Summary: ETB2ko 'Akelarre' saioak euskal kulturari barre egiten diola salatu dute. Sareetan zabaldu den bideo baten harira, ehunka euskaltzalek azaldu dute «iraingarria» dela Valeria Rosek aurkezten duen saioa. Chill Mafiako kide bat 'independentzia' zioen kamiseta kentzera ere behartu dute. EITBko LAB sindikatuak salatu du «nabarmen» geratu dela «saioaren zuzendaritzaren eta aurkezlearen jarrera iraingarria euskaldunokiko zein euskal kulturarekiko».

Lierni Osa harri jasotzaileari: «Ez dakizu zer-nolako ilusioa egiten didan zu ezagutzeak. Ekarri dituzu harriak?». Unai Elorriaga idazleari: «Grazia egiten dit, zeren zuk liburuak idazten dituzu, ezta?». Maite Perurena txalekogileari: «Ulertzen dudanez, jertse horiek harriak jasotzearekin dute zerikusia». Juan Martinez de Irujo pilotari ohiari: «Ez zaizue apur bat antimorboa iruditzen txapela?». Eta, horrela, gisa horretako adibideen zerrenda luze bat. Sareetan sekulako haserrea eragin du ETB2ko Akelarre saioko hainbat une biltzen dituen bideo batek. Twitterreko @zappingzalea erabiltzaileak zabaldu du, eta 200.000 ikustaldi baino gehiago ditu jada.

Txio horren erantzunetan, ehunka erabiltzailek egozten diete Valeria Ros aurkezleari eta EITBko arduradunei euskal kulturari barre egitea: «Iraingarria», «penagarria», «lotsagarria»... denetarikoak idatzi dituzte, eta izan dira ETB2 ixteko eskatu dutenak ere.

Kritiko askok aitortu dute ez zutela Valeria Ros (Getxo, Bizkaia, 1986) ezagutu ere egiten. Egiari zor, azken urteetan ibilbide nabarmena izan duen umoregilea da, baina beti Espainiako hedabide nagusietan. Salamancan (Espainia) eta Madrilen egin zituen ikasketak, eta hiri horretan eman ditu azken urteak. Han, 2017tik aurkezten du SER irratiko La lengua moderna, eta telebistako hainbat saiotan ere hartu du parte: Movistar #0ko LocoMundo-n, La Sextako Zapeando-n, eta TVEko Lo siguiente-n, besteak beste. Umorearekin lotutako saioak dira guztiak. Akelarre aurkeztu aurretik, ez du sekula lan egin Euskal Herrian.

Kamisetaren afera

Saioa urtarrilaren 12an estreinatu zuten, eta ostegunetan ematen dute, 22:30ean. EITBk orduan iragarri zuenez, saio «bihurri» eta «lotsagabea» da K2000 eta El Terrat ekoiztetxeek produzitzen dutena; bigarrenak Madrildik egiten du hori.

Ildo horretan, gonbidatuen artean izan dira Chill Mafiako kideak ere. Atzo, Zappingzalearen bideoa zabaldu zenean, bere esperientziaren berri eman zuen Julen Goldarazena Flako Fonki-k. Bere modura, salatu zuen Euskal Herriaren independentziaren aldeko kamiseta bat kentzera behartu zutela: «Egia esan, sekulako zaborra da saioa; langileak jende ona dira orokorrean, baina, uf, elkarrizketatzailea beldurgarria da. Gainera, independentziaren ikurra zuen kamiseta kentzera behartu ninduten. Ez ahanzturarik, ez barkamenik».

Eztabaida gehienetan bezala, iritzi ezberdinak izan dira sareetan ere. Izan da saioa defendatu duenik, umorea besterik ez dela esanda. Eta saioa kritikatu dutenen artean ere izan dira hainbat ikuspuntu. Askok, gehienek, Rosen aurka jo dute: euskaraz ez dakielako, Espainiako kulturaren ardatzean dabilelako, edo, besterik gabe, gonbidatuen eta haien jardunaren inguruan duen jarrera iraingarria iruditu zaielako.

Beste batzuek, ordea, argudiatu dute arduradun nagusia EITBko zuzendaritza dela: gisa horretako saio bat egiteagatik, eta Madrilgo umoregintzatik datozen bi aurkezle kontratatzeagatik —Rosekin batera, Pablo Ibarburu umoregile donostiarra agertzen da saioan—. Xabier Euzkitzek, idatzi duen harian, esan du Rosek ez duela «halako egurrik» merezi, eta «gure telebista ereduaz nazio eztabaida bat» egin beharra dagoela.

Politikagintzara ere iritsi da Twitterren zabaldu den bideoaren oihartzuna, eta Jasone Agirre EH Bilduko legebiltzarkideak atzo jakinarazi zuen gaiaz galdetuko diotela Andoni Aldekoa EITBko zuzendariari. «Mingarria da, bai, Akelarre saioak Euskal Herriaz eta haren kulturaz eskaintzen duen ikuspegia. Onartezina eta kezkagarria da ETBn euskal kulturari ikuspegi espainiar batetik begiratu eta irri egitea», salatu zuen atzo.

Galder Gonzalez da Twitterren idatzi dutenetako beste bat. Saioan izan zen dibulgatzailea, eta, han izan zuen esperientziaz gain, saioaren oinarriei buruz bidali zioten txostenaren atal batzuk ere publikatu ditu. Han aipatzen da, adibidez, Akelarre «feminismoa eta femeninoa» dela: «Ahalduntzea da. Baina txorakeria mordo bat ere bai». Azaltzen du saioaren gakoa dela aurkezleak ezer ez jakitea, horri esker baliatzeko «inprobisaziorako duen gaitasuna» eta «bere freskotasuna».

EITBko LAB sindikatuak agiri bat zabaldu du asteazken arratsaldean, eta salatu du «nabarmen» geratu dela «saioaren zuzendaritzak eta aurkezleak euskaldunokiko eta euskal kulturarekiko duten jarrera iraingarria».

Sindikatuaren arabera, «norbere buruari barre egitea gauza bat da, eta burla egitea beste bat». Azaldu dutenez, saioak barregarri uzten ditu euskaldunak, eta «geure herrian 'arrotz', 'exotikoak' bagina bezala erakutsi». ETBko zuzendaritzari galdetu diote ados ote dagoen saioak euskaldunei eginiko «burlarekin».

Horrez gain, saio horretan Chill Mafiako Flako Fonkik salaturiko «zentsura» nabarmendu dute. Independentzia hitza «lelo hori iraingarria iruditzen zaie, antza denez, saioko arduradunei eta ETBri? Hori bai?»

Neurriak hartzeko eskatu dio LABek Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiari. 2017ko otsailean Euskalduna naiz, eta zu? umorezko saioarekin gertaturikoa gogoratu du sindikatuak, eta EITBk «azkar asko» erabaki zuela barkamena eskatzea eta atala webgunetik kentzea. «Zer neurri hartu behar ditu saio honekin, euskaldunen artean sortu duen samina ikusita?»

'Euskalduna naiz, eta zu?'-ren afera

Aurreko kasuei begiratuta, 2017. urtean zeresana eman zuen ETB1eko Euskalduna naiz, eta zu? saioarekin gertatutakoak. Han espainiarrei buruzko estereotipo iraingarri batzuk agertu zirela eta, saioa saretik kentzeko eskatu zuten Covitek eta PSE-EEk, hura eman eta hiru astera. Ordura arte ez zuen polemikarik sortu, baina, azkenean, Jaurlaritzak berak ere arbuiatu egin zituen saioan agertzen ziren espainiarrei buruzko iritziak.

Egun haietan, Hego Euskal Herriko eta Espainiako alderdi politikoek eta hainbat komunikabidek ez zuten beste gairik izan ahotan, eta saioa gaitzestera eta salatzera agertu ziren han eta hemen —EITBk Espainiari buruzko atala kendu egin zuen webgunetik—. Jaurlaritzak ETBri eskatu zion ez igortzeko berriro saio «iraingarririk».

Orduan, EITBk iragarri zuen kontrol neurriak hartuko zituela, «eduki iraingarriak ez emateko». «Irainduta» sentitu zirenei barkamena eskatu zien komunikazio taldeak, eta antzera mintzatu zen Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria: «Pertsona eta lehendakari naizen aldetik, neure egiten dut herritar askok senti zezaketen ofentsa sentimendua». Nafarroako Parlamentuak ere, PSNk aurkeztuta, adierazpen instituzional bat onartu zuen saioaren aurka.

Aitzol Barandiaranek eta Anjel Alkainek zuzendutako saioaren eta parte hartzaileen aurka eraso egiteaz gain, programa auzitara eraman zuten eragile batzuek. UPNk eta Espainiako Poliziaren SUP sindikatuak, adibidez, salaketak jarri zituzten, saioak «Espainiarekiko gorrotoa» sustatzen zuelakoan. Iruñeko 5. instrukzioko epaileak auzia artxibatu zuen.

ETBk aurrez zuen erabakia saio hura gehiago ez ekoiztea, nahiz eta «oso balorazio ona» egin zuen. Afera hura hainbat iritzi eta piezaren gaia izan zen BERRIAn.


Nicola Sturgeonek dimisioa eman du

Summary: Nicola Sturgeonek dimisioa eman du. Karguan jarraituko du alderdiak ordezko bat izendatu arte. Eskoziako lehen ministroa «harro» agertu da egindako lanaz eta kargura heldu den lehen emakumezkoa izateaz, baina aitortu du «luzeegi» egon dela postuan.

Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak dimisioa emango du, bai gobernuburu kargu gisa, baita SNP Eskoziako Alderdi Nazionaleko buruzagi gisa ere. Sturgeonek prentsaurreko batera deitu du, 12:00etarako, eta agerraldi horretan eman du erabakiaren berri. 2014an hartu zuen gobernuburu kargua eta SNPren buruzagitza, Alex Salmondek dimisioa eman ondoren, eta Eskozian agintean denbora gehien egon den politikaria bilakatu da urteotan.

Kargu horretan egon den lehen emakumea izateaz eta lehen ministro karguan denbora gehien egon dena izateaz «harro» agertu da Sturgeon, eta iragarri du gobernuburu lanetan jarraituko duela alderdiak bere ordezkoa aukeratu bitartean: «Munduko lanik hoberena izan da hau. Ordurik zailenetan eta unerik gogorrenetan eusteko indarra eman dit, baina garrantzitsua da jakitea noiz den unea beste norbaiti tokia egiteko».

Gobernuburuak zehaztu du kargua uztearen arrazoia ez dela «epe motzeko presioa», karguari lotutako bestelako ardura batzuk baizik. «Hainbat astez barne borroka batean aritu naiz, eta bi galdera egin dizkiot neure buruari: karguan jarraitzea onuragarria da niretzat? Eta, garrantzitsuagoa, nik karguan jarraitzea onuragarria da herrialdearentzat, alderdiarentzat eta bizi osoan defendatu dudan independentziaren kausarentzat? Erantzuna ezezkoa da», adierazi du.

Lehen ministro lanean aritzeko modu bakarra norberak duen guztia karguari ematea dela nabarmendu du Sturgeonek, jarraian azaltzeko bere kasuan «luzeegi» jo duela agintaldiak. Sturgeonen hitzetan, «oso gogorra» da politikako lehen lerroan aritzea: «Ondorioak izan ditu buruko osasunean eta osasun fisikoan, eta, Eskoziak dituen erronken neurria kontuan izanik, indarra duen norbait behar da lan honetan»

Sturgeonek ospe handia du herritarren artean, eta ibilbide luzea egin du politikan, baina ez du lortu bere helburu nagusia: bigarren independentzia erreferenduma antolatzea. Hainbatetan eskatu dio Londresi horretarako baimena, baina beti ezezkoa jaso du, Erresuma Batuko lehen ministroa Theresa May, Boris Johnson, Liz Truss edo Rishi Sunak zela ere; gainera, Erresuma Batuko Auzitegi Gorenaren epaiak —Eskoziak ezin duela Londresen baimenik gabe galdeketa batera deitu— egoera zailean utzi zuen agintari independentista.

Gobernuburuak aitortu du une «zailean» uzten duela kargua, eta «kolpe gogorra» izan dela Londresek bigarren erreferenduma blokeatu izana. Alde horretatik, berretsi du Eskoziako bozek erabakigarriak beharko luketela, eta de facto erreferendum baten balioa izan. Zehaztu du, ordea, SNPk «talde moduan» hartu beharreko erabakia dela hori.

Hori gutxi ez, eta, azken asteotan, zalaparta handia izan da Eskoziako Parlamentuak onarturiko trans lege-proiektuaren inguruan. Bere alderdi SNP Eskoziako Alderdi Nazionalean barne zatiketa eragiteaz gain, Erresuma Batuko Gobernuak, historian lehen aldiz, 35. Sekzioa erabili zuen lege proiektu hori blokeatzeko. Horiek horrela, Sturgeonen gertuko batek BBCri adierazi dionez, Eskoziako lehen ministroak «nahikoa» denbora egin du kargu horretan.

Galdera asko daude SNPren eta independentisten kanpainaren inguruan datozen hilabeteei begira. Batetik, alderdi horrek ez du agintariaren ordezko argirik, eta horrek agerian utzi du datozen asteetan barne eztabaida handiak izango dituztela; gainera, martxoaren 19an, SNP ezohiko konferentzia bat egitekoa da erabakitzeko nola bilakatuko dituzten 2024ko Erresuma Batuko Komunen Ganberarako bozak de facto erreferendum, lehen ministroak berak iragarri modura.

Politikan jarraituko du

Lehen lerroa utzi arren, politikagintzan jarraituko du Sturgeonek, baita orain arte bere bide orria markatu duten helburuen alde lanean ere, Eskoziaren independentzia tartean. «Eskozia askeagoa da orain, 2015ean baino. Harro egoteko arrazoi asko dauzkat, baina egitekoak ere asko dira oraindik.

Haren ordezkoa nor izango den arrastorik ez du eman gobernuburuak, baina nabarmendu du ziur dagoela hark eramango duela herrialdea independentziara: «Benetan uste dut azken etapa dela honako hau».


Summary: Europako presoen herenek buruko osasun arazoak dituzte. Suizidioak, COVID-19a eta gaindosiak izan ziren 2020ko kartzeletako heriotza kausa nagusiak, OMEk kaleratutako txostenaren arabera. Suizidio tasa 100.000 presoko 103koa izan zen. Erakundeak gomendatu du inbertsio handiagoa egitea kartzeletako osasun mentaleko zainketetan.

Europako espetxeetako presoen %32,8k buruko osasun arazoren bat zuten 2020an, eta, urte horretan, suizidioa, COVID-19a eta gaindosiak izan ziren kartzeletako heriotza kausa nagusiak. Europako kartzeletako osasunari buruzko txostenaren ondorio deigarri batzuk dira horiek. OME Osasunaren Mundu Erakundeak ondu du dokumentua, 36 herrialdetako datuekin, eta asteazken honetan aurkeztu du, Lisboan, Portugalgo Gobernuko zenbait ministrorekin batera.

Txostenaren arabera, buruko nahasmendua izan zen presoen %32ri gehien eragin zien gaixotasuna, nahiz eta portzentaje hori «ziur asko» gutxietsita dagoen, kutsatu ezin ziren gaixotasunak atzemateko zailtasunagatik. Dokumentuan jaso dutenez, heriotza kausa nagusia suizidioa izan zen: 626 kasu izan ziren 2020an. Suizidio tasa 100.000 presoko 103koa izan zen Europako herrialde guztietan, biztanleria orokorraren adierazlea baino askoz handiagoa (39,5).

Horiek horrela, Nazio Batuen Erakundearen osasun agentziak gomendatu du inbertsio handiagoa egitea kartzeletako osasun mentaleko zainketetan, baliabide eta langile gehiagorekin; izan ere, kartzeletan eskuragarri zeuden psikiatren ratioak biztanleria orokorraren antzekoak ziren duela hiru urte, nahiz eta espetxeetan «drogen kontsumoa eta buruko nahasmenduaren kasuak ugariagoak izan». Presoen %8k droga menpekotasunen bat zuten, eta 92 pertsona hil ziren gaindosiaren ondorioz.

COVID-19a izan zen bigarren heriotza kausa espetxeetan; 163 lagun zendu ziren. 100.000 presoko 31,2ko heriotza tasa da hori, biztanleria orokorrarenaren azpitik (126,8). OMEn ustez, koronabirusari Europako espetxeetan emandako erantzuna «oro har ona» izan zen, presoak txertatuta eta ia kartzela guztietan kasuak bakartuta. Herrialdeen ia %80k gaitzari aurre egiteko kontingentzia planak zituzten, eta %94k presoei testak egiteko aukera eman zieten. Alderdirik «ahulena» zera izan zen, OMEren arabera: «Estatu kideen ia %80k ez zieten presoei testik egin espetxetik irten aurretik».

Presoek jasandako gaixotasunen artean, hipertentsioa (%10,9), arazo kardiobaskularra (%6,1) eta diabetesa (%3) hauteman ziren. OMEk ohartarazi du herrialdeen %16,7k ez zutela eskaintzen B hepatitisaren, kukutxeztularen eta tetanosaren aurkako txertorik.

Lehen mailako arreta da kalitate handiko osasun artaren zutabe nagusietako bat. Bada, txostenaren arabera, Europako estatu askok «zailtasunak» izan zituzten lehen mailako arretaren kalitatea ezaugarritzeko; herrialdeen heren batek baino ezin izan zuten hori egin. Gaixotasun kardiobaskularrak, berriz, ondo kudeatu zituzten; ia presoen %97k osasun arretako bisita bat edo gehiago egin zituzten aurreko urtean, eta erien %92k baino gehiagok tratamendu farmakologikoa jasotzeko aukera izan zuten. Bestalde, diabetesa izan zuten pertsonen %86k osasun arreta sistematikoko bi bisita izan zituzten gutxienez aurreko urtean, eta %65ek oftalmologiako bisita bat, gutxienez.

Bide horretan, erakundeak aholkatu du «inbertsio handiagoa» egitea zainketekin jarraitu ahal izateko; izan ere, herrialdeen erdiek soilik bermatzen zieten espetxetik ateratzen zirenei osasun zerbitzuetarako sarbidea. 2020ko abenduaren 31n, 613.497 pertsona egon ziren preso 36 herrialdetako kartzeletan —%6,6 gutxiago aurreko urtearekin alderatuta—, 100.000 biztanleko 108,8ko tasarekin. Georgiak izan zuen adierazlerik handiena, 246koa, eta San Marinok txikiena, 23koa.

Osasun arta jasotzeko eskubidea

«Espetxeak gizartean integratuta dauden honetan, espetxeratzeak ez du inoiz osasun okerragorako zigorra bihurtu behar. Herritar guztiek dute kalitatezko osasun arta jasotzeko eskubidea, norbanakoaren legezko egoera edozein dela ere», esan du Hans Henri doktoreak, OMEko Europako zuzendariak. Haren esanetan, «funtsezkoa da espetxeratuen osasunaren jarraipena egitea, kartzeletako osasun sistemak ebaluatu ahal izateko. Espetxeak osasun sistema orokorretik kanpo geratzen direnean, tokiko komunitateak kaltetuenak izan daitezke».

Portugalgo Gobernuak begi onez hartu du txostenaren argitalpena, eta espetxeko osasunaren garrantzia nabarmendu du. «Osasuna lehentasuna izan behar du politika guztietan, inor atzean utzi gabe», esan du Osasun ministro Manuel Pizarrok. Antzera mintzatu da Elvira Fortunato, Zientzia, Teknologia eta Goi Mailako Irakaskuntzako ministroa: «Espetxeratutako pertsonei osasun arta ematea giza bizitzarekiko errespetua bermatzea da; herrialde guztiek bermatu behar dute hori. Ikerketa honek eta gaurko bilerak erakusten dute Portugal lanean ari dela presoei osasun arreta hobetzeko, ikerketa zientifikoan eta jasotako datuetan oinarrituta».


Summary: Xabier Amurizak jasoko du III. Monzon-Ganuza saria. Amurizak bertsolaritzari eta, oro har, euskal kulturari egindako ekarpenak nabarmendu dituzte Olaso Dorrea fundazioak eta Bergarako Udalak.

Xabier Amurizak (Etxano, Bizkaia, 1941) jasoko du III. Monzon-Ganuza Euskal Utopikoei Saria. Amurizak «Euskal Herriari, euskal kulturari eta euskarari» egindako ekarpena nabarmendu dute Olaso Dorrea fundazioak eta Bergarako Udalak. Saria emateko ekitaldia martxoaren 16an egingo dute, Bergarako Seminarixo aretoan (Gipuzkoa).

Bergarako alkate Gorka Artolak eta Olaso Dorrea fundazioko presidente Iratxe Esnaolak adierazi dute 1980ko hamarkadan «berritasun handiak» eraman zituela Amurizak bertsogintzara, eta egungo bertsolaritza ezingo litzatekeela ulertu hark egindako ekarpenak kontuan izan gabe: «Bai hizkera arloak, bai bere irudia eta metafora-mundu poetikoaren erabilerak eta, oro har, bertsoak egituratzeko moduak iraultza suposatu zuten bertsolaritzan». Era berean, gehitu dute euskara batua bertsolaritza txapelketetara eraman zuela.

Amurizak bertso eskoletan eragindako «iraultza» ere nabarmendu dute, batez ere, helduentzako lehen eskoletan. Harenak dira, besteak beste, Zu ere bertsolari eta Hiztegi Errimatua ikasmaterialak. Hala, adierazi dute «bertsotan aritzeko jaio egin behar da» ustea eraitsi zuela, eta bertsolari belaunaldi berrien segida bermatzen lagundu.

Bertsolaritza mundutik haratago, Amurizak euskal kulturari oro har egindako ekarpena izan dute hizpide Olaso Dorrea fundazioko eta Bergarako Udaleko ordezkariek: «Nabarmena da urte latzetan herri honekiko azaldutako konpromisoa». Gogoratu dute Gogor apaiz mugimenduaren bultzatzaile izan zela, eta Bilboko apezpiku etxean egindako itxialdian parte hartu zuela. Horren ondorioz, zazpi urte egin behar izan zituen espetxean.

1976an utzi zuen apaizgoa, eta 1980ko hamarkadan zenbait kargu politiko izan zituen: Zornotzako Udaleko zinegotzi, Bizkaiko Batzar Nagusietako kide eta Eusko Legebiltzarreko parlamentari izan zen, Herri Batasunaren ordezkari gisa. Era berean, Amurizak idatzitako eleberri, narrazio, olerki liburu eta saiakerak ere kontuan hartu dituzte antolatzaileek, baita hark egindako itzulpenak eta kantuak ere.

Hirugarren aldia

Monzon-Ganuza saria 2021. urtean eratu zuten, Telesforo Monzonen heriotzaren 40. urteurrenarekin. «Euskal utopikoak» saritzeko sortua, haren helburua da «Euskal Herriari, bere kultura, hizkuntza, historia eta etorkizunari bizitza osoko lana eskaini dioten herritarrak» omentzea. Lehen ekitaldian Libe Goñi omendu zuten Olaso Dorrea fundazioak eta Bergarako Udalak. Iaz, berriz, Jose Luis Elkorok eta Mari Karmen Aiastuik jaso zuten saria.


Summary: Osakidetzako garbitzaileek astebeteko greba egingo dute. Otsailaren 27tik martxoaren 5era egingo dute greba. Bost urte daramatzate hitzarmena berritu gabe, eta adierazi dute negoziazioa «erabat blokeatuta» dagoela.

2018tik hitzarmena berritu gabe daude Osakidetzako garbitzaileak, eta astebeteko greba antolatzea erabaki dute, negoziazioaren blokeoa desegiteko. Aurreko hitzarmenean, garbitzaileen baldintzak Osakidetzako gainontzeko langileenekin homologatzeko neurriak onartu zituzten, eta LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek adierazi dute gatazkaren hiru aldeek onartu zutela hori: azpikontratatutako enpresek, langileek eta Osakidetzak.

Hitzarmena berriro negoziatzeko orduan, baina, arazoak baino ez dituzte izan, eta berritu gabe daude oraindik; sindikatuen arabera, 50 bilera inguru egin dituzte azken urteetan, baina egoera ez da aldatu. Sindikatuek salatu dute Osakidetzak eta azpikontratatutako enpresek «uko» egin diotela Osakidetzako langileei aplikatutako gaiak garbitzaileei egokitzeari. Osakidetzako langileen lan baldintzak izatea aldarrikatzen dute, azken finean; besteak beste: garapen profesionalaren deialdietara aurkeztu ahal izatea, lanpostu hutsak betetzeko sistema «bidezkoagoa» izatea, eta Osakidetzako langileek dituzten baimenak eta lizentziak izatea.

Egoera hori «desblokeatzeko», grebara joko dute hilabete amaieran. Astelehenetik igandera egingo dituzte lanuzteak, otsailaren 27tik martxoaren 5era; hala adierazi dute gaur, Bilbon egin duten prentsaurrekoan. Horren ostean, protesta egin dute Lan Harremanen Kontseiluaren atarian.

Jaurlaritzaren inplikazio falta

Osakidetzaren eta Eusko Jaurlaritzaren jarrera ere salatu dute langileek prentsaurrekoan. Lehenik eta behin, esan dute abenduan Osakidetzak izendatutako bitartekari bat deitu zutela, baina ordutik ez dutela erantzunik.

Bestalde, Eusko Jaurlaritzaren inplikazio falta ere salatu dute. Izan ere, gogorarazi dute Bizkaiko metalgintzako hitzarmena negoziatzeko prozesuan parte aktibo izan zela Gasteizko gobernua: «Hitzarmen hori, azkenean, Lan eta Enplegu sailburuordea lekuko zela sinatu zen, Jaurlaritzaren egoitzan». Hala, Jaurlaritzari egotzi diote langileen gehiengoa gizonak diren sektoreen negoziazioetan inplikatzea baina emakumeak gehiengo diren sektoreetako gatazkei «bizkarra ematea»: «Hirugarren mailako langileak al gara?», galdetu dute, ironikoki. Nabarmendu dute halako jarrerekin «hitz hutsal» bihurtzen direla Martxoaren 8an egiten dituzten adierazpen instituzionalak.


Summary: Libiako kosta parean 73 migratzaile hil dira. Oraindik ez dituzte gorpu guztiak topatu, baina IOMen arabera, hiltzat jo daitezke. Ontzian 80 lagun zihoazen, eta zazpik kostara iristea lortu dute euren kabuz.

80 lagun Libiatik Europara eramateko helburua zuen ontzi bat Mediterraneo itsasoan hondoratu da gaur. Libiako kosta parean gertatu da ezbeharra, eta ontzian zihoazen 73 migratzaile hiltzat jo daitezke IOM Nazioarteko Migrazio Erakundeak esan duenez. Oraindik ez dituzte guztien gorpuak topatu. Zazpi lagunek kostara iristea lortu dute euren kabuz, baina «oso muturreko egoeran». Ospitaleratu egin dituzte.

IOMen datuen arabera, gaurkoa aurten Mediterraneo erdigunean izan den hondoratzerik larriena da. Aurrekoa urtarrilaren 1ean gertatu zen; 66 pertsona hil ziren ordukoan. Ondorioz, urtea hasi zenetik 130 baino gehiago dira ibilbide horretan hildako migratzaileak. 2022an 1.450 lagun hil ziren han, Libiatik edo inguruko herrialdeetatik Italiara edo Maltara heldu nahian.


Summary: Nafarroako Gobernuak Volkswagenen 1.024 milioi euroko inbertsioa babestuko du. Urtean 400.000 ibilgailu ekoizteko ahalmenari eutsiko diote. Lanpostuak mantentzen saiatuko direla esan du Txibitek: «Inbertsio historikoa da Nafarroan».

Atzo baieztatu zuen Volkswagenek 1.024 milio euroko inbertsioa egingo zuela Iruñean 2027ra arte, auto elektrikoak ekoizteko. Gaur, kontseiluan, foru intereseko inbertsiotzat joko da proiektua, eta Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak esan du inbertsioa historikoa dela Nafarroarentzat eta lantegiarentzat.

Txibitek adierazi duenez, Landabenen egindako inbertsioa albiste ona da Nafarroarentzat, langileentzat eta autogintzako industria osoarentzat: «Prozesu honetan enpresa babesten aritu gara, mugikortasun jasangarrian, prestakuntzan eta azpiegituretan sakontzen. Inbertsio honen bidez enpresak erakusten du Nafarroarekin eta haren etorkizunarekin duen konpromisoa».

Proiektu honen bitartez aberastasuna eta lanpostuak sortuko direla nabarmendu du lehendakariak, eta, horregatik, Nafarroako Gobernuak enpresaren inbertsioa babestuko du: «Ildo horretan jarraituko dugu, egunero enpresarekin egiten dugun lan prozesu hori bultzatzen». Konpainiak ibilgailu elektrikoen bi modelo fabrikatu ditu, eta 2026tik aurrera hasiko da seriean fabrikatzen.

Mikel Irujo Garapen Ekonomikoko kontseilariak bat egin du lehendakariarekin, eta inbertsioa «Nafarroak mende honetan izan duen albisterik onenetariko bat» dela esan du: «Auto elektrikoen fabrikazioa bultzatu nahi dugu, karbono aztarna murrizteko eta jasangarritasuna bultzatzeko, eta inbertsio ekonomiko horrek eragin egonkorra izango du Nafarroan». Enpleguari dagokionez, Irujok esan du egungo enpleguari eutsi nahi diotela, baina auto elektrikoak fabrikatzeko gaitasun berriak ere garatu nahi dituztela.

Erantzunik gabe

«Zalantzak sortzen saiatu dira, ziurgabetasuna zabaltzen; baina gertaerek gure lana eta gure bidea bermatzen dituzte», aipatu du Txibitek. Hala ere, oraindik ez dute zehaztu zenbat denbora iraungo duen trantsizioak, eta noiz arte uztartuko diren elektrikoaren eta konbustioko autoen ekoizpenak, eta oraindik zehaztu gabe daude langileen egokitzapena eta formakuntza. Galdera horien erantzunak hurrengo hilabeteetan izatea espero du lehendakariak: «Berri onak izango ditugu autogintzaren sektorean hurrengo hilabeteetan».


Summary: Dozenaka getxotar berriro kalera irten dira Nagusien Etxea eraistearen kontra. Bigarren egunez jarraian, Itzubaltzetako auzokideak bertako Nagusien Etxearen inguruan bildu dira. Ertzainek gizon bat zauritu dute buruan. 19:00etan berriro mobilizatuko dira.

Atzokoa lehen eguna besterik ez zen izan. Gaur goizean, Getxoko (Bizkaia) Itzubaltzeta auzoko dozenaka lagun Lope de Vega kaleko nagusien etxean elkartu dira berriro, hura eraits ez dezatela eskatzeko. 07:00ak inguruan hasi dute protesta auzokoek, eta hasieratik izan da bertan Ertzaintza, brigada mugikorreko hiru furgonetarekin. Eserialdia ordu baten buruan desegin dute, eta langileak eraikinera sartu ahal izan dira, eraisketa lanekin jarraitzeko. Ertzainek gizon bat zauritu dute buruan; hura eramatea galarazi, eta osasun langileek bertan artatu dute hasieran. Gero, ordea, osasun zentro batera eraman dute zauritua.

Eserialdia deseginda ere, ekintzarekin jarraitu dute Itzubaltzetakoek. Santa Eugenia plazara lekualdatu dira, eta hari bueltak emanez aritu. Eguerdi aldera amaitu dute mobilizazioa, txalo eta oihu artean. Atzo egin gisa, 19:00etan berriro elkartuko dira.

Atzoko elkarretaratzean gizon bat atxilotu zuten, eta hainbat zauritu ere izan ziren. Arratsaldean, Santa Eugenia plazan bildu ziren, eta hor ere Ertzaintza oldartu zitzaien.

Belaunaldien arteko zentroa

Nagusien Etxea eraitsi ostean, belaunaldien arteko zentro bat eraikiko dute bertan —zentro horretan, adin desberdinetako pertsonak biziko dira elkarrekin; gazteentzako berrogei etxebizitza eta mendekotasun egoeran dauden adinekoentzako ehun leku izango ditu—. Proiektuak 16 milioiko aurrekontua du, eta 20 hilabete iraungo dute obrek. 2024rako amaituta egotea aurreikusten dute. Urte erdia darama itxita eraikinak, eta urtarrilean hustu zuen Getxoko Udalak. Orain, Bizkaiko Foru Aldundiaren eskuetan dago eraikina.

2020an sinatu zuten Getxoko Udalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak belaunaldien arteko zentroa eraikitzeko lankidetza hitzarmena. Udalak bere jabetzako lursaila utzi zion lagapenean aldundiari, proiektua 75 urtez garatzeko.


Summary: Euskal Herriko Itzuliaren ibilbidea zehaztu dute. Sei etapatan 992 kilometro egingo dituzte, eta lasterketak 18.000 metroko desnibel metatua izango du. Gasteizen hasiko da, apirilaren 3an, eta Eibarren amaituko, 8an. Ez da erlojupekorik izango.

Apirilaren 3an Gasteizen hasi, eta sei lasterketa egun geroago Eibarren (Gipuzkoa) amaituko da 2023ko Euskal Herriko Itzulia. Ohikoa duen moduan, sei etapaz osatuta egongo da lasterketa, baina aurten ez da erlojupekorik korrituko. «Ezin dira erlojupeko luzeak egin, ezta kronoigoerak ere. Asmoa da 15 kilometroko erlojupeko bat egitea, baina ezin dira hiriak bost orduz moztu. Frantziako Tourrak izan dituen erraztasunak izan bagenitu, bai pentsa genezakeela erlojupeko bat egitea», esan du aurkezpenean Julian Eraso OCETAko presidente eta lasterketako zuzendari nagusiak.

Orotara, 992 kilometro —iaz baino 92 kilometro gehiago— egin beharko dituzte txirrindulariek, eta 26 mendate puntuagarri igo. «Lasterketa gogorra izango da, eta, beraz, podiumeko lehen postuan txirrindulari on bat ikusiko dugu», nabarmendu du Roberto Laiseka lasterketako zuzendari teknikoak Euskadi Irratian. Gogortasun horren adierazle da 18.000 metroko desnibel metatua izango duela Itzuliak.

Gasteiz eta Bastida (Araba) artean lehiatuko da lehen etapa. 165 kilometroko eguna da, eta esprintean amaitzeko «aproposa» izan liteke. Opakuako mendatea gaindituta, ibilbide estu eta bihurgunetsuak igaroko dituzte, eta haizea ere «protagonista» izan litekeela uste du Roberto Laisekak.

Bigarren etapak Viana eta Leitza (Nafarroa) lotuko ditu. Iaz ere bi herri horien artean jokatu zen Euskal Herriko Itzuliako bigarren etapa, baina aurtengo aldian irteera eta helmuga trukatu dituzte. Itzuliko etaparik luzeena da, 193,8 kilometrorekin. «Etaparen bigarren zatia zirkuitu antzeko bat da, eta liderrek aurrean kokatu beharko dute. Izan ere, errepideak bihurgunetsuak dira, eta eguraldia ere erabakigarria izan daiteke».

Hirugarren saioan tropela Errenteriatik abiatuko da, eta, 154 kilometro egin ondoren, Villabona-Amasan izango dute helmuga. Gipuzkoako kostaldeko zati handi bat igaroko du lasterketak. «Tentsio handiko» eguna aurreikusten du Laisekak. «Errepide estuak izateaz gain, gora eta behera ibiliko dira etengabe, eta, ondorioz, liderrak ondo kokatzeko tentsio handia egongo da tropelean. Azken kilometroa ere oso gogorra izango da».

Santurtzin hasi eta amaituko da laugarren etapa. 175,7 kilometro izango ditu Omar Frailek diseinatutako ibilbideak. Ihesaldiarentzako etapa «egokia» izan daiteke. «Etaparen azken zatian La Asturiana mendatera igo eta Zugaztietara jaitsi beharko dute, eta ibilbidearen zati hori erabakigarria izango da eguneko irabazlea jakiteko», azpimarratu du lasterketako zuzendari teknikoak.

Apirilaren 7an, ostiralez, Amorebietarekin elkartuko da Itzulia. Lasterketa irabazi nahi duten taldeentzat eta txirrindularientzat etapa «zaila» izango dela uste du Laisekak. «Paresira arte mendate garrantzitsurik egongo ez bada ere, ibilbidea egokia izango da amaierara begira estrategiak probatzeko. Azken kilometroetan zirkuitu batean sartuko dira, non aurrean egotea oso garrantzitsua izango baita sailkapen nagusiari begira aukerak mantentzeko».

Eta, azkenik, Eibarko etapa. Etaparik laburrena, baina, agian, gogorrena, zazpi mendate igo beharko baitituzte 137 kilometrotan: Elkorrieta, Azurki, Gorla, Krabelin, Trabakua, Isua eta Urkaregi, Eibarko Untzaga plazan amaitu aurretik. «Itzuliako etapa nagusia da, eta hasiera-hasieratik bakoitza bere tokian jarriko du ibilbideak. Aurreko aldietan ikusi dugun bezala, lasterketa kontrolatzeko oso talde indartsua beharko da».


Summary: Salhaketa elkarteak adierazi du bizkaitar bat hilik aurkitu dutela Palentziako kartzelan. Elkarteak gertatutakoaren inguruko iritzia eskatu dio Eusko Jaurlaritzari

Salhaketa elkarteak jakinarazi duenez, otsailaren 4an Bizkaiko 43 urteko pertsona bat hilik aurkitu zuten Palentziako (Espainia) kartzelan. Elkartearen arabera, hildakoak bularreko mina zuen, eta behin eta berriz eskatu zuen osasun arreta. Kartzelan dagoen bertze pertsona batek eman zion familiari heriotzaren berri.

«Ez da kasu bakan bat, ezta salbuespen bat ere», adierazi du elkarteak. Adierazi dute espetxeetan ez dagoela nahikoa osasun zerbitzu, eta, gainera, arduradunek ez dietela ematen familiei heriotzen berri. «Estrukturalki, espetxeak bertan bizi direnen osasun mentalean eta fisikoan ondorio suntsitzaileak sortzen dituzten egiturak dira».

Hortaz, Eusko Jaurlaritzari eta Eusko Legebiltzarrean ordezkaritza duten alderdiei eskatu diete heriotzaren inguruan iritzia emateko. Honako eskakizun hauek egin dituzte, bertzeak bertze: espetxeetako zuzendariek familiak informatzea, gaixotasun larriak dituzten presoak «berehala» espetxetik ateratzea, eta zigor eta espetxe legeria erreformatzea.


Summary: ‘Ni’-tik ‘gu’-ra igarotzearen garrantzia. Kontakizunaren kontzeptuaz gogoeta egiteko lau saio antolatu dituzte Bilboko Zenbat Gara elkarteak eta Bira kulturguneak. Atzo izan zen lehena, Bilboko Kafe Antzokian: Lorea Agirre eta Harkaitz Cano aritu ziren hizlari.

Kontakizuna eta hitza. Bi kontzeptu horiek izan zituzten hizketagai atzo iluntzean Lorea Agirre Jakin aldizkariko zuzendariak eta kazetariak eta Harkaitz Cano idazleak, Bilboko Kafe Antzokiko Kutxa Beltza aretoan. Nola sortzen da kontakizuna? Nork kontatu ahal du? Nork ezin du? Zein kontakizun dira gaur egun guretzat berebizikoak? Hain justu, talaia horretatik aletu zituzten kontakizunaren eta hitzaren arteko loturak Agirrek eta Canok, Bilboko Zenbat Gara elkarteak eta Bira kulturguneak antolatutako Oraina kontakizun zikloko lehen solasaldian. Hurrengo asteetan izango du segida jardunaldiak; atzokoa gaiari «zimendua» jartzeko lehen urratsa izan zen, Lutxo Egia idazleak eta Bira kulturguneko kideak esan zuenez. Goraino beteta zegoen aretoa, eta Galder Perez aritu zen moderatzaile lanetan.

Elkarren arteko solasaldiari ekin baino lehen, aurrez etxean prestatutako gogoeta bat irakurri zuten bi hizlariek saioa abiatzeko. Bigarren aldiz kontatzeaz aritu zen Cano: «Errelatoaren funtsa errepikapena da. Norbere buruari errepikatzen zaion zerbait da errelatoa. Behin kontatuta erretzen den errelatoa ez da errelato ona. Entzun nahi duenari kontatzen zaion zerbait da errelatoa». Horrekin batera, idazleak gaineratu zuen «nekea edo teologia» direla kontakizun bat amaitzeko arrazoi bakarrak: «Goizago edo beranduago heltzen da nekea edo heltzen da teologia, edo heltzen dira biak, eta minaren narrazioa bera anekdotagarri bihurtzen du».

Agirrek, berriz, sei ekitalditan eta bi kontakizunetan banatu zuen bere hausnarketa. Mundua izendatzea metaforak sortzea dela adierazi zuen: «Metaforekin izendatzen dugu mundua, eta, izendatze horretan, metafora horiekin geure burua definitzen dugu. Nor eta nolakoak garen esaten dugu». Ariketa gisa, pentsatzeko eskatu zion publikoari: «Pentsatzea ekintza gisa. Pentsatzea pentsa daitekeenaren harresietan arrakalak egiteko, pentsatzea zer eta zerekin pentsatzen dugun».

Komunitate bat sortzea helburu

«Gai gara gauzak beste modu batera irudikatzeko?». Galdera hori bota zuen Agirrek solasaldiarekin bete-betean sartzeko, eta jarraian etorri zen erantzuna ere: «Oso ariketa konplikatua da. Denok jaiotzen gara hizkuntzara, komunitate batera, kode batzuetara… lotuta; beraz, gai gara geure burua zein besteek gugan ikusten dutena arrakalatzeko? Bide indibidualetik komunitariora etortzeko?».

Kontakizuna «gu» batetik eraikitzearen inguruan aritu ziren jarraian. Cano: «Nire sentsazioa da beti izan dudala gu bat nire barnean. Hori zenbateraino da benetako gutasun baten isla? Bereizitako indibiduoak garela esatea superstizio bat da: elkarren artean lotuta gaude». Bide beretik jarraitu zuen Agirrek ere: «Komunikazioa ez da hitz bat esan eta besteak entzutea soilik, faktore askok eragiten dute. Ulertzeak edo komunikatzeak asko du desiotik: Zer ulertu nahi dugu? Desioak baldintzatzen du ulertu nahi dugun hori; nahi duguna ulertzen dugu».

«Hizkuntza gara», laburbildu zuen Agirrek. «Hizkuntzaren bitartez ikusten dugu, ikasten dugu eta hitz egiten dugu. Hizkuntzatik aparte ez dago ezer. Hitzekin izendatzen dugu dena». Baina badago arazo bat, haren ustez: «Oso binarioak gara: zuri edo beltz, sentitu edo pentsatu, gizon edo emakume… Hizkuntzak eztarri bat behar du, gorputza behar du. Oso binarioak garenez, kosta egiten zaigu batasun hori egitea, baina horrekin hautsi behar dugu: ‘Hizkuntza gara' eta 'gorputza gara’, nire ustez, esaldi bera dira kasik».

Bi hizlariak komunitate bat sortzearen garrantziaz aritu ziren solasaldiaren amaieran. «Inoizko informazio trafiko handiena duen gizartean bizi gara, baina, aldi berean, elkarri istorioak kontatzeko leku bat izatea sumatzen dugu faltan; komunitate edo espazio baten beharra dugu», esan zuen Agirrek. Bide beretik jarraitu zuen Canok ere: «Sentsazioa da falta direla gure komunitatea osatuko duten hitzak, esamoldeak, umorea… Hizkuntza batek mugitzen gaitu eta horrek garamatza elkarrengana; baina hizkuntzaren eraikitze horretan, guk geure kabuz ere jarri behar dugu aletxoa. Gure kulturatik datozen une gogoangarrien bilduma hori etengabe egon behar da zirkulazioan. Hori sumatzen dut nik faltan: gure efemeride linguistikoak jakin nahi ditut». Eta hala borobildu zuen solasaldia Agirrek: «Mundu bat behar dugu euskaraz: gure artean hitz egiten jartzea, eztabaidatzea… Hori da ez daukaguna».

Datozen saioak

Atzoko saioaren ondotik, beste hiru antolatu dituzte hurrengo asteetarako: Mari Luz Esteban eta Lur Albizu kontakizunaren eta militantziaren inguruan arituko dira otsailaren 28an, Bira kulturgunean; kontakizuna eta aisialdia izango dituzte hizpide Txabi Landabideak eta Katixa Agirrek martxoaren 14an, Bilboko Kafe Antzokiko Kutxa Beltza aretoan; eta, zikloarekin amaitzeko, «datorren kontakizuna» izango dute gaitzat Jule Goikoetxeak eta Maialen Lujanbiok martxoaren 28an, Bira kulturgunean. Galder Perez eta Goizalde Landabaso kazetariek gidatuko dituzte saioak, eta sarrera guztiak agortu dira dagoeneko.


Summary: Sturgeonen dimisioa: ezuste bat, eta galdera asko.

Nicola Sturgeonek dimititzea aukeren artean zegoen, baina ez zen espero hain azkar jakinaraztea, eta are gutxiago egungo testuinguruan. Galdera asko daude orain; besteak beste, SNP Eskoziako Alderdi Nazionala egoera nahasi samarrean geratu baita, Sturgeonen ordezko argirik gabe, eta Eskoziako hurrengo lehen ministroa aukeratzeko barne prozesu zehatzik gabe. Mugimendu independentistak, gainera, irteerarik gabeko kale itsu batean ikusi du bere burua Erresuma Batuko Auzitegi Gorenaren epaiaren ondoren, eta sentsazio hori areagotu egin du Eskoziako gobernuburuaren erabakiak. Erabaki garrantzitsu asko hartzeko garaia dator.

SNP garai politiko bat definituko duen eztabaida batean sartuko da orain, independentzia lortzeko estrategia nolakoa izango den argitu beharko baitu. Berez, Sturgeonek iragan urtearen amaieran azaldu bezala, hurrengo pausoa martxoaren 19an ematekoak dira, ezohiko konferentzia batean erabakiko baitute —baliteke hitzordu hori atzeratzea— nola bilakatuko dituzten 2024ko Erresuma Batuko Komunen Ganberarako bozak de facto erreferendum. Halere, Eskoziako lehen ministroak iradoki du, gaur emandako prentsaurrekoan, bide orri hori alda litekeela; eta horretan zerikusi handia izango du karguan haren ondorengoa izango denak, edo, behintzat, alderdi barruan izango duen babesak.

Erabakia edozein dela ere, Sturgeonek hutsune politiko handia utziko du: Eskoziako lehen ministroaren karguan denbora gehien egon den politikaria da, eta ospe handia du boto emaileen artean eta bere alderdian. Errealitate horrek, ordea, ez du ezkutatzen ibilbiderik gabe geratu zela. Independentzia erreferendumari irtenbide bat ez aurkitzeaz gain, ez baititu Eskoziako arazo nagusiak konpondu; hau da, zerbitzu publikoak, segurtasuna eta drogen erabilera eta horren kontsumoarekin loturiko heriotzak. Zalaparta handia eragin du joan den abenduan Eskoziako Parlamentuak onarturiko trans lege proiektuaren inguruko eztabaidak ere —gerora Londresek blokeatu egin zuen lege hori—, eta baliteke hori izatea Sturgeonen arazoen mukurua.

Eskoziako lehen ministroaren dimisioak pixka bat gehiago txikitu du bigarren erreferenduma egiteko itxaropena. Baliteke orain nazio hori garai politiko berri batean sartzea, Sturgeonen agurrak argituko baitu SNPren arrakasta —eta independentziaren aldeko babesa— zenbateraino dagoen lotuta Alderdi Kontserbadorea Erresuma Batuko agintean egotearekin eta Alderdi Laborista oposizioan. Interesgarria da, batez ere, zer egingo duen bigarren indar politiko horrek, Komunen Ganberarako hurrengo hauteskundeetan gehiengo osoa lortu eta agintera itzultzeko moduan baitago, egungo inkestek diotenaren arabera.

Urteotan, Erresuma Batuaren batasuna arriskuan egon da batez ere SNPk bere burua eta independentzia aurkeztu dituelako kontserbadoreen agintearen alternatiba bakar gisa. Laboristek 2024an irabaziz gero, ikusteko dago Keir Starmerrek —alderdi horren buruzagi eta, aldaketarik ezean, Erresuma Batuko lehen ministro izateko hautagaiak— zer estrategia erabiliko lukeen unionismoaren aldeko kopurua igotzeko; horretarako, baliteke Galesko sekzioak —alderdiaren gotorlekuak— zeresan handia izatea, baita Eskoziakoak ere, SNPren 2007ko garaipenera arte han ere indartsu izan baitziren laboristak.

Printzipioz, ez dirudi Eskoziako alderdi independentistarik garrantzitsuenak bere nagusitasuna galduko duenik. Hori bai, orain argi geratuko da SNPk eta Eskoziako Alderdi Berdeak sinatu zuten lankidetza akordioak iraungo ote duen ala Sturgeonen agurrak hankaz gora jarriko ote duen koalizio gobernu horren egonkortasuna. Eragina edozein dela ere, agerian geratu da Eskoziako lehen ministroak eta gobernuak errealitate egonkor eta sendo bat finkatu zutela Eskoziako politikan, eta hori, dimisioaren ondorioz, desagertzear egon daitekeela.

Independentziaren aferak, ordea, ez dirudi aldaketa handirik izango duenik; batez ere, Erresuma Batuan sakoneko erreforma politikorik egiten ez badute. Unionismoa, behintzat, pozik dago, 2014ko independentzia erreferendumetik honako albisterik pozgarriena izan baita Eskoziako lehen ministroaren dimisioa, interesen eta estrategiaren ikuspuntutik.

Erresuma Batutik ateratzearen aldekoentzat, berriz, kolpe gogorra izan liteke; Sturgeonen agerraldia entzuten ari ziren bitartean Eskoziako lehen ministroaren egoitzaren kanpoan zeudenen aurpegiak ikusi besterik ez dago horretaz jabetzeko. Twitter sare sozialean erabiltzaile batek esan modura: «Badirudi 2014a dela berriz ere».


Summary: EH Bilduk salatu du indarkeria matxistaren biktimentzako diru laguntzak bideratzean legea urratu dela. Berdintasun Legeak dio indarkeria pairatu duten emakumeek laguntzak jasotzen ahal dituztela salaketarik jarri gabe ere.

EH Bilduk adierazi du indarkeria matxistaren biktima izan diren emakumeei zuzendutako diru laguntzak Beatriz Artolazabalek aurkeztu zituela urtarrilean. Laguntza horiek jasotzeko ezinbertzeko baldintza da salaketa judizial bat izatea. Berdintasun Legeak, baina, kontrakoa dio.

Alderdiak azaldu du duela urtebete onartu zen lege horrek argi dioela ez dela «salaketa judizialen beharrik indarkeria matxista edo genero indarkeriaren biktima izan diren emakumeek babes eta erreparazio prozesuetan parte hartu ahal dezaten».

Hortaz, Eusko Legebiltzarreko Osoko Bilkuran mozio bat aurkeztuko du bihar EH Bilduk, akatsaren zuzenketa eskatzeko. Diru laguntzak Berdintasun Legearen arabera moldatzeko, eta kanpoan gelditu diren espedienteak kontuan hartzeko.


Summary: Kurdu talde batek Europako Parlamentuko saioa eten du, Ocalan askatu dezatela eskatzeko. Parlamentuko osoko bilkura bertan behera utzi dute, eta diputatuak atera egin dituzte.

Europako Parlamentuko osoko bilkura eten dute gaur arratsaldean, Abdullah Ocalan kurduen askapen mugimenduko buruzagiaren askapena eskatzeko. Gaur, 25 urte egin ditu Kurdistango Langileen Alderdiko buruak Turkiako espetxe batean.

Karbono isurketarik gabeko aroko plan industriala eztabaidatzen ari ziren parlamentuan, Estrasburgon (Frantzia). Gonbidatuen balkoi batetik «Ocalan askatu» oihuak entzun dira orduan. 25 bat ekintzailek buruzagi kurduaren irudia zuten banderak erakutsi dituzte. Ganberako segurtasun zerbitzuak haiek kanporatzera joan direnean, batzuk balkoiko hesitik zintzilikatu dira. «Eroriko da!», esan du, larriturik, diputatu batek. Oharrak jaurti dituzte ordezkarien solairura.

Saioa eten dute, eta diputatuak aterarazi dituzte.

Joan zen asteazkenean, beste protesta bat egin zuten parlamentuaren aurreko plazan.

25 urte uhartean

Imraliko segurtasun goreneko espetxe-uhartean daukate preso Ocalan.

Turkiako zerbitzu sekretuek bahitu zuten, duela 25 urte, Nairobin. Hegoafrikak asilo politikoa eman zion, eta hara joateko prestatzen ari zela bahitu zuten.

Apirilaren 4an 74 urte beteko ditu buruzagiak, eta jarraitzaileak kezkaturik daude haren osasunaz.


Summary: Juan Karlos Herrador euskal presoa baldintzapean aske geratu da. Herrador hirugarren graduan zegoen iazko apirilaren 26tik.

Etxerat elkarteak jakinarazi du Juan Karlos Herrador euskal presoa baldintzapean aske geratu dela. Hamasei urte egin ditu espetxean, eta iazko apirilaren 26tik hirugarren graduan zegoen. 2021eko ekainean bete zituen zigorraren hiru laurdenak.

Herrador 2007an atxilotu zuten, eta salatu zuen torturatu egin zutela atxiloaldian. 2009an ezarri zioten hemeretzi urteko espetxe zigorra. Zigor haren zati handiena Ocaña I espetxean egin du (520 kilometro). Handik Duesora gerturatu zuten 2020ko irailean (225 kilometrora), eta 2021eko abenduan Euskal Herriratu zuten: Basauriko kartzelara.


Summary: Bilboko portuak «egitasmo handi bat» eskatuko dio edukiontzi nasa kudeatu nahi duenari. Munduko garraio konpainia handienek interesa agertu dute, eta 150 milioi euro inbertitzeko asmoa. Portuko mugimendua %5,1 handitu zen iaz.

Egoera okertzen ez bada, Bilboko portuak edukiontziak mugitzeko bigarren terminala izango du aurki. Ez da albistea, hura eraiki eta kudeatzeko lehiaketa publikoa irekita dago eta, baina Rikardo Barkala portuko agintaritzako presidenteak jakinarazi du munduko bost garraiontzi konpainia handienetako batzuk galdezka hasi direla dagoeneko, eta prest daudela azpiegituran «150 milioi euro inguruko» inbertsioa egiteko. Edukiontzientzako bigarren terminala portu erdiko kai berrian egongo da, eta, Barkalaren hitzetan, hari ematen zaion erabilerak azpiegituraren hurrengo berrogei urteak baldintzatuko ditu, «hazteko duen azken espazioa delako». Alde horretatik, agintaritzak ontzi konpainien eta hainbat adituren iritzia bildu du, eta horrela ondorioztatu du aukerarik onena edukiontzientzako nasa berri bat eraikitzea dela. Gaur egun, edukiontzientzako terminal bakarra dago, Txinako Cosco konpainiak kudeatzen duena, eta bere gehieneko lan ahalmenetik urrun dago. Hark portuaren «babes osoa» duela zehaztu du Barkalak, eta «ozeanoaz haragoko garraio lerro gehiago» baliatzea eta portuak har ditzakeen edukiontzien kopuru orokorra handitzea eskatuko diola konpainia berriari; alegia, ez dezala Coscoren merkatuaren zatirik bereganatu. Europan diharduen enpresarik handiena MSC da, eta ez litzateke harritzekoa hark irabaztea lehiaketa. Apirilera arte aurkeztu daitezke eskaintzak, eta udan hartuko da erabakia. «Hazkunde urtea» Edukiontziak dira etorkizuna, baina haien garraioa ez dago bere onenean, ez behintzat Bilboko portuan, iaz %4,5 egin baitzuen behera latetan mugituriko zamak. Halere, salbuespena izan zen, oro har «hazkunde urtea» izan baitzen. Barkalak goizean azaldu du iazko balantzea, eta guztira mugituriko zama %5,1 handitu zen 2021aren aldean. 32,7 milioi tona mugitu ziren portuan, 2021ean baino 1,5 gehiago. Energia krisi betean murgilduta, petrolioak eta gasak «tira egin» zioten portuari: %30eko hazkundea izan du petrolioak, eta %34koa gasak. Alde horretatik, Errusiako inportazioak «erdira» jaitsi ziren (guztien %8), eta haren lekua AEBek (%13), Irakek (%3) eta Brasilek (%8) hartu zuten. Halere, produktu likidoak alde batera utziz gero, Europa eta Erresuma Batua (%10) dira portuaren merkatu nagusiak. Zama lehorren merkatuak %19 egin zuen behera, porlanaren eraginez bereziki. Haize erroten zatien garraioa, berriz, %20 handitu zen, eta %16 kamioiena eta atoiena —ro-ro delakoa—. 212.000 bidaiari iritsi ziren portura, 2021ean baino %190 gehiago; baina ulertzekoa da, duela bi urte bidaiatzeko murrizketa asko indarrean baitzeuden oraindik. Portua ez da itzuli pandemia aurreko datuetara, baina Barkala baikor dago. Sinetsita dago zamaketariekin sinaturiko akordioak «lehiakorrago» bilakatuko dituela. Horrez gain, Finnlines ontzi handiagoak erabiltzen hasiko da —hark eraman zituen Espainiako armadako tankeak—, eta astero edukiontzi bat abiatuko da AEBetako ekialdeko kostaldera —zerbitzu hori 1994an galdu zen—.


Summary: Zerga bilketak aurreikuspenak gainditu ditu, eta 17.000 milioi euroren langa gainditu du. Urrian kalkulatu baino 130 miloi euro gehiago bildu dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek 2022an. Maiatzean hasiko da jasotzen energia konpainiei eta bankuei ezarritako tasaren dirua.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek inoizko zerga bilketarik handiena egin zuten iaz: 17.130 milioi euro. Iaz baino 1.167 milioi gehiago da hori (+%7,3), eta urrian kalkulatu baino 130 milioi gehiago. Emaitza esperotakoa zen, bilketa iazkoaren gainetik joan zelako urte guztian zehar, eta, mehatxuak mehatxu, ekonomiak bolada onari eutsi diolako. Datorren urtean emaitza hobetu egingo dela espero da, gainera.

Hiru herrialdeek gainditu dituzte iazko emaitzak, baina Gipuzkoa izan da aurreikuspenak bete ez dituen bakarra. Urrian kalkulatu baino 214 miloi euro gutxiago bildu baititu zergen bitartez. Guztira, 5.598 miloi euro bildu zituen, iaz baino %4,8 gehiago. Bizkaiak 8.803,4 milioi bildu ditu, iaz baino 670 milioi baino gehiago kasik (+%8,2). Arabaren kasuan ere iaz baino 242 milioi euro gehiago bildu dira, 2.729,1 milioi euro guztira (+%9,7).

Bi dira bilketaren emaitzaren arrazoi nagusienak. Batetik, prezioen garestitzea dago, eta horrek kontsumoan izan duen eragina. Izan ere, BEZ zerga izan da gehien handitu dena, iazko datuekin alderatuta: %10,6.Guztira, 6.921 milioi euro bildu dira.

Bestetik, lan merkatuaren bolada onak ere izan du zereginik. Inflazioa bezainbat izan ez bada ere, soldatak ere gora egin dutelako. Guzti hori errenta zergan islatu da, hain zuzen ere: %6,3 handitu baita lanaren errentari atxikitako zergaren bitartez bildutakoa. Guztira, 6.497,7 milioi batu dira, iaz baino ia 400 milioi euro gehiago.

Sozietate zerga ere handitu egin da: iaz baino %17 gehiago bildu da aurten, hots, 200 milioi gehiago. 1.351,2 milioi euro guztira.

Aldiz, iaz baino gutxiago jasoko dituzte zerga berezien bitartez: %10,1 jaitsi da tabakoari eta erregaiei ezartzen zaizkien zergen zenbatekoa, batez ere, argindarrarieta erregaiei ezarritako zerga bereziak ere jaitsi egin direlako.

Horrez gainera, iaz lehen aldiz ezarri ziren beste bi tasa berri ere, zerbitzu digital jakin batzuei ezarritakoa eta finantza transakzioen gainekoa (Google eta Tobin tasak). Madrilekin itundutako zergak dira horiek ere, eta guztira 126,6 milioi jaso dituzte ogasunek haiei esker.

Ezohiko sarrera bat

Diru bilketaren kopuruan jasota ez badago ere, hiru ogasunek ezohiko diru sarrera bat izango dute aurten, energia enpresen eta bankuen gaineko tasarena. Zuzeneko zergak badira ere, eta horien eskumena foru ogasunena bada ere, Madrilek ez zituen zerga gisa aurkeztu, prestazio publiko gisa baizik, eta bera arduratzen da bilketaz ere. Azaroan, ordea, EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak adostu zuten zerga horiek Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunen esku uztea.

Itun Ekonomikoaren Batzorde Mistoaren azken bileran adostu zuten, bada, bildutako osoaren zati bat ematea ogasunei. Zehazki, kopuru osoaren %6,4 jaso dute. Kalkulatzen dute 400 milioi euro inguru izango direla datozen bi urteetan. Pedro Azpiazu ogasun sailburuak iragarri duenez, maiatzean jasoko du Eusko Jaurlaritzak diru kopuru aurreneko zatia. Ez du esan zenbat izango den, ez eta zertarako erabiliko duten ere, baina adierazi du foru aldundien –eta udalerrian– artean egingo dutela banaketa, ohiko koefizienteak erabiliz.


Summary: Castillo Suarezek ‘Alaska’ plazaratu du, bere zazpigarren poema liburua. Maite izandako tokiez eta pertsonez egin du gogoeta idazleak, eta, haiei lotuta, galeraz eta doluaz. Elkar argitaletxeak plazaratu du lana.

«Las Vegas txiki bat» bezalakoa zen Alaska hotela txikitan Castillo Suarezentzat (Altsasu, Nafarroa, 1976). «Etxetik oinez joan gintezkeen, baina aparteko zerbait zen; bazuen igerileku bat...». Etzegaraten, Nafarroaren eta Gipuzkoaren arteko mugaldean errepide nagusiaren alboan zegoen hotel bat izan zen Alaska, eta, hortaz, leku ezaguna urteetan jende askorentzat. Baina bide berria egin zutenean, igarobide izateari utzi, eta bazterrean geratu zen. Itxita eta abandonatuta dago aspalditik, baina zutik segitzen du eraikinak. Eta haren izena eman dio idazleak bere zazpigarren poema liburuari; maite izandako lekuez eta pertsonez eta, haiei lotuta, abandonuaz, galeraz eta doluaz egiten baitu gogoeta Alaska-n. Elkar argitaletxeak plazaratu du lana.

Suarezek azaldu du bere liburuek beti dutela lehen «detonante bat», eta, Alaska-ren kasuan, Maddi Barber zinemagileari Reyes Ilintxetak Argia-n eginiko elkarrizketa bat irakurtzean sortu zitzaiola lehen izpi hura. Barberrek botatako galdera bat eraman zuen kazetariak goiburura: «Nola egin daiteke paisaiaren edo lekuren baten dolua?». Hain zuzen, Itoizko urtegiak urpean utzitako tokiez gogoeta egiten duten hainbat ikus-entzunezko pieza ondu ditu urteotan Lakaben (Nafarroa) jaiotako zinemagileak —tartean, 592 metroz goiti dokumentala—. «Berari harrigarria egiten zitzaion nola bizi daitekeen jendea erreparatu gabe urak bere baitan hartu dituen gauza horiei guztiei, herriei zein naturaguneei. Eta esaldi horrekin geratu nintzen».

Doluak kolektiboa izan beharko lukeela esaten zuen Barberrek solasaldian; berak, berriz, poesiaren bidez, doluaren ideia norbanakoaren eremura eraman duela azaldu du Suarezek. Elkarrizketa berean zinemagileak plazaratutako beste ideia bat ekarri du gogora: «Berak aipatu zuen amets egitea dela dolua egiteko modu bat, eta deigarria egin zitzaidan. Nik hortik abiatuta egin dut Alaska».

Maiz pasatzen da Etzegarateko errepidetik idazlea, eta maiz ikusten du han abandonatutako hotela. Hala, eta elkarrizketa hark sortutako ideiek gidatuta, istorio bat eraiki zuen, «Alaska hotelarekin amets egiten zuen neska batena». Bere etxeko puskak jasotzen ari da neska, «bere bizitza kutxetan sartzen», eta, haurra zela egiten zuen gisan, hotelera doala egiten du amets. Haren oroitzapenak eta gogoetak sarrera narratibo batean bildu ditu idazleak. «Puskak jasotzen ari dela, neska horrek gogoeta bat egiten du, neure egiten dudana: zein hari hauskor dauden gure eta geure objektuen artean». Adibide bat ere jarri du ideia azaltzeko: «Zer egin opariekin abandonatzen zaituztenean?».

Ahaztu nahia eta ezina

Lan berrian bere ohiko gaiez hitz egiten duela iruditzen zaio idazleari. «Nire obsesioetako bat galera da, edo gure eta geure inguruan dauden espazio, lurralde eta objektuen arteko harremana». Liburuan bere beste obsesioetako bat ere ageri dela esan du: «Oroimena, ahaztu nahi dituzun gauza horiek nahita ere ezin dituzula ahaztu». Natura, elurra, igerilekuak eta bere obran ohikoak diren beste auzi eta irudi batzuk ere eraman ditu idazleak poemetara.

Baina galerez soilik ez, aurrera egiteaz ere hitz egiten du lanak. «Ideietako bat da bizitzak, azkenean, beti ematen dizula hutsuneak betetzeko moduren bat. Neska honi kantuek ematen diote; musika izan liteke modu bat».

Lau urte dira idazleak Irautera (Elkar, 2019) bere aurreko poema liburua plazaratu zuela. Hain justu, lan hori katalanera itzuli du Jaume Gelabertek, eta egunotan Herrialde Katalanetan aurkeztuko dute idazleak eta itzultzaileak. Bada, Alaska aurreko liburuaren «bonus track moduko bat» ere izan daitekeela iritzi dio egileak.

«Castillo Suarez beti da garantiazko izen bat, eta haren liburuek beti dute interesa», iritzi dio Xabier Mendiguren Elkarreko editoreak. Haren esanetan, «errepide abandonatu baten ondoan geratu den hotel abandonatu batek halako desolazio sentimendu bat pizten du. Liburua ez da hainbeste desolazioaz, baina badu zerikusia doluarekin, abandonuarekin, hoztasun puntu batekin». Suarezek bere poemetan «irudi oso indartsuak» sortzeko duen gaitasuna goraipatu du editoreak.

Eta horri buruz ere egin du gogoeta idazleak: «Aurreko lanetan, irudiak leuntzen saiatu naiz. Alde horretatik, beharbada hau da nire libururik bortitzena».


Summary: Raquel Welch aktorea hil da, 82 urterekin. Urrezko Globoa irabazi zuen 1974an

Ibilbide zinematografiko oparoko izarra izan zen Welch. Hain zuzen ere, Elvis Presleyren eskutik heldu zitzaion zinemako bere lehen aukera, Roustabout film musikalean. Bertan figurante gisa aritu bazen ere, zinema munduko ateak ireki zizkion horrek. Izan ere, urte hartan bertan, beste pelikula batean antzezteko aukera suertatu zitzaion: A House Is Not a Home filmean, Shelley Winters, Robert Taylor eta Cesar Romero aktoreekin batera. Gainera, garai hartan, agerraldi laburrak ere egin zituen Bewitched eta The Virginian telesailetan.

Nolanahi ere, 60ko hamarkadaren bigarren erdian estreinatutako bi filmi esker bilakatu zen izar Welch; hain zuzen ere, Fantastic Voyage eta One Million Years. Ordutik aurrera, bere garaiko zuzendari onenetako batzuen filmetan parte hartu zuen, eta 1975ean emakumezko aktore nagusi onenaren Urrezko Globoa irabazi zuen, The Three Musketeers filmean egindako lanagatik. Richard Lesterrek zuzendutako film horren segidan ere parte hartu zuen: The Four Musketeers

Horiek ez ziren, baina, aktore gisa aritu zen film bakarrak izan. Izan ere, Frank Sinatrarekin batera, Lady in Cement (1968), Hannie Caulder (1971) eta Fathom (1967) filmetan ere parte hartu zuen aktoreak. Bere aktore ibilbidearen porrota 1982an izan zen, Cannery Row pelikulatik kanporatu zutenean. Gerora, baina, hainbat film arrakastatsutan parte hartu zuen, nahiz eta haietako askotan rol txikiak bete.

Azken lanak

Zineman egin zituen azken lanetako batzuk Tortilla Soup eta Legally Blonde komedia arrakastatsua izan ziren. Pantaila handian egin zuen azken agerpena, berriz, How to Be a Latin Lover filmean egin zuen, Salma Hayek eta Rob Lowe artistekin egindako komedi batean.

82 urterekin zendu da Welch. Hain justu, familiak baieztatu du gaur haren heriotza, eta «gaixotasun labur baten eraginez» gertatu dela jakinarazi du.


Summary: 'Aita Mari' erreskate ontziak 31 pertsona hartu ditu Mediterraneoan. Erreskatatutakoen artean, haurdun dauden hiru emakume eta hamar haur daude.

Aita Mari ontziak 31 pertsona erreskatatu ditu Mediterraneoan, eta Erromatik hurbil dagoen portu batean lehorreratzeko baimena lortu du. Itsas Salbamendu Humanitarioaren Elkarteak azaldu duenez, egurrezko txalupa txiki batean zeuden guztiak: «Ez zuten ez banakako, ez guztientzako segurtasun ekipamendurik; bizitza galtzeko arriskuan zeuden». Tartean ziren haurdun zeuden hiru emakume eta hamar haur.

Hala ere, azpimarratu dute lehorreratzeko portua bi eguneko distantziara dagoela: «Egoera horrek handitu egiten du hainbat hilabetez eta hainbat urtez migrazio bideetan ibili izan direnen sufrimendua». Hala, salatu dute gisa horretako erreskateetan hurbilen dagoen portuan lehorreratzea eskaini behar dela, erreskatatutakoek ahal bezain denbora gutxien pasatu dezaten ontzian.

Elkarteak erran du Italiako Gobernuak nahita esleitzen dituela urrun dauden portuak, horrela ontziek denbora anitzez utzi behar dutelako salbamendu eremua. Baina horrek gastu handiagoa eragiten die. Gobernuaren arabera, portuetara iristen diren migratzaileen kopuruak eragiten duen presioa arintzeko estrategia bat da.


Kantu bazkaria Borda jatetxean

Summary: Kantu bazkaria Borda jatetxean. Heldu den martxoaren 4an, larunbatez, "hotsein kantuz!" eguna ospatuko da Nafarroa Oinez 23k antolatuta.

Heldu den martxoaren 4an, larunbatez, “hotsein kantuz!” eguna ospatuko da Nafarroa Oinez 23k antolatuta. Egitarauari dagokionez, eguerdian, 12:00etan, kantu jirak eginen dira Bakaiku, Etxarri, Arbizu eta Lakuntzan eta ondoren 15:00etan bazkaria Etxarriko Borda jatetxean.

Jardueraren antolatzailea Nafarroa Oineza bada ere, laguntzaile izanen ditu kasu honetan Bakaiku, Etxarri eta Arbizuko kantuz taldeak eta Lakuntzako abesbatza.

Helburu nagusia kantuaren bidez, euskara eta euskal kulturaren transmisioan eragitea da. Finean, gure ohitura herrikoiak jai giroan disfrutatzea. Nahiz eta bazkaria Etxarrin eginen den ospakizuna inguruko herrietara ere eramanen da, horren adibide eguerdian eginen diren kantu jira saioak.

Bazkaria

Bazkarian izen emateko epea martxoaren 1ean amaituko da eta sarrerak ikastolan bertan edo Oinez dendan eskuratu ahal izanen dira 40 euroren truke. Bazkarirako tikeak erosteko ordutegia, ikastolan, astelehenetik ostiralera goizeko 9etatik 2etara arte eta dendan, ostegun eta ostiraletan 17:00etatik 20:00etara eta larunbatetan 10:30tatik 13:00etara. Bazkalondorea Kuxkuxtu taldeko musikariek girotuko dute eta bazkari hauetan ohi bezala abestien letrak bazkaltiarren artean banatuko dira.


Summary: «Terrorismoaz» akusatutako palestinarrei herritartasuna kentzea onartu du Israelek. Palestinako Kontseilu Nazionalak salatu du Israel «gorrotoaren politika» bultzatzen ari dela, eta ohartarazi du legeak modua emango duela «argudio faltsuekin kanporatze masiboak» egiteko.

Aldeko 94 botorekin eta aurkako hamarrekin onartu zuen atzo Israelgo Parlamentuak «terrorismoaz» akusatutakoei herritartasuna eta Israelen egoteko baimena kentzea ahalbidetzen duen legea. Eskumena Israelgo Barne ministroarena izango da, eta akusatuak zazpi egun izango ditu erabakiaren aurkako helegitea aurkezteko. Epe hori igarota, auzitegiek Barne Ministerioaren agindua berresten badute, zigortua PAN Palestinako Aginte Nazionalaren esku geratuko da, baita PANek berak zigortuaren ardura hartu nahi ez badu ere.

Palestinako Kontseilu Nazionalak gaitzetsi egin du legea. «Lege honek agerian uzten du gobernu kriminal baten diktadura. Haren helburua da palestinarrak desagerraraztea gorroto politika muturrekoak baliatuta, batez ere Jerusalem hiritik», esan du bertako buru Ruhi Fatuk. Kontseiluko presidenteak ohartarazi du legeak «argudio faltsuekin» egindako «deportazio masiboak» ahalbidetuko dituela: «Lege arrazista honek juduak ez direnen aurkako krimenak eta gehiegikeriak ugarituko ditu».

Israelgo Barne Ministerioak lehendik ere bazuen eskumena «terrorismoagatik» akusatutakoei herritartasuna kentzeko, eta baliatu izan du iraganean. Baina, iazko uztailean, Gorenak ebatzi zuen zigortuari ezin zaiola ukatu Israelen geratzeko baimena baldin eta beste herrialde bateko pasaporterik ez badu. Horrez gain, 2008tik auzitegiek onetsi behar zuten ministerioaren erabakia. Aurrerantzean, ordea, justiziak ez du onespenik eman beharko; Barne ministroak berak ken dezake herritartasuna, eta erbesteratzeko baimena eman.

Datozen egunetan bozkatuko dute lege horretan bertan jasotako beste aldaketa bat, zeinak modua emango lukeen zigortutakoaren familiako kideak ere erbesteratzeko, baldin eta «nahikoa frogarik» bada hark edo haiek «aldez aurretik zekitela zigortuak egin asmo zuenaren berri» edo egindakoa publikoki babestu bazuten.

Hamasei atxilotu

Israelgo zerbitzu sekretuek eta Poliziak hamasei palestinar atxilotu dituzte bart gauean, Zisjordanian. Jeninen eta El-Birehen egin dituzte operazioak. Azken horretan, hainbat herritarrek aurre egin diete segurtasun indarrei, eta harriak jaurti dizkiete.

Zisjordanian halaber, baina Hebron hirian, Israelek palestinar baten etxea bota du. Kolono bati tiroz erasotzeagatik zigortua dago palestinarra. Tel Avivek argudiatzen du halako erabakien helburua dela erasoak geldiaraztea, baina, neurrion aurka daudenen arabera, delitugilea ez ezik, haren familia eta lagunak ere zigortzen dituzte modu horretan.


Summary: Nerabeen suizidioa prebenitzeko gida bat ondu dute. Asafesek, Aidatuk eta Vital fundazioak elkarlanean egin dute gidaliburua, ikastetxeetan erabiltzeko. Ikasleen «ongizate emozionala» sustatzeko baliabideak bildu dituzte.

OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, 10 eta 19 urte bitarteko zazpi pertsonatik batek buruko nahasmendua du, eta adituek ohartarazi dute pandemiak larriagotu egin duela egoera. Errealitate horri erantzuna emate aldera, nerabeen osasun mentala eta suizidioa prebenitzeko gida bat ondu dute Asafes Buruko Gaitzak Dituztenen eta Senideen Arabako Elkarteak, Vital fundazioak eta Aidatu Euskal Suizidiologia Elkarteak. Gaur aurkeztu dute, Gasteizen. Agerraldian azaldu dutenez, iazko ikasturteaz geroztik eta, bereziki, COVID-19aren pandemiaren eraginez, ideia suizidak adierazten dituzten ikasleak eta jokabide autolitikoak dituztenak ugaritu egin dira, eta ikastetxe askok laguntza, aholkularitza eta, batzuetan, prestakuntza eskatu dute. Ugaritu egin dira adingabeen eta gazteen «ondoez emozionalak» eta horiek kudeatzeko zailtasunak, eta pandemiak sortutako «tentsioak» «oldarkortasun» arazoak eta «autokontrolaren galera» areagotu ditu. Vanesa Vadillo Asafes elkarteko arduradunak azaldu du gidaliburuak «suizidio ideia potentzialen hastapenetan» eragiteko helburua duela, eta modu praktikoan lantzen dituela emozioen kudeaketarekin lotutako babes faktoreak hezkuntza esparruan. «Ez da krisi egoeretan jarduteko gida bat, arrisku egoerak identifikatzen saiatzeko gidaliburu bat baizik», zehaztu du. Gida horretan, irakasleek eta hezitzaileek ikasleen «ongizate emozionala» sustatzeko baliabideak aurkituko dituzte, eta, horren arabera, dagokion protokoloa edo estrategia aktibatu beharko dute. Ikasleen osasun mentala sustatzeko tresna sorta bat biltzen du gidak: besteak beste, argibideak ematen dituzte osasun mentalaren kontzeptuaz, gaixotasun mentalari eta suizidioari buruzko «mitoez», jokabide suizidaren arrisku faktoreez eta alerta seinaleez; larritasun eta arrisku mailak zehazten ditu, eta osasun mentala eta ongizate emozionala sustatzeko jarduerak edo laguntza baliabideak ematen dizkie irakasleei. Gida «praktikoa» eta «dinamikoa» izatea nahi dutela azaldu du Vadillok. Ikastetxeek eskura dute jadanik: Asafes elkartearen webgunean deskargatu dezakete, edo, nahi izanez gero, elkartearen egoitzan aleak hartu.


Summary: Neguko lehen igoera ikusgarriak Alpeetan. Hiruko sokada batek Grandes Jorasses mendiaren ipar aurpegiko ‘Directissime’ bidea eskalatu du neguan lehen aldiz, eta Thibault Sibille gidariak Grand Pic de Belledonneko Rebuffat bidea, honek ere neguan aurrenekoz.

Azken asteotan jarduera gogor eta ikusgarriak izan dira Alpeetan. Batetik, Charles Dubouloz, Symon Welfringer eta Clos Paulin alpinistek osatutako sokadak Jorasses iparreko ‘Directissime’ bidea (1.200 m, ABO-) eskalatu du neguan aurrenekoz. Lerro hori Patrick Gabarrou eta Hervé Bouvard frantziarrek zabaldu zuten duela ia 40 urte, eta gerozko urteotan ez du inork eskalatu neguan. Dubouloz, Welfringer eta Paulinek, gainera, era askean osatu dute eskalada, horman bost egun eta lau gau igaro ondoren. Bidearen paperezko krokis ziztrin bat hartuta, otsailaren 9an ekin zioten eskaladari hiru alpinistek. Patrick Gabarrou bidearen aita pontekoak berak lagundu zien hormaren azpiraino, eta hainbat aholku eman zizkien bidearen nondik norakoei buruz. «Izan ere, lerroa ez da argi-argia eta bibakak ere ez zien oso nabarmenak; gehienetan, elur-gune txikiak besterik ez ziren eta haietan eserita hartzen genuen atseden, ezin baitzen etzan», jakinarazi du Duboulozek.

Bost egunen buruan, otsailaren 13an, jo zuten Grandes Jorasses mendiaren Walker erpina. Horman eginiko bost egun horietan, zailtasun handiko tarteak gainditu behar izan zituzten, -24ºC-ko tenperaturekin eta eskularrurik batere gabe eskalatzen.

Grand Pic de Belledonneko ‘Rébuffat’ bidea, 80 urteren buruan

Bestalde, Thibault Sibille mendiko gidariak Grand Pic de Belledonne mendiko ‘Rébuffat’ bidea eskalatu du neguan lehen aldiz. Dauphineko Alpeetan gailur horrek ez du berez altuera handirik (2.997 m), baina edertasuna eta zailtasuna, aldiz, sobera. 1944an, Gaston Rébuffat handiak, 23 urte gorri zituela, bide bat zabaldu zuen mendi hartan Michel Chevalier lagunarekin batera. Ia 80 urte joan dira geroztik, harik eta Alpeetako beste gidari batek neguko lehen igoera osatzea lortu duen arte. Bideak 70º-ko elur-maldak ditu eta 6a+ eta M5+ graduko zailtasunak.

Sibillek hiru egun eta bi bibak egin zituen horman. Haietako bat bereziki zaila, haizearen eta hotzaren eraginez. «Muga-mugako jarduera izan da niretzat: maila emozionalean garunaren deskonexioa erabatekoa izan da, eta, aldi berean, antolaketa eta kontzentrazio aldetik oso zorrotz jokatu beharreko eskalada izan da. Horman bizitakoak betirako gordeta geratuko dira nire memorian», jakinarazi du gidari frantziarrak. Memorian beharko du, telefono mugikorra hormatik behera erori eta ateratako argazki guztiak galdu baititu Sibillek.


Summary: Martxoaren 7ra begira jarri dira sindikatuak. Bosgarren protesta eguna egin dute Baionan Frantziako Gobernuaren erretreten erreformaren kontra

Frantziako Asanblean erretreten erreformaren inguruko eztabaidak bukatzear direla, manifestazio jendetsua egin dute sindikatuek Baionan. «Inportantea zen gaur mobilizatzea, egun hauetan eztabaidatuko dutelako erreformaren 7. artikulua. Hori da erretreta adina 64 urteraino luzatzen duena. Sinbolikoki ezinbestekoa zen mobilizazio egun bat antolatzea», esplikatu du Herve Larrouquert FO sindikatuko arduradunak. Eta irudi sinboliko bat bilatu dute horretarako sindikatuek: Baiona erdiguneko karriketatik egin dute protesta 4.000 pertsona inguruk, eta Errobi gainetik pasatzen diren lau zubiak bete dituzte jende lerro luzearekin.

Baina mobilizazio nagusia aurreko larunbatean iragarri zuten: Frantziako Estatua «gelditu» nahi dute martxoaren 7an. Frantziako Asanbleako eta Senatuko eztabaidak igarota, erreforma onartzeko azken txanpa abiatuko da egun horietan. «Jarduera sektore guzietan, publikoan zein pribatuan, langileak greban ematea nahi dugu, herrialde guzia gelditu dadin», adierazi du Larrouqertek. «FOri dagokionez, uste dugu herrialdearen eta ekonomiaren blokeatzeak baizik ez duela ekarriko lege proiektu hau bertan behera uztea, eta, horretarako, greba iraunkorra beharrezkoa da. Ez dago beste aterabiderik».

Orain arteko mobilizazio «ederrak» azpimarratu ditu Patrici Glory CGTko buruak, eta hemendik aitzina mugimendua «gogortu» beharko dela uste du hark ere. «Greba iraunkorra dugu buruan. Jende andanak uste du astean behingo mobilizazioak baino zerbait gehiago egin behar dela. Martxoaren 7koa zerbait indartsuagoa eta iraunkorragoa abiatzeko modu bat izan daiteke».

Lege proiektuak azken egunak izanen ditu Frantziako parlamentuan, baina, Gloryren hitzetan, horrek ez du erran nahi protestaren azken etapa izanen denik. «Ikusi ditugu parlamentuko prozesua bukatu ondotik ere iraun duten mugimendu sozialak erreformak bertan behera uzten. Martxoaren 7koa erabakigarria izanen da, baina proiektua bertan behera gelditu arte gogortuko dugu mugimendua».

«Momentu berezia azpimarratu du Argitxu Dufau LAB sindikatuko Ipar Euskal Herriko koordinatzaileak: «Frantziako Asanblean eztabaidak bukatzen ari dira, baina funtsean ez dute ezer eztabaidatu. Indarrez pasatu nahi du Frantziako Gobernuak».

Martxoaren 7ko data «berant» etorri daitekeela uste du Dufauk, eta anartean bestelako ekintzak gogoetatu beharko liratekeela: «Baldintzak sortu behar dira horretarako». Mugimendua abiatu denetik, langile asanbladak bultzatzen ari da LAB, eta hortik ekintza proposamenak atera daitezkeela uste du.


Summary: Trans legea eta abortuaren legea onartuko dituzte Madrilen. Mugimendu feministari eta LGTBIQ taldeei eskerrak eman dizkie Irene Montero Berdintasun ministroak, Espainiako Kongresuan

«Bi lege feminista onartu ditugu gaur», laburbildu du Espainiako Gobernuko Berdintasun ministro Irene Monterok, txalo artean, abortuaren lege organikoa eta trans legea onartzeko eztabaidaren bukaeran. Tramitazio luze baten ostean eta soilik baietz da baietz legearen erreformak gobernukideen artean sortutako ika-mikaren erdian helduko da bi arau horien onespena. Goizean egin dute eztabaida Espainiako Kongresuan, eta 14:00etan, berriz, bozketa. Gobernua osatzen duten taldeen babesaz gain, inbestidurako taldeen sostengua ere espero dute legeen sustatzaileek.

Trans legea

Transen berdintasun erreal eta efektiborako eta LGTBI pertsonen eskubideak bermatzeko lege proiektua onartu dute Espainiako Kongresuan, behin betiko. Genero autodeterminazioa aitortzen du testuak, baita adingabeena ere: 12 eta 14 urte arteko gazteek epailearen baimena beharko dute erregistroan aldaketa egiteko; 14 eta 16 urte artekoek gurasoena nahikoa izango dute, eta, 16tik aurrera, ez dute inoren baimenik beharko. Horrez gain, despatologizazioan urratsak egiten ditu, eta eskubideen aitortza zabaltzen du. PSOE eta Unidas Podemosen babesa ez ezik, EAJ, EH Bildu, ERC, Junts, BNG, Mas Pais, Compromis eta CUPena ere jaso du legeak orain arte.

Monterok ekainean aurkeztu zuen proposamena, baina hautsak harrotu ziren, batez ere Carmen Calvo orduko gobernuko presidenteorde eta Kongresuko Berdintasun Batzordeko buruarekin, ez baitzetorren bat adingabeen genero autodeterminazioaz Monterok egindako proposamenarekin. PSOEk zuzenketa jarri zion, baina atzera egin zuen gero, eta koalizio gobernua osatzen duten alderdien babesarekin onartu da legea.

Genero autodeterminazioaren gaiaz gain, hainbat eskubide biltzen ditu legeak, LGTBI kolektiboko kideak babesteko. Esparru guztietan aukera berdintasunean parte hartzeko eskubidea aitortu die testuak, eta botere publikoek hori bermatzeko betebeharra dutela jaso. Horretarako, erakundeek babestu egin beharko dituzte, eta kanpainak sustatu, bereziki LGTBIfobiaren aurka, eta tratu berdintasunaren alde. Hezkuntzan bide beretik jotzea jasotzen du, material didaktikoak jorratuz, besteak beste.

Horrez gain, Espainiako Kode Zibila erreformatuko dute, sexu bereko bikoteei seme-alaben gurasotasuna aitortzeko ezkontzeko beharrik gabe. Estatutik kanpokoak diren LGTBI pertsonei ere eskubide berak aitortu dizkie legeak, bere egoera administratiboa edozein dela ere; enbaxada eta kontsuletxeetan ere babesa emango zaie.

Era berean, legez debekatuko dira genero adierazpena, identitate sexuala edo orientazioa aldatzea helburu duten metodo, programa eta terapiak, eta zigor ekonomikoa jarriko diete halakoak egiten dituztenei. Legeak isunak aurreikusi ditu, halaber, sexu orientazioagatik edo genero identitateagatik diskriminatzen dutenentzat ere: 200 eta 150.000 euro artekoak izango dira, hain zuzen. Arau hauste larritzat joko da ikasliburuetan bazterketa sustatzea sexu identitateagatik edo genero adierazpenagatik, besteak beste.

Horrez gain, intersexualen eskubideak lege batean jaso dituzte lehendabiziko aldiz. Jaiotzean —kromosometan, genitaletan edo hormonetan— sexu ezaugarri zehatzik edo argirik ez duten pertsonak dira intersexualak. Autonomia eta erabakimena izateko eta osasun arreta osoa eta ez-patologizatzailea jasotzeko eskubidea aitortu die legeak, hain zuzen.

Abortuaren legea

Zehazki, 2/2010 Legearen moldaketa da Espainiako Ministro Kontseiluak gaur onartu duena. Monteroren esanetan, «oinarri oso sendoa» eskaini zuen lege hark, eta horren gainean eraiki dute arau berria. Horregatik, «eskerrik beroenak» eman dizkie lege hori sustatu zuten Bibiana Aido Berdintasun ministro ohiari eta Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako presidente izandakoari, «aitzindari izateagatik». Mugimendu feministaren ekarpena ere goraipatu du Monterok: «Feministen borrokari esker lortu baitira emakumeen eskubideen esparruan izandako aurrerapauso guztiak».

Legea onartzen denetik, 16 eta 17 urteko emakumeek ez dute gurasoen baimenik behar izanen, haurdunaldia eteteko. Arauak kendu eginen du orain arte indarrean egon den beste baldintza bat: abortatu ahal izateko hiru egunez «gogoeta» egiteko beharra. Haurdunaldia eteten dutenei, gainera, gaixo agiria emanen zaie, eta arta eta laguntza zerbitzu integral eta espezializatuak ere eskainiko zaizkie. Abortuak osasun sare publikoan eginen dituzte nagusiki: «Hori izanen da erreferentziazko sarea, eta emakumeek aukera izanen dute haurdunaldia eteteko gertuen duten osasun zentroan», azaldu du Monterok.

Aborturik egin nahi ez duten medikuen kontzientzia eragozpena bermatu eta, era berean, abortatzeko eskubidearen bidean traba izan ez dadin, kontzientzia eragozleen zerrenda bat onduko dute. Nafarroan, bide bera hartu zuen Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerraren gobernuak, 2015eko Sexu eta Ugalketa Osasunari Buruzko Foru Dekretuan.

Abortuaren Legeak atal berezia eskainiko dio emakumeen osasun menstrualari, «bizitzaren fase guztietan». Neurri ezagunena da hileko mingarria duten emakumeei hiru eguneko gaixoaldirako eskubidea aitortzea. Horrez gain, ordea, beste zenbait neurri ere jasoko ditu arauak: higiene menstrualerako produktuak —tanpoiak, konpresak eta kopa menstrualak, besteak beste— doan banatuko dituzte institutuetan, espetxeetan, zentro zibikoetan eta bestelako guneetan, «pobrezia menstruala bukatzeko».

Arau berrian, berebiziko pisua izanen du sexu heziketaren auziak. Zehazki, «sexu heziketa integrala» eskaini nahi dute hezkuntzako fase nagusietan, «adostasunean eta tratu onetan oinarritutako sexu harremanak» sustatze aldera. Sexu heziketari buruzko kanpaina bereziak ere sustatuko dituzte ikastetxeetan, eta, horien barruan, antisorgailuak banatuko dituzte. Horrez gain, sexu osasunerako zentro espezializatuak sortu nahi ditu Berdintasun Ministerioak, eta telefono bidezko arta ere indartuko dute. Azkenik, sexu heziketari eta osasun menstrualari buruzko prestakuntza berezia eskainiko diete irakasleei, langile publikoei eta espetxeetako funtzionarioei.


Lau dokumental 'Egunkaria'-z

Summary: Lau dokumental 'Egunkaria'-z. Interneten ikusgai daude 'Egunkaria 10 urte geroago', 'Gaur irekiko ditu ateak', 'Egunkaria 15 urte' eta 'Paperezko hegoak' dokumentalak. Astelehenean beteko dira 20 urte euskarazko hedabidea bortxaz itxi zutenetik.

Astelehenean beteko dira 20 urte egun malapartatu hartatik. Espainiako Guardia Zibilak bortxaz itxi zuen Euskaldunon Egunkaria. Egunero euskaraz argitaratzen zen egunkaria, milaka euskaltzaleren laguntzaz 1990ean sortu zena. Urteotan ikus-entzunezko hainbat lan egin dira Egunkaria-ren inguruan, eta haiek berriro ikusteko une aproposa izan daiteke.

Ikusi gehiago: Liburu aurrerapena: 'Egunero behar genuen'

Berria 2003ko ekainean jaio zen, eta, egun haietan, ETB1ek erreportaje berezi bat eman zuen. Itxieraren gaineko iritziak ageri ziren. Baina badu lan hark zerbait berezia: BERRIAren lehen egunetan Andoaingo (Gipuzkoa) erredakzioaren martxa nolakoa zen jasotzen dute irudiek. Orio Produkzioak ekoiztetxeak egin zuen lan hura.

Bada, Egunkaria libre! izenburupean, erreportaje labur bat, zazpi minutu eta erdikoa, Berria Telebistan ikusgai. Itxieraz egin ziren lehen lanetako bat da hori.

Dokumental luzeagoak, berriz, egin dira baten batzuk. Lau lan aipagarri daude ikusgai Interneten: K2000 ekoiztetxeak egindako Egunkaria, 10 urte geroago 2013an estreinatu zuen ETBk. Maite Ibañezek zuzendu zuen dokumental hura. 2003. eta 2013. urteen artean hartutako irudiak eta hitzak bildu zituzten lanean. 2008an, hainbat elkarrizketa egin zituzten epaiketa egin aurretik: kazetari ugari ageri dira hizketan, tartean Antonio Franco, David Bassa, Luis Maria Anson, Josu Juaristi, Pablo Muñoz, Pedro Ontoso eta Txetxo Yoldi. Ikuspuntu juridikoari ere heltzen dio dokumentalak, eta, horretarako, zuzenbide arloko hainbat lagun elkarrizketatu zituzten. Auzipetuen 2008ko hitzak jasotzen ditu lanak, sufritu zituzten torturak barne. EITB Nahieran-en dago ikusgai.

‘Egunkaria’-ren sorrera Bestelako begirada eskaintzen du Eriz Zapirainen Gaur irekiko ditu ateak dokumentalak. Docs Barcelona jaialdian estreinatu zuten, eta, bertan, Euskaldunon Egunkaria-ren sorreraren ingurukoak kontatzen dituzte. Hedabidearen sorreran parte hartu zuten hainbat langile ageri dira hizketan. «Egunkaria sortzeko zegoen ilusioa transmititzen saiatu ginen», esan zuen Zapirainek. Dokumentala Argia-ren Multimedia kanalean ikus daiteke.

Euskaldunon Egunkaria itxi eta 15 urtera, bestalde, Irati Sarasua kazetariak beste dokumental bat zuzendu zuen ETBrako. Itxieraren gauean atxilotuen etxeetan gertatu zena jaso zuten batetik, eta euskal hedabideen egoeraz aritu ziren bestetik. Baleuko ekoiztetxearen lan horretan, Joan Mari Torrealdai zenaren seme-alabak ageri dira 2003ko otsailaren 20ko goizaldean Guardia Zibila etxean nola sartu zitzaien kontatzen. Martxelo Otamendi eta Iñaki Uria ere mintzo dira: inkomunikazio egunak nola pasatu zituzten kontatzen dute. Euskal Herriko komunikabideen egoeraz ari dira, bestalde, Nerea Azurmendi, Iñaki Soto (Gara), eta Argia-ko Xabier Letona, Estitxu Eizagirre eta Bego Zuza. EITB Nahieran-en ikusgai dago.

Euskaldunon Egunkaria-ren inguruan egin den azkeneko dokumentala Paperezko hegoak da. Tentazioa Produkzioak konpainiak Sisiforen paperak antzezlana egin zuen lehenbizi, eta, horrekin batera, ikus-entzunezko lan bat egin nahi zuen. Telesail bat egiteko proposatu zioten ETBri, eta telebistak esan zien fikzioa ezetz, baina dokumental bat baietz. Horiek horrela, Josu Martinez zinemagileari egin zioten enkargua dokumentala egiteko, eta hark Samara Velte BERRIAko kazetari ohi eta EHUko irakaslearekin batera zuzendu zuen Paperezko hegoak. «Estoldetan barrena egindako bidaia bat izan nahi du dokumentalak», Martinezen arabera. Lortu zuten Guardia Zibilaren koronel batekin hitz egitea. Eta Javier Gomez Bermudez epaileak parte hartzen du —hura izan zen auzipetuak absolbitu zituen epaimahaiko presidentea—.. Gertatutakoaren zergatien ikuspegi desberdinak dituzten pertsonen lekukotzak biltzen ditu dokumentalak. Adur Larreak animazio batzuk egin zituen Torrealdairen itzala irudikatzeko, haren lekukotza biltzen denean. EITB Nahieran-en ikus daiteke.

Badira bestelako lan batzuk Euskaldunon Egunkaria-z eta 2003ko itxieraz. Lander Garrok, adibidez, 13 minutuko bideo erreportaje bat egin zuen Berria Telebistarentzat, itxieraren 15. urteurrenean.

Irakurketan murgiltzea nahiago duena egongo da. Horretarako, hor daude Lorea Agirreren Gezurra ari du; Pello Urtzelairen Amesgaiztoa. Egunkaria auziko epaiketaren kronika; eta Torrealdairen Egunkaria. Gizarte Zibilaren arrakasta liburuak. href="https://www.berria.eus/berrialaguna/denda/liburuak/553-egunero-behar-genuen.html">Egunero behar genuen iritsi da orain, Imanol Murua Uria Egunkaria-ko kazetari ohiaren eskutik.


Summary: Duela hogei urte itxi zuten 'Euskaldunon Egunkaria'. 2003ko otsailaren 20an, Espainiako Auzitegi Nazionalak eta Guardia Zibilak Euskaldunon Egunkaria itxi zuten, eta hainbat arduradun atxilotu eta torturatu. Gizartearen erantzuna egundokoa izan zen. Egunero-k hartu zuen lekukoa, eta handik lau hilabetera sortu zen BERRIA.

Hogei urte bete dira, eta zuloak hor jarraitzen du oraindik. Itxi zuten Euskaldunon Egunkaria, eta zauriak irekita jarraitzen du egun horietako memorian. Duela hogei urte, amesgaizto batek esnatu zuen Euskal Herria: Espainiako Auzitegi Nazionalak eta Guardia Zibilak gaurko egunez itxi zuten Euskaldunon Egunkaria, 2003an, euskarak eta euskaldunek zuten egunkari bakarra. Itxiera, atxiloketa, tortura, gezur, malko, mobilizazio, elkartasun, erantzun eta egunkari berri baten sorrera eta amaiera egunak izan ziren. Egunkaria aurrera leloak bildu zituen egun, aste eta hilabete horietan bizi izandakoak, izan zen egunkaria eta, beste behin herri ekimenez, sortzera zihoan BERRIA.

Ikusi gehiago: 'Egunkaria behar genuen' (Iñaki Uria)

2003ko otsailaren 20an, ostegunez, goizaldean abiatu zuten Egunkaria-ren kontrako polizia operazioa. Burua estalirik, Andoaingo (Gipuzkoa), Bilboko, Donostiako, Gasteizko eta Iruñeko egoitzetan sartu ziren guardia zibilak, besteak beste. Aldi berean, Egunkaria-n eta hura sortu zuen enpresan ardura postuak izan zituzten hamar pertsonen etxeetan indarrez sartu, eta terrorismoaren kontrako legea baliatuta atxilotu zituzten, Juan del Olmo Auzitegi Nazionaleko epailearen aginduz: Joan Mari Torrealdai, Iñaki Uria, Txema Auzmendi, Martxelo Otamendi, Pello Zubiria, Xabier Oleaga, Xabier Alegria, Fermin Lazkano, Luis Goia eta Inma Gomila.

Ikusi gehiago: ATZERA-BUELTARIK GABEKO INJUSTIZIA

Amesgaiztoa hasi besterik ez zen egin. Egunkaria ETArekin lotu, eta itxiera hura behin betikoa izan zen kazetarentzat. Itxia, baina ez isildua lerroburuarekin, Egunkaria-ko kazetariek Egunero egunkaria argitaratu zuten biharamunean, 70.000 ale, eta hala jarraitu zuten hilabete batzuk geroago, 2003ko ekainaren 21ean, BERRIA lehen aldiz argitaratu zen arte. Egunero behar genuen liburuan bildu ditu Imanol Murua Uriak lau hilabeteko katebegi horren ingurukoak.

Tortura salaketak

Atxilotuentzat ere zigorra ezarria zegoen duela hogei urteko otsailaren 20an, Guardia Zibilaren esku geratu zirenean. Inkomunikazio aldian, torturatu egin zituzten. «Nahi dutena egiten dute: arratoiak bezala tratatu gaituzte. Joan Mari Torrealdai, euskal kulturaren ikur bat, jipoitu egin dute; niri poltsa jarri didate buruan...», esan zuen Otamendik, inkomunikazio aldia amaituta aske utzi zutenean. «Nik ezagutu dudan infernurik txarrena izan da», esan zuen Auzmendik.

«Poltsarena probatu ondoren, pistola buruan jarri, eta klik tiro egin zidaten. Beste behin, zigor gela ilunean infragorriak zituen tresna batekin apuntatu ninduten. Ipurtzulotik makila bat sartzeko keinu eta igurtziak… Elektrodoak ipintzeko mehatxuak… Martin Ugalde hil zela esan (a zer negarrak bota nituen!)… Zer esango dizuet: kolpeak egunkari itxi batekin, lur bustiaren gainean bueltaka… Panpina bat zara munstroaren eskuetan, baina munstroak ezin du zure buruan sartu! Guk horrelakoak pasatu baldin baditugu, ez dut pentsatu ere egin nahi Joseba Arregi, Gurutze Iantzi edota Unai Romanok pasatu dituztenak nolakoak izan diren. Euskal gazte mordo batek pasatzen dituenak nolakoak diren», salatu zuen Uriak.

Ikusi gehiago: 'Gezurra ari du', PDF formatuan

Jose Maria Aznar PPkoa zen Espainiako presidente. «Euskal herritarren eskubideak eta askatasunak defendatzeko eta babesteko operazioa da hau, beren kultura, pentsamendua eta beren hizkuntzan libreki hitz egiteko askatasuna babesteko operazioa», esan zuen Angel Acebes Espainiako Barne ministro zenak operazioa eta itxiera argudiatzeko. Euskal gizarteak, ordea, gogor gaitzetsi zuen operazioa, eta handik bi egunera inoiz ez bezala bete zituen Donostiako kaleak, manifestazio erraldoi batean.

Atxiloaldiaren inkomunikazio aldia amaituta, Otamendi, Gomila, Lazkano eta Goia aske utzi zituen epaileak, bermea ordainduta. Torrealdai, Uria, Oleaga, Auzmendi eta Alegria baldintzarik gabe espetxeratzeko agindu zuen Del Olmok. Zubiriari inkomunikazio aldia 72 orduz luzatu zion, erietxean zegoelako; gero, espetxeratu egin zuen.

Ikusi gehiago: Naufragiotik atera (Amagoia Mujika Tolaretxipi)

Ez ziren Egunkaria-rekin lotuta atxilotutako bakarrak izan. Hilabete batzuk geroago, urriaren 16an, beste auzi bat ireki zuen Del Olmo epaileak, auzi ekonomikoa gisara ezaguna. Martin Ugalde kultur parkearen eta Egunkaria-ren enpresa taldearen aurkako operazioa egin zuen Guardia Zibilak, Del Olmok aginduta. Zortzi pertsona atxilotu zituzten: Mikel Arrizabalaga, Angel Diez, Armando Hernandez, Mikel Sorozabal, Joxe Mari Sors, Mikel Azkune, Joanmari Larrarte eta Xabier Legarra. Handik lau egunera, Eneko Etxeberria Egunkaria SAko abokatua atxilotu eta inkomunikatu zuten, Etxeberria epaitegian zegoela. Urriaren 21ean, Arrizabalaga, Diez, Etxeberria eta Hernandez bermerik gabe libre geratu ziren. Sorozabal, Sors, Azkune, Larrarte eta Legarra, berriz, hamabina mila euro ordainduta. Denak inkomunikatuta eduki zituzten.

Euskal Herritik kanpo ere izan ziren elkartasuna erakutsi zutenak. Besteak beste, hamar puntu zituen agiri bat argitaratu zuten Herrialde Katalanetako bederatzi egunkarik.

Absoluzioa eta errugabetzeak

Hamabi urte eskasez izan zen Euskaldunon Egunkaria kalean, eta ia beste horrebesteko ibilbidea izan zuten bi auzi horiek epaitegietan. 2010eko apirilean, auzipetuak absolbitu eta lehen auzia behin betiko itxi zuten Javier Gomez Bermudez, Manuela Fernandez Prado eta Ramon Saez Valcarcel Auzitegi Espainiako Nazionaleko magistratuek. Egunkaria auziko bost epaituak errugabetzat jotzeaz gain, euskarazko kazeta bakarra ixteko nahiko arrazoi ez zegoela esan zuen epaimahaiak sententzian. Egunkaria-ko auzi ekonomikoa 2014ko urrian itxi zuten, preskribatutzat jota. Gipuzkoako Lurralde Auzitegiaren autoaren arabera, zehaztugabeak ziren ustezko delituak eta haien egileak.

Ikusi gehiago: 'Amesgaiztoa, Egunkaria auziko epaiketaren kronika', PDF formatuan

Ametsa bi hamarkada lehenago hasi zen. 1980an sortu zen Euskal Telebista, baina kioskoetan euskarazko eguneroko bat falta zen. Aurrekari bakarra Eguna zen, Eusko Jaurlaritzak 1936ko gerran 1937ko urtarriletik uztailera bitartean argitaratu zuen egunkaria. Bost hamarkada geroago, 1990ko azaroaren 1ean egin zuten euskarazko egunkari bat sortzeko lehen batzarra, Donostian, Euskal Kulturaren Batzarreak (EKB) deituta. Urtebete iraun zuten prestaketa lanak, eta denbora horretan Euskal Herriko herri eta auzoetan hainbat ekitaldi egin zituen Egunkaria Sortzen-ek egunkari berria sortzeko dirua biltzeko. Hamar oinarri zituen: euskaltzalea, nazionala, zabala, baterakoia, alderdi politikoekiko independentea, erdal komunikabideekiko independentea, ez-instituzionala baina bai diruz lagundua, profesionala, militantea eta berria.

Ikusi gehiago: 'Egunkaria'-ren aurkako auzia, «susmoen» gainen eraikia

1990eko udaberria, Lezo: artean sortzeke zen egunkariaren azala egiten herritarrak. BERRIA

Euskaldunon Egunkaria hamabi urtez izan zen kalean, eta zenbaki guztiak sarean daude kontsultarako. Itxieraren hogeigarren urteurrenaren lekukoa BERRIAren sorreraren hogeigarren urteurrenak hartuko dio. Egunero-ri esker, etenik gabe izan da euskara hutsezko egunkari bat kalean 1990etik, baita egun ilunenetan ere, adierazpen, mehatxu eta jazarpen ororen gainetik. Egunero-ren azken zenbakia 2003ko ekainaren 20an atera zen, eta biharmunean hartu zuen lekukoa BERRIAk. Azalean, Martxelo Otamendi zuzendariaren lerroburua zuen: BERRIA aurrera.


Summary: Osasun publikoa aldarrikatuz hasi dituzte inauteriak Tolosan. Kabi Alai elkarteko kideek bota dute txupinazoa, 12:00etan. Ospitale publiko bat eraikitzeko eta pentsiodunei pentsioak igotzeko eskatu dute.

Hainbat aldarrikapenekin eman diete hasiera aurtengo Tolosako (Gipuzkoa) inauteriei. Ohi bezala, eguerdirako jarri dute ordua, Plaza Zaharrean, txupinazorako. Kabi Alai elkarteko kideek hitza hartu dute, udaletxeko balkoitik. Alkatearen eta udal ordezkarien rolean, inauteriei ongietorria emateko pregoia irakurtzen hasi dira: «Kaixo, tolosarrok. Hemen zaudetenok eta falta direnak. Inauteri berri on, denoi!».

Plazatik zetozen oihuek eten dute, ordea, hitzaldia. Hainbat pertsona balkoi azpira gerturatu dira, bi ilaratan, eskailera bana hartuta: «Herriak nahi duena, osasun publikoa!», zioten behin eta berriz. Pentsiodunen aldeko eskaerak ere egin dizkiete udaleko ordezkariei: «Pentsiodun guztientzat 1.070 euro!», esan dute. Eskailera jarri, eta balkoian gora igo dira, udaletxean hainbat pankarta zintzilikatzeko: «Sagardui, iruzurrik ez! Osasun publikoa orain!" eta «SOS Alde Zaharra» zioten. Udalak eskakizun horiek beteko zituela hitzeman ondoren amaitu da haien hitzaldia.

Kabi Alai kuttuna

Aldarrikapenen ondoren piztu da festa. Antxon Elosegi izendatu dute Kabi Alai kuttuna, eta bera arduratu da suziria botatzeaz. Inauterien eta herriaren alde egindako lana eskertu nahi izan diote keinu horrekin. Haren hitzen atzetik ekin diote tolosarrek ospakizunari: «Gora ostegun gizen! Gora Tolosa! Gora inauteriak!» oihukatu baitu. Txaranga doinuak gailendu dira ondoren, eta haren atzetik joan dira tolosarrak, kalez kale.


Summary: «Egonkortze fase batean» sartu da Pasaiako Portua. Trafikoa %6 jaitsi zen 2022an, baina pandemia aurreko bolumenetan aritu da. 40,5 milioi euroren inbertsioak iragarri dituzte datozen lau urteetarako.

Zifrak gorabehera, Pasaiako Portua «egonkortze fase» batean dagoela nabarmendu dute azpiegituraren arduradunek. 2022an %6 jaitsi zen trafikoa, baina pandemia aurreko datuak gainditu zituen bigarren urtez jarraian. Guztira, 3,3 milioi tona mugitu zituen, 2019an baino %3 gehiago. Aurten %6 handitzea aurreikusten dute, 3,5 milioi tonaraino.

Emaitzen balorazio positiboa egin du 2020tik Pasaiako Portu Agintaritzako lehendakaria den Joakin Telleriak. Aurrera begira kopuru horietan mugitzeko eta zertxobait hobetzeko tartea izango dutela azpimarratu du. «Portuak dituen muga logikoen barruan, etorkizuna du, egonkortuta dago, eta dinamikoa eta malgua da».

Urte zailak igaro ditu Pasaiako Portuak, eta zeresan handia eman du azkeneko bi hamarkadetan: aurrera egin ez zuen kanpoko portuaren egitasmoa, arrantza lonja berriaren auzia, dimisioak... Urrun geratu dira, halaber, garai bateko trafiko bolumenak. 2003an sei milioi tona mugitu zituen, eta ordutik etengabea izan da jaitsiera. Zumarragako Arcelor Mittalen eta beste lantegi batzuen itxierek, eta industria jardueraren jaitsierak erabat baldintzatu zuten azpiegitura.

Handitu ez, egokitu

Azkenengo bost urteetan, baina, 3 eta 3,5 milioi tona artean mugitu da, eta «egonkortasun» horrek etorkizunari beste era batera begiratzeko aukera ematen duela azaldu du Telleriak. Hala, 2023-2027 urteetarako 40,6 milioi euroren inbertsioak iragarri ditu. Helburua ez da portua handitzea, barkuen irisgarritasuna eta trenbide konexioak hobetzea baizik. Xede horrekin 5,2 milioi erabili zituzten iaz.

Gastu nagusiak Lezon eta Herrerako eta Pasai San Pedroko eremuan egingo dituzte. Lezoko zentral termikoa zegoen lurzorua egokitu dute jada, eta itsas garraiorako prest egongo da aurki; lizitazioa ere adjudikatu dute, 30 urterako. Buenavistako nasako lizitazio berriak ere udan aterako dituzte, eta horiek ere urte askorako izango dira, «luzerako estrategiak errazteko».

Aurrera begira, Lezoko kanalaren zabaltzea izango da inbertsio nagusia, ontzi handiagoak sar daitezen. Buenavistako nasan espazio gehiago egongo da, eta Lezoko geltokia tren luzeagoentzat egokituko da. Halaber, Herrera eta Pasai San Pedroko portuko lur eremu zabalak beste erabilera batzuetarako egokitzeko lanekin jarraituko dute, besteak beste aisialdirako eta zaintza sektorearekin loturiko jardueretarako; Gipuzkoako Foru Aldundiaren Adinberri egitasmorako, adibidez.

Siderurgia eta autoak

Pasaiako portuan produktu siderurgikoak dira nagusi, mugitutakoaren erdia inguru (%55,7), eta «erreferente» bat da bobinen garraioan. Iaz, %9ko jaitsiera izan zuen alor horrek, «krisi energetikoak sektorean izan zuen eraginagatik». Dena den, agintariek ontzat jo dute emaitza.

Hori konpentsatu egin da ibilgailuen garraioarekin. %13ko pisua du portuan, eta %17 handitu zen iaz —2021a urte txarra izan zen autogintzan, mikrotxipen krisiagatik—. Aurrera begira, hazten jarraitzea espero dute agintariek, elektrifikazioa dela-eta sektorean aldaketa handiak datozela jakitun dauden arren. Telleriak azpimarratu du ANFAC Espainiako auto ekoizleen elkarteak Pasaiako portua ibilgailuen trafikoan «[Espainiako] estatuko onena» kontsideratu duela bigarren urtez jarraian, eta hori «gauzak ondo egiten diren seinale» dela. Bereziki Gasteizko Mercedesen autoak eta Zaragozan (Espainia) egiten diren Opel markakoak mugitzen dituzte Pasaian.

Beste bi jardun nagusiak nekazaritzako elikagaiena (%8) —bereziki Nafarroako eta Aragoiko (Espainia) zerealak— eta Europa iparraldetik inportatzen den paper pastarena dira (%7). Lehenengoaren bilakaera «testuinguru geopolitikoak» baldintzatuko du. Bigarrena, berriz, hurrengo urteetan hazten jarraitzea espero dute, paketeetarako erabileragatik eta paper pastari ematen ari zaizkion beste erabilera batzuengatik, altzarietan adibidez.

Arrantza lonjaren emaitzak ere «onak» izan direla azaldu dute, eta azpimarratu dute Bizkaiko golkoko hirugarren arrantza portua dela gaur egun, Galiziako Vigo eta Coruñaren atzetik.

Bilboko Portuaren itzala

Pasaiako Portuan egingo diren inbertsioak txikiak dira Bilbokoan egingo direnen ondoan. Bizkaikoak 150 milioi gastatuko ditu edukiontzientzako bigarren terminala egiteko, eta alor horretan Santanderrekin (Espainia) lehiatzeko. Telleriak azaldu dutenez, Gipuzkoako portuaren «apustua» beste bat da. Gogoratu du Pasaiako badian ez dagoela nahikoa lurzorurik edukiontzientzako espazioa zabaltzeko. «Industria jakin batzuentzat» lan egitea da agintaritzaren asmoa, haien edukiontziak portu handietara eramateko.


Summary: Indarkeria matxistaren biktimentzako laguntzak, eskumenetan korapilatuta. EH Bilduk mozio bat aurkeztu du Eusko Legebiltzarrean, laguntza baten baldintzak aldatzeko eskatuz, baina EAJk eta PSEk erantzun dute Madrilek ezartzen dituela irizpideak. Laguntza jasotzeko, salaketa judiziala jarria izan behar dute biktimek, EAEko Berdintasun Legeak kontrakoa dioen arren.

Genero indarkeriaren biktimentzako laguntzak eztabaidagai izan dituzte gaur Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran. Eusko Jaurlaritzak diru laguntzen deialdi bat zabaldu du, eta eskatzaileei baldintza gisa jarri die tratu txarrak salatu izana, nahiz eta iaz onartutako Berdintasun Legeak baldintza hori ezabatu zuen. EH Bilduk mozio bat aurkeztu du, Berdintasun Sailak deialdia alda dezan eskatzeko, baina ez dute onartu; EAJk eta PSE-EEk argudiatu dute Espainiako Gobernuak duela diru laguntza horiek arautzeko eskumena.

Diru laguntza ekonomiko batek piztu du eztabaida: ordainketa bakarrekoa da, urtean 2.880 eta 11.520 euro artekoa, eta helburu du bikotean bortizkeria jasaten duten emakumeen independentzia eta gizarteratzea bultzatzea. Genero indarkeriaren aurka Espainiako Kongresuak 2004an onartutako legeak arautzen ditu, baina berriki jarri dira martxan, eta Jaurlaritzak dauka kudeatzeko ardura. Beatriz Artolazabalek urtarrilean iragarri zuen deialdia irekitzekoak zirela, Berdintasun eta Justizia sailburu zela —gaur izan du lehen oso bilkura Nerea Melgosa kontseilari berriak—. Laguntza hori jasotzeko, biktima izaera egiaztatu behar dute andreek, babes agindu, kondenazko epai edo fiskalaren txosten baten bidez; EAEko Berdintasun Legeak, ordea, kontrakoa hobetsi zuen, hau da, salaketarik ez eskatzea biktimentzako laguntzak aktibatzeko.

Hori dela eta, «Berdintasun Legea urratzea» eta salaketarik jarri ez duten biktimak «diskriminatzea» egotzi dio Oihana Etxebarrieta EH Bilduko legebiltzarkideak Jaurlaritzari. EAEko arauaren irizpideak errespetatzea galdegin du, eta halako laguntzak bortizkeria matxistaren biktima guztiei zabaltzea. Hala, deialdia moldatzea proposatu du Etxebarrietak: «Gutxienez adabaki bat jartzeko aukera izan dugu, besteek egiten ez dutena egiteko, baina ez dugu lortu, eta laguntza horiek ez dituzte errespetatuko gure legearen oinarriak».

Izan ere, Elkarrekin Podemos-IUk baino ez du haren mozioa babestu, beraz, ez da aurrera atera. Aldiz, EAJk eta PSEk aurkeztutako zuzenketa bat onartu du legebiltzarrak: beharrezko jo dute instituzio guztiek lan egitea biktimen arretarekin eta babesarekin lotutako tramiteak bizkortzeko. Leixuri Arrizabalaga legebiltzarkide jeltzaleak berretsi du Madrilen eskumena dela laguntza horiek arautzea, baina gogora ekarri du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan «baliabide askotan» ez dela salaketa judizialik eskatzen. Ildo horretan, Gloria Sanchez PSEko ordezkariak erantsi du Espainiako Gobernua «pausoak ematen» ari dela araudia aldatzeko eta salaketaren baldintza kentzeko.


Summary: Gizon bat atxilotu dute adingabe bati argazki intimoak eskatzeagatik. Akusatuak bere burua emakumetzat aurkezten zuen sare sozialetan, eta «modu tematian» eskatzen zizkion irudiak neskatoari.

33 urteko gizon bat atxilotu dute Cadizen (Espainia), 11 urteko haur bati biluzik agertzen zen bideoak eta irudiak eskatzeagatik. Akusatuak bere burua emakumetzat aurkezten zuen sare sozialetan, eta «modu tematian» eskatzen zizkion irudiak adingabeari.

Ikerketa joan den urteko uztailean hasi zen, neskatoaren gurasoek gertatutakoa Ertzaintzan salatu zutenean. Hala, Poliziak lortu zuen identifikatzea non zegoen argazkiak eskatzen zituen pertsona: Cadizko etxe batean. Guardia Zibila abisatu zuten, eta, azkenean, gizona joan den ostegunean atxilotu zuten.

Ikerketak zabalik jarraitzen du: atxilotuaren etxebizitzan aurkitutako materiala aztertzen ari dira orain. Helburua da jakitea biktima bakarra izan den edo gehiago dauden.