Summary: Jaurlaritzak beste 15 milioi jarriko ditu merkataritzarako eta turismorako. Gobernuak berretsi du lokalen alokairuen prezioetan ezin duela esku hartu, Kataluniak egin duen bezala.

Eusko Jaurlaritzak bikoiztu egin du merkataritzarako eta turismorako ezohiko laguntzetarako aurrekontua —15 milioi euro izan beharrean, 30 milioi izango dira—, COVID-19ak kalte egindako negozioen jabeek aurkeztutako 10.000 eskaerei erantzun ahal izateko.

Hala iragarri du Javier Hurtado Turismo, Merkataritza eta Kontsumo sailburuak asteazken honetan, erakunde arteko mahaiaren bileraren ostean.

Sailburuak azaldu du hasierako 15 milioiekin orain arte jasotako eskaeren erdiei erantzungo dietela —5.000 inguru—, eta ordainketa horiek «ahalik eta azkarrena» egitea espero duela.

Alokairuak

Neurri horrez gain, COVID-19aren krisian bereziki kaltetutako negozioen jabeei lokalen alokairuak ordaintzeko formulak aztertu dituzte bileran.

Arazo horri irtenbide bat bilatzen laguntzeko prest agertu bada ere, Hurtadok baztertu egin du Kataluniako Generalitateak hartutako neurria. Hango gobernuak alokairuen prezioak %50 jaistera behartuko ditu jabeak, COVID-19 dela-eta itxita dauden ostalaritzako lokalen kasuan. Hurtadok esan du «arrazoi juridikoengatik» ezin dela neurri hori EAEra ekarri.

Dena den, gogoratu du datu asko gurutza daitezkeela, egungo zailtasunen aurrean errentari eta errentatzaileen artean «ahalik eta adostasunik handiena» lortzeko. Hala nola Eusko Jaurlaritzaren esku dauden alokairuen fidantzen erregistroak, jarduera ekonomikoen gaineko zerga eta BEZaren aldaketak.

Ostalarien eskaerak

Bileraren aurretik, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ostalarien elkarteek ohartarazi dute 16.000 lanpostu galduko direla baldin eta administrazio publikoek ez badute premiazko erreskate planik prestatzen. Diru galerak 187 milioi euro baino gehiagorenak izan daitezkeela kalkulatu dute. Era berean, BEZa % 4ra murrizteko eskatu duten eta aldi baterako enplegu erregulazioen baldintzak berrikusteko.

Sailburuak gogorarazi du ostalariek egindako eskaera batzuek Eusko Jaurlaritzaren eskumenak gainditzen dituztela, eta horiek aurrera ateratzeko ezinbestekoa dela erakundeen arteko koordinazioa.


Infernua hustu dute Donostian

Summary: Infernua hustu dute Donostian. Baliabiderik gabeko ehun bat pertsonak aterpe hartzen zuten gune horretan. Gaur, 15-16 pertsona gelditzen ziren barruan, eta eguerdirako kanporatu egin dituzte.

Gaur goizaldetik Ertzaintzak Infernuan aterpe hartuta zeuden ehun bat lagun eraikinetik ateratzen ari da. Donostiako Udalak hor 540 etxebizitza egitea du aurreikusia. Donostiako Antigua auzoan dago Infernua, hiriaren kanpoaldean. Utzita zegoen eraikin handi bat da, eta baliabiderik gabeko dozenaka lagunek hartu izan dute aterpe bertan. Eguerdirako kanporatu dute Infernuko azken biztanlea. Ertzaintzak jakinarazi du ez dela inor geratzen fabrika zaharraren barruan. Gaur 14-15 falta ziren ateratzeko; gainerakoak azken egunetan eta orduetan irteten joan dira.

Hainbat pertsona batu dira, handik ateratzen ari diren pertsonei babesa agertzera. Oraintxe, 200 bat lagun daude Infernua hustu berrian, hain zuzen, 100 pertsona inguru etxegabetu dituztela salatzeko.

Izurri baten erdian Donostian 60 pertsona kale gorrian uztea «ulertezina» dela esan du Olaia Duarte EH Bilduko zinegotziak. Gipuzkoako hiriburuan dagoeneko 400 pertsona kalean bizi direla gogoratu du.

Gipuzkoako SOS Arrazakeriak elkarteak ohartarazi du bizitoki baterako baliabiderik ez duten jende askok hartzen dutela hor aterpe, eta pandemia egoera betean haiek babes gabe uzteak bazterkeria egoerak areagotu egiten dituela.

SOS Arrazakeriak elkarteak gogorarazi du zenbait aldiz joan izan dela Ertzaintza han aterpe hartzen zuten pertsonak identifikatzera. Udaltzaingoarekin eta Espainiako Polizarekin elkarlanean egindako kontrol horiek egoera zaurgarrian dauden pertsonak are zaurgarriago bihurtzen dituela salatu du SOS Arrazakeriak-ek, kanporatze prozesuak abiarazteko arriskuan jartzen dituztelako.

Elkarteak uste du etxeratze aginduak jendearen elkartasuna desmobilizatzeko tresna ere badirela. Eta etxegabeen egoerari so, erakundeek adierazi dute ez zaiela isunik jarriko etxegabeei, baina haiek aterpe bat izatea eskubide bat dela gogorarazten du. Infernuan aterpe hartzen zutenek ez dute nora joan, eta han bizi zirenek gainerako pertsonen eskubide berberak dituztela azpimarratu du SOS Arrazakeriak elkarteak, agiri batean.


Summary: Pintaketak egin dituzte Ahal Dugu-ren eta PSEren Gasteizko egoitzetan. Margo gorria bota diete, eta Ahal Dugu-ren egoitzaren atarian Burgesiaren diktadura gelditu idatzi dute. Bi alderdiek erasoak arbuiatu dituzte.

Pintaketak egin dituzte gaur Ahal Dugu-ren eta PSEren Gasteizko egoitzetan. Burgesiaren diktadura gelditu leloa idatzi dute Ahal Dugu-ren egoitzaren atariko kristalean, eta pintura gorria bota dute bertara. PSEk Gasteizko Forondako Atea kalean duen egoitzaren atariari ere pintura gorria bota diote.

Bi alderdiek salatu egin dituzte beren egoitzen kontrako erasoak, ohar banatan. Ahal Dugu-k esan du «ekintza bandalikoak» izan direla pintaketak. Halaber, babesa eta elkartasuna adierazi die lankide kaltetuei. Ohar batean arbuiatu du «ekintza onartezina» izan dela, «bereziki COVID-19aren osasun krisiak eragindako ondorio sozialik eta ekonomikorik larrienak aurrez aurre ditugunean». Ildo horretan, berretsi du «bide demokratikoen» alde lan egiteko konpromiso irmoa duela, pandemiak arlo guztietan sorturako arazo larriak konpontzeko.

PSEk, berriz, ohar batean esan du horrelako ekintzak egiten dituztenak «intoleranteak» direla, ez dutela onartzen «demokrazian bizitzea», eta «ezberdinen arteko elkarbizitza» baztertzen dutela.


Summary: Gamesak dio Nafarroako Gobernuarekin hitz egiten ari dela Agoizko planta berriz irekitzeko. Galera historikoak jakinarazi ditu konpainiak: 918 milioiko zuloa aurten. Ez du baztertzen lantegi batzuetan doikuntza planak egitea, baina ez du zehaztu non

Siemens Gamesak jakinarazi du Nafarroako Gobernuarekin hitz egiten ari dela Agoizko lantegiko jarduerari berrekiteko. «Agian etorkizunean aukera bat egongo da lantegi horretan; gure zentro teknologikoarekin eta beste hornitzaile batzuekin ari gara lanean». Kontseilari delegatuak adierazi duenez, ez litzateke izango orain arte bezala haize erroten palak ekoizteko, produktu berrietarako baizik. «Ikusiko dugu bakarrik egiten dugun edo Nafarroako Gobernuarekin batera edo beste bazkide batzuekin», adierazi du Andreas Nauen kontseilari ordezkariak. Ez du xehetasun gehiago eman; enpresaren emaitzak aurkezteko eginiko agerraldi telematiko batean mintzatu da horri buruz, kazetarien galderei erantzunez.

Abuztuan itxi zuten fabrika. Enpresak prestakuntza eta orientazio plan bat eskaini die langileei, eta konpromisoa hartu du behargin guztiei beste lan bat emateko 12 hilabeteko epean (15 hilabete 50 urtetik gorakoen kasuan). Guztira 238 pertsona zeuden han.

Laster ikusiko da Agoizko plantari buruz esandakoa zer neurritan den egingarria. Errentagarritasuna bilatzeko prozesuaren barruan doikuntza gehiago egon daitezkeela aurreratu baitu enpresak, xehetasunik eman ez duen arren. Dena den, Nauenek azpimarratu du taldeak «oinarri sendoak» dituela «errentagarritasun iraunkorrera itzultzeko». «Dagoeneko martxan dauden neurriek gure jarduna hobetuko dute, eta gure indarguneak indartuko dituzte, klima aldaketaren aurkako borrokan etorkizun bikaina duen industria baten buru izateko jarrera hartuz».

Siemens Gamesak 918 milioi euroko galera historikoa izan du 2020ko ekitaldi fiskalean (iazko urritik aurtengo irailera arte), COVID-19aren eraginez. Konpainiaren arabera, datu horiek agerian uzten dute Indiako merkatuaren etengabeko moteltzea eta Europako iparraldean proiektuak gauzatzean izandako gainkostuak, oraingo krisiak areagotu egin dituenak. Aurten salmentak %7 jaitsi dira. 9.483 milioi eurorenak izan dira; horietatik 2.868 milioi, azken hiru hiruhilekoan.

Eskaera zorroa, gero eta handiagoa

Egoera «zaila» dela aitortu arren, konpainiak azpimarratu du 14.736 milioiko «eskaera errekorra» izan duela 2020ko ekitaldi fiskalean, %15,6 igo baita. 30.248 milioiko eskaera zorroa du. Konpainiak azpimarratu duenez, «etorkizunerako oinarri sendoa eta energia eolikoaren potentziala» islatzen ditu horrek.<br />Egoerari aurre egiteko, zuzendaritza taldeak 2021-2023ko eperako negozio plan bat abiarazi zuen abuztuan, itsasoko eolikoetan (offshore) eta zerbitzuetan izandako «hazkunde errentagarriari» eusteko, eta lurreko eolikoetan (onshore) izandako galerei buelta emateko.

Hala, 2021-2023ko eperako bide orri bat ezarri zuen Andreas Nauenek gidatzen duen zuzendaritza berriak —ekainean, Markus Tacke ordezkatu zuen Nauenek—. Konpainiak espero du 2021ean 10.200 eta 11.200 milioi euro arteko salmentak lortzea eta 2023an merkatua baino azkarrago haztea. Siemens Gamesak, ekoizpen bolumenari baino gehiago, errentagarritasunari emango dio lehentasuna, kutxa fluxuan eta iraunkortasunean zentratzeko. Konpainiak jakinarazi du 4.200 milioi euroko likidezia duela finantzaketa lerroetan, eta horietatik 1.100 milioi euro baino ez dituela erabili, eta 49 milioi euroko zor garbia duela.


24 ordu

Summary: 24 ordu. Hauteskunde gaua amaitu zenetik egun oso bat pasatu da AEBetan, eta, Bidenek Wisconsinen eta Michiganen irabazi badu ere, oraindik aukera guztiak irekita daude.

Pasatu dira 24 ordu AEBetako hauteskunde gaua amaitu zenetik, eta oraindik ez dago irabazlerik. Estatu gehienetan, kontaketa ez da amaitu, baina jakina da horiei dagozkien ordezkariak norentzat izango diren. Beste batzuetan, ordea, alde txikia dago Donald Trumpen eta Joe Bidenen artean, eta datozen orduetan argituko da ziurrenik nork irabazi dituen hauteskundeak.

Zer aldatu da azken 24 orduetan?

Garrantzitsuena da Bidenek Wisconsinen eta Michiganen irabazi duela, eta bi estatu horiekin 26 ordezkari gehiago lortu dituela (hamar Wisconsinen eta hamasei Michiganen). Atzo eguerdian, bi estatu aldakor horiek erabaki gabe zeuden, eta Trump zen aurretik batean zein bestean. Horregatik, hasieran pentsa zitekeen presidentegai errepublikanoak gertu zuela garaipena. Baina atzo eguerdirako jakina zen posta bidez botoa eman zuten gehienak demokratak zirela, ziurrenik bozkalekuan koronabirusaz kutsatzeko arriskuaz errepublikanoak baino kontzienteago zirelako. Eta espero zena gertatu zen: Bidenek posta bidezko botoarekin irabazi zituen hauteskundeak bi estatu horietan. Emaitza oso estua izan da, ordea, batez ere Wisconsinen. Bidenek 20.500 botorengatik irabazi du. Bestelakoa izan da emaitza Michiganen: 134.000 botoren aldea atera dio demokratak Trumpi, eta botoen %50era ere heldu da.

Zer estatu aldatu dira kolorez 2016ko bozetatik?

Oraingoz, bi horiek dira, hain zuzen: Wisconsin eta Michigan. Baina beste bat ere egon liteke: Arizona. 2016an hiru puntu eta erdiren aldearekin irabazi zuen Trumpek, baina orain Biden da aurretik, eta, botoen %86 zenbatuta, 69.000 botoren aldea du. Hauteskunde gauaren amaieran, Arizonan Bidenek irabaziko zuela iragarri zuten zenbait hedabidek, eta oraindik ere hala mantentzen dute batzuek. Besteek, ordea, alde hori txikia dela argudiatzen dute, eta oraindik ez dizkiote eman Arizonaren 11 konpromisarioak Bideni.

Arizonan irabazten badu, Etxe Zurirako bidea leunduko zaio presidentegai demokratari. 11 horiekin, 264 konpromisario lituzke hautatzaileen batzarrean. Sei besterik ez lituzke behar, beraz, AEBetako 46. presidentea izateko. Nevadan irabaztea nahikoa izango luke 270 horietara iristeko. Hautatzaileen batzarrak duen konpromisario kopuruaren erdia da hori, baina legeak dio berdinketa bat izanez gero Ordezkarien Ganberak erabaki behar duela nor izango den hurrengo presidentea, eta egin berri diren hauteskundeetan gehiengoari eutsi diote demokratek ganbera horretan.

Zenbat estatu eta ordezkari geratzen dira erabakitzeko?

Sei dira oraindik irabazlerik ez duten estatuak: Alaska (3), Nevada (6), Arizona (11), Georgia (16), Ipar Carolina (15) eta Pennsylvania (20). Oraingoz, Nevadan eta Arizonan aurretik da Biden, eta Alaskan, Georgian, Ipar Carolinan eta Pennsylvanian, Trump.

Nola doa kontaketa estatu horietan?

Astiro: ezin da besterik esan hauteskundeak amaitu eta 24 ordu baino gehiago pasatu diren eta garailerik ez dagoen honetan. Georgian (%96) eta Ipar Carolinan (%95) dago aurreratuen, baina emaitza estua da. Lehenengoan, Trumpek 18.500 botoren aldea du eta 50.000 geratzen dira zenbatzeko. Gainera, errepublikanoek iragarri dute hainbat konderritan helegiteak aurkeztuko dituztela, demokratei botoak kentzeko. Ipar Carolinan, 76.700 botoren aldea du Trumpek. Pennsylvanian, botoen %11 falta da zenbatzeko, eta Trumpek 165.000 botoren aldea du. Arizonan, %14a falta da zenbatzeko, eta Bidenek 8.000 botoren aldea du. Arizonan ere, %14 falta da, eta Bidenek 69.000 botoren aldea du. Azken estatu horretan hurrengo emaitza gaur gauean iritsiko dira.

Noiz jakingo da nork irabazi dituen hauteskundeak?

Berez, abenduaren 14an elkartu behar dute hautatzaileen batzarreko 538 konpromisarioek presidentea aukeratzeko. Baina, ondo bidean, datozen orduetan edo egunetan argituko da. Pennsylvanian, bihar arteko epea eman zuen Auzitegi Gorenak aurretik emandako botoa jasotzeko, eta estatu horretako hogei ordezkariak erabakigarriak izan daitezke. Gainera, kontuan hartu behar da Trumpek iragarri duela auzitara joko duela eta horrek prozesua luza dezakeela; hala gertatu zen 2000. urtean Bushek Floridan 537 botogatik irabazi eta Al Gorek hasieran emaitza onartu ez zuenean.


Summary: Bigarren olatuko gaixo gehien dute ZIUek: 172. Hegoaldeko ospitaleetan 172 lagun daude ZIUetan erietxeratuta; pandemiaren bigarren olatuko daturik makurrena da. Guztira, 882 pertsona daude ospitaleraturik. Gainera, beste 1.881 positibo atzeman dituzte Hegoaldean. Zehazki, birusa detektatzeko 19.000 test egin zituzten atzo, eta horien %9,9k eman dute positibo. Bi pertsona zendu dira.

Azken asteetako kutsatzeek eragin zuzena izan dute ospitaleen egoeran. Hego Euskal Herrian, 172 pertsona daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan erietxeratuta. Are, pandemiaren bigarren olatuko datuak aintzat harturik, goia jo du unitate horietan dauden gaixo kopuruak. Halaber, guztira, 882 lagun daude Hegoaldeko ospitaleetan. Azken egunean, 101 pertsona erietxeratu dituzte birusarengatik.

Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, koronabirusarekin eri ziren bi pertsona zendu dira azken orduetan: 63 urteko gizonezko bat eta 89 urteko emakumezko bat.

Gainera, beste 1.881 positibo zenbatu dituzte Osasunbideak eta Osakidetzak asteazkenean egindako probetan, joan den egunean baino 109 gehiago, alegia. Zehazki, PCR probak eta antigeno testak aintzat harturik, 19.027 proba egin zituzten, eta horien %9,9k eman dute positibo. Osakidetzak egindako testei dagokienez, %10en langara ailegatu da ehunekoa.

Lurraldez lurralde, Gipuzkoan zenbatu dute positibo gehien: 671 izan dira, aurreko egunean baino 41 gehiago. Berriz ere, Bizkaia du atzetik: 621 zenbatu dituzte herrialde horretan, bezperan baino bi gutxiago. Nafarroan, 420 detektatu ditu Osasunbideak, joan den egunean baino 73 gehiago, alegia. Hori horrela, foru erkidegoan kasuak ugaritu egin dira bezperako datuen aldean, baina, hala eta guztiz ere, apaltzea atzeman daiteke azken bi asteetan erregistratutako datuekin konparatuta. Izan ere, asteartean egindako probetan 340 kasu atzeman zituen Osasunbideak, eta, egun horretan erregistratutakoa salbu, Nafarroako Gobernuak gaur emandakoa da urriaren 22tik izandako daturik hoberena. Halaber, azkenaldiko joerari eutsita, Araban zenbatutako kutsatu kopurua nabarmen txikiagoa da Hegoaldeko gainerako lurraldeen aldean: 152 izan dira azken egunean, bezperan baino 11 gehiago.

Zaharren egoitzak

Gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, agerraldi bat atzeman dute Bianako zaharren egoitzan: 33 positibo detektatu dituzte, eta horietatik 26 zahar etxeko egoiliarrak dira. Bi pertsona Logroñoko ospitalera (Espainia) eraman dituzte, eta egoitzan bakarturik daude gainerakoak.


Summary: Unibertsoaren jatorriaz ikertzeko 9,3 milioi jasoko dute Euskal Herriko hiru ikertzailek. Juan Jose Gomez Cadenasek, Fernando Cossiok eta Roxanne Guenettek lortu dute diru laguntza. Synergy-2020 NEXT-BOLD proiektuaren bitartez, neutrinoa bere antipartikula ere ote den egiaztatu nahi dute, unibertsoaren jatorriari buruzko funtsezko galderei erantzunez.

Europako Batzordearen Ikerketa Kontseiluak bikaintasunezko oinarrizko zientzia sustatzeko laguntzak ematen dizkie ezagutzaren esparruan ikertzen jarraitu nahi duten ikertzailerik onenei, eta, laguntza horien artean, ERC Synergy izenekoak dira lehiakorrenak. Bada, Euskal Herriko hiru ikertzailek lehen aldiz lortu dute laguntza horiek erdiestea unibertsoaren jatorria ikertzeko. Hiru zientzialariak honako hauek dira: Juan Jose Gomez Cadenas, Donostia International Physics Centerren (DIPC) lanean diharduen Ikerbasqueko ikertzailea; Fernando Cossio, Euskal Herriko Unibertsitateko Kimikako katedraduna eta Ikerbasqueko zuzendari zientifikoa, eta Roxanne Guenette, Harvardeko Unibertsitateko Fisikako irakasle laguntzailea. 9,3 milioi euroko diru laguntza jasoko dute Synergy-2020 NEXT-BOLD proiektua garatzeko. Sei urteko iraupena izango du egitasmoak. Helburua, hau izango da: neutrinoa bere antipartikula ere ote den egiaztatu nahi dute, unibertsoaren jatorriari buruzko funtsezko galderei erantzuteko.

Ikerbasquek, DIPCek eta EHUk proiektuaren ildo nagusiak zeintzuk izango diren jakinarazi dituzte ohar batean, eta horretarako hainbat galdera plazaratu: «Zergatik dago materiaz eginda gure unibertsoa? Zergatik existitzen da dena ezagutzen dugun bezalaxe?». Adierazi dutenez, galdera horiek partikulen fisikan eta kimikan oro har ebatzi gabe dagoen problemarik garrantzitsuenetako bat jartzen du mahai gainean, aukera dagoelako «materiaren eta antimateriaren arteko asimetria kosmiko misteriotsua argitzeko».

Ikertzaileek azaldu dutenez, gure unibertsoa «hondoratze kosmiko» baten hondarrez osatuta dagoela esan daiteke, eta orain arte desintegrazioan sortutako bi elektroik igortzen duten seinale berezia behatzea zen NEXT esperimentuaren ardatza, baina seinale hori oso «ahula» da. «Alabaina, bi elektroi horiek ikusteaz gain, barioaren atomo ionizatua ere detektatuko balitz, horixe baita xenoiaren desintegrazioaren produktuetako bat, aurkitu nahian gabiltzan seinalea lortuko genuke, neutrinoa partikula bere antipartikula ere badela egiaztatzen duen froga esperimentala», azaldu dute. Horixe da, hain zuzen, NEXT esperimentuaren erronka: barioaren atomo hori identifikatzea, oraintsu arte ezinezkoa jo bada ere.

Ildo horretan, Fernando Cossiok eta Juan Jose Gomez Cadenasek Nature aldizkari ospetsuan argitaratu berri duten elkarlan batean frogatu dutenez, barioaren atomoa molekula batekin harrapa daiteke, multzo supramolekular bat eratuz, eta gertaera hori izango litzateke bila dabiltzan seinalea. Finean, NEXT detektagailuaren belaunaldi berri bat diseinatu, garatu eta eraikitzea da Synergy-2020 NEXT-BOLD proiektuaren helburua: «Esperimentu horrek neutrinoa bere antipartikula dela egiaztatzeko gaitasun handia izango luke, unibertsoaren jatorriari buruzko funtsezko galderei erantzunez».


Summary: Hartuko diren neurrien bidez «egoerarik arriskutsuenak» eragotzi nahi ditu Jaurlaritzak. Bingen Zupiriak oroitarazi du toki «itxietan» maiz zaila dela aireztatzeko neurri egokiekin jardutea eta pertsonen arteko distantzia egokiak bermatzea.

Eusko Jaurlaritzako eledun Bingen Zupiria elkarrizketatu dute gaur goizean Euskadi Irratian, eta hizpide izan ditu gaur arratsaldean osasun krisiaren inguruko aholku kontseilu Labiren bileran, izurriari aurre egite aldera, mahai gainean izango dituzten neurriak. Ez du zehaztu zer aldaketa proposatuko dituzten bilera horretan; esan du xedea izango dela ororen gainetik «egoerarik arriskutsuenak» eragoztea. Oroitarazi du, adibidez, toki «itxietan» sarri zaila izaten dela ondo aireztatuta jardutea eta pertsonen arteko distantzia egokiak bermatzea: «Ez da beti erraza izaten».

Ez du adierazi, hala ere, ostatuak ixteko asmoa dutenik. Bileran proposamen bat egingo dela azaldu du, eta zer bide egiten duen ikusi beharko dela. Tabernarien artean «ikuskera» asko daudela nabarmendu du; badirela itxi eta laguntzak eskatzeko hautuaren alde daudenak, eta, kontrara, negozioak itxi gabe jardutea lehenesten dutela beste hainbatek.

«Osasun datuak eta ekonomikoak, biak aztertu behar dira erabakiak hartzeko», nabarmendu du. Atzo, etxeko konfinamenduak ezartzeko aukera izatea eskatu zuen Jaurlaritzak Madrilen. Adierazi du etorkizunean har daitezkeen neurriak hartzeko «segurtasuna» lortu nahi dutela horren bidez, batez ere.


Summary: Iberdrolak 75.000 milioiko inbertsio plana iragarri du. Bost urtean 20.000 lanpostu sortzea aurreikusten du, eta irabaziak %47 haztea.

Iberdrolak 75.000 milioi euroko inbertsio plana iragarri du 2020-2025eko eperako, eta 20.000 kontratazio berri. Zehazki, inbertsio bolumen horren %90 (68.000 milioi euro) bere negozio eredua finkatzeko erabiliko du, energia berriztagarrietarako, gaur egun duen sarerako, biltegiratzeetarako eta bezeroentzako irtenbide adimendun gehiagotarako. Gainerako 7.000 milioi euroak PNM Resources konpainia amerikarraren erosketari dagozkio.

Ignacio Sanchez Galan buru duen taldeak jakinarazi du urtean batez beste 10.000 milioi euroko inbertsioa egingo duela, 2020tik 2022ra bitartean, eta 13.000 milioi eurokoa 2023tik 2025era bitartean.

Iberdrolak 2022ko aurreikuspenak gorantz berrikusi ditu. Mozkin garbia 4.000 milioi eta 4.200 milioi euro artekoa izan daitekeela uste du: 2018-2022 aldirako planean 3.700-3.900 milioien artekoa aurreikusi zuen.

2025erako, berriz, 15.000 milioi euroko ustiapen etekin gordina (EBITDA) lortzeko helburua jarri du. Horrek esan nahi du epealdiaren amaieran taldearen irabaziak ia %47 haziko direla, 2019an lortutako mozkin errekorrarekin alderatuta (3.400 milioi euro baino gehiago).


Summary: EAJk ez dio osoko zuzenketarik aurkeztuko Espainiako aurrekontuei. Espainiako Gobernuak aurkeztu berri duen aurrekontu proiektua aztertzen eta negoziatzen ari direla esan du, «akordiorako borondatearekin», baina uko egin dio Maria Jesus Montero Ogasun ministroak ireki duen bilera sortan parte hartzeari, «azken orduan abisatu zutela» argudiatuta. EH Bildu gaur arratsaldean batzartuko da.

EAJk Espainiako Kongresuan duen ordezkaritza ez da bilduko gaur Maria Jesus Montero Espainiako Gobernuko Ogasun ministroarekin. Monterok Kongresuan ordezkaritza duten alderdiekin bilera sorta bat hasi du. Halere, aurrekontuei ez diela osoko zuzenketarik aurkeztuko jakinarazi du EAJk, ohar bidez. Azaldu du horrek ez duela esan nahi aurrekontuak babestuko dituenik, baina «jarrera propositiboarekin eta akordiorako borondatearekin» negoziatzen ari direla baieztatu du.

EAJren helburua da COVID-19ak eragindako egoera ekonomiko eta sozial zailarekin «bat datozen» aurrekontuak adostea, Batetik, aurrekontu proposamenean partekatzen ez dituen zenbait puntu negoziatuta; eta, bestetik, «Euskadirako kontuak hobetzeko diru sailak gehitzea» negoziatuta, ohar bidez adierazi duenez.

EH Bilduk, aldiz, parte hartuko du bileretan. Mertxe Aizpurua diputatua biltzekoa da gaur, 18:00etan, Maria Jesus Montero Ogasun ministroarekin eta Nacho Alvarez Eskubide Sozialen Estatu idazkariarekin.


Summary: EBk jaitsiera txikiagoa espero du aurten ekonomian, azken neurriek kalte egin arren. Europako Batzordeak uste du 2021ean suspertzea motelagoa izango dela, eta pandemiaren aurreko egoera asko jota 2022an suspertuko dela.

Udazkeneko iragarpenak egin ditu Europako Batzordeak. Horien arabera, euroguneko ekonomia %7,8 txikituko da aurten, uztailean kalkulatutakoa baino ia puntu bat gutxiago (-%8,7). Udako suspertzea uste baino handiagoa izan zela dio Bruselak, baina ez du jarraipenik izan. «Europaren suspertzea eten egin da COVID-19 kasuak berriz agertzearen ondorioz», azaldu du Paolo Gentiloni komisarioak.

Oro har, euroguneko eta Europako Batasuneko ekonomia aurten iragarritakoa baino gutxiago jaitsiko den arren, badira salbuespenak. Espainiaren iragarpena, esaterako. -%10,9tik -%12,4ra okertu du Bruselak. Estatukide handien artean, hark emango ditu daturik txarrenak. Italiaren BPGa %9,9 da jaistekoa, Frantziarena %9,4, Alemaniarena %5,6, eta Herbehereetakoa, berriz, %5,3.

Europako Batzordeak uste du ekonomiak gutxienez bi urte beharko dituela pandemiaren aurreko mailara itzultzeko. Horrela, eurogunean %4,2ko hazkundea iragarri du 2021ean, eta %3koa 2022an.


Summary: 'Bizikidetza eraikitzeko konpromiso soziala' dinamika osasun egoerara egokituko dute. Foro Sozial Iraunkorrak jakinarazi du elkarrizketa eta bileren formatua egokituko dutela, baina helburuak «berberak» izanen direla. «Bizikidetza demokratikoaz» eztabaidatu nahi dute orain arte harremanik eduki ez duten eragileekin.

Foro Sozial Iraunkorrak urriaren 17an iragarri zuen Bizikidetza eraikitzeko konpromiso soziala dinamika martxan jarriko zuela, eta gaur jakinarazi du eutsi eginen diola dinamikari, osasun egoerara egokitu beharko badu ere: «Formatua egokituko da, baina helburuak berberak dira».

2021eko maiatzaren 16ra arte hainbat eragilerekin «bizikidetza demokratikoaz» eztabaidatzea dute asmoa, hau da, «bizikidetza demokratikoa ulertzeko moduei buruzko eztabaida irekiak izatea, eta ekarpenak eta ikuspegiak jasotzea orain arte foroa harremanetan egon ez den eragile sozialekin». Horri eutsi eginen diote, «jarduteko era» aldatuta, eta jakinarazi dute horretan hasi baino lehen foroa bera osatzen duten hamasei erakundeen «sentsazioak errepasatzen» hasiak direla.

«Ez errepikatzeko bermeak» ezartzea da foroak sustaturiko dinamikaren helburua, eta bi «erronka» jarri dituzte bide horretan: «Pertsona guztien eskubide zibil, politiko eta sozial guztiak errespetatuko dituen esparru sozial bat izatea» eta «belaunaldi berriei elkarrizketaren eta indarkeriarik ezaren kultura transmititzea, XXI. mendean gatazkak konpontzeko tresna bakarra delakoan». Helburu horien barnean dituzte, bertzeak bertze, biktima guztien mina aitortzea eta «motibazio politikoko delituengatik» preso edo ihesean daudenei «behin betiko konponbidea» ematea eta «birgizarteratzea».

Oroitarazi dute, halaber, «erakunde demokratikoen» eta «gizartea osatzen dugun pertsona guztien erantzukizuna» dela bizikidetza demokratikoa eraikitzea: «Argi dago herri honi buruzko ikuspegi desberdinak daudela eta iragana kontatu behar dela, eta kontakizun guztiak entzun eta errespetatu behar dira».


Summary: Etxebizitzaren arazoari «irtenbide kolektiboa» emateko eskatu dute Olarizuko bizilagunek. Gasteizko Olarizu ibilbideko blokeak eraisteko prozesu administratiboari ekin dio udalak. Etxebizitza okupatuetan dauden bizilagunek eskatu dute euren egoera «konpondu gabeko etxebizitza larrialditzat» jotzeko.

Okupatu zure bizitza plataformak eta Etxebizitza Eskubidearen aldeko eta Gizarte Bazterkeriaren aurkako Ekimenak agerraldia egin dute gaur goizean Gasteizko Udaletxearen aurrean, Gasteizko Olarizuko bizilagunak pairatzen ari diren egoera salatzeko. Izan ere, joan den urriaren 20an, Olarizuko 124 etxebizitza okupatuetako bizilagunak kanporatzeko jakinarazpenak banatzen hasi zen Gasteizko Udala, PPrekin egindako akordioaren ostean. Horrela, Olarizu Ibilbideko blokeak eraisteko prozesu administratiboari ekin dio Gorka Urtararen gobernuak, eta bizilagunek hamar eguneko epea izan dute helegiteak aurkezteko. Gaur jakinarazi dutenez, epe horren barruan aurkeztu dituzte alegazioak 35 bizilagunek, eta hainbat eskaera egin dizkiote udalari. Batetik, adierazi dute euren langabezia egoerak eta prekaritate ekonomikoak eragotzi egiten diela edozein alokairu ordaintzea, eta euren buruak etxebizitza bat okupatzera behartua ikusi dutela. Salatu dute argi mozketa eta ur mozketa jasan dituztela, «baita poliziaren jazarpen psikologikoa ere»: «Pobrea izateagatik gaizkileak edo kriminalak izango bagina bezala tratatu gaituzte».

Azaldu dutenez, espedientean aipatzen den deialdira joan dira, eta etxebizitza bat izateko daukaten eskubidea ez urratzeko eskatu dute. «Arazo honi irtenbide kolektiboa ematea proposatzen dugu, ez partikularra». Haatik, jakinarazpen hori jaso ondoren, Gasteizko Udalak hutsik dauden etxebizitzak hustu edo garbitu dituela salatu dute, bertan bizi diren «familienganako presio mekanismo gisa». Hori hala, kaleratze bat egin aurretik, euren egoera «konpondu gabeko etxebizitza larrialditzat» hartzea eskatu dute.

Gaurko agerraldian salatu dute Gasteizko Udalaren asmoa dela Olarizun 124 etxebizitza inguru eraikitzea, baina alkateak ez dituela behin ere aipatu etxebizitza horietan bizi diren bizilagunen eskubideak. «Oso larria da etxebizitzaren urgentziako egoeraren aurrean udalak, beharrezko neurriak hartu beharrean, arazoa larriagotzeko pausoak ematea».


Summary: Bilboko 36 etxe agentzia ikertzen ari dira ustez alokairuen arloko prezioak adosteagatiko. Lehiaren Euskal Agintaritzak hasi du prozedura «arrazoizko zantzuak» aurkitu dituelako, eta zigor espedientea ireki die guztiei

Etxe agentziek alokairuen prezioak adosten al dituzte? Bada Lehiaren Euskal Agintaritzak susmoa du batzuek behintzat hori egiten dutela, eta instrukzio prozesua hasi du Bilboko 36 bulegotan. Informazio erreserbatu fasean jasotako informazioa oinarri hartuz, agintaritzak zigor espedientea ireki die etxebizitzen alokairuaren arloko prezioak edo beste merkataritza baldintza batzuk finkatzeko balizko akordioa dagoen jakiteko. Eskura duen informazioa aztertuta, auzitegiak uste du Lehiaren Defentsarako Legea urratu izanaren «arrazoizko zantzuak» daudela. Era berean, nabarmendu du «modu berezian kaltebera» den kolektibo bati eragiten diola: etxebizitza bila dabiltzan pertsonak, hain zuzen.

Espedientearen helburua arrazoizko susmo horiek behin-behinekoak diren ondorioztatzea da. Deigarria da, halaber, bulego guztiak eremu geografiko jakin batekoak izatea: Bilbokoak. Ikerketak luze jo dezake, hemezortzi hilabeteko muga baitu. Gero Lehiaren Euskal Kontseiluak izango du azken hitza, eta hark erabakiko du artxibatzea, epaibidea luzatzea edota espedienteari amaiera jartzea itun baten bitartez. Itunarekin itxiz gero etxe agentziak hainbat konpromiso hartu behar dituzte euren gain.

Agintaritzak ez du zehaztu zein arlo ari diren zehazki ikertzen: etxebizitzen prezioak, baldintzak, komisioak... Baina baldintza batzuk nahiko zabalduta daude, esaterako higiezinaren komisioa etxebizitzaren hilabete bateko errentaren adina izatea. Lehiaren Euskal Agintaritza, administrazio izaera duen erakunde autonomoa da, eta Eusko Jaurlaritzako Ogasun eta Finantza Sailari atxikia dago.


Summary: Euskal ekoizleen 10 film laburrekin hasiko da FANT jaialdia. Aurrez aurreko programazioari eutsi nahi dioten arren, Bilboko zinemaldi fantastikoak online eskaintza ere izango du. Jaialdiaren 26. edizioa larunbatean inauguratuko dute, baina euskal film laburrak aurretik ikusi ahal izango dira. Azaroaren 12ra bitarte egingo da festibala

Neurriak gogortzeko joera betean, eta are itxialdiaren mehatxua gero eta gertuago dagoen honetan, kulturak aurrera jarraitzen du. Larunbatean, azaroak 7, hasiko da FANT Bilboko zinemaldi fantastikoaren 26. edizioa, eta 12an bukatuko da. Alabaina, jaialdia inauguratu aurreko egunean ere egongo da zer ikusi. Izan ere, Euskal Herriko zuzendarien 10 film labur emango dituzte ostiralean, 19:00etan, Azkuna zentroko auditoriumean.

Mehatxuak mehatxu, egitaraua mantentzeko «intentzioa» adierazi du Gonzalo Olabarria Bilboko kultur zinegotziak, nahiz eta aitortu duen «beste egoera batzuk» ere kontuan hartzen ari direla. Horiek horrela, aurten Internet bidez ere ikusi ahal izango dira jaialdiko ekoizpen batzuk, www.fantbilbaoonline.eus webgunean. Bestalde, ordutegiaren murrizketari egokitzeko, film labur ugari izango ditu aurtengo edizioak, hasierako 10 horietatik harago.


Summary: Hitz zentroa aurkeztu dute, «hizkuntza teknologien ikerketan sakontzeko». EHUko Ixa taldeak eta Aholab laborategiak osatzen dute Hitz ikerketa zentroa. Euskal Herria «Europako hizkuntza teknologia eta adimen artifizialaren gune» bilakatzeko sortu dute.

Transformazio digitalarekin ezinbesteko bihurtu da hizkuntza teknologien ikerketan sakontzea, eta helburu horretan laguntzeko sortu dute Hitz ikerketa zentroa. Gaur egin dute zentroaren aurkezpena, Donostian. Gizartean, enpresetan eta erakundeetan «hizkuntza-teknologiaren transferentzia masiboa aktibatzeko» sortu dute zentroa, Eneko Agirre zentroko zuzendariak azaldu duenez. Haren hitzetan, EHUko ikerketa zentro berriak «teknologiaren transferentzian, kulturgintzan, gizarte garapenean eta formakuntzan» lan egingo du, eta hizkuntzaren teknologietan eta euskararen «tratamendu konputazionalean» erreferente bilakatu nahi du. «Inguruko ikerkuntza zentro, zentro teknologiko, enpresa eta erakundeekin elkarlanean, Euskal Herria Europako hizkuntza teknologia eta adimen artifizialaren gune bihurtu nahi dugu».

Gaurko aurkezpenean, Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak, Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak eta Nekane Balluerka EHUko errektoreak ere parte hartu dute. Bildarratzek azpimarratu du Hitz zentroak bat egiten duela «egungo hizkuntza teknologia beharrekin eta etorkizuneko erronka eta aukerekin». Haren esanetan, hiru ezaugarrik bat egiten dute zentro berrian: hedapenak, bikaintasunak eta internazionalizazioak.

Balluerkaren esanetan, berriz, «oso pozgarria» da unibertsitatearentzat horrelako zentro bat sortu izana. Nabarmendu du Hitzen ekarpenak «estrategikoak» izango direla adimen artifiziala garatzeko, eta zientzia aplikatuen eta esperimentalen prozesatzeetan aurrerapenak egiteko balio izango dutela haren lanek.


Summary: Baheketak eginen dituzte Basaurin eta Eibarren. Osakidetzak 13 eta 40 urte bitarteko herritarrak deitu ditu birusa atzemateko probak egitera. Basaurin, bihar ekingo diote testak egiteari; Eibarren, berriz, astelehenean hasiko dituzte baheketak.

Koronabirus kasuek azkenaldian izandako gorakadaren ondorioz, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak PCR probak egitera deitu ditu Basauriko (Bizkaia) eta Eibarko (Gipuzkoa) herritarrak. Zehazki, 13 eta 40 urte bitartekoek izanen dute aukera testa egiteko. Bi herrietan, positibo kopuruak nabarmen egin du gora azken egunetan. Zehazki, 100.000 biztanleko 611 kasu daude hamalau egunean Basaurin. Eibarren, berriz, 1.758koa da intzidentzia tasa.

Basaurin, Osakidetza bihar hasiko da herritarrei PCR probak egiten, arratsaldeko lauretan. Basauriko Erretiratuen Etxean eginen dituzte, Social antzokiaren alboan. Premiazkoa da aldez aurretik ordua galdegitea: herriko hiru osasun etxeetan eska daiteke. Osakidetzak jakinarazi duenez, baheketek bost egun iraunen dute gutxienez, eta, hala behar izanez gero, gehiago luzatuko dituzte.

Eibarren, astelehenetik ostiralera eginen dituzte birusa atzemateko probak, arratsaldez, Eibarko ospitalean. Aukerakoa da testa egitea, baina hala erabakitzen dutenek aldez aurretik eskatu beharko dute ordua, telefono bidez, biharko goizeko bederatzietatik aitzina. Osakidetzak jakinarazi duenez, proba egiten dutenei SMS bidez esanen zaie emaitza.


Summary: Greba eguna dute gaur Gipuzkoako osasun langileek. ELA, SATSE, SME, LAB, CCOO, UGT, ESK, SAE eta UTESE sindikatuek egin dute deialdia. Salatu dute ez dutela nahikoa baliabide osasun sistema publikoan koronabirusaren bigarren olatuari aurre egiteko. Behin-behineko langileen eta azpikontratatutakoen baldintzak hobetzeko eskatu dute.

Joan den astean Araban nola, Gipuzkoan greba eguna dute gaur osasun sistema publikoko langileek. Sindikatu guztietako ordezkariak eta osasun zerbitzuetako askotariko langileak izan dira protestetan: medikuak, erizainak, garbitzaileak, anbulantzietako gidariak, jantokietako sukaldariak... Izan ere, elkarretaratzeak egin dituzte han-hemenka; hala nola Zumarragan, Hernanin eta Donostiako Ospitalean. Sindikatuek baieztatu dutenez «erantzun handia» izan du grebak, nahiz eta gutxieneko zerbitzuak «oso altuak» izan.

«Greba oinarrizko hainbat zerbitzutan islatu da», adierazi dute osasun langileen ordezkariek Donostiako elkarretaratzean. Besteak beste, X izpien unitatean, operazio gelan eta laborategian erantzun handia izan du protestak, esan dutenez. Edonola ere, lanuzte gehienak lehen arretako zerbitzuetan izan dira. Eta, eremu hori da, hain justu, pandemia egoeragatik kalterik handienak jasan dituztenetako bat, langileen arabera. Mobilizazio amaierako hitzartzean salatu dutenez, koronabirusaren lehen olatua pasatu ostean, ez dira nahikoa baliabide ezarri bigarren oldarraldi bati aurre egiteko, eta, hortaz, «oso egoera kezkagarrian» daude langileak orain: «Osakidetzak ez du planifikazio egoki bat jarri martxan».

Nabarmendu dute, ordea, egungo egoera, ez dela «berria». Aitzitik, aurretik zeuden arazoak «begien bistan» gelditu direla ohartarazi dute osasun langileek: «Lehenago ere bazegoen lan karga handia; egiturazkoa da problema». Egoerari aterabidea bilatzeko eskatu dute egindako murrizketak atzera itzularazteko, lanerako beharrezko materiala bermatzeko, eta lan baldintzak hobetzeko. Halaber, deitoratu egin dute ez eduki izana aukerarik Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailarekin hitz egiteko eta negoziatzeko.

Azpikontratatutakoen prekarizazioa

Gainera, Osakidetzak zuzenean kontratatutakoak ez diren gainontzeko langileentzat ere eskubide eta bermeak eskatu dituzte. Hitzaldian azaldu dutenez, azpikontratatutako horiek are baldintza eskasagoak dituzte lanerako: «Haiek ere badira osasungintzaren parte, eta haiek ere merezi dituzte baldintza duinak». Sindikatuek ohartarazi dute %100 zerbitzu minimoak ezarri dituztela lan arlo horietan, eta, hortaz, protestara biltzeko zailtasun handiagoa izan dutela. Halere, mobilizazioan ziren anbulantzietako gidariak, garbitzaileak, jantokietako sukaldariak... ere.

Datuen dantza

Hain justu, sindikatuetako ordezkariek salatu dute Osakidetzak grebaren erantzunari buruz emandako datuek lotura zuzena dutela gutxieneko zerbitzuak ezartzearekin. Protestaren erantzuna %7,72koa izan dela esan du Osakidetzak —%6,1, medikuak; %6,4, erizainak; eta %10,45, gainontzeko osasun langileak—, baina sindikatuetatik ohartarazi dute gutxieneko zerbitzuak hain altu mantenduta zaila dela mobilizazioetara batzea: «Greba eskubidea neutralizatu, oztopatu eta erasan nahi dute. Gutxieneko zerbitzuak erabat neurriz kanpokoak dira». Gaitzetsi dute, gainera, Osakidetzak langile guztien gaineko batezbestekoa egiten duela, zerbitzuak bermatzen ari diren horiek ere kontuan hartuta.

«Bere langileak errespetatuko dituen osasun sistema publiko bat nahi dugu» esanez amaitu dute protesta, eta lekukoa pasatu diete Bizkaiko osasun langileei. Datorren astean, asteazkenez, greba egingo dute han.


Summary: Natividad Jauregi Espainiaratzea onartu du Ganteko Auzitegiak. Abokatuak jakinarazi du helegitea jarriko dutela Kasazio Auzitegian. Aurrez Estrasburgok onartua zuen Espainiaratzea.

Ganteko Auzitegiak (Belgika) Natividad Jauregi Espainiaratzea onartu du, ETAko kide gisa 1981eko martxoan Ramon Romeo Espainiako armadako teniente koronela hiltzea leporatuta, bertzeak bertze. Paul Bekaert abokatuak jakinarazi du Kasazio Auzitegira joko dutela: «Erabakia ez da behin betikoa». Ez dute helegitea aztertuko duten eguna jakinarazi, baina «hemendik aste batzuetara» izan daitekeela erran du abokatuak.

Ez da Jauregi Espainiaratzeko eskatzen duten lehen aldia. 2004an, 2005ean eta 2015ean Belgikako justiziak Espainiaratzeari uko egin zion iritzita Espainiak Jauregiren giza eskubideak urra zitzakeela. Romeoren senideek helegitea jarri zuten, eta Giza Eskubideen Europako Auzitegiak onartu egin zuen Espainiaratzea, Belgikako justiziari leporatuta ez zuela modu osoan aztertu arrisku hori, ezta Espainiak eskaturiko euroaginduak ere. Belgikak kalte-ordaina eman behar izan zion Romeoren sendiari, eta Ganteko Auzitegiak orduan gibelera botatako estradizio eskaera berraztertu du orain: Jauregi Espainiaratzea onartu dute.

2016an atxilotu zuten Jauregi azkeneko aldiz, Belgikan, Espainiako Auzitegi Nazionalaren eskariz, baina segidan utzi zuten aske berriro. Aurretik 2013an ere atxilotu zuten. Bizitza arrunta egiten zuen Belgikan ordurako.


Phillipsenentzat etaparik luzeena

Summary: Phillipsenentzat etaparik luzeena. UAEko txirrindulariak irabazi du Puebla de Sanabriako helmugan. Carapaz saiatu da eguneko lehen ihesaldian sartzen, baina azkenean ez da alderik izan faboritoen artean.

Vueltako etaparik luzeena izan da hamabosgarrena, Mos eta Puebla de Sanabria artean, 230,5 kilometro. Ez zuten lan makala txirrindulariek, 4.000 metroko desnibelarekin eta hirugarren mailako bost mendaterekin. Baina eguraldi txarrak eta txirrindulariek jarritako erritmoak etapa aspergarri horietakoa ez izatea ekarri du. Helmugan Jasper Philipsen (UAE) nagusitu da. Hunkituta ospatu du garaipena, Josean Fernandez Matxin zuzendariari besarkada bat emanez. Ejea De los Caballeroseko etapan bigarren izan zen, eta garaipenarekin arantza kendu ahal izan du. Gainera, lehen aldiz irabazi du itzuli handi batean. Faboritoen artean ez da alderik egon, nahiz eta Richard Carapazek (Ineos) egin duen ahaleginen bat ihesaldiren batean sartzeko. Hala, Primoz Roglicek (Jumbo Visma) segitzen du lider. 39 segundoren aldea du Carapazekiko. Ikusi beharko da gaurkoa bezalako etapa batean egindako ahaleginari nola erantzuten dioten, higatzen duten horietakoa izan baita, eta, Madrilera iristeko hiru etaparen faltan, indarrak gutxituz doaz. Sei orduko jarduna egin dute txirrindulariek bizikleta gainean.

Etapa bizi hasi da. Orduko 40 kilometrotik gorako erritmoan aritu da tropela, eta bata bestearen atzetik izan dira ihes egiteko ahaleginak. Azkenean, 60 kilometro inguru zeramatzatenean sortu da bidea egin duena, 173. kilometroan, San Amaroko igoeran. Hamahiru txirrindularik osatu dute, eta tartean bi euskal herritar ziren: Alex Aranburu (Astana) eta Jonathan Lastra (Caja Rural). Izenak ikusita, ihesaldiak bidea egiteko modua izan zezakeela pentsa zitekeen. Izan ere, Aranbururekin eta Lastrarekin zihoazen, besteak beste, Rui Costa (UAE), Tim Wellems (Lotto Soudal), Guillaume Martin (Cofidis), eta Luis Leon Sanchez (Astana). Bi minututik gorako aldea izan izan dute.

Baina, helmugarako 50 kilometro zirenean, haizea gogor jotzen hasi da. Haize-babesen beldur, faboritoak troparen aurrealdean bildu dira, eta ihesaldia bertan behera uzteko ahaleginean ari zen Borak, Treken eta NTTren laguntza izan du. Minutu eta erdiko aldeko zuen une horretan aurretik zihoan multzoak. 30 kilometro falta zirenean abantaila minututik beherakoa zen.

Ihesaldiak ez zuen aukera handirik ailegatzeko, eta Matteo Cattaneok (Deceuninck) bakarrik aurrera egitea erabaki du. Etapan igo behar zuten azken gaina zen Padornelokoa, eta Cattaneok ausart jokatu du. Eguraldia aurka izan arren, igoera bikaina egin du. Gainean 1.10eko aldea zuen, eta bi minutuko errenta ere izatera ailegatu da. Baina errepideak zabaltzera egin duenean, tropel nagusiak bere legea ezarri du, eta bizkor joan da aldea handitzen. Azkenean hiru kilometro falta zirenean harrapatu dute. Hortik aurrera esprinterren taldeen lana eta lehia hasi da. Borak egindako lan ona kontuan hartuta, Pascal Ackermann ageri zen faborito. Baina bizi agertu da Philipsen, garaipena lortzeko. Azkenean Ackermann bigarren izan da.


Summary: Kelvion enpresak Igorreko lantegia itxi nahi du. 147 langile kaleratzeko asmoa du Alemaniako multinazionalak, horietatik 73 Bizkaian.

Kelvion Thermal Solutions enpresak langile batzordeari jakinarazi dio Igorreko lantegia (Bizkaia) itxi nahi duela, eta kalean utziko dituela han aritzen diren 73 langileak. Kaleratzeak egin nahi ditu Espainian dituen beste bi lantegietan, Kantabrian eta Madrilen. Guztira, 147 lanpostu kentzeko enplegu erregulazio bat aurkezteko asmoa dauka. Kelvion Alemaniako konpainia bat da, GEA izan zuen izena 2015. urtera arte, eta bero trukagailuak egiten ditu, berotze eta hozte sistemetarako.

Zuzendaritzaren asmoak salatu ditu Igorreko langile batzordeak —LABeko hiru kide, eta ELAko bi—. «Kelvionen jarrera salatzen dugu, eta argi eta garbi diogu lanpostu guztiak eta enpresaren etorkizuna defendatzeko borroka egingo dugula. Argi dugu tinkotasunez erantzun beharko diogula erasoari. Borroka da bidea».

Langileen ordezkariek Eusko Jaurlaritzaren esku hartzea eskatu du, «ahal duen guztia» egin dezan itxiera eta kaleratzeak galarazteko, «gure herriari eragiten dion desindustrializazio prozesuaren erakusgarri» baitira.


Summary: Eusko Jaurlaritzak tabernak eta jatetxeak ixteko agindu du, eta etxeratze agindua 22:00etara aurreratu. Denda guztiak 21:00etarako itxi beharko dituzte, farmaziak eta gasolindegiak izan ezik. Kultur ekitaldiek 21:00ak baino lehen bukatu beharko dute. Neurriak larunbatean sartuko dira indarrean. Transmisio komunitarioa eten ezean, «beste konfinamendu batera kondenatuta» egongo dira herritarrak, Urkullu lehendakariaren hitzetan.

Gabonetara ahalik eta baldintza onenetan iristea, eta etxeko itxialdia saihestea. Hori da Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariaren oraingo nahia, eta, horretarako, urriaren 26tik indarrean dauden murrizketak zorroztu dituzte. Ostalaritzako lokal denak itxiko dituzte, eta etxeratze agindua 22:00etatik 06:00etara ezarri. Establezimendu orok, berriz, 21:00etatik aurrera itxita egon beharko du, farmaziak eta gasolindegiak izan ezik. Neurriak azaro osoan egongo dira indarrean, eta hamabostean behin aztertuko dute hartutako neurriek zenbaterainoko eragina izaten ari diren.

«Birusaren transmisio komunitarioa gero eta handiagoa da, eta egoera gero eta kezkagarriagoa da», Urkulluren hitzetan. Adierazi du ospitaleek ez dutela «kolapsatzeko» arriskurik oraingoz, baina dagoeneko«saturazioa» mehatxu bat dela. Eusko Jaurlaritzako Osasun Saila eta Labi Babes Zibileko Planaren aholku kontseilua bat etorri dira neurri murriztaile gehiago ezartzeko orduan.

Bertan behera utziko dituzte taldeen entseguak eta musika, ahots edo dantza ikuskizun ez-profesionalak, baita taldeko kirol jarduerak ere, lehiaketa profesional eta erdi profesionalak salbu. Kirol ekitaldietara joatea ere debekatu dute.

Kiroldegietako saioek jarraitzeko baimena izango dute, maskara jantziz gero, eta gehienez sei laguneko taldeetan. Eskola kirola ere bertan behera utziko dute.

22:30etik aurrera ezingo da garraio publikoan irten lurralde bakoitzetik, orduan etengo baitute jarduna.

Urrian hasi ziren datuak atzera makurtzen, eta grafikoetako maldak goratzen. Nafarroan lehenengo, eta Gipuzkoan ondoren. Duela hilabete, urriaren 5ean, Gipuzkoak 100.000 biztanleko 278ko tasa zuen positiboetan; gaur, 1.032. Orduan, 120 positibo inguru atzematen zituzten egunean; gaur, 671. Atzetik doaz Araba eta Bizkaia. Urriaren erdialdean hasi ziren datuak okertzen, eta kasu positiboak ugaritzen ari dira.

Nafarroako Gobernuak duela bi aste pasa ezarri zituen neurri murriztaileak, eta beste bi asterako luzatu zituzten herenegun. Herritarrei aholkatzen diete etxe bereko kideekin elkartzeko soilik, bilkurek gehienez sei lagunekoak izan behar dute nahitaez, ezin dira Nafarroatik irten, eta tabernak itxita daude. Pixkanaka bada ere, beheratzen ari da COVID-19aren transmisioa. Javier Remirez gobernuko presidenteordeak adierazi zuen neurrien eragina nabaritzen hasi direla: «Datuak itxaropentsuak dira», haren hitzetan. Aste honetan, intzidentzia tasa apaltzen ari da egunez egun, eta aurreko asteetan baino positibo gutxiago atzematen dituzte, nahiz eta atzotik gaurra gorakada bat izan den.


Summary: Lizeoetan klaseen erdiak etxetik egiten ahalko dituzte gehienez. Protokolo sanitarioa gogortzea erabaki du Frantziako Hezkuntza Ministerioak. Baxoko azterketa ere moldatuko dute.

Ipar Euskal Herriko lizeoetan protokolo sanitarioa aldatuko dute, heldu den astetik aitzina. Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministroak iragarri du klaseen erdiak, gehienez, online segitzen ahalko dituztela ikasleek. «Denbora erdiz lizeoan egon beharko dute, ez ditzaten ikasketak alde batera utzi», azaldu du. Lizeo bakoitzak libreki egokitzen ahalko ditu neurriak, «ikasle kopuruaren, barne antolakuntzaren, eta testuinguru epidemiologikoaren arabera».

Aste honetan, Frantziako Estatuko hainbat lizeotako ikasleek protestak egin dituzte, orain arte izan duten «protokolo sanitarioa arinegia» izan dela salatzeko.

Bestalde, baxoa pasatzeko azterketak egokituko dituztela segurtatu zuen Blanquerek. Enbor komuneko azterketak ezeztatzea deliberatu du; horien ordez, ikasgaietako batazbestekoak erabiliko dituzte, notaren %40a osatzeko. Hala ere, ikasgai berezituaren azterketa egin beharko dute ikasleek —martxoan iragatekoa da—, baina azterketan bi gai izanen dira aukeran gehienez, bietako bat klasean landua dutela segurtatzeko. Oraingoz, ordea, baxoko urte bukaerako azterketak beren horretan egin nahi dituzte, ekainean.


Behar baino gehiago sufrituta

Summary: Behar baino gehiago sufrituta. Reala nagusi izan da, eta aukera ugari izan ditu. Baina ez du asmatu, eta azkenean Porturen gol bati esker irabazi du. Europa Ligako multzoan gaurko aurkariarekin eta Napolirekin dago berdinduta, 6 punturekin. Hiru taldeek bi garaipen eta porrot bat dute multzoko lehien lehen fasearen amaieran.

Barkatu egiten duenak ordaindu egiten du. Hala dio futbolaren legeak. Realari ez zaio hori pasatu AZ Alkmaarren kontra Anoetan jokatutako Europa Ligako lehian. Irabazi egin du, 1-0. Baina behar baino gehiago sufrituz. Talde txuri-urdina nagusi izan da, askoz gehiago merezi izan du. Baina Herbeheretako taldearen ate aurrean asmatu ezinik aritu da. Horren ondorioz berriro ere Napoliren kontrako partida etorriko zitzaien askori burura. Baina oraingo honetan ez da hala izan. 58. minutuan sartu du gola Portuk. Horri esker askatu du korapiloa Imanolen taldeak.

Azken metroetaraino arte bikain aritu da Reala, norgehiagoka ondo irakurriz. Baina Bizoten ate aurrean asmatu ezinik aritu da. Horren adierazle Imanolen jokalariek hamalau erremate egin dituzte lehen zatian aurkariaren ate aurrean, batzuk oso argiak, baina baloia ezin sareratu. Portu, Silva, Le Normand, Isak... Mota guztietakoak izan dira aukerak: hankarekin, buruarekin... Realaren monologoa izan da lehen zatia, eta multzoko liderra izan arren, ligako erreflexua izan da AZ, bere txapelketan ez baitu garaipenik lortu oraindik.

Bigarren zatia bide beretik hasi da. Baina azkenean iritsi da gola. Oiartzabalek, Silvak eta Monrealek jokaldi ona lotu dute. Eibartarrak ez du ondo errematatu, baina aldaratzea Porturi iritsi zaio, eta baloia bultzatu besterik ez du egin behar izan. Golak ez du partida aldatu, nahiz eta Realak apur bat behera egin duen intentsitatean. Emaitza hain motza izanik, azken minutuak sufrimenduzkoak izan dira. Baina txuri-urdinek garaipena lortu dute, eta une eta bolada gozoan segitzen dute.

Lehen itzulia amaituta, Realaren, Napoliren eta AZ Alkmaaren arteko berdinketa dago multzoan. Biek bi garaipen eta porrot bat dituzte. Rijeka punturik gabe dago.


Summary: Rikardo Arregi sariko finalista hautatu dute koronabirusaren azken datuei buruzko BERRIAren lana. Kazetaritza arloko saria irabazteko lau hautagaietako bat izango da BERRIAk bere webgunean egiten duen COVID-19aren jarraipen grafikoa, Euskal Herriko datuena, mundukoena eta ondorio ekonomikoena. Komunikazio arloko lau finalistak ere aurkeztu dituzte. Azaroaren 26an jakinaraziko dute arlo bakoitzeko irabazleak zeintzuk diren.

Aurtengo Rikardo Arregi sariko finalistak jakinarazi dituzte ostiral eguerdi honetan. Kazetaritzaren arloan lau lan dira hautagaiak, eta komunikazioaren arloan, beste lau. Azaroaren 26an Andoainen (Gipuzkoa) egiteko asmoa duten ekitaldi batean jakinaraziko dituzte irabazleak. Urteko kazetaritza lanik onenen artean aipatu dute BERRIAk COVID-19a aztertzeko egunez egun berritzen dituen infografiak eta mapak.

Euskal Herriko aldi oroko egoera erakusteko grafikoak eta mapak biltzen ditu BERRIAk sarean, artikulu batean, eta herriz herriko egoeraren berri ere ematen du, mapa interaktibo batean. Munduko egoeraren berri ematen du beste artikulu batean, eta pandemia sortzen ari den ondorio ekonomikoak ere aztertzen ditu beste batean. Martxoan bertan hasi zen datu horiek ematen, eta lehen olatuan etenik gabe eguneratu zituen; udatik aurrera, astelehenetik ostiralera berritzen ditu.

Lantalde zabal baten emaitza dira pandemiari buruzko BERRIAren lan infografikoak, testuak idazteaz gainera eskatzen baitu datuak egunero kudeatzea, teknikoki lantzea, diseinatzea... Eta une oroko azterketa, koordinazioa eta egokitzapenak egitea. Gutxienez hamabost langileren lana du albiste horrek atzean: Iosu Alberdi, Oskar Angulo, Mikel P. Ansa, Joxean Apeztegia, Iker Aranburu, Iker Balentziaga, Gari Goikoetxea, Andoni Imaz, Edu Lartzanguren, Idurre Lazkano, Xabin Makazaga, Paulo Ostolaza, Jon Ordoñez, Jon O. Urain eta Pello Urzelai.

Kazetaritza arloko saria jasotzeko finalista gisa, beste hiru lan hauek ere nabarmendu ditu epaimahaiak: Miel Anjel Elustondok BERRIAn argitaratutako Tonban ehortzirik elkarrizketa alegiazkoen sorta; Arantxa Arzak eta Felix Zubiak Euskadi Irratian egiten duten Osasun Etxea irratsaioa; eta Euskadi Irratiko Albiste Faktoria irratsaioko lantaldea, urte osoan egindako lanagatik.

Komunikazio sarirako ere lau hautagai

Komunikazio arloan beste sari bat banatuko dute, lau proiektu hauen artean: Egunean Behin jokoa, CodeSyntaxek sortua; Ene Kantak proiektua; Arteman, Lur eta Amets filma zabaltzeko egindako komunikazio lanagatik; Mendiak eta Herriak elkartea eta Et Incarnatus musika taldea, Urmuga proiekturako egindako iragarkiarengatik.

Zortzi finalistak Andoaingo Bastero kultur etxean azaroaren 26an egitekoa duten ekitaldian izango dira, eta han jakinaraziko dituzte arlo bakoitzeko irabazleak. Ekitaldian Xabier Lete hartuko dute gogoan, haren heriotzaren hamargarren urteurrena den honetan. Leteren lana aitortu eta eskertzeko, Joxan Goikoetxea, Klara Mendizabal, Petti eta Antton Valverde musikariek emanaldia egingo dute; 19:00etan hasiko da.

«Euskarazko kazetaritzaren eta komunikazioaren kalitatea, bikaintasuna eta berrikuntza bultzatzea da Rikardo Arregi kazetaritza sariaren helburua», hala aitortzen du sariaren lehen oinarriak. 2019ko irailaren 15etik 2020ko irailaren 16ra bitartean egindako lanak hartu dituzte aintzat. Euskarri eta formatuen artean bereizketarik egin gabe nabarmentzen dute arlo bakoitzean lan bat. Eta Kazetaritza arloko saria erabakitzeko, aintzat hartzen dituzte, besteak beste, kalitatea, berrikuntza, eredugarritasuna, lanketa, zehaztasuna, ikuspegi aniztasuna, kazetaritzako hizkera eta balioa.

Zortzi kide ditu aurtengo epaimahaiak: Mikel Arregi (epaimahaiko burua), Jose Inazio Basterretxea, Itxaro Borda, Aingeru Epaltza, Maite Goñi, Elixabete Larrinaga, Ion Muñoa eta Jon Sarasua. Patxi Baztarrika dute idazkari. Haiek izendatuko dituzte sarien irabazleak.


Summary: Trump: «Legezko botoak zenbatuko balituzte, guk irabaziko genuke». Agerraldi bana egin dute bi presidentegaiek egunean zehar, baina oso jarrera desberdinekin. «Pazientzia» eskatu die Bidenek jarraitzaileei; eta «iruzurra» egitea egotzi die Trumpek demokratei.

Egunak aurrera doazen moduan, bi presidentegaien jarrerak ere aldenduz doaz. Joe Biden hautagai demokratak boto guztiak zenbatzearen alde egin du hasieratik, baita horrek gehiago itxarotea esan nahi badu ere. Asteazkenean eta ostegunean jendaurrean agertu zen Biden, eta bi agerraldietan «pazientzia» eskatu zien hautesleei, eta nabarmendu demokrazia «batzuetan nahasgarria» izan badaiteke ere «beharrezkoa» dela boto guztiak zenbatzea.

Aldiz, Donald Trump presidente eta errepublikanoen hautagaiak «ustelkeria» eta «iruzurra» egotzi die demokratei, eta salatu du «legezko botoak bakarrik» zenbatuko balituzte dagoeneko bera litzatekeela irabazlea. Agerraldia hasi denetik amaitu den arte, gogor aritu da Trump, bai demokraten aurka eta bai hauteskunde egunaren ostean zenbaketa guneetara iritsitako botoak zenbatzea erabaki duten estatuen aurka —boto horiek hauteskunde egunaren amaierarako postetxeetan zeuden, baina langileek ezin izan zioten lan kargari aurre egin, eta, ondorioz, asteartea pasatu ondoren eraman zituzten kontaketa guneetara—.

Estatuburu errepublikanoaren esanetan, «legez kanpoko botoak» zenbatzen ari dira aipatu estatu horietan, «hauteskundeak lapurtzeko asmoz». Presidentegaiaren arabera, demokraten esku daude estatu horietan boto zenbaketaz arduratzen diren instituzioak, eta horiek baliatzen ari dira «iruzurra» egiteko: «Sekula ez dira hauteskunde batzuetako emaitzak horrenbeste atzeratu. Botoak zenbatzeke geratzen diren estatu horietan demokratak daude ardura karguetan. Guztietan ari ginen irabazten, eta, orain, harrigarriki, tarteak txikitzen ari dira». Georgiako adibidea jarri du estatuburuak, non, haren arabera, hasieran 300.000 botoren aldea zuten, eta «demokraten esku hartzearen ondoren», 10.000 botorena izango litzatekeen Biden.

Demokratek «komunikabide handien eta diru emaile aberatsen» babesa dutela ere nabarmendu du, eta adierazi eurak direla «langileen alderdia». Trumpen arabera, demokratek jakin badakite zenbat boto behar dituzten. «Botoak ezerezetik agertzen ari dira, eta modu harrigarrian, guztiak dira demokraten aldekoak. Posta bidezko botoak gure sistema hondatu du, ustela da».


Summary: EH Bilduk ere ez die osoko zuzenketarik jarriko Espainiako aurrekontuei.

Gaur amaitzen da Espainiako aurrekontuei osoko zuzenketak aurkezteko epea, eta EH Bilduk ere ez die jarriko osoko zuzenketarik. Atzo Maria Jesus Montero Espainiako Ogasun ministroarekin izandako bileran ere berretsi zutenez, Espainiako Gobernuak «jarrera proaktiboa» sumatu du, eta EH Bilduk mahai gainean jarritako neurri sozial eta ekonomikak aintzat hartu dituztela azaldu du. Elkarrizketekin segitzeko jarrera dute, eta elkarrizketak norabide egokian doazela esan du Mertxe Aizpuruak. Horregatik ebatzi dute osoko zuzenketarik ez aurkeztea, «aurrekontu aurrerakoietan isla izango duten konfiantzarekin».

«Ez dira aurrekontu soil batzuk. Legegintzaldia eta hurrengo urteetako politikaren norabidea daude jokoan uneotan», Mertxe Aizpuruak esan duenez.

EH Bilduk harreman egonkor eta jarraitua dauka Espainiako Gobernuarekin eta Kongresuan ordezkaritza duten beste alderdiekin. Negoziazioak orain hasiko direla zehaztu du.

«Gobernuak aukeratu beharko du inbestiduran gehiengoa eman zion alderdiekin egin nahi duen aurrera, edo Ciudadanosekin egitea hautatzen duen. Ciudadanosekin aurrera egitea hautatuz gero, ibilbide laburra dauka legealdi honek» , Aizpuruaren ustez. EAJk ere atzo iragarri zuen ez diola osoko zuzenketarik jarriko aurrekontu proiektuari. Horrenbestez, negoziazio betean sartuta daude jelkideak ere.


Summary: Etxerat: «Zerbait mugitzen ari da, baina ez behar bezainbeste». Estremera, Sevilla eta Kordobako presoak bakartze moduluetatik atera dituztela jakinarazi du euskal presoen senideen elkarteak. A Lamako eta Jaengo presoak modulu bakarrean bildu dituzte, eta Sevillako ia gehienak ere bai. Elkarteak salatu du, halere, preso gehienek sakabanatuta eta urrun segitzen dutela.

Aldaketa batzuk bai, baina ez «nahikoa». Horixe ari da gertatzen Espainiako Estatuko kartzeletan, Etxerat euskal presoen senideen elkartearen ustez. «Hain urrun ez dauden espetxeetarako lekualdatzeen ildotik, bakartze moduluen anakronismoa eta espetxeen barruko sakabanatzea ere arintzen hasi dira», adierazi du elkarteak. Izan ere, presoen hurbiltzeez gain, bertze hainbat aldaketaren berri eman du elkarteak: Estremera, Sevilla eta Kordobako kartzeletan, erraterako, euskal presoak bakartze moduluetatik atera dituzte. Bertze aldaketa bat ere gertatu da A Laman eta Jaenen: euskal preso guztiak modulu berean elkartu dituzte —modulu ezberdinetan zeuden lehen—. Gauza bera egin dute Sevillan eta Puerto III espetxean, baina ez erabat: Sevillan preso bat bakarrik utzi dute, eta Puerto IIIn bertze bat.

Aldaketen ondoan, ordea, oraindik ere berdin segitzen duen aldea dago. Urtzi Errazkin Etxerat-eko bozeramaileak nabarmendu duenez, izan ere, «beti dago nahiz eta bat»: Huelvan eta Soto del Realen, erraterako, bakartze moduluetan dauzkate oraindik euskal presoak; Estremera, Kordoba eta Sevillakoak bakartze modulutik atera arren oraindik lehen graduan dituzte; eta espetxe anitzetan ez daude preso guztiak modulu berean: «Espetxe gehienetan oraindik ere sakabanatuta daude presoak, zenbait modulutan banatuta», Errazkinen arabera. Puerto Ien, Granadan, Murtzia IIn, Villenan, Castello I eta IIn, Zueran, Soto del Realen, Dueñasen eta Mansillan gertatzen da hori.

Etxerat-ek gogoratu du, halaber, emakume preso askok «urteak» daramatzatela bakarrik espetxeetan, «kiderik gabe». «Ez da bakarrik espetxea ez dagoela emakumeentzako pentsatua. Bakartuenak ere haiek izaten dira», deitoratu du Errazkinek. Nabarmendu du egoera hori «bereziki luzatzen» ari da Algecirasen, Almerian, Huelvan, Kordoban, Granadan eta Teixeiron. Hainbat gizonezko ere egoera horretan daude, salatu duenez: zehazki Caceresen, Badajozen, Valdemoron, Foncalenten, Teruelen eta Ocaña I espetxean. Murtzia Ien ere «laster» gertatuko da hori, Etxerat-en arabera.

Elkartearen ustez, hortaz, espetxeetan «zerbait mugitzen ari da, baina ez behar bezainbeste, ezta behar den ausardiarekin ere». Errazkinek nabarmendu du «tentu handiz» ari direla baloratzen aldaketak: «Espero dezagun bide baten hasiera izatea, baina kontu handiz ari gara. Gero bestela ilusioa frustrazio bihurtzen da». Presoak «lehenbailehen» Euskal Herriratzeko eskatu du, eta «erdibideko urratsetan» ez gelditzeko: «Urruntzea amaitzeko garaia da; ez da distantzia erdira edo herenera hurbiltzeko garaia, Zaballara eramateko garaia baizik; 33 urteko zigor eta sufrimendu jarraitua amaitzeko garaia da».

Bisiten «ziurgabetasuna»

Asteburuaren atarian, «urduritasuna eta ziurgabetasuna» nabarmendu ditu Errazkinek. Izan ere, koronabirusaren ondorioz harturiko neurriekin are gehiago gogortu zaie senideei egoera, mugikortasuna mugatu eta bidaiak zaildu dizkielako. Errazkinek nabarmendu du Euskal Herritik hurbilago dauden presoei «berdin-berdin» eragiten diela horrek: «Lehendik sufrimendua sortzen bazuen urrunketak, orain are eta gehiago sortzen du, eta gertuago egoteak, nahiz eta istripuetako arriskua murriztu, ziurgabetasuna ez digu kentzen: bidaiatu ahal izango dugun, bisita egin ahal izango dugun, isun bat jasoko dugun… Sorian edo Algecirasen egonda berdin da, momentu honetan».


Summary: 1.891 kasu positibo zenbatu dituzte Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak 21.000 test baino gehiago egin dituzte egun bakarrean, eta horien %8,9k eman dute positibo. Nafarroan moteldu egin da positiboen hazkundea: atzo egindako testen %7,7k eman dute positibo. Hegoaldeko ZIUetako egoeran ez da izan gorabeherarik: 172 gaixo daude, bigarren olatuko gehien.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, birusa atzemateko 21.172 test egin ziren atzo Hego Euskal Herrian, eta 1.891 positibo atzeman dituzte, bezperan baino hamar gehiago.

Gainera, bederatzi heriotzaren berri eman du Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak: COVID-19arekin eri ziren bost pertsona hil ziren atzo, eta beste lau pertsona, aurreko egunetan. Adinari dagokionez, 70 eta 93 urte bitartekoak dira zendutako pertsonak. Halaber, Arabako Aldundiak jakinarazi duenez, birusarekin eri ziren bi egoiliar hil dira azken orduetan herrialde horretako zaharren egoitzetan.

Kutsatzeak herrialdeka aztertuta, Bizkaian eta Araban ugaritu egin dira egun bakarrean atzemandako kasuak. Gipuzkoan berdintsu mantendu da zenbatekoa, eta Nafarroan kopuruak behera egin du azken egunean. Zehazki, Bizkaian 690 positibo zenbatu dituzte, aurreko egunean baino 69 gehiago. Araban, aldiz, 175 detektatu dituzte, bezperan baino 23 gehiago. Gipuzkoan, joan den egunean baino zortzi gutxiago atzeman dituzte, eta, hori horrela, kopuruak 600etik gorakoa da oraindik ere: 663 izan dira, zehazki.

Nafarroan izan da aldaketarik nabarmenena. Han, kasu positiboen hazkundea moteldu egin dela erakusten dute azken egunetako datuek. Astelehenetik aitzina, kasuek ez dute gainditu 500en langa, eta 400etik behitikoa izan da bi egunez. PCR probak eta antigeno testak aintzat harturik, Osasunbideak birusa atzemateko 4.482 test egin zituen atzo, eta 344 positibo zenbatu dituzte horietan. Zehazki, ostegunean egindako proben %7,7k eman dute positibo. Nabarmena da beherakada: bezperan, %9,6ri detektatu zieten birusa. Astelehenetik, ehunekoa ez da izan %10 baino handiagoa.

Nafarroan detektatutako kasuek goia jo zuten urriaren 25ean: hartan, Osasunbideak 698 positibo zenbatu zituen egun bakarrean, proba gutxiago eginik ere. Zehazki, 3.332 test egin zituzten, eta horien %20k eman zuten positibo.

172 gaixo daude ZIUetan

Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, azken egunean 103 pertsona eraman dituzte ospitalera Hego Euskal Herrian, eta oraintxe bertan 875 gaixo daude birusarengatik erietxeraturik. Horietatik 172 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude; hau da, atzoko kopuru bera. Bigarren olatuko daturik makurrena da ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan dauden gaixoei dagokienez.


Summary: Gabonetan jarritako esperantza: sintoma bat gehiago.

Asteon bertan BERRIAn argitaratutako elkarrizketa batean, argi ohartarazi du Osasun Publikoko katedradun Ana Maria Garcia Garciak izurriaren inguruan ematen diren mezu okerren arriskuaz, eta nabarmendu du ezen, mezu horiek agintariek plazaratutakoak direnean, haien hitzak eragin handiagoa duenez, oraindik ere eremu labainkorragoetara eraman dezaketela iritzi publikoa. «Gardentasuna, argitasuna, mezuen arteko koherentzia… Horiek guztiek sekulako garrantzia dute horrelako egoera batean. Oraintxe, kasurako, kezka eragiteko modukoak dira hainbat mezu. ‘Porta gaitezen orain txintxo gero Eguberriak salbatu ahal izateko’. Halakoak esaten ari direnak badira. Kontraesana da mezu hori, eta arriskutsua», ohartarazi zuen. Bada, izurriaren oldarra apaltzeko iragartzeko azken neurrien berri ematean, horixe bera esan du Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk: neurriak orain hartzea komeni dela, Eguberrietara «egoera hobean» iritsi ahal izateko. Hainbat kritika egin zaizkio horregatik. Hitz horiek, hala ere, izurriaz mintzatzeko era hori, ez da kasualitatea: arazo orokorrago baten sintoma da.

Etengabea izan zen orain dela hilabete batzuk, adibidez, «normaltasuna» hitzaren inguruan tema, eta hauspotua izan zen normaltasun berria kontzeptua. Izan zitekeen COVID-19aren arorako errealitatea, edo pandemia baterako errealitatea, edo auskalo zein, baina, ez; normaltasun hitzaren inguruan ehundu ziren, izurriaren lehen olatua apaldu berritan, mezu asko. Edo ez-festen inguruan –paradoxetan, gailena horixe–; normaltasun galduaren inguruan beti, hura gabe egotearen arranguran, eta hartara hurbiltzeko zirrikitu bila. Instituzioentzat eraginkortasun seinale izan dira normaltasun printzak; gizarteak, gero eta nekatuago, printza horien beharra du, eta hortxe katramilatu da sarri askotan izurriaren ikuspegi oker bat.

Udaren atarian, esaterako, ez zegoen ebidentziarik, berez, izurriak apaltzera egingo zuenik pentsatzeko: baina esperantza horren inguruan ardaztu ziren mezu eta proiektu asko. Edo datuen interpretazio oso aldebakarrekoetan; erakutsiz, esate baterako, halako eskualdek hobeto eutsi diola beste halakok baino, edo badirela herriak COVID-19 positibo bakar bat izan ez dutenak. Kontraesana da gero. Irmo txertatu da gehienon hiztegian pandemia hitza; gertatzen ari denaren handitasuna eta larritasuna ederki erakusten duen hitza dirudi, eta erruz erabiltzen da. Haren esanahia zenbateraino barneratuta dagoen, ordea, ez dago argi; eta garbia da: pandemia herri guztiarena da, herri guztiari dagokiona. Egia da gizarte aldagaiek badutela eragina haren garapenean, agerikoa gainera; baina ezin da pentsatu haren eraginik gabeko eremuak edo jarduerak hesitu daitezkeenik.

Gizakiok zedarritutako mundu kontzeptualaren arabera birusa hesitu eta harrapatu nahi izatea alferrikako lana da: izurriari buruzko datuek asteotan hobekuntza bat izanda ere, Eguberrietan berriz jendearen arteko topaketak sustatzera egiten bada, normaltasun hori aldarrikatzera, berdin-berdin zabalduko da: arriskutsuki. Kasuen jarraipena eta kontrola egiteko baliabideak egun batetik bestera izugarri handitzen edo eraginkorragoak egiten ez badira, behintzat, argia dirudi horrek. Eta hori esan egin behar da. Eta tristea da, bai. Hori ere onartu egin behar da.

Eta hitzak neurtu egin behar dira. «Ezin gara hiru hilabetean behin itxita egon», esan du asteon Eusko Jaurlaritzako eledun Bingen Zupiriak. Arrazoi du. Itxialdiak, gero eta irmoagoak, desastre handia dira gizarte osoarentzat. Eta, dudarik gabe, agintarientzat ez da erraza izango asmatzen soka zenbat tenkatu dezaketen; noiz hasi behar duten neurriak zorrozten. Baina osasun krisi bat da hau: pertsonen bizitza eta bizi kalitatea dago jokoan. Eta ezinezkoa da hiru hilabetean behin itxita egotea, ados; baina, esaterako, zortzi hilabete daramatzate, itxialdi ia erabatekoan, zahar etxeetan bizi diren gizon eta emakumeek. Interesgarria litzateke jakitea haiek zer pentsatzen duten adierazpen horien inguruan, haiei hitza ematen asmatuko balitz –krisi honetan agertu den adinkeria kezkarako motibo larria da–; izan ere, izurriaren datuak okertzeak haien egoera betikotzea besterik ez dakar. Oroitu behar da, halaber, izurria kontrolpean hartzeko neurri irmoagoak – eta eraginkorragoak – hartu gabe igarotzen den egun bakoitzeko ehunka pertsona iristen direla erietxeetara. Atzo, kasurako, Hego Euskal Herriko datuei erreparatuta, 882 gaixo zeuden erietxeetan COVID-19aren ondorioz.


Summary: EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk neurri sozial eta ekonomikoak eskatu dizkiote lehendakariari. Maddalen Iriarte eta Miren Gorrotxategi Iñigo Urkullurekin bildu dira, lehendakaria Eusko Legebiltzarreko alderdi guztiekin egiten ari den bilera sortaren barruan

Maddalen Iriarteren ustez, COVID-19ari aurre egiteko Eusko Jaurlaritzak hartutako neurri murriztaileak «ezinbestekoak» izango dira «ziurrenik». EH Bilduren Eusko Legebiltzarreko bozeramaileak, ordea, horiekin batera neurri sozialak eta ekonomikoak ere aplikatzeko eskatu dio Iñigo Urkulluri. Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko buruak ere onartzen ditu Jaurlaritzaren neurriak, baina Iriarteren eskaera bera egin dio lehendakariari. Urkullu Eusko Legebiltzarreko alderdi guztiekin egiten ari den bilera sortaren barruan egin dituzte batzarrak.

Ajuriaenean egindako bileraren ondoren, prentsaren aurrean mintzatu da Iriarte, eta nabarmendu du Urkulluri adierazi diola «oposizioko lehen indarrarekin harreman jarraitua» eduki behar duela. «Eta orain, gehiago. Koronabirusa ez da gobernu baten, alderdi baten edo oposizioaren arazoa». Hori dela eta, izurriari «herri gisa» erantzutera deitu du. «Mahai iraunkor bat» osatzea proposatu du. «Neurriak kontrastatzeko, eta, elkarren artean, neurri eraginkorrenak adostu ahal izateko». Iriarterentzat, «auzolanean gobernatzeko ordua da».

Koalizio independentistak dokumentu bat aurkeztu dio lehendakariari, zeinak, «osasuna, hezkuntza, zaintza, komertzioa, ostalaritza» aintzat hartuta, COVID-19ak eragindako krisiari erantzuteko 123 neurri proposatzen dituen. Iriarteren ustez, ematen du Jaurlaritzak ez duela izurriari erantzuteko planik. «Arduratuta gaude. Ostalaritza ixtea ez dago jasota Jaurlaritzaren Bizi Berri planak aurreikusitako jokalekurik okerrenean ere», azpimarratu du. «Neurri murriztaileak hartu aurretik, plan bat eduki behar da».

Gogoratu du hartutako neurri murriztaileen ondorioz kalteak pairatzen ari diren sektoreek «orain» behar dituztela laguntzak. «Oraindik apirileko laguntzak jaso gabe jarraitzen dute batzuek», ohartarazi du. «Babes neurriak indartu behar dira». Eta adibidetzat jarri du EH Bilduk joan den astean ostalaritzaren sektoreari laguntzeko legebiltzarrean aurkeztutako plana. EAJk eta PSE-EEk osatutako koalizio gobernuak atzera bota zuen.

«Etsita» dago Iriarte, eta hala esan dio Urkulluri, telebistaz jakin zuelako atzo zeintzuk izango ziren Jaurlaritzak hartutako neurri berriak. «Ez da aritzeko modua. Uste dut ulertu duela ezin duela horrela jarraitu».

Bilera «positiboa»

Gorrotxategik nabarmendu du «positiboa» izan dela enkontrua, eta lehendakaria «elkarlanerako asmoarekin» ikusi duela. EP-IUk Duintasunez dokumentua eman dio lehendakariari. «Gehien sufritzen dutenen duintasuna bermatzeko» hemeretzi neurri dira, Gorrotxategik jakinarazi duenez. Horietako batzuk aipatu ditu: herritar guztiei «arreta psikologikoa eta psikosoziala» bermatzea; indarkeria matxista pairatzen duten emakumeei «arreta integrala» eskaintzea; autonomoei eta enpresa txiki eta ertainei diru laguntza zuzenak ematea; baita administrazioa digitalizatzea ere.

Gorrotxategik gogoratu du, gainera, orain hilabete batzuk egin bezala alderdi politikoekin, sindikatuekin eta eragile sozialekin zein akademikoekin «Euskadi eraikitzeko mahai bat» eratu dezala eskatu diola lehendakariari. «Elkarrizketa egonkor bat edukitzeko. Begi eta buru askok hobeto pentsatzen dute zein neurri hartu behar diren».

Leporatu dio Urkulluri aurrena «prentsaren bidez» eduki zutela Jaurlaritzak izurriaren kontra hartutako neurrien berri. «Lehendakariak gero bidali zigun dekretua». Hori dela eta, ohartarazi dio lehendakariari EAJri eta PSE-EEri Eusko Legebiltzarrean EP-IUk egiten dion oposizioa ez dela «PPren eta Voxen Kongresuko oposizio arduragabea». Gorrotxategirentzat, bere koalizioak «erantzukizunez» jokatzen du, eta oposizio «propositiboa» egiten du.


CAFek 45 milioiko kontratu bat lortu du

Summary: CAFek 45 milioiko kontratu bat lortu du. 21 tranbia egingo ditu Flandriarako eta Utrechterako. Aurrez egindako bi hitzarmen handitu ditu horrela.

Flandriako De Lijn garraio konpainiak 2017ko urrian CAFekin sinatutako kontratuaren barruan erabaki du Beasaingo konpainiari beste 17 tranbia erostea. Hasierako hitzarmenak 146 tranbia egitea jasotzen zuen, eta lau multzotan banatu dituzte lanok. CAFek zehaztu duenez, lehen 48 unitateek Belgikako kostaldean egingo dute lan, eta hirugarren eta laugarren multzoetakoek Anberesen emango dute zerbitzua 2022ko bigarren erdialdetik aurrera.

Era berean, CAFek beste bost tranbia egiteko akordioa sinatu du Utrechteko probintziarekin (Herbehereak). Horiek gehituko zaizkie 2015eko hasieran egindako kontratuan adostutako beste 49 unitateei. Horietako batzuk funtzionamenduan daude jada.

Azken urteotan, CAFek kontratu esanguratsuak lortu ditu Beneluxen, besteak beste, Bruselarako metro unitateen hornidura, Amsterdamerako metro eta tranbia unitateak eta Luxenburgo eta Lieja hirietarako tranbiak.

Gainera, Euskal Herriko multinazionalak NS (Nederlandse Spoorwegen) Herbehereetako operadorearentzat aldiriko 206 tren egiten ari da; orain arte Europan CAFi emandako kontraturik handienetako bat da hori.

Bestalde, CAFek SillaCullera-Gandia (Herrialde Katalanak) ibilbideko segurtasun instalazioak berritzeko eta hobetzeko obra kontratua lortu du Adif Espainiako trenbide azpiegituren administratzailearen partetik, 20 milioiren truke eta 18 hilabeteko egikaritze epearekin.


Summary: ‘Benny Loves You’ filmak irabazi du Beldurrezko Astearen sari nagusia. Karl Holtek zuzendutako lana saritu du publikoak film luze onenaren kategorian. Film labur onenaren saria, berriz, Karsten de Vreugd zuzendariari eman diote ikusleek, Downward Facing Dogs lanagatik. Film Laburren Nazioarteko Lehiaketaren Epaimahaiak, berriz, aho batez erabaki du Jerome Petersen Migrations saritzea.

Karteletik hasita, panpina madarikatuak izan dira Donostiako Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren 31. Asteko protagonista nagusietako batzuk. Eta panpina bat protagonista duen film batek eskuratu du aurtengo jaialdiko sari nagusia: Karl Holtek zuzendutako Benny Loves You-rentzat izan da film luze onenaren publikoaren saria. «Chuckyren eta haren neska-lagunaren balentriak motz uzten dituen film puska» gisa definitu zuen festibalak Erresuma Batuko ekoizpena, eta iritzi bereko agertu dira ikusleak. Film laburren artean, berriz, Karsten de Vreugd zinemagile herbeheretarraren Downward Facing Dogs saritu du publikoak.

Sari gehiago ere banatzen dituzte jaialdiko ikusleek. Animaziozko film labur onenarena Christian Franz Schmidt zinemagile alemaniarraren The Zillas Have a Picnic lanak eraman du. Eta Espainiako film laburren kategorian sartutakoen artean, euskal zinemagile baten lana saritu du publikoak: Paul Urkijoren Dar-dar.

Jaialdiko gainerako irabazleak, berriz, atal bakoitzeko epaimahaiek erabakitzen dituzte. Hala, Film Laburren Nazioarteko Lehiaketaren Epaimahaiak —Caye Casasek, Desireee de Fezek eta Valeria Vegasek osatu dutena— aho batez erabaki du Film Labur Onenarentzako Epaimahaiaren Saria Jerome Petersen Migrations lanari ematea, «bere originaltasunagatik, genero desberdinak elkartzeko erakusten duen trebetasunagatik (zientzia fikzioa, komedia kostunbrista eta beldurra), bere umore sen bereziagatik eta mezu kritiko bat igortzeko duen erraztasunagatik». Filmeko «aktore multzo bikainaren antzezpena bereziki nabarmendu» dute, halaber, epaimahaikideek.

Beste lan bati aipamen berezia egin dio epaimahai berak: Jasper de Bruinen Nightingale-ri. «Banpirismoaren gaiari heltzen dion modu originalagatik, bere edertasun arrotzagatik, oso irudi latzak erakutsi arren eta beldurra eta melodrama elkartzeko duen trebetasunagatik» egin diote aipamena. Europako Film Labur Onenaren Zilarrezko Melies Saria, berriz, Jan Verdijk zinemagilearen A Stranger from the Past lanak eskuratu du; «Bost minutu laburretan istorio konplexu bat kontatzeko zuzendariak erakutsitako trebetasunagatik, inpaktuzko irudiez baliatuta, eta bai giro beldurgarriaren bai munstroaren diseinu hain erakargarriagatik» saritu du lana epaimahaiak.

Jaialdiko Gazte Epaimahaiak, berriz, Millicent Malcolm australiarraren The Familiars film laburrari eman dio saria.

Bestalde, Tony Moralesen Abracitos lanak eskuratu du Espainiako Film Labur Onenaren Syfy Saria, eta Anthony Scott Burnsen Come True-k, berriz, Film Luze Onenaren Blogos de Oro Saria —Jon Paul Arroyok (BangBang Zinema), Mikel Peñak (Ravenheart), Manuel Aguilarrek (CineDePatio), Jon Ruizek (ATxiflar) eta Marta Hernaezek (epaimahaikide gonbidatua) osatu dute aurten kritikaren epaimahaia—.


Gaitasuna eta eskubidea

Summary: Gaitasuna eta eskubidea. Asorna elkarteko kideek keinu hizkuntza aldarrikatu dute komunikaziorako tresna gisa alarma egoeran ere. Salatu dute administrazioak ahozkotasuna lehenetsi duela koronabirusak eragindako osasun krisian, eta ondorioz gorrek autonomia galdu dutela

Nekatua nago; hagitz nekatua. Ematen du mendeak egin ditugula atzera, eta gorrek deus balio ez duten garai batean bizi garela, berriz ere». Etsipena sumatzen zaio Asorna Nafarroako gorren elkarteko presidente Sofia de Estebani. Nekatua dago, eta haserre. «Osasun krisian, bazter utzi gaituzte, eta eskubideak kendu dizkigute». Nafarroan, 15.000 gor inguru daude; haietako 360-500 inguru, jaiotzetikoak. Horietako bat da De Esteban. Keinu hizkuntza du berezkoa, eta, horregatik, garbi erran du keinu hizkuntza ez dela «bakarrik irisgarritasuna bermatzeko tresna bat; hizkuntza bat da, bertze edozein hizkuntza bezalakoa. Gorren berezko hizkuntza da, eta identitate bat eta kultura bat islatzen du. Gorrok komunitate bat osatzen dugu, gutxiengo linguistiko bat». Nafarroan, baina, ez dago keinu hizkuntza horixe dela hizkuntza bat onartzen duen legerik, eta horrek «erraztu» egin du gorrek beren eskubideak galtzea koronabirusaren pandemia hasi zenetik. Izan ere, birusari aurre egiteko, administrazioak ahozkotasuna lehenetsi du komunikaziorako bide gisa: aurrez aurreko zerbitzu gehienak bazter utzi, eta telefono bidezkoak jarri ditu martxan. «Bigarren mailako herritar bilakatu gaituzte», salatu du De Estebanek. Asornako kideek «ulertzen» dute osasuna dela lehentasuna oraingo krisian, baina ez dira prest irabazitako eskubideak galtzen jarraitzeko. «Legez jasotako eskubide bat da keinu hizkuntza erabiltzea», nabarmendu du De Estebanek. Horrek ez du erran nahi eskubide hori bermatuta dagoenik, halere. «Pandemia hasi baino lehen ez zegoen, eta orain, are gutxiago», onartu du Asorna elkarteko buruak. Izan ere, deus gutxi balio du legez keinu hizkuntza erabiltzeko eskubidea izateak, bertze aldean hizkuntza hori dakien hartzaile bat ez badago. Autonomia galduta Gorren hizkuntza eskubideak bermatzeko, beraz, keinu hizkuntzako interpreteak behar dira administrazioko zerbitzuetan. Egun, Asornak berak eta Eunate elkarteak egiten dute lan hori, Nafarroako Gobernuak diruz lagunduta. Zerbitzuak baditu mugak, halere, eta muga horiek are larriago bilakatu dira koronabirusaren pandemiarekin. «Autonomia galdu dugu; ez gaituzte norbanako gisa kontuan hartu, eta bertze norbaiten menpe utzi gaituzte, halabeharrez», erran du De Estebanek. Iruñeko Arrotxapean bizi da, eta auzoko osasun etxeko kideekin harremanetan jartzeko modua jarri du egoera horren adibide gisa: «Telefonoz eskatu behar da ordua; baina nik ezin dut telefonoz deitu; bertze norbaitek deitu behar du nire partez, eta, kontsultara joateko, interprete bat bilatu behar dut». Pertsona gorraren ardura da keinu hizkuntzako interpretea bilatzea, hain zuzen ere. «Medikuarekin ordua lortu eta gero, interpretearekin jarri behar dut harremanetan; gerta daiteke nik behar dudan egun eta orduan interpreterik ez izatea». De Estebanek azaldu du beharrak gora egin duela osasun krisia hasi zenetik. SVisual izeneko plataforma ere baliatzen dutela aipatu du, keinu hizkuntza ez dakitenekin harremantzeko, baina itxaron zerrenda «gero eta luzeagoa» dela erran du. Plataforma horren bidez, interprete batek egiten du telefono deia, pertsona gorraren ordez. Sofia de Estebanek garbi erran du pandemiaren egunerokoa «hagitz gogorra» izaten ari dela gorrentzat. «Depresioak jota gara gutako anitz, atzera eta atzera egiten dugula sentitzen baitugu». Asornako kideek beren protestak helarazi dizkiete Nafarroako Gobernuko agintariei, eta, horri esker, lortu dute hainbat urrats egitea. De Estebanek adibide modura aipatu du enplegu zerbitzuko arduradunekin egindako lana: «Webgunea berritzen ari dira, eta asmoa da txat zuzen bat martxan jartzea, administrazioaren eta gorren arteko komunikazioa errazteko». Osasun etxeetan eta gainerako zerbitzuetan ere gisa horretako tresnak eskatu dituzte Asornako kideek. «Gauza handia litzateke guretzat administrariekin edo erizainarekin edo medikuarekin zuzenean txateatu ahal izatea». Gorren bizkar «Keinu hizkuntza da nire hizkuntza», berretsi du Sofia de Estebanek. Eta hori nabarmenduz, agerian utzi nahi izan du gorrek beren bizkar hartu dutela elkar ulertzeko ahaleginaren ardura. «Nirea ez den hizkuntza bat erabiltzeko prest naiz». Administrazioa, ordea, ez. Hori garbi utzi nahi izan du Asornako presidenteak. «Berez, osasun etxeak eta gisako zerbitzuek bermatu beharko lukete keinu hizkuntza dakien interprete bat egonen dela ni joaten naizenean. Gure eskubidea da». Eta hizkuntza eskubide horiek erdigunean jartzeko ordua dela erantsi du De Estebanek. «Gogortzat» jo ditu koronabirusaren pandemiak eragindako oztopoak, eta gorren egunerokoa «anitz zaildu» dela berretsi du. Egoerak hobera eginen luke beren hizkuntza eskubideak bermatuz gero: «Interpreteak behar ditugu eskoletan, garraio publikoetan, osasun etxeetan, toki guztietan. Ederra litzateke eskolan haur guztiek ikasiko balute keinu hizkuntza». Joera, baina, bertzelakoa da. «Nafarroan, sistemak ahozkotasuna lehenesten du. Guk ez dugu hori bazter utzi nahi, baina argi dugu elebitasuna sustatu behar dela: ahozkotasuna bai, baina keinu hizkuntza bazter utzi gabe», nabarmendu du Asorna elkarteko kideak. Tristuraz erran du gaur egungo gizartean ahozkoa ez den komunikazioa bazter gelditzen dela. Keinu hizkuntza aldarrikatu du: berezko hizkuntza erabiltzeko gaitasuna eta eskubidea.


Summary: Eunate elkarteak eskatu du baimendu dezatela maskara gardenen erabilera.

Eunate entzumen desgaitasuna duten pertsonen familien elkarteak kanpaina bat hasi du, osasun krisia dela-eta «lehenbailehen» baimendu dezaten maskara gardenen erabilera. «Pandemiarekin itzuli egin dira jada existitzen ez ziren oztopoak», nabarmendu du elkarteko arduradun Mari Luz Sanzek. Maskara erabiltzeko aginduak gorren komunikazioa «anitz» zaildu duela azaldu du, eta arazo horri aurre egiteko egin dutela maskara gardenen alde. Maskara horiek, baina, ez dute administrazioaren oniritzia jaso, oraindik ere. «Maiatzetik ari gara lanean; gakoa da nahasmen handia dagoela maskaren etiketekin eta behar dituzten baimenekin», erran du Sanzek. Maskara erabiltzeko beharrak «martxan» jarri zituen Eunateko kideak, berehala, eta zenbait tokitan egindako maskara gardenak probatu dituzte azken hilabeteotan, egokienak aukeratzeko asmoz. Egun, bi mota onetsi dituzte. «Biak dira oihalezkoak», azaldu du Sanzek. Bat Katalunian egiten dute, eta bertzea, berriz, Espainian. Eunateko kideen helburua zera da, gisa horretako maskarak erabil ditzatela hezkuntzan eta, oro har, herritarrak artatzen dituzten zerbitzu publiko guztietan. «Ustez gaixo ez gauden herritarrok maskara higienikoak erabil ditzakegu; horiek ez dute inolako ziurtagiri berezirik behar; Espainiako Gobernuak berak agiri bat onartu du hori azalduz; ziurtagiririk behar ez dutela, alegia. Guk bultzatu nahi ditugunak maskara higienikoen parekoak dira, baina guri ziurtagiri bat eskatzen digute. Horrek ez du zentzurik», esan du Mari Luz Sanzek. Eunateko arduradunak argi du maskara horiek ezin izanen direla toki guztietan erabili: «Osasun zerbitzuetan, akaso, gehiago kontrolatu beharko da erabiltzen den maskara mota; baina, oro har, maskara gardenek anitz laguntzen ahal dute gorren komunikazioa». Eunateko kideek ahozko hizkuntza erabiltzen duten gorrak hartu dituzte aintzat, batez ere. Kasu horretan, audifonoak edo inplanteak erabiltzen dituztenek «zailagoa» dute entzutea eta ulertzea maskara erabiltzen duenak zer erraten duen. «Maskarak ekartzen du ezpainak ezin irakurtzea; gainera, soinua apaltzen du, eta, ondorioz, erraza da gorrek mezua ulertzeko zailtasunak izatea». Informazio eskubidea Eunateko kideek erdigunean jarri nahi izan dute bertze auzi «garrantzitsu» bat: herritar gisa informazioa jasotzeko duten eskubidea. «Are gehiago, alarma egoera ezarri den honetan», nabarmendu du Mari Luz Sanzek. Ildo horretan, salatu du Nafarroako Gobernuko kideek pandemiaren berri emateko egiten dituzten agerraldietan ez dutela irisgarritasuna bermatu: «Interneten bidez zabaltzen dituzte agerraldi horiek, baina azpidatzirik gabe, eta keinu hizkuntzarako interpreterik gabe», erran du. «Gobernuko arduradunei erran diegu gu prest garela lan hori egiteko, baina ez dute deus egin, legez behartuta egon arren».


Ibai ondotik bortxaz eraman zituztenak

Summary: Ibai ondotik bortxaz eraman zituztenak. Faxistek Bidasoko 90 herritar deportatu zituzten 1936ko altxamendu militarraren ostean; 30 hil ziren kontzentrazio esparruetan. Indarrez mugitu zituztenen historia jaso du Kepa Ordoki memoria elkarteak, eta erakusketa bat osatu dute.

Ibaiak lotzen ditu Bidasoaren inguruko herriak, eta, ezarritako mugen gainetik, uraren bideak markatzen du eskualdeko herritarrena ere. «Konturatu gara Bidaso beherean gertatzen dena Bortzirietan edo Baztanen gertatzen denarekin lotuta dagoela», erran du Peli Lekuonak. Kepa Ordoki Memoria Historikoa Bidasoan elkarteko kidea da Lekuona. Irun, Hondarribia (Gipuzkoa) eta Hendaia (Lapurdi) inguruko hainbat herritarrek sortu zuten talde hori, duela bi urte; Lesakako eta Berako jendeak ere egin du bat azkenaldian, elkarrekin Bidasoko memoria historikoa lantzeko asmoz. Egindako ahalegin horren emaitza da, hain zuzen ere, Bidasoko deportatuen inguruan egin duten proiektua: erakusketa ibiltari bat osatu dute, webgunean jasotako informazioarekin batera (www.kepaordoki.wordpress.com). Beratik Hondarribira eramanen dute erakusketa hilabte honetan, eta Irunera eta Hendaiara, berriz, datorren urte hasieran. Historiak ere lotzen ditu Bidasoko herriak. Datuak jaso eta zabaldu Kepa Ordoki elkarteko kideak duela urte eta erdi hasi ziren 1936ko altxamendu militarraren ondoko deportazioen berri jasotzen. Ana Garcia Santamariak idatzitako artikulu batek eman zien lehendabiziko pista, eta, hartutako hariari tiraka, zenbait iturritako datuak jaso eta zabaldu dituzte: Bidasoko 90 herritar deportatu zituzten, eta haietako 30 hil ziren itxi zituzten kontzentrazio esparruetan. «Ezustea hartu genuen gure inguruan hainbeste deportatu izan zirela jakin genuenean», azaldu du Peli Lekuonak. 1936ko altxamendu militarra gertatu eta gero, Hego Euskal Herriko herritar anitzek egin zuten ihes Ipar Euskal Herrira, baita Frantziara ere, erresistentziarekin bat egitera. «Lehendabizi errefuxiatu izan ziren horiek, deportatu bilakatu ziren gero; Ipar Euskal Herriko herritar asko ere nazien errepresioaren ondorioz mugitu zituzten tokiz, bortxaz», zehaztu du Lekuonak. Deportazioa hori baita: norbait tokiz aldatzea, indarrez. «Deportatuak Donibane Garazira (Nafarroa Beherea) eramaten zituzten, besteak beste; baita urrutirago ere, Europa iparraldeko kontzentrazio esparruetara», erantsi du Kepa Ordoki elkarteko kideak. Lekuonak uste du Europa iparraldeko kontzentrazio esparru horiekin lotzen direla deportazioari buruzkoak, hemengo iruditegi kolektiboan. Ez dago, baina, hain urrutira so egiteko beharrik. «Gure inguruan ere izan dira kontzentrazio esparruak. Gursekoari euskaldunen esparrua esaten zioten, eta, esaterako, izan ziren kontzentrazio esparruak Hendaian, Baionan eta Irunen ere, besteak beste». Kontrako bidean ere gertatu ziren deportazioak, Lekuonak azaldu duenez. Justin Maizen kasua aipatu du, adibidez. Hendaian jaio zen, 1921. urtean, eta 1943. urteko urrian zendu zen, Miranda Ebroko (Espainia) kontzentrazio esparruan. Harat eraman zuten Lapurditik, indarrez. Lekuonak Lluis Companys politikari kataluniarraren kasua ere jarri du erdigunean: «Companys ere deportatu egin zuten; Frantziatik Irunera eraman zuten Gestapoko eta Francoren enbaxadako hainbat agentek». Irundik Madrilera eraman zuten, eta handik Bartzelonara. Han fusilatu zuten, duela 80 urte. Peli Lekuonak nabarmendu du hasieran Irundik kontrolatzen zutela Pirinioetako muga osoa. «Irungo komandantzia militarrean egoten ziren frankistak, naziak eta faxista italiarrak», kontatu du. Irun eta Iruñea arteko lotura berezia ere jarri nahi izan du agerian: «1938an, erreketeek eskatu zuten Irun eta Hondarribia Nafarroara batzea, erreketeen boteregune nagusietako bat zelako Iruñea. Bidasoa behereko herritar asko epaitu zituzten hiri horretan». Gogoratu du Beran, berriz, Irungo eta Hondarribiko lagun asko fusilatu zituztela. Errepresioak jo zituen Bidasoko herriak. Biktimen memoria jaso eta zabaltzen ari dira orain Bidasoko herritarrak.


Summary: «Aldak ez du bilatuko politika egitea; ez da bozetara aurkeztuko». Klimaren eta justiziaren aldeko mugimendu frankotan parte hartzen du Peyrautek. Baionan sortu berri den Alda mugimenduko bozeramaile da, Xebax Christyrekin batean. Dituzten erronkak aipatu ditu, besteak beste.

Les Amis de la Terre erakundean ari da, Alternatibaren sortzaileetan, eta ANV-Cop 21 (Bortizkeriarik Gabeko Ekintza-Cop21) mugimenduko kide da Malika Peyraut (Poitiers, Frantzia, 1987). Berriki, Baionan sortu den Alda mugimenduko bozeramaileetan da. Ingurumenari lotu migrazioak aztertu ditu lanbidez gatazka eremuetan. Bolivian ere egon zen, urte bateko ikastaroan, Nazio Batuen Erakundeen Garapen Programarentzat eta Garapenerako Ikerketa Institutuarentzat. Bolivian, ingurumen kaltetzeak tokiko herritarrentzat dituen ondorioak aztertu zenituen. Besteak beste, Oruro [Cercado probintzia, Bolivia] hiriko meatzeen gaia aztertu nuen. Herritarrek horrekin duten menekotasuna, meatzearen neurri eta mugarik gabeko ustiapenak zituen ondorioak aztertu genituen. Lehen aldikoz ikusi nuen nola ingurumen desmasiek herritar xumeenak hunkitzen dituzten, araberako politika publikorik gabe. Gainerat, burbuila politikoaren urte berezia zen, indigenen boterera itzultzearena. Gauzak aldatuko ziren esperantza zuten; entzunak eta agerian izanen zirela eraikitzen zen estatu berrian. Herrialdeko hizkuntza guzietara itzuli zen konstituzio berria. Sinbolikoa zen, baina azkarra. Klima eta gizarte gaiak lotu dituzte Bizi, Alternatiba eta ANV-Cop 21en gisako mugimenduek. Indar harreman nahikoa lortzen dutea helburuetara heltzeko? Aski mugimendu berriak dira. Halere, sortu direnetik anitz gauza aldatu dira. Lehenik, herritar mobilizazio ingurumena Cop21 aitzinekoa baino aise joriago da. 2015ean Alternatiba sortu zelarik Baionan, Hexagonotik denek urrundik begiratu zuten. Kopenhageko 2009ko gailur biharamun zaila ukanik klimarekin mobilizatu nahi genuelako. Parioa kausitua da ezen mugimenduak indartu dira, klima gai saihetsezina da gizarte eragile frankorentzat, eta antolakunde berriak sortu dira: Youth For Climate, Extinction Rebellion... Ber denboran, ingurumena kezka nagusi bat bilakatu da frantsesentzat, 2019ko inkesta batek erakutsi bezala, eta ez herritar aberatsenentzat bakarrik. Halaber, azken bozetan ikusi dugu ez dela kasik indar politikorik izan klima aipatu ez duenik. Klimaren gaia eta justizia sozialaren erronka gero eta lotuagoak ageri dira. Jaka Horiekin ikusi da. Mugimenduaren eraikitzeko egin itzaleko lan luze eta isila ari da fruituak ematen. Ondorio zuzenik ukan du ingurumen politiketan? Segur da berotegi gasak beti goiti ari direla, eta agintariek ez dituztela batere hartu beharreko neurriak hartzen. Macronek bere burua ekologiaren txapeldun gisa pasarazi nahi du nazioartean, baina egiazki politika klimatizidioa darama. Beraz, bai, klima mugimenduak badu oraino lan. Baina indar harremana epe luzean neurtu behar da. Eraikuntza luzea da; itzalpeko lana. Indar harremana ez da nahikoa oraino, baina eraiki dugun mugimenduak gero eta eragin handiagoa du gobernuaren parean. Alternatiba eta ANV-Cop 21ek berek ehun bat talde aktibo mugitzen dituzte lurraldean [Frantzia]. Indar harremana sarean lan egitea da; tokian tokian proposamenak egitea —Bizik metamorfosi ekologikorako itunarekin egin gisan— tokiko politiketan eragiteko. Baita formazio lan sakona egitea ere eramaile berriak ateratzeko. Zergatik Alda bezalako mugimendu politiko bat gehitu orain arte aipatu mugimenduei? Justizia sozialik gabeko justizia klimatikorik ez dela dugun sentimendua osatzera dator Alda. Ohartu gara gure antolakundeak ez zirela heltzen herritarren parte batengana; bereziki, auzo eta ingurune xumeetara. Alta, lehen lerroan direlarik klima krisiaren ondorioen pairatzeko. Tresna eta molde berriak behar direla iruditu zitzaigun herritar xumeen hunkitzeko; horretan da Aldaren iturburua. Haatik, ez gara abiatzen erranez zer egin behar den, baizik eta herritar xumeenen beharrak zein diren jakitetik. Dituzten kexu eta gogoetatik. Hori dugu lehen lana. Ez dea arriskua klase batek artifizialki ekartzea bere ikuspegia auzo xumeak goratik hartuz? Arriskuaz kontziente gara, eta dena egin dugu hori saihesteko. Klase xumeetarik abiatuko den antolakundea da, eta haiekin lan eginen duena. Aldaren metodoak community organizing moldean oinarrituak dira. Hots, jendeari boterea ematea, zinez. Horregatik, auzo eta multzo ttipien eskalan ari gara, jendeak elkar ezagutzen duelako eta antola daitezkeelako. Jendeetarik abiatu, haien beharretarik, eta tresnak bilatu haiei erantzuteko. Hori da ideia. Erran nahi luke tresna horiek ez zituztela beren baitarik? Nola gerta. Ezin da molde orokorrean mintzatu. Lekuka badira gauzak plantan direnak. Aldak ez du joaterik horietara, ez bada esku kolpea ematera. Baina, badira deus egiten ez den lekuak, eta ez da klase-zentratua izatea hori erratea: hala da. Toki askotan etsipena dago eragiteko gaitasunari buruz. Halakoetan, antolakunde batek proposamenak egitea autoantolaketa bati buruzko pizgailu izan daiteke. Burujabetasuna nola definitzen du Aldak, deskolonizazio ikuspegitik herri askapenerako mugimenduak burujabetasun bat aldarrikatu herrialdean? Alda sortu berria da; beraz, ez du halako corpus handi-handirik oraino. Haatik, karta bat atera du eta erantzunaren zati bat da barnean. Aldak bere burua abertzaletzat dauka, baina ez erranahi politikoan, edo ez alderdi politiko gisa, baizik eta gizarte antolakunde gisa. Euskal Herriaren ikuspegi batean izatea da ideia: askea, jasangarria, elkartasunezkoa; zinezko herri burujabetza batean oinarriturik. Euskal Herria diozunean, zer lurraldez mintzo zara? Euskal Herria bere osoan, baina Aldak soilik Ipar Euskal Herrian lan eginen du. Abertzaletasun 'ez-politikoa' aipatu duzu; zer litzateke Aldaren abertzaletasuna? Ni ez naiz abertzaletasunean berezitua. Erran nahi dudana da Aldak ez duela bilatuko politika egitea; ez da bozetara aurkeztuko. Maila soziala ildotu nahi dugu Euskal Herriaren, lurraldearen ikuspegi batetik; sortzen ikusi nahi genukeen gizarte eraldatua ikusmiran ukanez. Hortik nioen, gehiago, abertzaletasunaren definizio soziala. Gogoeta berezirik ez, beraz, estaturik gabeko herrien autodeterminazio eskubideari buruz? Ez da izan halako eztabaidarik biltzar nagusian, adibidez. Baina gai abertzaleak, ekologikoak erran gabe, adieraziak dira biharko lurraldeaz dugun ikuspegian.


Jendarmeak, aterpe bila

Summary: Jendarmeak, aterpe bila. 35 jendarme Senperen (Lapurdi) kokatu direla zabaldu dute. Mugaldeko eremuetan kontrolak indartuko dituztela iragarri du Emmanuel Macron Frantziako presidenteak.

Atzo arratsean telefono mezu bat zabaldu zen Lapurdiko herrira polizia gehigarriak iritsiko zirela iragarriz: «40 gela erreserbatu dituzte Senperen Poliziarentzat. Zabaldu». Baina gaur goizean ez zen ezeren jakinean Dominique Idiart herriko auzapeza. Eguerdian erantzun dio BERRIAri: «Iduriz, 35 jendarme kokatu dira Senperen». Ofizialki, ez da jakina zer arrazoirengatik iritsi diren Ipar Euskal Herrira.

Pirinio Atlantikoetako prefeturako komunikazio zerbitzuek BERRIAri erran diotenez, horiek ez dute Ipar Euskal Herriko hotelik bahitu Polizia edo jendarmeria aterpetzeko. Ipar Euskal Herrira tropa gehigarririk etorri den galdetuta, zera erantzun dute: «Ez dugu baieztatzen». Frantzia eta Espainia arteko mugako eremuetan polizia kopurua bikoiztuko duela erran zuen Emmanuel Macron Frantziako presidenteak azaroaren 5ean, «inmigrazio klandestinoari» aurre egiteko. «2.400 ez, 4.800 polizia, jendarme eta militar mobilizatuak izanen dira operazio honetarako». Hori izan liteke jendarmeen etorreraren arrazoietako bat. Ipar Euskal Herriko konfinamendu neurriak esplikatzeko prentsaurrekoan, «terrorismoaren aurkako borrokaren» testuinguruan 500 polizia eta jendarme gehiago mobilizatuko zituztela iragarri zuen Eric Spitz Pirinio Atlantikoetako prefetak.

BERRIAk jakin ahal izan duenez, Arrosako (Nafarroa Behera) Katina hotelean jaso zuten jendarmeak aterpetzeko eskaera, baina jabeak ez zuen onartu harrera egitea, eta horiek lirateke Senperera mugitu direnak. «Biziki kexu gara», erran dio BERRIAri Katina hoteleko jabeak. 36 gela eskatu zizkieten, jendarme talde bat aterpetzeko, gosari, bazkari eta afariak barne. «Esplikatu genien ez dugula horretarako eskubiderik». Frantziako Gobernuak Ipar Euskal Herria konfinatu duenetik, jarduera murriztua dute hotelek. Lan arrazoiengatik ezinbestean bidaiatu behar dutenei bakarrik egin diezaiekete harrera, eta gehienez ere gosaria eskaintzen ahal diete; jatetxea itxia da. Jendarmeriari harrera egiteko baimen berezia emanen zietela jakinarazi zieten orduan. Horrek haserre bizian eman ditu hoteleko jabeak. «Egun batetik bestera itxi digute hotela, eta orain, bat batean, baimen berezi bat emanen digute jendarmeei harrera egiteko? Eskandalu bat da», salatu du jabeak. «Hotelaren ondoan lanean ari diren artisau guziek haien kamioian jan behar dute ez dugulako jatetxea irekitzen ahal, eta jendarmeentzat irekiko dugu? Ez da justua!»