beste epaitegi batek gaur jakinarazi du hamar urte eta erdiko zigorra ezarri diola Abu Ualari, ustez Estatu Islamikoak Alemanian zuen liderrari. Epaitegiaren arabera, Abu Uala elizgizona zen bere sarearen bidez Alemanian zeuden EIko kideak Siriara eta Irakera bidaltzeko arduraduna, han borrokatu zitezen. Prozesu berean epaitu dituzten beste bi laguni ere zortzi eta sei urteko zigorrak ezarri dizkiete.

Hiru urte baino gehiago iraun du prozesuak. Akusatuen defentsak zioenez, Abu Ualak eta beste bi kideek Koranaren muturreko irakurketa egiten zuten, eta EIren ideiak babesten zituzten, baina sekula ez zuten talde armatuarekin hartu-emanik izan.


Summary: Bizikidetza demokratikoari buruzko hitzaldi ziklo bat antolatu du Foro Sozialak. Donostian, Iruñean, Gasteizen eta Bilbon eginen dituzte solasaldiak, martxoko lehen lau astearteetan, bizikidetza hainbat arlorekin lotuta: hala nola komunikabideekin, Elizarekin, kulturarekin eta gizarte mugimenduekin.

Joan den urrian abiatu zuen Foro Sozial Iraunkorrak Bizikidetza demokratikoaren eraikuntzarekiko konpromiso soziala dinamika, eta, bide horretan «gizarte zibila» aktibatzeko asmoz, Bizikidetza landuz hitzaldi zikloa antolatu dute martxoan Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan: martxoaren 2an Donostian, 9an Iruñean, 16an Gasteizen eta 23an Bilbon eginen dituzte solasaldiak, aldiro bizikidetza gizarteko bertze gai batekin lotuta.

Donostiakoan, komunikabideak eta bizikidetza uztartuko dituzte, eta Danilo Albin, Gorka Landaburu eta Iñaki Soto kazetariek parte hartuko dute. Iruñekoan Eliza eta bizikidetza lotuko dituzte, Mikel Garciandia, Nafarroako gotzaindegia eta Juana Indurain gonbidatuta. Gasteizen, kultur esparrutik landuko dute bizikidetza, Jon Maia bertsolaria eta Ander Zurimendi kazetaria lagun. Eta, azkenik, Bilbon gizarte mugimenduak eta bizikidetza izanen dituzte hizpide, Yolanda Jubeto eta Irantzu Varela mugimendu feministako kideak hizlari direla. 18:30ean hasiko dira Donostiako, Gasteizko eta Bilboko solasaldiak, eta ordu erdi geroago Iruñekoa, 19:00etan. Osasun neurriak direla eta, hitzaldietan parte hartzeko beharrezkoa izanen da aitzinetik izena ematea. Streaming bidez ere emanen dituzte.

Eneko Callek eta Mikel Casadok eman dituzte hitzaldi zikloaren xehetasunak, gaur, Bilbon, eta gogoratu dute bizikidetzaren eraikuntzaren prozesuaren «erraztaile eta dinamizatzaile» papera hartu duela Foro Sozialak. Herritar guziei irekitako «postontzi» bat sortzea sustatu dute, haien hitzetan, herritarrek gogoeta prozesuan parte har dezaten. Gogoratu dutenez, BERRIAn, Gara-n eta Noticias eta Vocento taldean ere «gizartean erreferente diren pertsonen» iritzi artikuluak argitaratzen ari dira, eta eragile sozialekin «harreman erronda aberatsa» egiten ari direla jakinarazi dute.

Hitzaldi zikloak horri guziari eginen dio ekarpena, «bizikidetza modu integralean ulertuta bakea eraikitzea helburu duten gizarte zibileko hainbat sektoreren eztabaidak eta proposamenak» jasotzeko bidean. Oroitarazi dutenez, bestalde, heldu den maiatzaren 16an, Bakezko Bizikidetzaren Nazioarteko Egunean dinamikan zehar jasotako ondorio eta ekarpen nagusiak aurkeztuko dituzte.


Summary: Espainiako eurodiputatuek egindako presioa salatu du Puigdemontek. Immunitatea kentzeko Europako Parlamentuko Auzi Juridikoen Batzordeak egindako urratsa espero zutela onartu du, baina «penagarria» dela adierazi. Espainiako alderdiek erabakia txalotu izanak euren kontrako auzia «politikoa» dela erakusten du, Generalitateko presidente ohiaren arabera.

Europako Parlamentuko Auzi Juridikoen Batzordeak Carles Puigdemont, Toni Comin eta Clara Ponsati Kataluniako politikari erbesteratuei immunitatea kentzearen alde bozkatu zuen atzo, eta erabaki hori salatu dute hirurek gaur, agerraldi bateratu batean. Erabakia «espero izatekoa» zela adierazi du Puigdemontek, baina, edonola ere, «penagarria» dela. Beren aurkako jazarpen politikoaren jarraipentzat hartu du atzoko bozketaren emaitza Kataluniako presidente ohiak, eta horren adibide gisa jarri du Espainiako alderdiek adierazitako poza: «Alemanian atxilotu nindutenean, antzeko ospakizunak egin zituzten».

PSOEk eta Voxek auzi honetan helburu bera dutela esan du Puigdemontek: «Gu hirurok kartzelara eramatea». Asmo horren parte izan ala ez erabakitzea Europako Parlamentuari dagokiola esan du, hark izango baitu azken hitza immunitatea kentzeko erabakiaren inguruan, martxoaren 8an hasiko den osoko bilkuran. «Espainiak disidentzia politikoaren aurka egiten duen presioa onartzen duen erabaki beharko du», adierazi du. Halaber, nabarmendu du ezen, presio horri men egin eta lege babesa ukatzen badiete, Europako instituzioek «aurrekari oso negatiboa» ezarriko dutela «disidentzia politikoaren eta gutxiengo nazionalen ordezkaritzaren aurka». Bruselaren eginbeharra beste bat dela esan du: «Ordezkaritza hori bermatzea eta babestea».

Dena den, normalena parlamentuak erabakia berrestea dela aitortu du Puigdemontek. Kasu horretan, haien aurkako prozedura azkeneraino eramatearen alde mintzatu da, ordea, eta ziurtatu du Europako Justizia Auzitegira joko dutela.

Espainiako alderdiek erabakian izandako esku hartzea kritikatu du Cominek. Azaldu du Espainiako eurodiputatuek «sekulako presioa» egin dutela suplikatorioa Auzi Juridikoen Batzordean onar zedin, eta bozketari «beldurra» ziotela. Europako instituzioak euren izaera morala eta demokratikoa galtzen ari direla gaitzetsi du Cominek, eta adibidetzat jarri du batzordean Espainiako alderdietako ordezkariek zuten presentzia ohi baino handiagoa. Diputatu horiek gabe emaitza aldeko zortzi eta aurkako zortzi botokoa izango zela gogoratu du El País-eko kazetari batek.

Horri erantzun dio Ponsatik, ordea, esanez badakitela kontatzen, eta zaila izango dela atzo bozkatutakoari osoko bilkuran buelta ematea. Horretan ahaleginduko direla nabarmendu du, hala ere. Baita Puigdemontek ere: «Inoiz ez dugu borroka bat galdutzat ematen, eta ez dugu oparirik egingo. Bozketa oinarrizko eskubideen eta askatasunaren ingurukoa bada, irabazi dezakegu».


Summary: Plateruena berrabiarazteko prozesu parte hartzailea abiatuko du Durangoko Udalak. Herriko eragileekin eta elkarteekin elkarlanean osatuko dute prozesua, eta ekainerako prest izatea espero dute.

Urtarrilean itxi zituen ateak Durangoko (Bizkaia) Plateruena kafe antzokiak, eta, dagoeneko, hasiak dira hura berriro ere martxan jartzeko lanean. Izan ere, Durangoko Udalak ekainera arte iraungo duen prozesu parte hartzailea abiatuko du martxo amaieran. Udalak sortutako «talde motorra» kultura teknikariek, udal teknikariek eta zinegotziek osatuko dute, eta, horiekin batera, Emun Aholkularitza taldearen laguntza ere jasoko dute.

Hausnarketa prozesu horri hasiera emateko, mintegi eta bilera batzuk antolatuko dituzte herriko zenbait eragilerekin eta elkarterekin elkarlanean. Besteak beste, etorkizuneko Plateruenaren oinarriak zeintzuek izan behar duten zehazteko. Lehenengo saioa apirilean izango da, eta, bertan, bost tailer egiteko asmoa dute. Maiatzean, berriz, mintegi bat antolatu dute, eta, azkenik, eredu berria zehaztuko duen txostena idatziko dute. Txerra Rodriguez Emun Aholkulariak taldeko kideak, horrela laburtu du prozesua: «Lehen zatian, proposamenak jasoko lirateke; bigarrenean, jasotako ideia horiek antolatu, eta, azkenik, txostena itxiko litzateke».

Durangoko Udalarentzat Plateruenako gunea berriro ere martxan jartzea «lehentasunezkotzat» dutela azaldu du Julian Rios alkateordeak: «Gune oso garrantzitsua da, ez Durangorentzat bakarrik, baita Euskal Herriarentzat ere, eta ahalik eta bizkorrena zabaltzea gustatuko litzaiguke». Horrekin batera, Plateruena eta gero zer? herri ekimenarekin harremanetan daudela argitu dute.


Summary: OndarE Oficina aurkeztu dute, euskal musika ondarea ezagutarazteko ekimena. 20tik gora konposizioren edizio kritikoak eta disko bat argitaratu ditu dagoeneko ekimenak. "Proiektu zirkularra da hau. Eskuizkribuak aztertzetik partiturotako musika programatzerainoko ibilbidea proposatzen du", adierazi du enpresaren sortzaileak, Josu Okiñena musikariak.

"Proiektuaren helburua da garai guztietarako euskal musika editatzea, berreskuratzea eta ezagutaraztea. Proiektu zirkularra da hau, eta bere 360 graduetan ulertu behar da. Partiturak editatzea ezinbesteko oinarria da guretzat, baina, behin hori eginda, piezok entzungai jarri behar dita". Hori da OndarE Oficina ekimenaren funtsa, Josu Okiñena pianista, ikerlari eta irakaslearen esanetan. Bera da egitasmoaren sortzailea, eta, erantsi duenez, zirkulartasun horren baitan sortu dute Ondare Music zigilua: paperera pasatutako musika piezak audioan grabatzeko, "hori ere argitaratzeko modu bat baita".

Eta piezok jandeurrean interpretatzeko kontzertuak programatzerakoan, ahal dela, nazioarteko izen handien ondoan kokatzen dituzte euskal egileak. "Euskal musikaren benetako balio unibertsala ezagutaraztea baita proiektu honen azken helburua. Oraindik ez gara jabetzen herri honek eman digun musikari mailaren norainokoaz. Gu bitartekariak gara". Okiñenak nabarmendu duenez, proiektuak lan eta jakintza eremu asko biltzen ditu, musika arlokoez haratago, aztertutako eta editatutako piezok argitaratzeko eskubideen inguruko kontu guztiak argitu eta zehaztu egin behar direlako. "Osagarri asko dira, beraz, kontuan hartu behar direnak, lan hau egiteko. Eta oinordekoen baimena ezinbestekoa da, jakina. Guk zerbitzu bat eskaintzen diegu, beraiek kudeatzen dituzten obrak argitaratzeko, grabatzeko eta programatzeko".

Abiapuntua

Eresbil Musikaren Euskal Artxiboa da ekimenaren zirkulua marrazten hasteko ezinbesteko puntu bat, Okiñenaren arabera, bertan "milaka eta milaka" pieza gordetzen baitituzte, aztertuak, sailkatuak, argitaratuak izateko zain. Ez da hori eskuizkribuak eskuratzeko eta aztertzeko gune bakarra, "baina Eresbil egiten ari den lan eskerga horretatik abiatuta" da posible duela hainbat urte sortu zitzaion beharrari erantzutea. Zein zen behar hori? Euskal konpositoreen partituren edizioa. Atzerrira kontzertuak ematera joan, euskal musiakien piezak jo eta piezon partiturak eskatzen hasi zitzaizkionean hasi zen sentitzen behar hori: "AEBetako, Latinoamerikako, Japoniako musikariek errepertorio hori eduki nahi zuten, jotzeko, eta orduan konturatu nintzen ez zeudela eskura, ez zegoela aukerarik euskal kultura zabaltzeko".

Gabezia horren kontzientziatik sortu da OndarE Oficina, beraz. Proiektua lan kolektiboan oinarritzen dela birritan esan du, baina, pianistak: "Ikerlariak eta eragile ezberdinak ari dira hemen". Horren berresteko, gaurko prentsaurreko mahaian Enrique Azurza egon da, Euskal Herriko Abesbatzen Elkartearen izenean. "Beti esaten diot Josuri pitin bat erotuta dagoela, eta baietsi egiten naiz proiektu hau ikusita, ez delako erronka erraza; beharrezkoa da, hala ere. Kalitateko edizio hauek ekarpen handia egiten dute, baina proiektu hau harago doa, ikerketan, edizioan, grabaketan eta interpretazioan zentratuko baita. Gure konfederazioa lan horretan parte hartzeko prest dago".

Lan ildoak

Orain arteko lanaren emaitza dira OndareA Oficinak dagoeneko argitaratu dituen Tomas Garbizuren (Lezo, Gipuzkoa, 1901 - Donostia, 1989), Aita Donostiaren (Donostia, 1886 - 1956), Palcual Aldaberen (Lesaka, Nafarroa, 1924 - Donostia, 2013) zein Gabriel Erkorekaren (Bilbo, 1969) konposizioak; 20tik gora guztira.

Ondare Music zigiluarekin, berriz, Aita Donostia. Gabon kantak diskoa aurkeztu zuten joan den hilean. Okiñenak berak eta Gillen Mungia tenorrak interpretatutako 38 pieza bildu zituzten lan horretan —horietatik 25, argitaragabeak—. "Lan ildo bakoitzean talde bat ari da: batean sei, bestean hamar, bestean hiru", Okiñenaren hitzetan. Eta abian dauden proiektuen artean, bi nabarmendu ditu: Aldaberen obra osoa editatu nahi dute haren jaiotza mendeurrenerako —"Akelarre obra editatzen bukatzen ari gara oraintxe bertan"—; eta Garbizuren lan osoa ere argitaratzeko asmoa dute, Jon Makuso ikerlari eta biolinista haren obraren inguruan egiten ari den ikerketa lana oinarri hartuta.

Makuso entzuleen artean zegoen gaurko prentsaurrekoan, hain zuzen ere, eta baita Erkoreka konpositorea, Koldo Saragueta kaputxinoa —Aita Donostiaren ordezkari gisa— eta Pascual Aldaberen eta Tomas Garbizuren oinordekoak ere. "Oinordeko guztiei esker bereziak eman nahi dizkiet, proiektu honekin izan duten konfiantzagatik", azpimarratu du Okiñenak.

Eusko Jaurlaritzari ere esker bereziak eman dizkio, Kultura Sailaren deialdi publikora aurkeztu ostean jasotako laguntzagatik. Laguntza hori ematea beren lana dela erantzun dio Bingen Zupiria sailburuak: "Bizia behar du izan ondareak. Okiñena maisuaren eskutik aurkezten dugun proiektu hau horren erakusgarri on bat dela uste dut. Musika sisteman, tresna ezinbestekoa da, gure musika historiako lanak berreskuratu eta hemen bertan eta mundura zabaldu ahal izateko. Jaurlaritzari honelakoak laguntzea dagokio".


Summary: Hasi dira 100 urtetik gorakoak txertatzen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. 90 eta 100 urte bitartean daudenak izango dira txertoa jasotzen hurrengoak: 39.000 pertsona inguru. Gotzone Sagarduik jakinarazi du aurki txertatzen hasiko direla tutoretzapeko pisuetako eta etxebizitza komunitarioetako adineko pertsonak, eguneko zentroetako erabiltzaileak, eta etxean dauden menpekotasun handiko pertsonak eta desgaitasunen bat dutenak.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak COVID-19aren aurkako txertaketa prozesuan urrats berri bat egin du, eta adineko egoitzetan bizi ez diren 80 urtetik gorako pertsonak txertatzen hasi. Zehazki, etxean bizi diren 100 urtetik gorako pertsonak txertatzeari ekin dio gaur. Guztira, 25 txertaketa gune ezarri ditu hiru lurraldeetan, eta horietako hirutan, ibilgailutik atera gabe txertatzeko eremu bana prestatu du. Zehazki, Donostiako ospitalean, Gasteizko Santiago ospitalean eta Mungiako (Bizkaia) osasun zentroan kotxetik jaitsi gabe txertoa jasotzeko guneak ezarri ditu, eta, gaur, hitzordua hartua zuten 100 urtetik gorako lehen pertsonak joan dira txertaketa guneetara lehen dosia hartzera. Joan den ostiraletik Osakidetza telefonoz harremanetan jartzen ari da 100 urtetik gorako pertsonekin, osasun-zentroen bidez, txertaketarako hitzordua planifikatzeko. Goizez, arratsaldez eta asteburuetan jarriko zaie txertoa 100 urtetik gorakoei, eta mugikortasun arazoak dituztenek, berriz, etxean jaso ahal izango dute. Ibilgailutik irten gabeko txertaketa ongi badoa, Osasun Sailak ez du baztertzen metodo hori erabiltzea beste kolektibo batzuei txertoa jartzeko. Osasun Sailaren asmoa da adineko pertsonen txertaketa prozesua era mailakatuan egitea. Izan ere, zabala da oso 80 urtetik gorako pertsonen kolektiboa– adin tarte horretan 162.000 lagun daude Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan– eta hori dela eta, txertoa adin tarteen arabera mailakatu du Osasun Sailak. Zaharrenetatik hasi da, hau da, 100 urtetik gorako pertsonetatik. 1.800 pertsona inguru daude adin tarte horretan hiru lurraldeetan.

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur iragarri du adin tarte ezberdinak zehazten joango direla Pfizer txertoen dosiak iristen diren neurrian. Hala ere, jakinarazi du 90 eta 100 urte bitartean daudenak izango direla txertoa jasotzen hurrengoak; 39.000 pertsona inguru. Jakinarazi du, halaber, aurki txertatzen hasiko direla tutoretzapeko pisuetako eta etxebizitza komunitarioetako adineko pertsonak, eguneko zentroetako erabiltzaileak, eta etxean dauden menpekotasun handiko pertsonak eta desgaitasunen bat dutenak. Halaber, azaldu zuen anbulantzietako langileei aste honetan bertan deituko zaiela txertoa jartzen hasteko.

Nafarroan, datorren astean

Nafarroako Gobernuak datorren astean hasiko da egoitzetan ez dauden adineko pertsonak txertatzen, Javier Remirez gobernuko lehendakariordeak jakinarazi duenez. Litekeena da astelehenean bertan hastea 90 urtetik gorako pertsonak txertatzen, eta adinaren arabera joango dira gainerakoak txertoa jasotzen: 70 eta 80 urte artekoak, 60tik 69ra urtera bitartekoak, eta arrisku taldean daude 60 urtetik beherakoak izango dira, hurrenez hurren.


Summary: Jaialdiaren lehen urteei ertzetatik begira. Donostiako Zinemaldiaren 1953tik 1970era bitarteko 30 argazki ikusgai daude Tabakaleran. Generoari, klaseari eta politikari lotutako «tentsioen» isla diren irudiak hautatu dituzte erakusketarako.

Etxerik gabeko pertsona bat Maria Kristina hotelaren inguruetan. Militar frankistak ekitaldi ofizialetan. Emakume zinemagile gutxi batzuk, gizonek inguratuta. Herri xehea alfonbra gorriaren bazterretan. Donostiako Zinemaldiak irudi ugari utzi ditu ia zazpi hamarkadako ibilbidean, eta horien artean badira ohiko iruditeriatik kanpo geratu direnak ere. Horiei erreparatu diete Lehen urratsak. Beste begirada batzuk Donostia Zinemaldiaren historia bisualari (1953-1970) erakusketan. Jaialdiaren lehen urteetako 30 argazki bildu dituzte, aldi haietako «tentsioak» aztertzeko: politikari, generoari eta klaseari lotutakoak. Donostiako Tabakalerako Kutxa Kultur Plazan jarri dituzte guztiak ikusgai, apirilaren 25era bitarte.

Zinemaldiak, Kutxa Fundazioak eta Elias Kerejeta Zine Eskolak ondu dute erakusketa, eta Zinemaldia 70: historia posible guztiak (Z70) proiektuko lantaldeak egin ditu komisario lanak, Pablo La Parraren gidaritzapean. Hain zuzen, Z70 egitasmoaren lehen emaitza publikoa da. Iaz jarri zen martxan proiektua, jaialdiari lotutako ondarea ikertu, kontserbatu, katalogatu eta ezagutarazteko xedearekin. Zinemaldiaren eta Kutxatekaren argazki funtsetan arakatu dute, eta garai hartako 11.000 irudiren artetik 30 hautatu dituzte, «irakurketa kritiko bat» plazaratzeko asmoz. La Parra: «Asmoa ez da jaialdiaz jada dakigun hori kontatzen segitzea, baizik eta ikerketari esker istorio berriak kontatzea, ertzetan geratu diren alderdiei argia ematea».

Argazkien aukeraketak, beraz, «izpiritu kritiko» horretatik edaten du, La Parraren hitzetan. «Jabetu ginen jaialdiaren lehen urteetako historia irudi sorta oso mugatu baten bitartez kontatu dela, guztioi burura datozkigun irudi ikonikoen bidez: zuzendari esanguratsuen erretratuak hiriko leku desberdinetan, izarrak alfronbra gorrian, pertsona entzutetsuz betetako festak...». Hala, begirada kritiko batetik, iruditeria horretan «arrakala txikiak» sortu nahi izan dituzte, «arreta jarri ahal izateko generoari, klaseari eta politikari lotutako tentsioetan, ziurrenik oharkabean pasatu direnak».

Generoari lotutako begirada kritikoa lantzea izan da ardatzetariko bat, eta garaiko errealitate sozial eta politikoari lotutakoa bestea; horren erakusle dira erakusketan bildutako irudiak.

Solntseva, Lioznova, Elek

Ikerlariak jabetu ziren emakumearen inguruko iruditeria argazki multzo «oso mugatu» baten bidez eraiki dela; alfonbra gorriko izar moduan ageri dela erretratatua gehienetan, «objektu bilakatzen duen begirada patriarkal batetik». Iruditeria horretatik kanpo utzitako irudietan arreta jarri, eta andrazko zuzendari, gidoilari zein beste lanbide batzuetakoak eraman dituzte aretora. Hor dira, adibidez, urte haietan Sail Ofizialeko lehian izan ziren andrazko zuzendari bakarrenak: Julia Solntseva (1965), Tatiana Lioznova (1966) eta Judit Elek (1969).

Baina emakumeak zinema izar eta objektu bihurtzeko mekanismoak zein ziren ere aztertu dute hainbat irudiren bidez. Horietan, kazetari eta argazkilarien aurrean ageri dira aktore andrazkoak: besteak beste, Pepa Flores Marisol –1960an 12 urte baino ez zituen–.

Garaiko giro politiko eta sozialari lotuta, Zinemaldiaren bestelako irudi bat erakusten dute beste hainbat argazkik ere. Izan ere, herritarren parte hartzea egungo jaialdiak duena izatetik urrun zegoen artean, eta pixkanaka garatutako «lorpen demokratiko» baten isla dira zenbait irudi. Egun ohikoak badira ere, garai hartako argazki gutxik erakusten dituzte alfonbra gorriaren ertzetako herritarrak, eta hainbat jarri dituzte ikusgai. Horietako bitan, denak dira emakumeak eta haien kargu dauden haurrak. Herri klasearen ikusminarekin kontrastean daude, halaber, ekitaldi gehienetako elitismoa erakusten dutenak. Eta klase arrakalaren adibide da erakusketa aurkezteko hautatu duten irudia ere, Arturo Delgado argazkilariarena: gizon trajedun bat ageri da Maria Kristina hotelaren alboko banku batean eserita, jaialdiko egunkaria irakurtzen, eta, ondoan, etxerik gabeko lagun bat.

Frankismoak festibala propaganda tresna gisa erabili zuela erakusten dute beste hainbat argazkik: adibidez, diktadorearen emazte Carmen Polo izar plantak egiten agertzen denak, eta agintari frankistak erretratatzen dituenak 1968ko jaialdiaren aurkezpenean. Azken horren alboan, oso bestelako errealitate bat bistaratzen duen irudi bat jarri dute, urte berekoa: Ama Lur filmaren emanaldiko ikusleak txaloka ageri dira, zutik, Astoria zineman.


Summary: Italiako Giroak espero zen baino ibilbide samurragoa izango du. Maiatzaren 8tik 30era jokatuko da aurtengo ekitaldia, eta ez du espero zen bezain ibilbide gogorra edukiko, menditsua izan arren. Erlojuaren kontra 38 kilometro egingo dira soilik

Zerbait falta du aurten Italiako Giroak. Ibilbide malkartsua aurkeztu dute gaur, igotzaileentzako oso aproposa, mendatean bukatuko diren zazpi etaparekin, baina, halere, zale askok nahiko luketen baino samurragoa izango da. Mendateek ez ezik, erlojupekoek ere gogortu egiten dituzte lasterketak, eta aurtengo Giroan soilik 38,8 kilometro egin beharko dira erlojuaren kontra, lehen eta azken saioetan banaturik. Gainera, 200 kilometrotik gorako lau etapa egongo dira bakarrik –hamar izan ziren iaz–. Bigarren asteak ohi baino garrantzi handiagoa izango duen arren, hirugarrenari mami apur bat falta zaio. Horrez gain, ibilbidetik at utzi dituzte Mortirolo, Agnello, Stelvio eta Gavia mendate ikonikoak: besteak beste, Zoncolanek, Alpe Mottak eta egun berean kateatuko diren beste hiruk egingo dute epaile lana: Fedaiak, Pordoik eta Giauk.

Maiatzaren 8tik 30era jokatuko da proba italiarraren 104. aldia. Lehen hiru etapak jakinak ziren lehendik: lasterketa Turinen abiatuko da, bederatzi kilometroko erlojupeko batekin, eta hurrengo bi etapetan ere Piamonten barna ibiliko da tropela; esprinterrentzako egokia izango da bata, eta ibilbide bihurriagoa izango du besteak. Gero, hegoalderantz egingo du lasterketak, Adriatiko itsasoaren ertzetik behera. 6. etapan, igotzaileen indarrak zertan diren ikusiko da, San Giacomon gora. 9. etapan beste bukaera malkartsu bat egongo da, Campo Felicen. Lehen asteko azterketa nagusia izango da.

Denetarik izango du bigarren asteak. Atseden hartu eta gero, 11. etapan lur gaineko ikuskizuna izango da, Toscanako sterratoan. Montalcinon egongo da helmuga, 2010ean Cadel Evansek euripean eta guztiz lohituta irabazitako etapa gogoangarrian bezala. Hurrengo bi egunetan, berriz, omenaldiei egingo zaie tartea. Ehun urte beteko dira Alfredo Martini txirrindulari eta entrenatzaile ezaguna jaio zenetik, eta haren jaioterritik igaroko da lasterketa, Sesto Fiorentotik, Bagno di Romagnara bidean. Hurrengo egunean, berriz, Dante Alighieriri egingo zaio gorazarre, Ravenna eta Verona lotuko dituen etapan. 700 urte dira poeta italiarra hil zela –Ravenan, hain zuzen–, eta Giroak hainbat keinu egingo dizkio.

Eskalatzaileen txanda

Gauzak serio jarriko dira hortik aurrera. 14. etapak Zoncolan beldurgarrian izango du helmuga –2018an igo zen azkenekoz, eta Chris Froome izan zen garaile–. Gero, ziklistek klasiko itxurako etapa gogorra lehiatuko dute. Esloveniako lurretan sartuko da tropela, eta Tadej Pogacar eta Primoz Roglic erakartzeko amua izan daiteke. 16. etapa, berriz, Fedaia, Pordoi –probako punturik garaiena– eta Giau mendateetatik igaroko da, eta 5.700 metroko desnibela izango du. Biharamuneko atsedena eskertuko dute txirrindulariek.

17. etapak Sega di Ala mendatean izango du helmuga, eta, 18. etapako su etenaren ondotik, errepidea erabat malkartuko da berriro. Alpe di Merak zeresana eman dezake garaipenaren lehian, eta igotzaileek 20. etapan izango dute kolpea emateko azken aukera, Alpe Mottan bukatuko den ibilbide bortitzean –4.200 metroko desnibela izango du–. Amaitzeko, 29,4 kilometroko erlojupeko luzea jokatuko da, sailkapen nagusia iraultzeko balio dezakeena. Irabazleak Milango Duomoaren aurrean jantziko du maglia arrosa, jantzi preziatuak 90 urte beteko dituen aldian. Amets horren atzetik ariko dira Egan Bernal, Mikel Landa, Simon Yates, Vincenzo Nibali, Thibaut Pinot, Romain Bardet, Alexandr Vlasov eta Remco Evenepoel. Iazko garaileak, Tao Geogheganek, berriz, ez du parte hartuko.