EH Bilduren «poztasuna, neurrikoa»

Summary: EH Bilduren «poztasuna, neurrikoa». EAJk adierazi du hurbilketak balio behar duela ezker abertzaleak «orain arte eman ez dituen urratsak behingoz ematera animatzeko». Miren Gorrotxategirentzat urrunketaren amaieraren gakoetako bat Elkarrekin Podemosek Madrigo gobernuan egin duen ekarpena izan da. Iturgaizentzat, berriz, Sanchezen «fakturaren lehen ordainketa» da.

Sakabanaketari amaiera emango dioten azken bost presoak Euskal Herriratuko dituela iragarri du Madrilek, eta berehala iritsi dira erreakzioak. EH Bilduk agerraldia egin du espetxe aldaketak iragarri eta berehala. Euskal Herritik kanpo zeuden azken bost euskal presoen aberriratzearekin, «amaiera» eman dio EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik «80ko hamarkadaren bigarren erdialdean abian jarritako sakabanaketa politikari». Koalizioak Donostian duen egoitzan adierazpen bat irakurri du Otegik. «35 urte baino gehiago» iraun duen espetxe politikaren «ziklo bat itxi» dela esan du. Eta ziklo horren «lorpen bakarra» zein izan den zehaztu du: «Sufrimendua modu krudelean luzatzea».

Urruntze eta sakabanatze politikak ez zirela inoiz martxan jarri behar erantsi du, eta ez zirela hainbeste luzatu behar. Horregatik, EH Bilduren «poztasuna neurrikoa» dela helarazi du: «Ezin dugu hainbeste min eta sufrimendu ahaztu». Politika horren arduradunei ere erreparatu die, «erabaki politiko baten ondorio» izan delako: «Estatu erabaki baten ondorio da, gobernu guztiek denboran sostengatu dutena, kontziente izanda modu horretara giza eskubideak larriki urratzen zituztela. Ez zitzaien axola izan ez beren legea urratzea, ez presoen senideei sufrimendu doakoa eta alferrikakoa eranstea».

Otegik zehaztu du Espainiako Estatuari dagokionez gertatu dela sakabanaketaren amaiera, eta horrek eragindako erreakzioei erreparatu die, ohartarazteko ez lukeela «inor eskandalizatu behar, espetxe legezkotasuna eta legedi horrek arautu beharko lituzkeen eskubideak zorrotz betetzearen ondorio baino ez baita». Kolektibo jakin baten aurka «ad hoc diseinatu eta aplikatutako salbuespen politika» izan baita, harentzat. Politika horren amaierak «gizartearen, sindikatuen, politikaren eta herriaren gehiengo zabalarekiko errespetuzko adierazpen bat» da, EH Bildurentzat. Horregatik, «bidelagun» izandako eragile politiko, sozial eta sindikal guztiekin partekatu du «guztion konkista».

Otegik azaldu du «pozgarria» dela euskal presoak Euskal Herriratzea «bizikidetza demokratikoaren eraikuntzaren parte ere badela» uste dutenentzat. Hori dela eta, EH Bilduk, «lehenik eta behin, presoen senideekin» partekatu du poztasuna, «duintasunari eutsi diotelako, nahiz eta milaka kilometro egin behar izan dituzten eta mota guztietako gehiegikeriak eta irainak jasan dituzten». Errepideetako joan-etorrietan hildako senide eta lagunak izan ditu gogoan Otegik: «Beti egongo zarete gure bihotzetan. Ez zaituztegu inoiz ahaztuko».

Ziklo bat itxi bada ere, salbuespen politikak ez dira amaitu, EH BIlduko koordinadoren nagusiak gogoratu duenez. «Bide luzea dugu egiteko. Gaur egun ere salbuespenezko politikak daude presoen aurka, eta horiek ez dira aplikatu behar bizikidetza sendotzeko helburua erdiesteko. Iraganean pairatutako sufrimendu guztiak arintzeko bidea geratzen da, baita oraindik dirauten batzuk arintzeko ere». EH Bilduk «itxaropen eta konfiantza» mezua helarazi ditu.

«Lanean jarraituko dugu, adostasunak ehuntzen jarraituko dugu, zubiak eraikitzen jarraituko dugu eta ez lubakiak. Gure herriak biktima guztien errekonozimenduko eta erreparazioko etorkizuna merezi du, eta preso, errefuxiatu eta deportatu politikorik gabeko etorkizuna. Gure herriak hori nahi du eta guztion erantzukizuna da errealitate bihurtzea». Lan hori «biktima guztien errekonozimenduko eta erreparazioko etorkizuna» eraikitzeko izango dela gaineratu du; "preso, errefuxiatu eta deportatu politikorik gabeko etorkizuna", nahi du koalizioak.

Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak txio batean herritarren mobilizazioak nabarmendu ditu: «Estatuak boteretsuak dira baina ez garaitezinak. Herri mobilizazioarekin eta elkarlanarekin lortuko dugu preso, iheslari eta deportatu politikorik gabeko Euskal Herria».

EAJk ere poztasuna adierazi du Espainiako kartzeletan zeuden azken euskal presoen hurbilketa. Poz horri, baina, baikortasuna gehitu dio. Izan ere, ohar batean azaldu duenez, «ETAko presoak euskal espetxeetara hurbiltzeko prozesua» ondo amaitu izanak balio behar luke « Ezker Abertzaleak eta Ezker Abertzalea osatzen duten elkarte politiko eta sozialek orain arte eman ez dituzten urratsak behingoz ematera animatzeko». Horregatik adierazi du presoen hurbiltzea ez dela azken urratsa, eta bere iritziz egin beharrekoak zerrendatu ditu: «Egindako kalte bidegabearen aitorpen unibokoaren norabidean urrats irmoak, ETAren ekintza kriminalaren biktimei laguntza eta erreparazioa emateko urrats sendoak».

Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkidea ere pozik agertu da urruntze politikaren amaierarekin. Esan du albiste on bat dela giza eskubideentzat, bergitzarteratzeko ezinbestekoa dela zigorra bizitokitik hurbil betetzea eta presoei ezarritako zigorrak inoiz ez zituztela bete behar euren senideek.

Gorrotxategik esan du Elkarrekin Podemos-IUk beti defendatu duela euskal presoen hurbilketa, eta Elkarrekin Podemosek Espainiako Gobernuan egin duen ekarpena izan dela urrunketarekin amaitzeko gakoetako bat. «Beti esan dugu [urruntze politika] argudiaezina zela. Gaineratu du koalizio horrek eutsi egin diola baita indarkeria errefusatzeko beharrari, «iraganean eragindako minaren bidegabekeria aitortuz».

«Hurrengo ordainketa, etxeratzea»

Kontrako erreakzioak ere izan dira. Carlos Iturgaiz EAEko PPko presidenteak sare sozialetan esan du Pedro Sanchezen ordaina dela presoak hurbiltzea: «Fakturaren lehen zatia ordaindu du, damuarekin edo gabe, ETAko gaizkileak Euskadira hurbilduz». Ondoren gaineratu du zein izango den bigarren partea: «Etakideak kalera ateratzea izango da Sanchezen hurrengo ordainketa, EAJren espetxe politikaren laguntzarekin». ETAren biktimei iseka egitea dela ere adierazi du.

AVT biktimen elkarteak eskela baten irudia igo du Twitterreko bere kontura, mezu honekin: «Har beza atseden sakabanaketa politikoak. Pedro Sanchezek eta Fernando Grande-Marlaskak modu zitalean erail zuten. Haren hutsuneak sekulako mina eragiten du terrorismoaren biktimengan».

Ordoñez, «arreta handiz»

Covite biktiman elkarteko presidenteak, berriz, Consuelo Ordoñezek, adierazi du urruntze politikak ez zuela zentzurik. Haren hitzetan, garrantzitsuena ez da presoek zigorrak non betetzen dituzten, baizik eta betetzea. «Koherenteak gara. Sekula ez digu horren axolarik izan. Inoiz ere ez! Ez Zapaterorekin, ez Rajoyrekin, ezta orain ere». Sanchezen gobernua gardena izan dela azpimarratu du, eta «inteligentea», bere ustez, «biktimismoa kentzeko».

Gregorio Ordoñez ETAk hil zuen Donostiako zinegotziaren arrebak ohartarazi du, hala ere, «arreta handiz» jarraituko dutela Covitekoek zer gradu ematen dien Eusko Jaurlaritzak damurik agertu ez duten presoei. «Horren beldur izan naiz beti, baina lasai gaude, [Espainiako] Auzitegi Nazionala ondo egiten ari baita bere lana».


Summary: Arcelorrek bi hilabetez itxiko ditu Etxebarriko eta Lesakako plantak. Gijongo (Espainia) labean gertatutako matxura batengatik hartu du erabakia. Enplegua erregulatzeko espedientea aurkeztu du.

Arcelor Mittaleko zuzendaritzak aldi baterako enplegu erregulazio espedientea aurkeztu die sindikatuei ostiral honetan. Erabakiak Etxebarrin (Bizkaia), Lesakan (Nafarroa) eta Asturiasen (Espainia) dituen langileei eragingo die. Euskal Herriko bi planta horietan 650 bat ditu. Erabakiak guztira 7.000 ingururi eragingo die, baina ez Euskal Herrian dituen beste altzairutegietakoei: Sestao (Bizkaia), Olaberria eta Bergara (Gipuzkoa).

Asteazkenean Gijongo labe garaian izandako matxuraren eta sutearen ondorioz hartu du neurri hori. Enpresaren arabera, Euskal Herriko eta Asturiasko lantegiak gutxienez bi hilabetez gelditu beharko dituzte, eta horregatik aurkeztu du espedientea. Asturiasen ekoiztutako altzairuarekin lan egiten dute Etxebarrin eta Lesakan.

Sindikatuen ustez, goizegi da halako erabaki bat hartzeko, eta kalteen benetako irismena ezagutu arte itxarotea eskatu dute. Datorren ostiralean bilduko dira zuzendaritzarekin.

Gijongo instalazioa azkenengo sei hilabeteetan egon da geldirik, produktu siderurgikoen eskaerak behera egin zuelako, eta otsailaren 6an ekin zion berriro jarduerari. Planta 2025ean behin betiko ixtea aurreikusten du multinazionalak, eta ikatza erabiltzen duen egungo labearen ordez labe hibrido bat jartzea, argindarra eta hidrogenoa berdea erabiliko duena. Espainiako Gobernuak 460 milioi euroko diru laguntza iragarri du.


Summary: Europako pentsu planta handiena saritu du Gipuzkoako Bazkundeak. 2022ko Gipuzkoako Enpresa Saria irabazi du Azpeitiko (Gipuzkoa) Elmubas Petfood taldeak. Maskotentzako pentsua egiteko Europako planta handiena du, urteko 380.000 tona ekoizteko ahalmenarekin.

Gipuzkoako Bazkundeak 2022ko Gipuzkoa Enpresa Sariak banatu ditu gaur Donostian, eta sari nagusia Azpeitiko Elmubas Petfood taldeak irabazi du. Lehen urtean 200.000 tona pentsu lehor produzitzeko ahalmena zuen enpresak, baina azken urteetan egindako 30 milioi euroko inbertsioarekin beste planta bat ireki dute zaharraren ondoan, eta ia bikoiztu egin dute produzkio ahalmena —urtean 390.000 tona orain—. Hala, pentsu lehorra fabrikatzeko Europako planta handiena da Azpeitikoa.

Patxi Lopez Urkiola Elmubas Petfoodeko zuzendari nagusiak, BERRIArekin elkarrizketan, adierazi du azken urteetan inbertsioak «periodikoki» egin dituztela, baina duela bi urte erabaki zuten inbertsioa biderkatzea eta planta berria eraikitzea: «Sektorea hazten ari zela ikusi genuen, eta gure produzitzeko ahalmena mugatuta zegoela jakinda, inbertsio handi bat egiteko erabakia hartu genuen, planta berri bat egiteko».

Elmubas ez da salbuespena izan, eta 2021 urtearen amaieran hasi zen prezioen garestitze orokortuak eragina izan du haien jardunarengan. Lehengaien, energiaren eta garraioaren garestitzeak eragin dio gehien bat Elmubasi, eta kostuen igoera hori salmenta prezioetara transferitzen saiatu direla esan du Lopezek. Hala ere, salmenten prezioen igoerarekin ez dute lortu kostuen igoera guztiak estaltzea, eta iaz irabazi marjinak «estutu» egin zitzaizkiela dio Lopezek. Hala ere, egoera horrek produktuaren kalitatean eraginik ez izatea izan da Elmubasen helburua.

«Ezustean» jaso zuen Lopezek saria irabaziko zuela zioen mezua; izan ere, haren esanetan, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan «automozioak eta makina erremintak» dute garrantzia handiena industrian, eta hortik kanpokoek halako sari bat irabazteko zailtasunak dituztela uste du Elmubaseko zuzendari nagusiak. Hala ere, «harrotasunez eta poztasunez» jaso dute saria, eta etorkizunerako «sekulako bultzada» emango diela ziur da.

Gainontzeko saridunak

Berrikuntza Enpresaren Sariarekin hasi da gaurko ekitaldia. Irisbond enpresa Donostiarrari eman diote sari hori; Bazkundearen eraikinean bertan du egoitza Irisbondek, eta hainbat gaixotasunen ondorioz hitz egiteko ezintasuna duten pertsonei begien bidez komunikatzeko ordenagailuak egiten dituzte. Azken urteetan 4.000 pertsonari egin dizkiete halako ordenagailuak, eta komunikatzeko tresna horiek osasun publikoko erakundeek finantzatzea lortzen ari dira.

Gureak taldeari eman diote Zerbitzu Enpresa Saria. Bazkundearen arabera, azken urteetan enplegu gehiena sortu duten enpresetako bat da Gureak, eta horrez gain, desgaitasunen bat duten pertsonen inklusioan egiten duten lana saritu nahi izan dute. Lana «inklusiorako tresna» dela nabarmendu du Asier Vitoria Gureakeko zuzendari nagusiak.

Industria Sektoreko Enpresa Txiki eta Ertainen Saria Lazkaora joan da, Ezarri enpresa saritu baitute. Beiraz egindako mosaikoekin igerilekuak estaltzen dituzte, eta gehienbat luxuzko etxe eta hotelekin egiten dute lan; esaterako, Dubaiko etxe garestienaren igerilekuaren estaldura egin dute. 91 herrialdetan sinatu dituzte kontratuak azken urtean.

Sari handiaren aurretik, Lana kooperatibari eman diote Nazioartekotze Saria. Oñatiko kooperatibak Txekiar Errepublikan beste planta bat du, eta produkzioaren %70a saltzen du nazioartean, Europan gehien bat. Bazkundeak dio haien tokiko merkatua Iberiar Penintsula izatetik Europa izatera igaro dela, eta horregatik saritu nahi izan dute.


Summary: «Anbizio handiko» bira bat egingo du Euskadiko Orkestrak, Polonian. Varsovian, Wroclawn, Krakovian eta Katowicen kontzertu bana eskainiko du Euskadiko Orkestrak datorren astean, Beethoven jaialdian.

Euskadiko Orkestraren nazioarteko dimentsioa gero eta nabariagoa da; hainbat herrialdetan erakutsi baitu bere lana. Nolanahi ere, inora bidaiatu gabe zegoen taldea pandemiaz geroztik. Datorren astean izango dute horretarako parada. Izan ere, Polonian izango dira lehen aldiz, hilaren 28tik 31ra bitarte; musika klasikoaren inguruan antolatzen den Beethoven jaialdi ezagunean. Lau hiritan kontzertu bana eskainiko dute: Varsovian, Wroclawn, Krakovian eta Katowicen, hurrenez hurren.

Oriol Roch Euskadiko Orkestrako zuzendari nagusiak azaldu du jaialdiko kartelburu izango dela orkestra, eta, beraz, taldearen parte hartzeak «ikusmin handia» sortu duela jaialdian. Are, jakinarazi du lau kontzertuetarako sarrera gehienak salduta daudela dagoeneko. «Gure orkestrarena izango da Beethoven jaialdiko ikuskizun handiena, eta erronka handi bat da hori», adierazi du pozarren. Hortaz, «anbizio handiko» musika programa bat prestatu du taldeak okasiorako —lau hirietarako berbera—. Hain zuzen, Maurice Ravel eta Gustav Mahler konpositoreen musika uztartuko dute emanaldian.

Ravelen lan garrantzitsuenak biltzeko, bi disko monografiko grabatu ditu berriki Euskadiko Orkestrak, Robert Treviñoren zuzendaritzapean. Hain justu ere, horietako batekin abiaraziko dituzte Poloniako lau kontzertuak; Pavane pour une infante défunte izeneko diskoarekin. Aste honetan bertan Kursaal auditoriuma goraino bete duen obra bat interpretatuko dute ondotik: Boléro. «Taldeak azkenaldian aurkeztu duen begirada berritik interpretatuko dugu; Ravelen euskal alderditik».

Kontzertuaren bigarren zatian, Mahlerren 5. Sinfonia izango da protagonista. «Dimentsio eta zailtasun handiko lana da, baina Euskadiko Orkestrak oso ondo prestatuta dauka, duela zenbait aste denboraldiko kontzertuetan eskaini baitu».

Ehun musikarik osatzen dute Euskadiko Orkestra, eta, tartean, badira poloniarrak diren musikari batzuk ere. Horietako bik, Antoni Kosc eta Justyna Janiak-Krymer biolin jotzaileek, adierazi dute bira hau «oso berezia» izango dela eurentzat. Janiak-Krymer: «Hunkigarria izango da nire herrialdera itzultzea, nire sustraietara». Horrexek berak pozten du Kosc ere. «Aukera handi bat da gure bertako lagunei eta senideei erakusteko Euskadiko Orkestran egiten duen lana, eta taldeak duen maila handia. Taldekideei gure hiria erakustea ere plazer bat izango da».

Varsoviarrak dira biak; musika ikasketak ere bertan egindakoak, gainera. Haur zirela, egunen batean Varsoviako Filharmonia Nadorowako auditoriumean jotzeko aukera izatea zuten desio, eta hain justu, areto horixe izango du orkestrak lehen geltoki. «Oso areto ezaguna da, zoragarria. Datorren astean beteko dugu haurrak gineneko amets hura; gure hirian joko dugu, eta zorte handitzat dugu hori», adierazi du Janiak-Krymerrek.

Bira dela eta, pozarren agertu da Treviño, orkestrako zuzendaria. «Biran joatea oso garrantzitsua da kultur erakunde gisa, Euskal Herriko musika erakunde enblematiko gisa. Garrantzitsua da Euskal Herriarentzat balio kulturalak ez ezik, musika balioak ere kanpoan erakustea, eta bertako jendearekin elkarrizketa eta elkartrukea izatea».

Beethoven jaialdia

1997an sortu zen Beethoven jaialdia, orain dela hiru urte hil zen Krzysztof Penderecki konpositorearen eta haren emazte Elzbieta Pendereckaren eskutik. Erakundeko lehendakari da andrea egun, eta harengandik jaso du orkestrak bertaratzeko gonbidapena.

Rochek azaldu duenez, Treviñok Pendereckarekin luzaroan izandako harremana izan da Euskadiko Orkestra jaialdira gonbidatzeko gakoetako bat. «Treviñori zor diogu jaialdian parte hartzeko aukera eduki izana».


Summary: Baliogabetu egin dute La Polla Recordsen kontzertuen harira Last Tourri jarritako isuna. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak 6.000 euroko isuna jarri zion promotoreari, Gasteizko Buesa aretoan emandako bi kontzertuetan COVID ziurtagiria ez eskatzeagatik eta publikoak musukoa ez erabiltzeagatik

La Polla Records taldeak bi kontzertu eman zituen, 2021eko abenduaren 17an eta 18an, Buesa aretoan, taldearen amaiera biraren barruan. Bi emanaldi horietara joandako Eusko Jaurlaritzako ikuskatzaileek COVID-aren aurkako araudiaren «hauste argia» ikusi zuten, eta Osasun Sailak 6.000 euroko zigorra ezarri zion Last Tourri, 3.000 euro kontzertu bakoitzeko, bi arau-hauste larri egin zirela ulertuta. Orain, epaitegi batek baliogabetzat jo du erabaki hori.

Last Tourrek ohar baten bidez jakinarazi du Jaurlaritzaren erabakiari helegitea jarri ziola epaitegietan, eta orain Gasteizko gobernuak dirua eta «legezko interesak» itzuli beharko dizkiola.


Trantsizioaren korapiloak aztergai

Summary: Trantsizioaren korapiloak aztergai. Energia berriztagarriei ertz askotatik heldu zioten atzo EHUko Ekopol taldeak antolatutako mahai inguruan. Trantsizio energetikoari buruzko desadostasunak azaleratu ziren.

Ez dago formula magikorik gizarteak aurrean duen krisi ekologiko eta sozialari irtenbide bat emateko. Askatu beharreko korapiloak asko dira. Dena ez da zuri edo beltz. Badira grisak. Bide egokiena aukeratzea da gakoa —halakorik baldin badago–, baina hori ere ez da samurra. Energia berriztagarrien eta trantsizio energetikoaren inguruan askotariko ikuspegiak baitaude Euskal Herrian: elkarrezinak batzuk, bateragarriak besteak. Horietako batzuk entzun ziren atzo iluntzean Gasteizen, EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Ekopol ikerketa taldeak antolatutako Energia berriztagarriak Euskal Herrian. Gatazka edo aterabidea? mahai inguruan. Bost solaskide aritu ziren hizketan: Rebeka Gonzalez de Alaiza Araba Bizirik taldeko kidea, Pablo Lorente Sustrai Erakuntza fundazioko ordezkaria, Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkidea, Aritz Otxandiano Fagor Taldeko Iraunkortasun arduraduna eta Aitziber Sarobe Mondragon Unibertsitateko irakaslea. Egoeraren diagnostikoan bat egin zuten guztiek: Euskal Herriak menpekotasun energetiko handia dauka, erregai fosilak albo batera utzi behar dira eta premiazkoa da energiaren kontsumoa murriztea. Larrialdi klimatikoari aurre egiteko moduan, ordea, ez ziren bat etorri. Trantsizioa nola egin Leire Urkidi Ekopoleko kideak kokatu zuen gaia: Ukrainako gerrak agerian utzi ditu sistemaren ahulezia eta erregai fosilekiko menpekotasuna, eta eztabaidaren erdigunean jarri du trantsizio energetikoaren beharra. Eta trantsizio hori nola egin zehaztu behar da orain. Horra adituei bota zien galdera: «Zein neurri zehatz beharko lituzke Euskal Herriko trantsizio energetikoak?». Trantsizio energetikoa termino bera zalantzan jarri zuen Araba Bizirik taldeko kideak, elite ekonomiko eta politikoek «negozioa» eta «garapen basatia» egiteko erabiltzen dutela iritzia. Gonzalez de Alaizaren ustez, trantsizioaren izenean, enpresa handiak aberastu egiten dira, eta herritarrei erabakietan parte hartzeko aukera ukatzen diete. «Proiektu horiek eremu komunalak eta laborantza lurrak bereganatzen dituzte, eta gure lurraldea egituratzen duten ekosistemak desagerrarazten dituzte». Sustrai Erakuntza fundazioko kideak, berriz, egoeraren diagnostikoa egin zuen ezer baino lehen: «Baliabide mugatuak ditu planetak eta jada berandu goaz egungo energia kontsumoari eutsi nahi badiogu». Baina trantsizioaren izenean sistema kapitalistak erabiltzen dituen «gezurrez» ohartarazi zuen segidan: «Sistema kapitalista ez da sekula ekologista izango». Lorentek gogoratu zuen Nafarroan azken urteotan martxan jarritako azpiegitura berriztagarriek «kolapsora» eraman dutela herrialdea, eta berriztagarriak ezartzeak ez duela energia kontsumoa murriztu. «Gizarte ereduan dago gatazka, ez berriztagarrietan». Helburu zehatzak dituen «ibilbide orri» baten beharra aldarrikatu zuen Otxandianok, egungo energia eredua «doitzeko». Industriaren kasuan, azaldu zuen energia kontsumitzaile handia denez gero, trantsizio energetikoa egitea ezinbestekoa duela. «Eraldaketa propioa egin behar dugu, berriztagarrietan oinarritutako beste eredu batera igarotzeko». Ideia beretik tiraka azaldu zuen Oterok EH Bilduren estrategia energetikoa, eta horren baitan kokatu zuen trantsizioa egiteko beharra: «Ditugun baldintzetatik abiatuta eta ortzi-muga batekin: eredu energetiko demokratikoagoa eta ekologikoagoa adostea». Oterok argi utzi zuen ezinezkoa dela trantsizioa egitea soilik energia kontsumoa murriztuta, eta berriztagarrien hedapen baten alde egin zuen, eskala guztietan. Ekuazio horretan biodibertsitatearen aldagaia sartzea ezinbestekoa dela erantzun zion Sarobek. Haren ustez, klima aldaketaren politikek eta biodibertsitatearen aldekoek elkarrekin lerratu behar dute, eta natur ondarearen babesa lehenetsi. «Trantsizio energetikoa ezin da egin biodibertsitatearen galeraren mesedetan», ohartarazi zuen. Energia berriztagarriak ezartzea biodibertsitatea babestuta, hortxe dago «koxka» eta «kezka», unibertsitate irakaslearen iritziz. Balantzan jartzea Energia berriztagarriak bultzatzea eta bioaniztasuna zaintzea bateragarriak direla esan zuen Otxandianok. «Badago biak uztartzeko aukera. Horren alde lan egin beharko dugu, ez dago beste aukerarik». Energia eolikoak edota fotovoltaikoak sortzen duten inpaktu negatiboa beste politika batzuekin konpensatzeko modua badela azpimarratu zuen. Are, aukera baino «halabeharra» dela erantsi zuen, erregai fosilak albo batera uztea premiazkoa delako. Energia berriztagarriek ingurumenean kalteak sortzen dituztela onartu zuen Oterok, baina trantsizioa egiterakoan hori «balantzan» jartzea funtsezkoa dela erantsi zuen, energia fosiletan oinarritutako sistemaren kalte ekologikoak baino apalagoak izango direlako berriztagarriek eragindakoak. Oteroren ustetan, berriztagarriak hedatzeak ingurumen kalteak eragingo dituela esatera mugatzea ez da soluziobidea, «geldiunea» eragin dezakeelako. Saroberen iritziz, ostera, energia berriztagarrien aldeko azpiegiturak egitea eta aldi berean energia kontsumoa murriztea planteatzea ez da egokia. «Ezin dute batera joan, lehenbizi kontsumoa ahalik eta gehien murriztu behar dugu, eta orduan ikusiko dugu zein azpiegitura diren beharrezkoak». Bestalde, Gonzalez de Alaizak nabarmendu zuen «desazkundea» aterabide bakarra dela. Araba Bizirik-ekoak energia ekoizpena eta kontsumoa murriztea hobetsi zuen, eta zentral eolikoak «antropizatuta» dauden tokietan jartzea proposatu. IPCC munduko adituen taldeak klima aldaketaz egindako azterketak ere gogoan hartu zituzten Oterok eta Otxandianok, ohartarazteko egungo egoeratik abiatuta trantsizio energetikoari heltzea premiazkoa dela. Otxandiano: «Bide errealista eta gauzagarri bat behar dugu». Otero: «Denbora kontra dugu».


Summary: Etxebizitza publikoko akordioa hautsi du Iruñeko Udalak. Nafarroako Gobernuarekin eta Nasuvinsarekin zuen hitzarmena bertan behera utzi du eta 20 orube inguru saltzeko enkantea iragarri du Maiaren udalak. Oposizioak kritikatu du «hauteskunde kutsua» duela eta interes alderdikoiak lehenetsi dituela.

UPNk ez du hitza bete. Udala agurtu baino bi hilabete lehenago, Enrique Maiak akordioa hautsi du. Nasuvinsa sozietate publikoarekin hitzarmena izenpetua zuen, hark alokairu publikoko etxebizitzak egin ditzake. Orubeak Nasuvinsari eman ordez, enkantean saltzea erabaki du udalak.

Goizean emandako prentsaurrekoan, Juan Jose Etxeberria etxebizitza arloko hautetsiak gobernuari bota dio errua. Etxeberriaren esanetan, ez da posible izan 2021ean hitzartutako akordioa sinatzea. Aurretik, udal gobernuaren batzarrak erabaki du formalki itun hori bertan behera uztea. Enrique Maia alkateak gaineratu du «erabat ezinezkoa» izan dela akordiora heltzea. «Horregatik erabaki dugu akordioa bukatutzat ematea».

Aitzakia bat dela agerian dago, akordioa hautsi eta berehala 20 orube inguru enpresa pribatuen artean salerosteko enkantea iragarri duelako. Orubeok Arrosadia-Sadarren, Etxabakoitzen eta Txantrean daude, eta merkatuan 23 milioi euro inguruko balioa izan dezakete. Enrique Maiak aipatu duenez, kontu ekonomikoak koadratuko dituzte diru sarreren bidez.

Udalak kalkulatzen duenez, orube horietan 635 etxebizitza eraikiko dira, eta horietatik 304 babes ofizialekoak izango dira. Horietatik 104 alokairukoak izango dira, halaber.

Nafarroako Gobernuak susmatzen zuen Iruñeko Udalaren benetako asmoa, nahiz eta 2021ean akordioa izenpetu. Izan ere, Nafarroako Parlamentuan Jose Maria Aierdi presidenteorde bigarrenak eta Etxebizitza kontseilariak salatu zuen udalak ez ziela jaramonik egin Nasuvinsa sozietate publikoaren eskaerei.

Izan ere, Nafarroako 14 udalekin akordioa izenpetua du, eta herri horietan etxe sustapenak abian dira: «Iruñekoa da abian jarri ez den alokairurako etxebizitza publikoaren plan bakarra. Ez da arazo tekniko edo administratiboa. Borondate politiko falta da», esan zuen parlamentuan.

Oposizioaren kritika

Enrique Maiaren eta bere udal gobernuaren mugimendua kritikatu du oposizioak. EH Bilduren irudiko, etxebizitza arloan ez du ezer egin udalak lau urtetan eta orain «hauteskunde kutsuko espekulaziozko prozesu bat iragarri du». Koalizioaren arabera, etxebizitza politika egiteko oruberik gabe utziko du hurrengo udala: «Deskapitalizazio oso bat da eta izugarrizko zorra uzten digu iruindarroi».

Alokairu publikoaren onuradun ziren heinean, kaltetu nagusiak errenta apaleko familiak eta gazteak direla uste du. Gogora ekarri du, gainera, Navarra Sumaren udal gobernua ez dela gai beste alderdiekin akordiora heltzeko eta ezgaitasun handia erakutsi duela. «Alderdiaren interesak lehenesten dituzte eta Nafarroako Gobernuari oposizio egitea nahiago dute, interes orokorraren eta herritarren onurarako akordioen gainetik».

PSNren arabera, udal ondarea hustu du Maiaren udalak eta arriskuan jarri du etxebizitza publikoa eraiki ahal izatea. «Maiak UPNren interes alderdikoiak lehenetsi ditu eta hauteskunde kutsuko haustura antzeztu du. Iruñearentzat kostu handia izango du», salatu du.

Geroa bairen irudiko, «zentzugabekeria» da Iruñeko Udalak egindakoa. Salgai jarriko diren orubeak higiezin arloko Iruñeko ondare nagusia dira. Koalizioaren ustez, Nafarroako Gobernuari oposizio egin nahi dio eta horregatik baliogabe utzi dute Nasuvinsarekin hitzartutako akordioa. Geroa Baik gogora ekarri du alokairuko babes ofizialeko 238 etxebizitza egin nahi zirela Iruñean akordio horri esker.


Bakoitzak bere ardura

Summary: Bakoitzak bere ardura.

Eztabaida terminologikoan sartzeko asmorik gabe, zehaztu beharra dago ez dela gauza bera sakabaneketa eta urruntzea. Urruntzearen aurka lan egin duten taldeek, historikoki, sakabanaketa deitu izan diotela urruntzeari, eta horren ondorioz bat zein bestea erabili dela presoak urrutiko espetxeetara eramateko erabaki politikoa izendatzeko.

Ñabardurak garrantzia dauka, Espainiako Gobernuek bana zitzaketelako preso horiek, elkarrengandik bereizi, baina urrutira bidali gabe. Urruntzeak arrazoi bat eta justifikazio bat eduki zuen.

Justifikazioa (eta aitzakia). Joan den mendeko 80ko hamarkadaren bukaeran preso gehienak Madril inguruko espetxetan zeuden –Herrera de la Mancha eta Alcala Meco–, eta zeukaten antolaketa kolektiboak erraztu egiten zien taldeko buruei presoen erabakimena murriztea. Aitzaki horren arabera, ETAko zuzendaritzak, kolektiboko buruen bitartez, ezarri egiten zien presoei zer egin behar zuten: ETAren jardunarekin kritikoa ez izatea, gizarteratzeko aukerari uko egitea, espetxe onurak errefusatzea, gose grebak egitea... ETAren aginduak bete nahi ez zituzten presoak, edo gogoz kontra betetzen zituztenak, askatu egin behar ziren presio horretatik. Hori izan da urruntzea bultzatu dutenek erabilitako argudioa.

Benetako arrazoia. Espainiako Gobernuak, kosta ahala kosta, pitzadura sortu nahi zuen presoen kolektiboan, eta zigor erantsi bat ezartzea erabaki zuen: presoak urrutiko kartzeletara bidaltzea. Bidez batez, presoekin batera presoaren senide eta lagunak ere zigortzea bilatu zuen estrategia horrek.

Zigor erantsi hori erabaki politikoa zen, presoak urruntzea ez delako sekulan epaileek emandako sententzietan agertu, eta ez dagoelako aurreikusia Zigor Kodean. Espainiako Gobernua ez zegoen horretara behartuta.

«Presoen urruntzea borroka antiterroristaren tresna bat gehiago da». Hori da presoen muturreko urruntzea 1989an abiatu zenetik –Enrique Mugica Herzog zen Barne ministroa eta Felipe Gonzalez PSOEren gobernuaren presidentea– askotan entzun eta irakurri dugun zuriketa. Bakarrik falta zitzaien esaldia honela hastea: «GAL, tortura, gehiegikeria judizialak, metrailaketa sumarisimoak bezala, presoen...».

Sozialistek ez zuketen urruntzea aktibatuko, edo zailago edukiko zuketen, hasieratik EAJk bat egin ez balu. Orduko buruzagi jeltzaleen adierazpen asko daude estrategia horrekin bat eginez.

Sakabanatu zitezkeen presoak urrundu gabe? Bai, noski. Baina ez zen hori bilatzen, zigorra bilatzen zen. Nahikoa izango zatekeen presoak Hego Euskal Herriko eta inguruko lurraldeetako espetxeetara eramatea. Are gehiago, espetxe berean ere sakabana zitezkeen, moduluka, orduka... Baina helburua epaileek jarritako zigorra areagotzea zen, eta urruntzea zen helburu hori betetzeko tresna. Urruntzea nahikoa ez eta gogortu egin zizkieten bizi baldintzak presoei: ziegetan eta patioetan bakartu, ikasketak eragotzi, funtzionarioen jipoiak, etengabeko miaketak ziegetan, bisitak zaildu... Dena «borroka antiterroristaren» izenean.

Presoen senideak eta lagunak ziren estrategiaren beste jomuga. Presoak, egora jasanezinean egonda ere, ez bazuen amore ematen, presioa senideengan eta lagunengan jarri beharra zegoen. Presoa bisitatzera joan behar zuten aldiro milaka kilometro egitera behartuta zeuden senideak – Kanariar Uharteetara joaten zirenenen kasuan, 2.000 km. joan eta beste 2.000 itzuli–. 16 senide hil dira urteotan edukitako auto istripuetan, eta dozenaka zauritu egon dira.

Urrunketaren zigorra jasaten zuten senideek presoari presioa sartzea bilatzen zuen erabakiak: kilometroak, gastuak, ezin bateratu bidaiak eta lana, adineko senideek ezin bidaia luzeak egin.

Estrasburgoko Giza Eskubideen Auzitegiak euskal auziko hainbat kasutan sententzia dezente dauzka helegitea jarri duen herritarraren alde. Ez du horrela jokatu urrunketarekin. Nahiz legelari eta giza eskubideen aldeko erakunde askorentzat erabat bidegabea izan presoen urrunketa, delako auzitegiak ez zuen bat egin salaketa horrekin, eta bidezkotzat jo zuen hiru kasutan Espainiako eta Frantziako gobernuen erabakia: hiru Frantziako Gobernuarekin eta bat Espainiakoarekin.

Orain presoak leloarekin manifestazio handia egin zen Parisen 2017ko abenduan, eta lelo horri beretzat hartu zuen herri dinamikak 2019an. Espetxe politikaren aldaketaren bi puntuetako bat bete da. Bigarrena, eta zailena izango dena, falta da: presoak askatzea. Mingarria izango da ETAren biktima askorentzat, torturaren biktimentzat torturatzaileak eta haien arduradun politikoak kalean zigorrik jaso gabe ikustea bezain mingarria.

Presoak kaleratzea ohiko erabakia izan da erreferentziazkoak izan diren eta mundu guztiaren txaloak jaso dituzten Ipar Irlandako eta Kolonbiako prozesuetan. Bi prozesu horiek porrot egingo zuketen presoen kaleratzea adostu ez balute.

Urrunketarekin bukatzea ez bada erraza izan, presoak gradualki kaleratzea ez da errazago izango, nahiz 12 urte pasatu diren ETA bukatu zenetik.

Kontsentsu zabala ehuntzeko abilezia beharko da.


Erregai sintetikoak, debekutik kanpo

Summary: Erregai sintetikoak, debekutik kanpo. Bruselak eta Berlinek akordioa lortu dute errekuntza motorra erabiltzen duten autoen debekuaren inguruan. Alemaniak eskatu bezala, 2035. urtetik aurrera erregai sintetikoko autoak salbuetsita geratuko dira.

Europako Batzordeak larunbat honetan iragarri du akordioa lortu duela Alemaniarekin errekuntza ibilgailuen debekuari buruzko araudia onartzeko, Berlinek asteetan geldiarazi ondoren. Alemaniak eskatu bezala, 2035. urtetik aurrera erregai sintetikoko autoak salbuetsita geratuko dira.

Hala baieztatu du Volker Wissing Alemaniako Garraio ministroak, Twitterren idatitzako mezu batean: «Errekuntza motorra duten ibilgailuak 2035etik aurrera erregistratu ahal izango dira, baldin eta erregai neutroak erabiltzen badituzte CO2 emisioetan». Akordioa berretsi du Batzordeko presidenteorde eta Itun Berdearen arduradun Frans Timmermansek, sare sozialean berean. «Akordio batera iritsi gara Alemaniarekin, autoetan etorkizunean erregai sintetikoak erabiltzeko».

Araudian egingo dituzten aldaketei buruzko xehetasunak ez dituzte eman. Bruselak espero du neurria behin-betiko onartzea datorren asteartean, Energia ministroen bileran.

Negoziazioek bi urte iraun dute, eta arauak dagoeneko Batzordearen, Parlamentuaren eta Kontseiluaren oniritzia zeukan. Baina Berlinek ustekabean eta azken orduan blokeatu zuen, estatu kideak onartzera zihoazenean.

Adostasun batera heltzeko asmoz, asteon Batzordeak proposamen bat igorri zion Alemaniari, erregai sintetikoak erabiliko dituzten ibilgailuekin kategoria berri bat sortzeko.

Alemania da Europako Batasuneko lehen auto fabrikatzailea. Italiaren babesa jaso zuen, eta industria horrekin lotura handia duten beste herrialde batzuena; besteak beste, Eslovakia, Txekiar Errepublika, Hungaria, Polonia eta Bulgaria.

Eusko Jaurlaritza ere errekuntza autoen debekuaren aurka azaldu da, eta «malgutasuna» eskatu du auto elektrikorako trantsizioa egiteko orduan. Josu Jon Imaz Repsoleko Repsoleko kontseilari ordezkariak ere Alemaniaren jarrera babestu du.

Araua Europako Batzordeak legegintzaldi honetan bultzatu nahi duen Fit for 55 (Egoki 55erako) lege sorta zabalaren parte da; horren helburua da 2030erako Europako Batasuneko emisio kutsatzaileak gutxienez % 55 murriztea.


Summary: Bagira prozesuaren barruan, Itsasun ospatuko dute Aberri Eguna. Aberri Eguna apirilaren 8 eta 9an iragango da Itsasun. Bi eguneko egitarau «herrikoi, alai eta aldarrikatzailea» proposatu ahal izateko 400 laguntzaile behar dituzte.

Bagira prozesuaren barruan, apirilaren 8 eta 9an antolatuko dute Aberri Eguna Itsasun. Prozesuaren sustatzaileek jakinarazi dute «Ipar Euskal Herriko Mugimendu Abertzalearen sorreraren 60 urteak» ospatuko dituztela, eta aurten antolatuko duten Aberri Eguna «historikotzat» jo dute.

Bi eguneko egitarau «herrikoi, alai eta aldarrikatzailearen» berri eman dute: azken 60 urteetako irudiak bilduko dituen erakusketa, mahai inguruak, otordu alaituak egingo dira, besteak beste. Igandean, 11:00etan manifestazioa eta ekitaldia egingo dituzte, haientzat Aberri Eguneko «mugarri» izango direnak. Asteburua kontzertu batzuekin amaituko dute: Xiberrots, Liher, Kuartz, Dupla eta DJ XA2 taldeeek joko dute Itsasun. Horretarako, 400 laguntzaile behar dituztela eta laguntzeko deia zabaldu dute. Haien webgunean eman daiteke laguntzaile izateko izena.

Transmisio historikoa

Aurtengo Aberri Egunarekin emango diote amaiera Bagira prozesuaren lehen sekuentziari, hau da, «transmisio historikoaren» sekuentziari. Horren barruan, «hamalau ekinaldi» egin dituztela azaldu dute. Zeinek iraganetik atera behar irakaspenak gogoratzea, gaur-gaurko garaia ulertzea eta ondare historikoa belaunaldi berriei transmititzea zuten helburu. Hori horrela, «Bagira prozesuarentzat, eskalaz aldatzeko eta etorkizunerat proiektatzeko tenorea da. Mugimendu abertzalearen segidaren ardura hartuko duten militanteek orri berria idazteko tenorea da», adierazi du Nerea Peponnet Bagira prozesuaren sustatzaile eta EHBaiko kideak.


Summary: Eusko Jaurlaritzak adierazi du elkarbizitzarako «behar-beharrezkoa» zela sakabanaketa amaitzea. EAJko Andoni Ortuzarrek «presoen eta euren inguru sozial eta politikoari» eskatu die «eragindako mina» onartzeko

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzaren bozeramaileak adierazi du euskal presoen hurbiltzea urte askotako lanaren fruitua dela, eta EAJ eta PSEren gobernu hitzarmenetan gaia «beti» egon dela jasota. Atzo iragarri zuten Espainiako Espetxe Erakundeek azken bost euskal presoen hurbilketa. Zupiriaren arabera, Jaurlaritzak eta lehendakariak «ahalegin etengabea» egin eta egingo dute elkarbizitzan «aurrerapausoak» emateko. «Bide horretan, behar-beharrezkoa zen sakabanaketa amaitzea».

Sakabanaketa politikaren amaiera «kapitulu baten itxiera» dela deritzo Zupiriak: «Euskal presoen sakabanaketa amaitzea eta haiek gure inguruko kartzeletara hurbiltzea bortizkeriaren bukaeraren ondorio logikoa da».

Andoni Ortuzar EAJren Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak azaldu du alderdiak begi onez hartu duela sakabanaketaren amaiera, «dagoeneko ez zeukalako zentzurik», baina gehitu du oraindik «hainbat pauso egiteko daudela». «Presoek eta euren inguru sozial eta politikoak biktimei eta gizarteari onartu behar diete bortizkeriak eragindako mina bidegabea izan zela», adierazi du.

Ortuzarren esanetan, egin beharreko aitorpen hori «urrats oso garrantzitsu bat» izango litzateke «euskal herritarren arteko bizikidetzaren bidean», baita «Euskadi eta gainerako munduaren arteko bizikidetzarentzat». Iruña Okan egin ditu adierazpenok, mitin batean. «Gutxika-gutxika terrorismoaren eta bortizkeriaren iragan beltza zarratzen ari gara», esan du Ortuzarrek.

«Urruntze politiken defendatzaile sutsua»

Tonu berdintsuan egin du berba PSE-EEko legebiltzarkide Ekain Ricok, eta ezker abertzaleari dei egin dio «arrazoi bako mina onartzeko». Ricoren arabera, Euskal Herriratzeak «espetxe politika adimentsu eta guztiz legalaren» ondorio dira, baina esan du bera «urruntze politiken defendatzaile sutsua» dela «indarrean egon behar ziren momentuan», «ETA kartzelan berrantolatu» ez zedin.


Summary: Ratioen jaitsiera aldarrikatu du 0-3 Plataformak Iruñean. Kalejira egin dute Hezkuntza Departamentutik abiatuta, eta «duintasuna» eskatu dute Nafarroako haur eskola publikoetako haurrentzat

Kalera atera dira Nafarroako haur eskoletako hezitzaileak berriz ere. Iragan ikasturtean, greba mugagabea egin zuten, «lan baldintza eskasak salatu eta soldata igoera aldarrikatzeko». Mobilizazio horrekin lortutako hobekuntzak «garrantzia handikoak» izan zirela adierazi du 0-3 Plataformak, baina gaineratu du 2022ko irailean sinatutako akordioan jasotako puntuetako bat ez duela bete Nafarroako Gobernuak: ratioen jaitsiera. «Itunean aipatzen zen ratioak murrizten joateko borondatea eta, zehazki, datozen urteetan Europako mailara hurbilduko ginela». Hezitzaileen plataformaren aburuz, baina, aurten ez da halakorik gertatu, eta kalejira egin dute gaur goizean Iruñean, Hezkuntza Departamentutik abiatuta, ratioen jaitsiera aldarrikatzeko.

«Nafarroako haur eskoletako langileen baldintzek hobera egin dute, eta atzean utzi ditugu urteetan sufritutako soldata umiliagarriak. Hori txalotzen dugun arren, salatu behar dugu gaur egun 0-3 eskoletako ikasgeletan diren haurrek sufritzen dituzten ratio arriskutsu, gehiegizko eta makurrak», esan dute plataformako kideek, protestaren bukaeran.

Gaineratu dutenez, egun indarrean diren ratioen arabera, Nafarroako haur eskoletan haur bat dago 1,75 metro koadroko. Hori dela eta, «baldintza duinak» eskatu dituzte ikasleentzat, «haurren ongizatea bermatuko duten haur eskolak, osasuntsu eta duin hazteko eta bizitzeko aukera eskainiko dietenak».

Kalejiran, Nafarroako Parlamentuan ordezkaritza duten talde politikoen egoitzen aurretik igaro dira hezitzaileak, eta idazki bana entregatu diete. «Gogorarazi nahi diegu sinatutakoa betetzeko erantzukizun politikoa dutela, edo, gutxienez, 0-3 zikloko haurren ongizateaz arduratzeko». 0-3 Plataformak iragarri du protesta gehiago antolatuko dituela datozen asteetan, ratioen jaitsiera lortu arte.


Summary: Tornado batek gutxienez 26 hildako utzi ditu Mississippin eta Alabaman. Dozenaka dira zaurituak, eta gutxienez lau lagun desagertuta daude. Bilaketa eta erreskate taldeak lanean ari dira goiz-goizetik.

Tornado batek AEBetako hego-ekialdeko landa eremua astindu zuen ostiral gauean —Euskal Herriko larunbat goizaldean—, eta, Larrialdiak Kudeatzeko Agentziak jakinarazi duenez, 26 hildako utzi ditu gutxienez, eta lau lagun desagertuta daude. Hildakoetako 25 Mississippi estatuan eragin ditu ekaitzak, eta beste bat Alabaman. Zaurituak dozenaka dira. Agentziak iragarri du kopuru horiek handitu egingo direla datozen orduetan. «Tokiko eta estatu mailako bilaketa eta erreskate talde ugari ari dira lanean gaur goizetik», jakinarazi du sare sozialen bidez.

Mississippiko Humphreys eta Sharkey konderriak izan dira kaltetuenak, eta han jarri dituzte indarrak erreskate taldeek. Tornadoa azken eskualde horretako Rolling Fork herri inguruan izan da bortitzen, lehen informazioen arabera. «Hiria erabat suntsituta dago», adierazi du Eldridge Walker alkateak. Ekaitzak hildako 26 lagunetatik 12 herri horretan zendu dira. Hainbat lagun beren etxean harrapatuta daude, eta herritarrak hondakinen artetik ateratzea da orain erreskate taldeen lehentasuna.

Tate Reeves Mississippiko gobernadoreak Rolling Fork herria bisitatu du gaur, kalteak bertatik bertara aztertzeko. «Ez dago hau deskribatzeko beste modu bat: erabat lazgarria da», esan du ingurua ikusi ostean. 2.000 biztanleko Rolling Fork herria —Muddy Waters blues gitarra jolearen jaioterria— hondamendiaren «zero eremua» dela adierazi du Reevesek. Hala ere, ohartarazi du ekaitzak Mississipiko estatuaren beste leku asko ere jo dituela, eta azaldu kalteak neurtzen ari direla. Kalterik handienak 150 kilometro luzeko lerroan eragin ditu tornadoak. Errotik ateratako zuhaitzak, apurtutako etxeak eta iraulitako ibilgailuak utzi ditu pasatu den tokietan.

«Etxearen erdialdean hartu dugu babes, eta tornadoa berehala iritsi da, han sartu garen bezain pronto eztanda handi bat entzun dugu eta, eta ez dugu beste ezer ere entzun denbora batez. Kanpora atera garenean, hamar bat zuhaitz zeuden botata gure lorategian», azaldu dio Rolling Forkeko herritar batek ABC News telebistari.

Larrialdi zerbitzuek dozena erdi aterpe ireki dituzte etxebizitzarik gabe gelditu direnentzat.

Abisua gauean

Tornadoaren arriskuaz jakinarazteko mezua zabaldu zuen ostiral gauean AEBetako meteorologia zerbitzuak. «Zuen bizia babesteko, hartu babes orain!», ohartarazi zuen. «Bizi arrisku egoeran zaudete. Airean dabiltzan hondakinak hilgarriak izan daitezke babesik ez dutenentzat. Autokarabanak suntsituta geldituko dira. Litekeena da etxeek, lokalek eta ibilgailuek kalte esanguratsuak jasatea, eta posiblea da erabat hondatzea».

Meteorologia zerbitzuak adierazi du gauean gertatzen diren tornadoak direla arriskutsuenak, zailagoa delako herritarrek arrisku ohartarazpen mezuak jasotzea. Elkarteak tornadoen 24 abisu jaso ditu ostiral gauetik larunbat goizera bitartean, baina oraindik ez dakite tornado handi bakar batek eragin dituen kalte guztiak ala bat baino gehiagok zeharkatu dituzten eremu kaltetuak.

Rolling Fork landa eremuko herri txiki bat da, kotoi, arto eta soja sail zabalek inguratzen dute, baita katuarrainen ekoizpenerako urmaelek ere. Mississippiko deltan dago, AEBetako eskualde pobreenetako batean. Han, asko dira karabanetan bizi diren herritarrak eta baliabide ekonomiko urrikoak. Hori dela eta, herritar ugarik ez dute tornadoetatik babesteko leku egokirik eskura. Tornadoa igaro ostean, ehun mila etxebizitza inguru gelditu dira argindarrik gabe Mississippi, Tennessee eta Alabama estatuetan.

Ekaitz bortitzenen sasoia martxoan, apirilean eta maiatzean izaten da AEBetako hegoaldean, eta garai horretan gertatzen dira tornado gehien. Martxo hasieran, ekaitz indartsuak izan ziren inguru horretan. Hamabi lagun hil ziren, eta dozenaka mila herritar gelditu ziren argindar zerbitzurik gabe.


Summary: Gure Esku-k Frantziako Tourra baliatuko du erabakitzeko eskubidea aldarrikatzeko. Taldeak herri ekimen bat aurreikusi du «Euskal Herria zazpi lurraldez osatuta dagoela» erakusteko

Aurtengo Frantziako Tourraren lehen hiru etapek Euskal Herriaren zati bat zeharkatuko dutela aprobetxatu nahi du Gure Esku-k Euskal Herria «nazioartean proiektatzeko». Lasterketa uztailaren 1ean hasiko da Bilbon, eta Gasteiz, Donostia, Zornotza (Bizkaia) eta Baiona daude bere ibilbidean.

Azaldu dutenez, Euskal Herri osora zabalduko den ekimen bat aurreikusi dute. Bilbotik Baionaraino «ikurrin uholdea» ikusarazi nahi dute, eta «hainbat leku esanguratsutan airetik hartzeko moduko irudiak sortu». Horrez gain, «inoiz egin den ikurrinik erraldoiena» egitea hartu dute helburu.

Bilbon eman dute ekimenaren berri, Bizkaia Aretoan, eta Josu Etxaburu bozeramaileak adierazi du ongi etorria emango diotela Tourrari: «Argi esan nahi dugu Europako txoko honetan zazpi lurraldez osatutako herri bat dagoela, nortasun propioa duena, Europako hizkuntza zaharrenarekin bizi dena, bere burua gobernatu nahi duena, txirrindularitza gustoko duena eta guzti hori harrotasunez bizi duena».


Summary: «Plan pilotu bat» galdegin dute, euskal hezkuntza sistemaren bidean. Hezkuntza Plazara-k elkarlana sustatuko du, hezkuntza proiektua, euskalduntzea eta euskal curriculuma bilduko dituen bide orria lantzeko

Jauzi egin nahi dute. Aurki, EAEko Hezkuntza Lege proposamena aurkeztuko dute Eusko Legebiltzarrean, eta aukera baliatu nahi du Hezkuntza Plazara elkarteak, komunitate osoaren adostasuna lortu eta urrunago joateko. Legeaz harago, bide orri oso bat nahi du elkarteak, «plan pilotu bat, legea bera garatu eta agenda berri bat martxan jarriko duena». Hezkuntza Plazara-ko ordezkariek agerraldia egin dute Donostian, batetik, plan horren hiru ardatz nagusiak azaltzeko, eta bestetik, hurrengo hilabeteetan martxan jarriko duten bilera sorta iragartzeko. Ikuspegi kritikoa erakutsi dute elkarteko kideek EAEko Hezkuntza Legearen zirriborroaz. «Urruti» ikusten dute hezkuntza akordioak legebiltzarrean izan zuen adostasunetik. «Arreta handiz jarraitzen ari gara legearen sortze prozesua, eta datozen asteetan aurkeztuko duten lege proposamenak beste izaera bat izan behar du, hezkuntza akordioaren filosofian oinarritua, gure hezkuntza sisteman beharrezkoa den jauzi hori egingo badugu». Begi bat legean jarrita izanen du, beraz, Hezkuntza Plazara-k; bestea, berriz, etorkizunean. Elkarteko ordezkariek uste dute, legeaz gain, beharrezkoa izanen dela beste tresna batzuk sortzea: «Euskalduntzean, euskal kultur transmisioan eta sareen bateratzean urrats esanguratsuak egiteko anbizioz jokatu behar da, eta lehen bailehen baliabide guztiak jarri, esperientzia berriak martxan jartzeko». Plan pilotu horren barruan, hiru ardatz nagusi identifikatu ditu Hezkuntza Plazara-k: ikastetxeetako hizkuntza proiektuak, herrietako hezkuntza proiektuak eta euskal curriculumaren eguneratzea.

Hizkuntza eskubideei dagokionez, eskolek «gaur egun baino askoz gehiago egin dezaketeela» uste dute. Horregatik, ezinbestekotzat jo dute ikastetxe bakoitzak hizkuntza proiektua garatzea, «diagnostiko integral batetik abiatuta». Helburuez harago, ordea, «ikuspegi soziolinguistikoa, historikoa, soziala eta kulturala» aintzat hartu behar direla gaineratu du Hezkuntza Plazara-k, «Euskal Herriko egoera diglosikoa kontuan hartuta, euskara ikas eredu orokortua bihurtuko duen proiektu integrala» lortzeko.

Udalerriak ere hezkuntza eragile aktibo bihurtu nahi ditu Hezkuntza Plazara-k, eta horretarako, herri bakoitzak bere hezkuntza proiektua garatu beharko lukeela uste du. Horra bigarren ardatza: «Udalak, ikastetxeak, eragileak eta herritarrak hezkuntzan parte hartuz, herri hezitzaileak garatu behar dira; ezberdinkeriaren eta lehiaren logikatik, elkarlanera pasatuz». «Publikotasun berri bat» Elkartearen esanetan, espazio horiek lagungarriak izan daitezke «publikotasun eredu berri batean oinarrituko den hezkuntza sistema» lortzeko: «Eskola publikoa ardatz izanik, ikastoletako bulkadari helduz, sare publiko deszentralizatu bakarrerako bidea behetik gora eraikitzeko, gertuko administrazioetatik hasita». Azkenik, euskal curriculuma eguneratzeko beharra sumatu du Hezkuntza Plazara-k, munduan, euskal gizartean eta hezkuntzan gertatutako aldaketak jasotzeko. «Hamabost urte igaro dira euskal hezkuntza komunitateak euskal curriculuma diseinatu zuenetik. Ariketa hura berritu eta, egungo testuinguruan, adostu behar dugu nola bermatzen den euskal kulturaren transmisioa». Erronka horiei heltzeko, «komunitate osoaren elkarlana» beharko dela uste du elkarteak, eta bilera sorta abiatuko du datozen hilabeteetan, hainbat eragilerekin: «Bakoitzak bere esparrutik, elkarlanean, euskal hezkuntzaren bidean jauzi egin dezagun».


Summary: Sestaoko bizilagun bat hil da Espainian, moto istripu batean. 56 urteko gizonezko bat da. A-8 autobidean gertatu da ezbeharra, Colunga herriaren parean (Asturias, Espainia).

Sestaoko (Bizkaia) 56 urteko gizonezko bat hil da gaur eguerdian A-8 autobidean, Colunga udalerriaren parean (Asturias, Espainia), gidatzen zuen motorra bidetik aterata.

Guardia Zibilak jakinarazi duenez, 12:45ean gertatu da istripua, autobideko 347,1 kilometroan, Galiziarako norantzan. Gizonezkoa motoan zihoan, baina bidetik atera eta lurrera erori da.


Bilboko mendizale bat hil da Kantabrian

Summary: Bilboko mendizale bat hil da Kantabrian. 50 urte inguru zeuzkan andreak, eta mendi ibilbide bat egiten ari zen Arredondon (Kantabria, Espainia)

Bilboko 50 urte inguruko andre bat hil da, Arredondon (Kantabria, Espainia), mendian ibilbide bat egiten ari zela, 50 bat metrotik jausita. Mendian zebilen Bilboko beste txangozale batzuekin, ibilbide bat egiten. Larrialdietako helikopteroa joan da biktima sorostera, baina andrea hilda zegoen ordurako.

Ondoren, taldeko hiru pertsona erreskatatu behar izan dituzte, emakume bi eta gizon bat, laguntza psikosoziala behar zutelako.


Summary: Errusiak akordioa lortu du Bielorrusian arma nuklear taktikoak kokatzeko. Putinek nabarmendu du ez dituela urratuko arma nuklearrak ez ugaritzeko sinatuak dituen itunak.

Arma nuklear taktikoak Bielorrusian kokatu ahal izateko akordioa lortu du Errusiak. Vladimir Putin Errusiako presidenteak herrialdeko estatu telebistari adierazi dionez, hala adostu dute berak eta Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidenteak. «Ez da ezohiko ezer. AEBek gauza bera egin dute azken hamarkadetan. Arma nuklear taktikoak hedatu dituzte aliatu dituzten herrialdeetan». Europan sei estatutan kokatu dituztela adierazi du. «Memoriak huts egiten ez badit, Alemanian, Turkian, Herbeheretan, Belgikan, Italian eta Grezian».

Putinek nabarmendu du pareko neurri bat adostu dutela Moskuk eta Minskek, «arma nuklearrak ez ugaritzeko nazioarteko betebeharrak urratu gabe», errepikatu du behin baino gehiagotan. Lehen aldia litzateke Errusiak mota horietako armak Bielorrusiara bidaltzen dituena, 1996 urtetik. Arma nuklear taktiko deitzen zaie gudu zelaian kalte mugatuak eragiteko erabiltzen direnei, hiriak osorik suntsitzeko ahalmena duten arma nuklearretatik desberdintzeko.

Akordioa zuzenean lotu du Erresuma Batuak pobretutako uraniodun armak Ukrainara bidaltzeko urratsarekin. «Era batera edo bestera, teknologia nuklearrarekin du zerikusia». Putinek aitortu du uranio pobretuko jaurtigaiak ez direla suntsipen masiboko armen artean sailkatzen, baina «arma arriskutsuenetakoa» da, ohartarazi duenez, «hauts erradioaktiboa» sortzen duelako. Ziurtatu du Jugoslavian eta Iraken minbizi kasuak biderkatu zirela arma mota hori erabili eta gero. «Errusiak mota horretako milaka, ehunka mila jaurtigai ditu. Ez ditugu sekula ere erabili orain arte».

Kremlineko buruaren esanetan, Errusiak arma nuklear taktikoak biltegiratzeko azpiegitura bat izango du eraikia Bielorrusian uztailaren 1erako. Zehaztu du Moskuk ez duela arma horien gaineko kontrola Minsken esku utziko. Putinek gaineratu du Lukaxenkok lehenagotik ere proposatu ziola arma nuklear taktikoak Bielorrusiara bidaltzeko aukera.

Errusiako armadak nuklearrak garraiatzeko gaitasuna duten hamar hegazkin ditu jada Bielorrusian, eta Bielorrusiari emanak dizkio Iskander misil taktiko sistema batzuk, arma nuklearrak jaurtitzeko erabili daitezkeenak.

Bielorrusiak muga egiten du Ukrainarekin, eta Errusiako armadak haren lurraldea erabili zuen Ukrainako inbasioaren lehen asteetan, Kiev hartzen ahalegintzeko. Mugakide ditu Polonia, Lituania eta Letonia ere, hirurak NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kideak.

Aldaketa esanguratsua

Errusiak orain arte mantendu duen irizpidea aldatu duela nabarmendu du Nikolai Sokol Desarmerako eta Ez Ugaritzerako Vienako Zentroko ikerlariak. «Errusia beti agertu da harro ez dituelako arma nuklearrak hedatu bere mugetatik kanpo. Hori aldatu du, eta aldaketa handi bat da».

Moskuren eta Minsken arteko akordioa kritikatu du Josep Borrell Europako Batasuneko diplomaziaburuak. Haren iritziz, «gatazkaren gorakada» elikatzen du erabakiak.

Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna desegin zenean, 1991n, Moskuk arma nuklearrak zituen kokatuta independentzia lortu berri zuten Ukraina, Bielorrusia eta Kazakhstanen. 1992an, hiru estatu horiek eta Errusiak adostu zuten armak azken herrialde horretan kokatzea, eta prozesua 1996. urtean amaitu zuten.


Summary: Katuko Muinoak nagusi Arabako kuadrillen artekoan. Urtarrilaren 27an abiatu zen Arabako Bertso Kuadrillen Arteko Txapelketa, eta gaur Laudion jokatu den finaleraino heldu dira irabazleak nahiz Errexala eta Izena pentsau bida taldeetako kideak.

Maeztuko lehen saiotik bi hilabete, hamabi saio eta beste hiru finalaurreko igaro ostean, finalaren eguna zuen gaur Arabako Bertso Kuadrillen Arteko Txapelketak. Egun osorako jai giroko egitaraua izan da Laudion: bertso poteoan ibili dira eguerdian, musikaz lagunduta, eta jarraian, bazkarian elkartu dira bertsozaleak. Eta arratsaldean, berriz, 120 lagun batu dira BHI institutuko kiroldegian, finalera iritsi diren hiru taldeak entzutera: Katuko Muinoak (Gasteiz), Errexala (Gasteiz) eta Izena pentsau bida (Aramaio). Lehena izan da garaile azkenean.

Hamalau lagun aritu dira kantuan, denera, finalean: Katuko Muinoak taldean, Ekaitz Samaniego, Eli Zaldua, Xabier Antia eta Iñaki Viñaspre; Errexala taldean, Ainara Balantzategi, Marta De Pedis, Inaxio Trojaola, Patxi Alkorta, Kerman Lopez de Lacalle eta Felipe Zelaieta; eta Aramaioko taldean, Manex Agirre, Martin Abarrategi, Sabin Abarrategi eta Danel Herrarte. Nieves Del Alamok izan du gaiak jartzeko ardura, eta Iker Elexpuru, Oier Iñurrieta, Kristina Arteaga, Ekaitz Elorriaga, Ainhoa Aizpurua eta Aitor Jimenez aritu dira epaile lanetan.

2010ean antolatu zuten txapelketa lehen aldiz, eta, ordutik, bi urtean behin egin dute. Zazpigarrena izan du aurtengoa, eta, denera, 280 lagunek parte hartu dute, bertsolariak, gai jartzaileak, epaileak eta bestelako eginbeharrez arduratu direnak kontuan hartuta. Aurreko aldietan bezala, bi modalitate izan ditu txapelketak aurten: bat-bateko eta idatzizkoa. Aurrenekoan, hamabi talde aritu dira lehian, eta hamasei bigarrengoan —modalitate horretan ez dira lehian aritzen—.


Summary: Zehaztu dira Berria Txapelketako finalerdiak. Goikoetxea V-Aiestaranek, Zaldua II-Odeiren aurka jokatuko dute eta Gurrutxaga-Zaldua I.ak, Irazu-Zubiriren aurka

Berria Txapelketako finalerdiak zehaztuta daude. Goikoetxea V-Aiestaranek, Zaldua II-Odeiren aurka jokatuko dute finalaurrekoetako batean eta Gurrutxaga-Zaldua I.ak, Irazu eta Zubiriren aurka jokatuko dute bestean. Loitegi-Eskuderok Zaldua II-Odeiren aurka lortutako garaipena (23-35) ez zen nahikoa izan eta bikote gorria Berria Txapelketatik kanpo geratu da. Irazu eta Zubirirekin hiruna punturekin berdinduta, azken hauek dira A multzoko bigarren postuan sailkatu direnak euren arteko partida irabazi baitzuten. Zaldua II-Odei multzoko lehen postuan sailkatu dira lau punturekin, nahiz eta galdu ligaxkako azken partida. Jaialdiko hirugarren partidan Goikoetxea eta Aiestaran erraz nagusitu ziren, 35-15, Urrutia II.aren eta Apezetxearen aurka. Irabazlea sailkatzen zen finalerdira eta, beraz, gorriak lortu dute postu hori. Lehenengo partidan Loitegik eta Eskuderok garaipena lortu zuten eta ia ezusteko galanta eman zuten. Zaldua II.a eta Odei puntu negatiboan utzi behar zituzten eta une batean Loitegi eta Eskudero 10-25 irabazten ari zirenean helburua lor zezaketela zirudien. Gorriek erreakzionatu egin zuten eta 4 punturekin multzoko buru izan dira. Eskuderok partida bikaina jokatu zuen hiru tanto saketik eta bederatzi piloteoan eginda. Goikoetxea eta Aiestaran, Urrutia eta Apezetxea baino askoz gehiago izan ziren. Alde handia egon zen aurrean eta Aiestaranek ongi jokatzen hasi zenean markagailuan alde egin zuten. Partida nahiko parekatua izan zen 15-12kora arte, baina gorriek alde handia ireki zuten. Aiestaranek sei tanto egin zituen sakez eta zortzi piloteoan.


Summary: Etxerat-ek eta Sarek presoei lege arrunta aplikatzea izango dute helburu aurrerantzean. Bi eragileek agerraldia egin dute sakabanaketaren amaieraren harira: «Amaitu egin da izugarrizko sufrimendua eragin duen aro latz hau». Eskatu dute aldarrikapenekin jarraitzeko, 'Etxera' leloaren bidez.

«Ia 35 urteren ondoren, esan dezakegu urruntze politikaren amaiera iritsi dela, azkenean lortu dugula, behingoz iritsi dela euskal presoak Euskal Herrira ekartzeko egin den lan nekaezinaren emaitza. Amaitu egin da izugarrizko sufrimendua eragin duen aro latz hau». Hala adierazi dute gaur Gasteizen Etxerat elkarteak eta Sare Herritarrak, sakabanaketaren amaiera dela-eta egin duten agerraldian.

Sareko Joseba Azkarraga eta Etxerat-eko Jose Morales bozeramaileek aldarrikapen horren alde egin den lan guztia azpimarratu dute, eta zoriondu egin dituzte «modu batean edo bestean beren ekarpen handia nahiz xumea» egin duten guztiak: «Denon artean lortu dugu aspalditik eta biziki espero genuen helburua: urrunketaren behin betiko amaiera». Gogoan izan dituzte, bereziki, presoak bisitatzeko bidean bizia galdu duten hamasei lagunak.

Baina lana ez zaie amaitu: azaldu dutenez, aurrerantzean presoen etxeratze prozesuan eragitea izango dute helburu, «legeak zehazten duen ibilbidearen arabera». Presoei lege arrunta aplikatzeko eskatu dute, eta aldarrikapen hori Etxera leloaren bidez egingo dutela azaldu.

Egoera zein den gogoratu dute: «7/2003 legea indarrean dago, eta bizi guztiko zigorrak ahalbidetzen ditu. 14/2003 legea ere indarrean dago, eta Frantzian betetako zigorrak kontuan ez hartzea ahalbidetzen du. Izan ere, 5/2003 Legeak gradu progresioen eta/edo zigor baimenen eskumenari eusten dio salbuespen organo batean, Auzitegi Nazionalean, hurbileko epaitegien kaltetan». Ez hori bakarrik: «Bigarren graduan dauden presoei legez dagozkien baimenak ukatzen dizkiete. 33 preso soilik daude hirugarren graduan, berez 110 egon beharko liratekeen arren. Gradu erregresioak gertatzen ari dira. Eta iheslari eta deportatuek itzuli ezinik jarraitzen dute, salbuespen legedia indarrean dagoelako».

Autokritika, guztiek

Lanean jarraituko dutela hitzeman dute, «harremanak sustatuz eta aktibazioa bilatuz, plazak betez eta gure aldarrikapenak lau haizeetara zabalduz». Hori guztia, «bizikidetzaren mesedetan»: «Indarkeria guztien biktimen babesak bateragarria izan behar du erreparazioa eskatzearekin».

Horri dagokionez, Azkarragak aipatu du autokritika ez zaiola parte bati soilik eskatu behar: «Guztiok egin behar dugu. Ez dakit ez ote den heldu gainontzekoei ere autokritika eskatzeko ordua. 5.000 tortura kasu, giza eskubideen urraketak eta estatu terrorismoak eragindako heriotzak izan direla ahaztu nahi dutenei buruz ari naiz», esan du.


Lucas Egibar, munduko txapeldunorde

Summary: Lucas Egibar, munduko txapeldunorde. Laugarren egin du gaur, eta ezin izan dio Urrezko Globoko lehen postua kendu Martin Noerl alemaniarrari.

Lucas Egibarri gutxi falta izan zaio snowboard kroseko munduko txapeldun izateko. Donostiarra Urrezko Globoaren sailkapeneko bigarren postuan heldu da gaur Mont-Saint-Anne estazioan (Quebec) jokatu den finalera, baina ezin izan da atzo bezain bikain sentitu, eta bigarren postuarekin konformatu behar izan du. Martin Noerl alemaniarra izan da garaile.

Egibar 24 punturen desabantailarekin heldu da gaurko probara, eta, irabazteko, ia derrigorrezkoa zuen berak irabaztea eta Noerlek bigarren ez egitea. «Gure esku dagoen helburu bat da eta lor dezakegu: sekula ez gara horren gertu egon», esan zuen atzo; baina ez da posible izan. Noerlsek donostiarraren lana aitortu du: «Dena oso berdinduta egon da, biok merezi genuen Urrezko Globoa aurten», adierazi du.

29 urteko kirolariak 2015. urtean irabazi zuen Urrezko Globoa lehen eta, oraingoz, azken aldiz.


Summary: Otaño nagusitu da Mugertzaren aurkako aizkora apustuan. Beizamakoak minutu bat baino gehiagoren aldea atera dio Mutrikukoari. 10.000 euro zeuden jokoan.

Eneko Otañok irabazi du gaur Azpeitian (Gipuzkoa) jokatu den aizkora apustua. Beizamakoak 48 minutu eta 26 segundo behar izan ditu 21 kana-erdiko mozteko, Ugaitz Mugertzak hogei mozteko behar izan dituen minutuak baino bat gutxiago. Lanak 49 minutu eta 45 segundotan bukatu ditu Mutrikukoak. Alde bakoitzak 5.000 euro jarri ditu jokoan.

Hasieratik jarri du erritmo gogorra Otañok, eta amaierara arte eutsi ahal izan dio. Mugertzak, berriz, ez du asmatu kana-erdiko bateko abantaila kudeatzen. Ikusle andana elkartu da Azpeitiko zezen plazan, eguraldi ona lagun.

Gaurkoa Mugertzaren lehen apustua zen herri kiroletan, eta Otañoren laugarrena. Abenduan itxi zuten tratua, zezen plazatik gertu, Mendizabal jatetxean. Ordutik, lau hilabeteko prestaketa aldia osatu dute.

Otañok, 20 urterekin, Mikel Larrañagaren aurka galdu zuen bere lehen apustua, baina ordutik hiru irabazi ditu jarraian: Mieltxo Mindegiaren kontra bat, Xabier Orbegozo Arria V.a-ren aurka iaz, eta Mugertzaren aurka gaur.

Ugaitz Mugertza eta Eneko Otaño, gaur, Azpeitiko zezen plazan (Gipuzkoa). Idoia Zabaleta / Foku


Summary: Tolosaren lesio bat dela medio, Elordik eta Zabaletak jokatuko dute finala. 19-15 irabazten ari zirela, zuntz haustura bat izan du Anoetako atzelariak. Neurketa bikaina egiten ari zen. Igandean jokatuko dute finala, Laso-Imazen aurka.

Kirolaren alderik gogorrena ikusi ahal izan da gaur Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Altuna III.a-Tolosaren eta Elordi-Zabaletaren arteko partida zoragarri zihoan; finalerako sailkatzea jokoan, nor baino nor gehiago ari ziren lau pilotariak. Tanto gogorrak, defentsa ikusgarriak, sekulako erremateak... gorriak 19-15 aurretik zirela, ordea, inork nahi ez zuena gertatu da: min hartu du Xabi Tolosak, eta, minutu batzuk aldageletan eman ostean, jokatzen ez jarraitzea erabaki du. Oinez ere ezin zen ibili ia. Ondorioz, Elordi eta Zabaleta sailkatu dira finalerako.

Pena galanta. Izan ere, Altunari eta Tolosari gutxi falta zitzaien finalera arrakasta handiz iristeko. Atzean, sekulako defentsa lana egin du Anoetakoak —ez du pilota bat bera ere galdu, eta zail asko eraman ditu—, eta Amezketakoa, berriz, bere ohiko mailatik ere gora aritu da, ikusgarri. Pilotazaleak «Jokin, Jokin» abesten jarri ditu pare bat aldiz. Parean, ordea, txapelketako bikoterik onena zuten, eta gauzak zail jarri dizkiete haiek. Zabaletak lan handia egin du, eta Elordi ausart ibili da: hamar tanto egin ditu airez, batzuk ikusgarriak.

Partida gogoangarria zen, bai, baina azkenean bigarren planoan geratu da hori, zoritxarrez. Min hartu ostean, Tolosa, ahal zuen moduan, zaleak agurtzera irten da kantxara, eta frontoian ziren 1.800 lagunen txalo zaparrada jaso du, Altunaren besarkadarekin batera. Txapelketa osoan egindako lana aitortu diote pilotazaleek.

Altunak bazuen bakarrik jarraitzeko aukera. Negarrari eutsiz, EITBko kamerei azaldu die zergatik hartu duen hori ez egiteko erabakia: «Epaileak baietz esan dit hasieran, baina gero enpresak esan dio Xabik kantxan egon beharra zeukala horretarako. Berak esan dit baietz, aterako zela, baina nola zetorren ikusita, ez jarraitzea erabaki dut; egoista iruditu zait». Gehitu du nahiago zukeela lesioa berari gertatzea, iruditzen ari baitzitzaion Tolosa «izugarri disfrutatzen» ari zela txapelketaz.

Zabaleta eta Elordi, triste

Pilotazaleen sentipena, berriz, Elordik eta Zabaletak txartela lortu ostean esandako hitzek laburbiltzen dute ondoen. Biek, sailkatuta jada, erabat hunkituta hitz egin dute. Triste azaldu dira. Nabarmendu dute Tolosa bikain ari zela, eta kantxatik kanpo ere gizatasun handia duela.

Finalari dagokionez, Zabaletak aitortu du fisikoki ez dagoela onenean, eta asteak daramatzala arazo fisikoei aurre egiten. Esan du beteta amaitu dituela hainbat tanto, baina hori normaltzat ere jo daiteke. Oso tanto gogorrak jokatu dituzte gaur. Elordik, berriz, esan du txapela irabaziz gero Tolosari eskaini nahiko liokeela.

Txapelketako azken partida igande arratsaldean jokatuko dute, Iruñeko Nafarroa Arenan, Laso eta Imazen aurka. Ea ordurako behar bezala errekuperatzen diren.


Summary: Quincoces eta Campos bederatzigarren Munduko Txapelketan. Italiako Adamello Ski Raid proban, distantziako luzeko munduko proba nagusian, euskal selekzioarekin lehiatu dira biak. Axier Alonso eta Jon Ander Aranburu ere aurrean ibili dira, 29. Rafa Urbizuk eta Aitor Ajuriak ezin izan dute bukatu. Partaide bat hil da, bihotzekoak jota.

Edozein dela ere kirola, gutxitan izaten du euskal selekzioak nazioartean lehiaketa ofizial batean parte hartzeko aukera, eta asteburu honetan izan da bakan horietako bat: mendiko eskiko euskal selekzioko sei kide Adamello Ski Raid proban lehiatu ziren larunbatean, Italiako Trentino eskualdean, distantzia luzeko Munduko Txapelketan. Guztira hamazazpi naziotako 260 eskiatzaile aritu ziren Adamellon lehian; haien artean, euskal selekzioko kideak.

Goizeko 6:00etan abiatu zen proba, ilunpean. Bikoteek ibilbide oso gogorra zuten aurretik: 30 kilometroko distantzia, 3.115 metroko goranzko desnibela eta 3.455 metroko beheranzko desnibela, lau igoera oso luze, beste horrenbeste jaitsiera eta oinezko bi zati, horietako bat Adamello ertzari jarraituta. «Eguraldia aldakorra izan zuten. 3.000 metrotan tarteka elur pixka bat egiten zuen, gero eguzkia ateratzen zuenean hego aurpegietan bero egiten zuen, eta jaitsiera batzuk arriskutsu zeuden, elur faltagatik. Leku ospeletan, berriz, haizearekin tenperatura -7 gradura jaisten zen… Denetarik izan zuten», jakinarazi du Igor Alzelai euskal selekzioaren hautatzaileak.

Nahia Quincoces mendexarra eta Igone Campos zumarragarra hamar aurrenekoen artean sartzeko helburuarekin joan ziren Italiara, eta lortu dute. Bederatzigarren izan dira azkenean. «Nahia Laponian ibili da aurreko astean, eta nik uste nekea antzeman duela Adamellon. Bizitasun pixka baten faltan sumatu du bere burua, baina, hala ere, Igone eta biak bikain moldatzen dira arnas luzeko lasterketetan, eta eutsi eta eutsi, sekulako proba egin dute», azpimarratu du Alzelaik.

Nahia Quincoces eta Igone Campos, probako une batean. Igor Alzelai / EMF

Mutiletan ere oso lasterketa ona osatu dute Axier Alonso oñatiarrak eta Jon Ander Aranburu zumarragarrak. Munduko oilar guztien artean 29. izan dira azkenean. «Adamellon munduko onenak zeuden. Gainera, italiarrak, frantziarrak, suitzarrak... ohituta daude Alpeetako baldintzetan eskiatzen. Irteera 1.500 metrotik egiten da, eta, lehen igoeraren ondoren, 3.000 metrotan jartzen zara, eta lasterketaren zati handi bat altuera horretan egiten da. Ondorioz, ohituta egon ezean, altueran higatuz doa gorputza», jakinarazi du Alzelaik. «Jaitsieretan ere, alde handia dago. Azken jaitsierak 1.700 metroko desnibela zuen, nahiz eta zati bat oinez izan elur faltagatik, eta guk Pirinioetan ez daukagu horrelako jaitsiera luzerik. Hortaz, zaila daukagu gorputza eta hankak horrelako baldintza eta probetarako prestatzeko». Zailtasunak zailtasun, emaitzarekin gustura dira Alzelai eta euskal selekzioko kideak.

Bikote gazteak, Rafa Urbizu donostiarrak eta Aitor Ajuria otxandiarrak, berriz, ezin izan dute proba bukatu. Horrelako lasterketa luzeetan esperientzia falta, altuerak sortzen duen higadura... «Nahiz eta inolako presiorik ez izan, agian azkartxo hasi ziren, eta bete egin ziren. 3.000 metrotik gorako zati hori gogorra egin zitzaien. Pena izan da, hiru bikoteek bukatu izan balute, selekzioaren jarduna eta bidaia erabat biribila izango baitzen». Arantzatxo horrekin itzuli da Alzelai. «Gainerakoan, ohore bat izan da euskal selekzioarekin, talde honekin, Munduko Txapelketa batera joan ahal izatea. Pozik gatoz lortutako emaitzarekin, datorren urterako lanean jarraitzeko gogoz, batez ere gazteekin eta neskekin, animatu daitezen kirol honetara hurbiltzera».

Partaide baten heriotza, bihotzekoak jota

Mutiletan, Matteo Eydallin eta Robert Antonioli italiarrak izan dira munduko txapeldun. Eydallin hirugarrenez eta Antonioli lehenbizikoz. Hasiera oso estuaren ondoren, bi italiarrak Cresta Croceko igoeran zertxobait aurreratu ziren, eta gai izan ziren helmugaraino aldeari eusteko. Bi bikote frantziar sailkatu ziren haien atzetik: Matheo Jacquemod eta Samuel Equy bigarren, eta William Bon Mardion eta Xavier Gachet hirugarren.

Nesketan, aurreikuspenak bete ziren, eta Axelle Mollaret eta Emily Harrop frantziarrak goitik behera nagusitu ziren hasiera-hasieratik. Bigarren, sei minutu pasatxora, Lena eta Candice Bonnel ahizpak helmugaratu ziren, frantziarrak hauek ere, eta hirugarren, Giulia Compagnoni eta Ilaria Veronese italiarrak.

Alabaina, irabazleen poza, lasterketa bukatzea lortu zuten guztien asebetea eta antolatzaileen aldartea erabat goibeldu ziren lehiakideetako bat bihotzekoak jota hil zela jakin zenean. Omar Ferrero, 42 urtekoa, Turingo probintziako San Secondo di Pinerolo herrikoa, Ivan Monnet bikotekidearekin ari zen lehiatzen Adamellon, bihotzekoa izan zuenean. Laguna bera saiatu zen hasiera batean bihotz-biriketako bizkortzea egiten, ondoren mendiko erreskateko osasun zerbitzuak ere bai, baina alferrik izan zen.

SAILKAPENAK Emakumezkoak 1.- Axelle Gachet-Mollaret - Emily Harrop 04:57:55.0 2.- Léna Bonnel - Candice Bonnel +00:09:54.0 3.- Giulia Compagnoni- Ilaria Veronese +00:16:43.0 9.- Nahia Quincoces Altuna - Igone Campos Odriozola +01:37:25.0

Gizonezkoak 1.-Robert Antonioli - Matteo Eydallin 04:04:24.0 2.- Matheo Jacquemod - Samuel Equy +00:02:49.0 3.- William Bon Mardion - Xavier Gachet +00:07:02.0 29.- Axier Alonso – Jon Ander Aranburu +01:27:01.0


Summary: Parte hartzea ia %76koa izan da Kubako hauteskundeetan. Agintariek ontzat jo dituzte datuak, eta nabarmendu dute parte hartzea iazko erreferendumean baino sei puntu handiagoa izan dela.

Kubako Parlamenturako hauteskundeak egin zituzten atzo, eta abstentzioa izan zen protagonista: azken datuen faltan, hauteslekuetara deituta zeuden kubatarren %75,9k eman dute boza, Kubako Hauteskunde Kontseiluaren arabera. 2018ko hauteskundeetan baino 9,73 puntu gutxiago da hori. 8,1 milioi lagun zeuden deituta botoa ematera, 07:00etatik 18:00ak arte. Hauteslekuak ordubete geroago itxi zituzten, kontseiluak ohar bidez jakinarazi gisa, «bertaratzea gero eta handiagoa» zelako. Dena den, datuak ontzat jo zituzten uharteko agintariek, eta nabarmendu parte hartzea iazko urte bukaeran egindako erreferendumean izandakoa baino sei puntu handiagoa izan zela. «Gure demokraziaren beste garaipen bat da parte hartzea», nabarmendu zuen Bruno Rodriguezek, Atzerri ministroak.

Azken urteetan beheranzko joera hartu du, hala ere, parte hartzeak, nahiz eta oraindik ere handia izan. Kubako Iraultza baino lehen, 1958an egin zituzten hauteskundeak, eta, horietan, parte hartzea ez zen heldu %50era. 2013ra arteko bozak arte —1976an egin zituzten iraultza osteko lehenbizikoak— abstentzioak ez zuen gainditu %5en langa. Orduan, ordea, parte hartzea doi-doi heldu zen %90era; 2018koetan, %85,65ekoa izan zen.

Orotara, 8,1 milioi pertsona zeuden bozkatzera deituta asteburuan; horietatik 13.000 inguru lehen aldiz bozkatzera deitutako 16 urtetik gorako gazteak ziren. Hauteskundeetan aukeratutako parlamentuak bost urterako agintaldia izango du, eta hartako kide izateko hautagaitza aurkeztu dutenen artean dago, besteak beste, Raul Castro presidente ohia. Alderdiko idazkari nagusi eta Kubako presidente Miguel Diaz-Canelek berak ere atzo bozkatu zuen, Santa Clara hirian, bere jaioterrian. «Gaur ospatzeko eguna da, pozteko eguna, sinesmenak berrestekoa; gero eta gehiago gara, eta uste dut iraultzak beste garaipen bat lortuko duela gaur, herriaren garaipen bat», esan zuen botoa eman ostean.

Agintaldiko erronka nagusiez galdetuta, ekonomia arlokoak nabarmendu zituen estatuburuak: «Egungo egoera ekonomiko eta soziala gainditzeko bideak topatu beharko ditugu, eta erabaki nola bultzatuko dugun gure estrategia ekonomiko-soziala». Kubako herritarrak krisi betean daude, AEBetako Gobernuak ezarritako bahimenduaren ondorioz, batetik, eta pandemiaren eraginez, bestetik. Hain zuzen ere, Diaz-Canelek salatu zuen «nazioarteari zer egin behar duen esatea» dela AEBen «helburu bakarra».

PCC Kubako Alderdi Komunistak jarraituko du agintean; hori da herrialdeko alderdi legal bakarra. Hautagaitzak indibidualak dira, eta alderdiko 470 diputatugai aurkeztu dira Kubako Biltzar Nazionaleko eserlekuak lortzeko; %50eko babesa baldin badute lortu dezakete eserlekua parlamentuan, eta, aurreko hauteskundeetan, inor ez zen kanpoan geratu. Gaur egun 605 diputatu ditu legebiltzarrak, horietatik %53 emakumezkoak.

Abstentzioaren alde

Hiru GKE gobernuz kanpoko erakundek salatu dute atzoko hauteskunde orokorrak azken 65 urteotako «irregularrenak» izan direla; besteak beste, Kubako Hauteskunde Defentsa Batzordeak. Diotenez, ez da errespetatu hautesleen «borondatea». Haien arabera, Kubako Hauteskunde Kontseiluak emandako datuak «ez datoz bat hautesleen benetako jokabidearekin».

Erakundeen arabera, hauteskunde erroldak ez zituzten «garaiz» argitaratu zenbait gunetan; beste batzuetan, hautesleek ez zuten zegokien tokian bozkatu edo erroldan egon arren ez zieten bozkatzen utzi. Horrez gain, «ikuskatzaileen aurkako erasoak» ere salatu dituzte erakundeek: «Hauteskunde prozesuaren berri izan nahi zuten ekintzaile eta ordezkarien aurkako errepresioa bultzatu zuten, nahiz eta haiek legea urratu ez».


Summary: Txaloka jaso dute Xabi Tolosa Anoetan, Binakako finalaren atarian geratu ostean. Binakako Txapelketako finala gertu zuten Altuna III.ak eta Tolosak, baina finalaurrekoan zuntz haustura bat izan du Anoetakoak. Elkartasuna adierazi diote herrikideek, partidaren ostean.

«Xabi! Xabi!». Horrela jaso dute hainbat anoetarrek Xabi Tolosa, Binakako Txapelketako finaletik oso gertu geratu ostean. Altuna III.a zuen bikote. 19-15 irabazten ari ziren Elordi eta Zabaletaren aurka. Partida erdian, zuntz haustura bat izan zuen Tolosak eskuineko hankan. Aldagelan eman zituen minutu batzuk, eta ia ezin zuen ibili. Hala, erabaki zuen jokatzen ez jarraitzea. Altunak bakarrik joka zezakeen, baina «egoista» iruditu zitzaion partidarekin jarraitzea. 1.800 lagun ziren Bilboko Bizkaia pilotalekuan, eta txalo zaparrada bat egin zioten Tolosari aldageletatik bueltan zela.

Bizkaia pilotalekuan ez ezik, etxean ere bai: partida amaitu ostean, Anoetara itzuli zen Tolosa. Errepidearen bueltan bildu ziren hainbat herritar, eta harrera paregabea egin zioten pilotariari, txalo eta oihu artean. Une horren bideoa igo du Aspek sare sozialetara: «Zaleek ez dute bakarrik utziko Xabi Tolosa zoritxarreko une hauetan».

Lesioa «akutua» dela jakinarazi du Aspek. Erresonantzia egingo diote pilotariari asteartean, eta «eboluzioaren zain» geratuko dira. Horiek horrela, Elordi eta Zabaleta sailkatu dira finalerako; datorren igandean lehiatuko dira Laso eta Imazen kontra, Nafarroa Arenan. Finalera helduta, hunkituta agertu ziren Elordi eta Zabaleta partida bukatu eta geroko adierazpenak egitean; Tolosak jokatutako partida ona nabarmendu zuten. Zabaletak asteak daramatza arazo fisikoei aurre egiten, eta aitortu zuen finalera begira ez dela sasoirik onenean. Elordik, bestalde, esan zuen Binakako Txapelketako txapela irabaziz gero Tolosari eskainiko liokeela.


Etorkizunera itzultzea

Summary: Etorkizunera itzultzea.

«Artearen argia erabiltzen dugu ezjakintasunaren eta estremismoaren iluntasunari aurre egiteko. Bizitzaren doktrina besarkatzen dugu bizitza mundu honetan zabal dadin», Samiha Ayoub.

Antzerkiaren Munduko Egunean, milaka artista, teknikari eta ikusleren ahotsek elkarrizketa bera izaten dugu dozenaka hizkuntzatan. Milaka urteko erritual baten konplizeak gara, arte eszenikoarena, jainkoen eta mitoen istorioak iruten hasi zena eta gizakiari eta ulertzeko eta eraldatzeko egiten duen ahaleginari lotuta dagoena. «Giza ingurunea definizioz», esan zuen Camusek. Urteroko hitzordu honetan munduko pertsona ospetsu batek ematen duen mezua izaten da protagonista, eta antzerkiaren, artearen eta gizartearen arteko harremanari buruz egiten dituen gogoetak partekatzen ditu mezu horretan. Samiha Ayoub aktore egiptoarra dugu aurtengoan, eszenaren eta bakearen kulturaren inguruko arrazoibide hunkigarriekin.

Une egokia da, halaber, arte horren balioaz, jarduera profesional gisa duen dimentsioaz eta gaur egungo munduan duen eginkizunaz jabetzeko. Baieztapen irmo batekin ekin diezaiokegu aurten, Juan Mayorgaren hitzetan: «Antzerkia etorkizuneko artea da». Gaur egun, makinek eta adimen artifizialak hartzen dute, gero eta gehiago hartu ere, ekintzen, hitzen eta soinuen lekua, baita inspirazioarena ere, orain arte gizakiaren ezaugarri izan direnak. Susmo handiko uneak dira esperimentatzen duguna benetakoa ote den; baina, hein berean, birtualak zenbat eta gehiago aurrera egin, orduan eta zentzu handiagoa hartzen du topaketa eszenikoaren egiak, egiaz merezi duten gauzetako batzuk partekatzeko: asmamena, gorputzez gorputz, konplizitatea, oroimena, naturan nabarmentzen gaituen eta hiritar aske gisa kohesionatzen gaituen adimenaren distira.

Zentzuaren eta ezagutzaren sortzaile diren aldetik, arte eszenikoek lagundu egiten dute gizarte demokratikoen kalitatea hobetzen, eta emankorrago, kritikoago, erresistenteago, askotarikoago eta aldi berean ezagugarriago bihurtzen dituzte gizarte horiek. Gaur egun erakunde publiko bakar batek ere ez du zalantzan jartzen —nazioarteko erakundeekin hasi eta azken udalarekin buka— jarduera eszenikoaren balio soziala, eta, duela hamarkada batzuetatik hona, erakunde horiek babestu beharreko gai moduan txertatua dago legegintza-corpusetan. Horrek koherentzia eskatzen du diskurtsoaren, ekintza politikoaren eta beharrezko baliabideen artean. Horregatik, egiaz kezkagarria da ikustea EAEn antzerkian eta dantzan egindako gastu publikoak (inbertsio publikoa deitu beharko litzaioke) beheranzko joerari eusten diola aspalditik: 2010ean biztanleko 15,8 eurokoa zen, eta 2020an, 11,9 eurokoa, %25 gutxiago; KPIa, berriz, % 14,6 hazi zen (EUSTAT). Estatistika eguneraturik ez badago ere, gero eta nabariagoa den arreta falta horren eragina are handiagoa da pandemiaren datuak gehituz gero: 2019-2021 hirurtekoan, antzezpenek %33 egin dute behera; ikusleek, -%62, eta txarteldegiko diru bilketek, berriz, -%55 (SGAE 2022). Bilakaera hori ez da homogeneoa izan: foru-mailan eta udal-mailan oinarritu da murrizketa, erakustaldiekin lotura zuzenena dutenak, hain zuzen ere, hamar antzokitik bederatzi publikoak baitira.

Konpainien borroka itzela dago kopuru horien atzean; izan ere, ahalegin handiak egin behar dituzte egiturak eta antzezlariak mantentzeko eta ikuskizunez ikuskizun birak osatzeko, ikuskizunak ekoizteko erronka artistikoari eta enpresa-erronkari zentzua emateko. Enpresa historikoak behar-beharrezkora mugatzen dira, inoiz baino gehiago estresak joak beren egunerokoan; azaleratzen ari diren konpainiak, berriz, etsia hartzen ari dira merkatuan beren lekua bilatu nahian. Bien bitartean, prekaritate profesionala da nagusi.

Berrogei urte bete dira Lurralde Historikoen Legea onartu zenetik, eskumenak euskal administrazioaren maila ezberdinen artean banatu zituen legea. Arte eszenikoei dagokienez, dena zehazteke geratu zen, nahiz eta testutik kanpoko ahots zaharren batek jarduera eszenikoaren hiru maila bereizi zituen: prestakuntza, ekoizpena eta banaketa. Gaur egun, ezinbestekoa da horiek birformulatzea eta 1983 hartan pentsaezinak ziren beste batzuk aintzat hartzea, hala nola fiskalitatea, ekoizpen independenteko egiturak, hezkuntza, banaketa, biren eredua, nazioartekotzea, komunikazioa edo publikoen sarbidea eta garapena guztiaren erdigunean. Logika bera eskaini behar du multzoak, erakunde guztiek partekatutako helburua, herrialde eguneratuaren begiradarekin. Eusko Jaurlaritzak aurkeztu berri duen Kultura 2028 Plan Estrategikoak —berriz ere— atzeman du eskakizun hori, Hakoba Kulturarekin lotuta: «...arte eszenikoetan, beren zabalean eta aniztasunean, oso eraginkorrak izango lirateke batasuna eta egituraketa». Pasa gaitezen, beraz, izango lirateke etorkizun hipotetiko horretatik sistema bateko eragile guztien arteko eredura, XXI. mendeko gizarte digitalaren errealitatera egokitu ahal izateko. Ereduaren gaineko esku-hartze horrek, gainera, ziurgabetasuna eta gizarte-kostuak murriztuko ditu, Artistaren Estatutuak nahi duen bezala, Administrazioak horiei erantzun egin behar baitie ate guztiak ixten direnean.

De cine bezala gaude 2023ko Antzerkiaren Munduko Egun honetan. DeLorean kotxea behar dugu 2010era itzultzeko, zirkuitu eszenikoan galdu diren baliabideak eguneratzeko. Behin hara iritsita, ikasitakoarekin etorkizunera itzuli eta erakundeen arteko benetako estrategia birformulatu behar dugu, pertsonen talentua eta gure gizartearen testuinguru egokia gidatuko dituena garai aldaketa betean. Izan ere, Carlota Ferrerrek behin gogorarazi zigun bezala: «Ez du bizirik irauten animaliarik indartsuenak, hobekien egokitzen denak baizik». Animalia hori da antzerkia.


Summary: Loiu eta Alemania arteko hamasei hegaldi bertan behera utzi dituzte. Hegazkina hartzera zihoazen 3.000 laguni eragin die Alemaniako gaurko greba egunak

Greba betean da gaur Alemaniako garraio sektorea. Ver.di langile publikoen sindikatua eta EVG trenbideetakoena greba «erraldoian» dira aireportuetan, trenbide sarean, portuetan eta tokian tokiko zerbitzuetan; 2,7 milioi langiletik gora deitu dituzte lanuzteak egitera. Municheko aireportuko hegaldi guztiak bertan behera geratu dira, eta horrek eragina izan du Loiuko aireportuan. Izan ere, hemengo eta Alemania arteko hamasei hegaldi bertan behera geratu dira gaur —Loiu eta Munich, Frankfurt, Stuttgart eta Dusseldorf arteko hegaldiak ziren—. Denera, 3.000 bidaiari geratuko dira hegaldirik gabe gaur. Datua askoz ere handiagoa da hegaldi guztiak kontuan hartuta: aireportuen patronalaren arabera, lanuzteek 400.000 ia lagun utziko dituzte hegazkinik hartu ezinda.

Lan hitzarmen berria ari dira negoziatzen, eta erosahalmenaren galera da grebaren arrazoia: garraioetako langileek galdegin dute soldata %10,5 igotzea, inflazioari aurre egiteko —otsaileko urte arteko tasa harmonizatua %9,3koa izan zen herrialde hartan—. Sindikatuek urte hasieratik egin dituzte «abisuzko» lanuzteak; besteak beste, hiru aldiz gerarazi dituzte Alemaniako aireporturik handienak. Gaurko greba, ordea, herrialde osokoa da, eta garraioen sektoreko bi sindikatu handik deitu dute.


Summary: Bilboko Arte Ederren Museoak Txomin Badiolaren lan multzo bat zaharberritu du. Badiolaren obrez gainera, Hermen Anglada Camarasarenak, Jose Antonio Sistiagarenak eta Julio Gonzalezenak ere egokitu dituzte.

2013tik, hainbat garai eta teknika artistikotako artelanak hautatzen dituzte Bilboko Arte Ederren Museoko Ikerketa, Kontserbazio eta Zaharberritze adituek, eta, Iberdrola enpresaren laguntzarekin, haien egoera hobetzeko beharrezko tratamenduak aplikatzen dizkiete. Aurten, museoaren bildumako hainbat obra tratatu dituzte: Txomin Badiolaren artelan multzo bat, Hermen Anglada Camarasaren margolan bat, Jose Antonio Sistiagaren beste bat, eta Julio Gonzalezek paperean egindako bost marrazki. Gaur goizean aurkeztu dituzte.

Bereziki aipagarria da Badiolaren Karratu solidoa, 2. zenb. instalazioa: hamar taulak eta bederatzi marrazkik osatzen dute. Eta horixe da, hain zuzen ere, artistak minimalismoaren eta arte kontzeptualaren esparruan egin zuen lehenengo lana. Horrez gainera, baina, ikusgai daude artistak dohaintzan eman dituen beste lau eskultura eta hemezortzi marrazki ere. Lau eskultura horietatik bi zaharberritu egin dituzte –Izenbururik gabea eta Serie beltza 5. zenb.–, eta beste biak, berriz, berrargitaratu –Arkitekturak eta Serie beltza 8. zenb.–. Paper gaineko marrazkien multzoari dagokionez, zaharberritze lan espezifikoa egin zaie.

Nolanahi ere, museoan badaude beste egile batzuen lanak ere ikusgai. Tartean, Hermen Anglada Camarasaren Biluzia mahastiaren azpian, Julio Gonzalezen Nekazarien eta beste emakume irudi batzuen marrazkiak eta Jose Antonio Sistiagaren Bizi-ekintza. Omenaldia gure arbasoei.

Prozesu luzea

Azken helburura heltzeko, museoko zaharberritzaileen gidalerroak aletu ditu Maria Jesus Ruiz-Ozaita Kontserbazio eta Zaharberritze Saileko buruak. Haren hitzetan, dokumentuak aztertuz eta analisi zientifikoko teknikak aplikatuz, obra horietako bakoitzaren historia materialari buruzko informazioa lor daiteke. Esate baterako, argi ultramoreak gainazalari buruzko datuak ematen ditu; erreflektografia infragorria pintura geruzaren maila sakonetara iristen da; erradiografiak egitura eta eraikuntza bistaratzen ditu; eta azterketa estratigrafikoak pintura materiaren ezagutzan sakontzen du.

Informazio horri guztiari esker, zaharberritzaileek aukera dute obrak nola kontserbatuta dauden ebaluatzeko eta tratamendu egokiak aplikatzeko, baita artistaren jarduteko modura hurbiltzeko ere. Besteak beste, artelanetako batzuetan gainazaleko geruza ezabatu behar izan dute, herdoildutako berniz batek jatorrizko koloreak desitxuratzen zituelako; eta, horrez gainera, zenbait kasutan, kolpeak, deformazioak eta urraketak ere konpondu dituzte.


Summary: Netanyahuk jakinarazi du erreforma judiziala atzeratuko duela. Protesta jendetsuak piztu dira Israelen, atzo gauean eta gaur goizean batez ere, eta presioari men egin dio lehen ministroak.

Israeldarren artean hautsak harrotu dituen erreforma judizialari buruzko lege proiektua eztabaidatzeko prozesua atzeratu egingo du herrialdeko lehen ministro Benjamin Netanyahuk. Hala jakinarazi dio gaur arratsaldean parlamentuari. «Gure herriaren batasun nazionalarentzat benetako mehatxua den krisi bati aurre egin behar diogu», esan du. Knessetek hilabeteko etenaldia egingo du apirilean, juduen pazko ospakizunagatik, eta gobernuak bere buruari udako etenaldira arteko epea —uztailera arte— eman dio erreformari beharrezko egokitzapenak egiteko, baita oposizioko alderdiekin «adostasuna lortzeko» ere. Azken egunotan gobernuaren aurka izaten ari diren protesten harira, Netanyahuk esan du Israel bide «desegoki» baterantz doala, herrialdea «gero eta banatuago» dagoelako. Hori bai: «Ez dugu inoiz gerra zibilik onartuko», ohartarazi du. «Botere judiziala erreformatzeko beharra dugu, eta ez dugu etsiko».

Israelgo ministroak erabakiaren berri eman baino lehenago, gobernu koalizioko Botere Judua eskuin muturreko alderdiak ohar bidez jakinarazi duenez, erreforma judizialaren inguruko eztabaida prozesua datorren hilabetera arte luzatzeko adostasuna lortu du Netanyahurekin. Horren truke, guardia nazional bat eratuko dute, Itamar Ben-Gvir Segurtasun Nazionaleko ministroaren agindupean. Hori bai, Ben-Gvirrek Netanyahuri exijitu dio parlamentuko hurrengo bilkuran erreforma onartzeko «konpromisoa» har dezala. Aurretik, gainera, mehatxu egin dio gobernuari; zehazki, tokiko hedabideek adierazi zutenez, Segurtasun Nazionaleko ministroak esan du dimisioa emango duela erreforma judizialaren plana geldituz gero.

Israelgo oposizioko alderdiek, bien bitartean, zuhurtziaz hartu dute Netanyahuren erabakia, eta adierazi dute gobernua «zintzoa» bada akordioa lortzeko lan egingo dutela. Yair Lapid lehen ministro ohiak, esaterako, esan du oposizioak ziur egon behar duela Netanyahuren proposamenari buruz erabakitzeko orduan, iraganean izandako «esperientzia txarrei» aipamena eginez. Bestalde, Lapiden esanetan, gobernuak «benetako eta bidezko» elkarrizketak hasten baditu, herrialdeak krisi garaia «gaindituko» du.

Netanyahu geroz eta presio handiagoaren pean dago, bere gobernuak bertan behera utz dezan botere judiziala erreformatzeko aurkeztu zuen egitasmoa. Demokraziaren eta botere banaketaren kontrako neurria litzatekeela salatu dute dozenaka milaka manifestarik larunbatero Israelgo hiri nagusietan, joan den urtarriletik. Eta kaleko nahiz oposizioko indarren salaketari batu zaizkio gobernu barrukoak ere berriki. Larunbatean, erreforma albo batera uzteko eskatu zion Yoav Galant Defentsa ministroak gobernuburuari. Netanyahuk kargugabetu egin zuen atzo. Israelgo presidente Isaac Herzogek erreforma izozteko eta oposizioarekin eztabaidatzeko eskatu dio, hirugarrenez, Netanyahuri.

Galanten kanporatzeari erantzunez, protesta jendetsuak izan ziren atzo gauean, orain arteko jendetsuenak; 650.000 lagun atera ziren kalera, eta herritarrek mobilizazioekin jarraitu dute gaur goizean ere. Histadrut herrialdeko sindikatu nagusiak —orain arte protestetatik aparte mantendu denak— ohartarazi du «greba historiko batera» deituko duela gobernuak jarrera aldatzen ez badu. Adierazpen horrekin bat egin dute sindikatu gehiagok. Gaur, lanuzteak izan dira hainbat sektoretan, eta itxita daude, esaterako, haur eskola eta merkataritza gune ugari, eta protestan ari dira ospitale askotan.

Kalean, manifestariek zenbait azpiegitura blokeatu dituzte. Tel Aviven, Ben Gurion aireportuko hegaldien irteera etetera behartu dute, Jerusalemen autobide nagusi bat moztu dute, eta zerbitzurik gabe gelditu dira Haifako eta Ashdodeko portuak, Israelgo bi garrantzitsuenak. Elkarretaratzeak izan dira Netanyahuren etxearen parean ere, eta Poliziak ur kanoiekin sakabanatu ditu protestan ari zirenak. 100.000 herritar inguru Israelgo Parlamentuaren aurrean bildu dira, lehen ministroari eskatzeko bertan behera utz dezala erreforma.

Ehunka mila manifestari, Tel Aviveko autobide nagusietako bat mozten, atzo gauean, gobernuaren erreforma judizialaren aurkako protestetan. OMRI KEDEM / EFE

Kontrako norabidean badu presiorik lehen ministroak. Koalizio gobernuko eskuin muturreko indarrek erreformarekin aurrera egiteko galdegin diote. Ben-Gvirrek eskatu dio «anarkiaren aurrean ez amore emateko», eta koalizioa apurtzearekin egin du mehatxu, Netanyahuk atzera egiten badu.

Oraingoz, parlamentuak egin du lehen urratsa. Erreforma judizialaren bigarren eta hirugarren bozketak bertan behera uztea erabaki zuen atzo parlamentuko Lege eta Justizia batzordeak. Lehen bozketa otsailaren 20an gainditu zuen egitasmoak, aldeko 63 botorekin, eta aurkako 47rekin —parlamentuak 120 kide diru, eta 61 boto behar ditu erreformak aurrera egiteko—.

Auzitegi Gorena ahultzeko

Netanyahuren gobernuaren proposamena indarrean jarriko balitz, nabarmen mugatuko lituzke Israelgo Auzitegi Gorenaren eskumenak, parlamentuari ahalmena aitortuko liokeelako auzitegiaren ebazpenak indargabetzeko, ganberaren gehiengo sinple baten bidez. Horrez gain, erabakimen handiagoa emango lioke botere politikoari Goreneko epaileen izendapenean.

Hori dela eta, azken hamabi asteetan mobilizazioak sustatu dituztenek ohartarazi dute egitasmoak «erabateko kontrola» emango liokeela Netanyahuren gobernuari botere judizialaren gainean, eta horrek «demokrazia arriskuan» jarriko lukeela.

Informazio gehiago. Israelgo botere judiziala kontrolpean hartu nahi du Netanyahuren koalizioak

Oposizioa ere mesfidati agertu da neurriaren atzean egon litezkeen arrazoiez. Batetik, erreformaren atzean Netanyahuren «interes pertsonalak» dauden susmoa du oposizioak. Izan ere, ustelkeriagatik auzipetuta dago, eta uste dute erreforma «auzitik salbuesteko» saiakera izan daitekeela. Bestetik, astelehenean adierazi zuten «posible» dela Palestinako lurretan kolonia gehiago eraikitzeko eskuin muturreko gobernuak Auzitegi Gorena «ahuldu nahi» izatea. Egun, 600.000 eta 700.000 Israelgo herritar inguru bizi dira legez kanpoko kolonietan, Zisjordanian eta Jerusalem ekialdean.

Gobernuak argudiatu du Auzitegi Gorenak gehiegizko boterea duela gobernuaren eta parlamentuaren erabakien gainean, eta epaileek ez dutela zilegitasunik zenbait erabaki hartzeko, ez dituztelako herritarrek hautatu zuzenean. Gorenarekin bereziki kritiko mintzatu izan dira Yariv Levin Justizia ministroa —Likud alderdikoa— eta Rothman parlamentuko Lege eta Justizia Batzordeko burua. Horien ustez, kolonoen mugimenduaren eta komunitate ultraortodoxoen kontrako aurreiritziz josita dago Gorena. Rothmanek kalean mobilizatzeko eskatu die erreformaren aldeko herritarrei, eta eskuin muturreko talde batzuek protestak iragarri dituzte gaurko.

AEBak zuhur mintzatu izan dira erreformari buruz. Joe Biden presidenteak elkarrizketa gehiago eskatu zion Netanyahuri, egitasmoaren beraren edukiaren gaineko iritzirik eman gabe. «Herriaren babesa bermatzeko, benetan garrantzitsua da funtsezko aldaketen inguruan adostasuna izatea», adierazi zuen.

Informazio gehiago. Botere banaketa apurtzea egotzi dio oposizioak Netanyahuri


Summary: UPNk inoizko emaitzarik apalenak izango ditu, EITB Focusen arabera. Nafarroan, Maria Txibitek aukera izango luke lehendakari izateko, baldin eta beste alderdien babesa lortuko balu. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, EAJk irabaziko lituzke foru hauteskundeak.

Bi hilabete falta dira maiatzaren 28ko hauteskundeetarako, eta EITB Focus taldeak makroinkesta baten emaitzak jakinarazi ditu. Horien arabera, Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetan UPNk bilduko du boz gehien. Hala ere, inoizko emaitzarik txarrenak izango ditu. 2019an, Navarra Suma koalizioan aurkeztu zen PPrekin eta Ciudadanosekin, eta 20 eserleku lortu zituzten. Aurten, botoen %23,1 lortuko lituzke UPNk, eta hamabi eserleku. PPri sei eserleku ematen dizkio inkestak, eta, lehen aldiz, Vox sartuko litzateke Nafarroako Parlamentuan, bi eserlekurekin, inkesta horren arabera.

PSNk egungo akordioei eutsiko balie, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko oraingo lehendakariak karguan jarraituko luke. Izan ere, bigarren indarra izango litzateke, botoen %18,9 eta hamar edo hamaika parlamentari lortuta. Geroa Bairi zortzi-bederatzi ematen dizkio, eta Podemos eta Ezkerraren artean hiru eserleku batuko lituzkete. EH Bilduk parlamentari bat gehiago irabaziko luke: zortzi izango lituzke.

Beste inkestek diotena

Ez da azken egunetan kaleratu den inkesta bakarra. Guztiek ere egungoaren pareko jokaleku politikoa marrazten dute: denetan, UPNk irabaziko lituzke bozak, PSN izango litzateke bigarren indarra, Geroa Bai eta EH Bildu oso gertu leudeke, koska bat beherago leudeke PP zein Ezkerra, eta Vox parlamentuan sartzeko aukera handiak daude. Dena den, inkestagilearen arabera, ñabardura interesgarriak antzeman daitezke batetik bestera.

Ikusi gehiago: Babesa handitzea, alderdi guztien helburua

Adibidez, Aztikerrek Gara egunkariarentzat egindako inkestan, eskuinak 20 eserleku lortuko lituzke ere, baina UPN ez da hainbeste jaisten —hamabost parlamentari erdietsiko lituzke—. Martxoaren 19an kaleratutako inkesta horretan, PPk hiru ordezkari izan ditzake eta Voxi bi parlamentari ematen dizkio. Aztikerrek PSNri antzeko emaitza ematen dio —hamar parlamentari eta %18ko ordezkaritza—; Geroa Bairen eta EH Bilduren artean, berriz, oso lehia estua izango dela aurreratzen du: bakoitzak botoen %16 izango lituzke eta zortzina eserleku. Zurekin koalizioari hiru eserleku ematen dizkio.

Bestelako parlamentua marrazten du Gizakerrek Noticias taldearentzat egindako inkestak: PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk eta Zurekin Nafarroa ezkerreko koalizioak batuta 32 jarlekuko gehiengoa batuko lukete, eta ez du baztertzen 33 lortzeko aukera ere. Geroa Bairen eta UPNren artean legoke azken jarlekua lortzeko lehia. Beraz, Gizakerren arabera, eskuinak bi edo hiru legebiltzarkide gal ditzake. Gizakerrek jauzi handiena EH Bilduri ematen dio (zazpitik bederatzira pasako litzateke). PSN berdin geratuko litzateke, baina bigarren indar izanda, gehiengo horren lidergoa luke. Vox kanpoan geratzen dela dioen inkesta bakarra da.

Azkenik, Sigma Dos etxeak El Mundo egunkariarentzat egindako inkestan, eskuina askoz ere indartsuago ageri da. UPNri hamazazpi-hemezortzi parlamentari ematen dizkio, PPri hiru eta Voxi bi. Haren arabera, PSN litzateke galtzaile nagusia, bederatzi parlamentari lituzkeelako; Geroa Baik zortzi-bederatzi lortzeko aukera luke eta EH Bilduri zortzi ematen dizkio.

EAJk gehiengo osoa Bizkaian

EAJk irabaziko lituzke foru hauteskundeak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. EITB Focusen arabera, gehiengoa indartuko luke hiru lurraldeetan. Araban, 2019an baino bi eserleku gehiago izango lituzke, botoen %31,7 eskuratuta. EH Bilduk ere igoera izango luke, eserleku bat gehiago eskuratuz; hau da, hamahiru. PSE-EEk, PPk eta Elkarrekin koalizioak batzarkide bana galduko lukete.

Bizkaian, alderdi jeltzaleak eserleku bat gehiago lortuko luke. Botoen %45,4 eta 26 eserleku eskuratuta, gehiengo osoa lortuko luke. EH Bilduk beste bi batzarkide izango lituzke. PSE-EE bere horretan mantenduko litzateke, eta Elkarrekin koalizioa eta PP jaitsi egingo lirateke: Elkarrekin, seitik lau eserlekura, eta PP, bitik batera.

Gipuzkoan, EAJk eta EH Bilduk goranzko joera izango lukete, eta euren arteko aldea mantenduko litzateke. EAJk 21 eserleku lortuko lituzke, eta EH Bilduk, hemezortzi. PSE-EEk (bederatzi) eta PPk (bat) eutsi egingo liekete egungo ordezkari kopuruei. Elkarrekin koalizioak, bestalde, batzarkideen erdiak galduko lituzke: lautik bira jaitsiko litzateke, inkesta horren arabera.

Aitzitik, Aztikerren iragan asteko inkestaren arabera, EAJren eta EH Bilduren arteko aldea ez da hain handia, bereziki Gipuzkoan. Eserleku baten aldea legoke bien artean, EAJk bat galdu eta EH Bilduk bi irabaziko lituzkeelako.

Bizkaian, Aztikerrek ere EAJren nagusitasuna islatu du. Boto kopuruan igo ez arren, batzar nagusietan jarleku ba gehiago izango luke eta EH Bildu litzateke bototan igotzen den alderdi bakarra. Araban ere, EH Bildu litzateke boto kopuruan igotzen den indar bakarra, baina gainerakoek, tartean EAJk, ordezkaritzari eutsiko diote.


Summary: Amiantoarengatik gaixotutako langile baten osasun arazoen erantzuletzat jo dituzte Petronor eta Iberdrola. Langileari prestazioen %30eko errekargua ordaintzera zigortu ditu Bilboko Lan Arloko 1. Epaitegiak.

Bilboko Lan Arloko 1. Epaitegiak amiantoak eragindako langile baten osasun arazoen erantzuletzat jo ditu Petronor eta Iberdrola. Prestazioen %30eko errekargua ordaintzera zigortu zituen bi konpainiak 2020ko abenduan; Lemoizko zentral nuklearra, Somorrostroko findegia eta Santurtziko eta Pasaiako zentral termikoak eraikitzeko obretan amiantotik babesteko beharrezko segurtasun eta osasun neurriak ez betetzeagatik.

Bi enpresek 324.540 euroko kalte ordaina eman behar zioten ITASA azpikontratan lan egiten zuen gizonari. Baina biek aurkeztu zuten Gizarte Segurantzaren aurkako helegitea. Batetik, Petronorrek ukatu egin zuen gizon hori haientzat lanean ibili zenik; eta, bestetik, Iberdrolak argudiatu zuen ez zuela erantzukizunik. Halere, gaur bi helegite horiek bertan behera utzi ditu epaitegiak.

Asviame amiantoaren biktimen euskal elkarteak jakinarazi duenez, 2017an pleurako loditzearen diagnostikoa egin zioten langileari, eta, ondoren, mesotelioma epitelioide pleural gaizto bat aurkitu zioten. Handik urtebetera, lanbideak eragindako ezintasun iraunkor absolutua aitortu zion Gizarte Segurantzak.

Beste kasu bat

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Justizia Auzitegi Nagusiko Lan Arloko Epaitegiak onartu du Legazpiko Patricio Echevarria enpresako langile bat amiantoagatik gaixotu zela. Halaber, gaixotasun profesionalaren ondoriozko alargun pentsioa onartu dio haren emazteari. Bidelagun fundazioak eta ELA sindikatuak adierazi dutenez, biriketako kartzinoma mikrokritikoa zuen, birikako gaixotasun neoplasikoaren ondorioz garatutakoa.