Summary: ELAk gobernuei leporatu die berotegi efektuko gasak areagotzea. Nafarroan %40 igo dira emisioak. Energiaren, industriaren eta garraioen sektoreak dituzte iturri nagusi.

Ez dituzte orain arteko helburuak bete, eta datozenak konplitzeko ez doaz bide onean. Horixe ondorioztatu du ELAk Hego Euskal Herrian igortzen diren berotegi efektuko gasei buruz kaleratu berri duen txostenean. Sindikatuak Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari egotzi die zuzenean emisioen ardura. Izan ere, ELAren ustez, berotegi efektuko gasak nazioarteko akordioek zehazturiko neurrien arabera murriztu ez izanak bi gobernu horien «utzikeria» erakusten dute: «Ez da nahikoa egin».

Sindikatuak hainbat datu bildu ditu Klima Aldaketa Hego Euskal Herrian izeneko txostenean, eta bertzeak bertze zenbait grafikoren bidez erakutsi du azken hamarkadan ez dela berotegi efektuko gasen «murrizketa esanguratsurik» izan: «2020rako %20 murriztu behar ziren, baina EAEn %11 jaitsi dira eta Nafarroan %40 igo». 1990etik izandako bilakaera hartu dute kontuan, eta ohartarazi dute hurrengo urteetarako helburu handiagoak daudela jarrita: «Zorrotzagoak dira konpromisoak; 2030erako emisioak %55 murriztu behar dira».

Berotegi efektuko gas horien iturriei ere erreparatu die sindikatuak, eta, nabarmendu duenez, energiaren, garraioen eta industriaren sektoreetan sortzen dira horiek gehien, nahiz proportzio ezberdinetan izan: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan —batera eman dute hiru probintzietako datua— garraioek sortu dituzte gasen %34, sektore energetikoak %32 eta industriak %18. Nafarroan, berriz, pisu handiagoa du energiaren sektoreak (%32), eta gibeletik doaz industria (%23) eta garraioak (%17). Lehen sektoreak ere badu garrantzia Nafarroan: emisioen %16 handik datoz. Sindikatuak nabarmendu du emisio anitz sortzen dituzten arlo horietan hartu behar direla neurri «zorrotzenak eta azkarrenak».

Zergatik jo gobernuak erantzule, ordea? Bada, ELAren arabera, Hego Euskal Herriko politika publikoetan ez dago «aldarrikatzen» duten «eredu aldaketarik»: «Enpresa pribatuek bultzaturiko proiektu eta azpiegitura handiak dira egunero bultzatzen dituztenak, eredu suntsitzaile hau iraunarazten dutenak». Sindikatuaren ustez, horren erakusle dira azken urteotan klima aldaketaren aurka egin dituzten legeak ere: «IPCCren [Nazio Batuen Erakundeko Klima Aldaketari buruzko adituen taldea] exijentzia mailatik oso urrun geratuko dira, ez baitute klima aldaketa eragiten duen garapen eredua kolokan jartzen, ez eta sistema eraldatzeko neurri eraginkorrik hartzen ere».

Neurrien «urgentzia»

Egoera ikusita «urgentea» da neurriak hartzea, ELAren ustez: «Besteak beste, kontsumo energetikoa murriztea, energia berriztagarrietan oinarritzea, sistema energetiko deszentralizatua bultzatzea, ekonomia birkokatzea eta industria irizpide ekologikoekin eraldatzea eta sektore jasangarriak bultzatzea exijitzen dugu».


Summary: Irungo alarde parekideak udalari eskatu dio herritar guztientzako alardea antola dezala. Irungo Alarde Parekidearen Juntak nabarmendu du berdintasuna «betebehar moral eta politikoa» dela. Udaletik «erantzun positiboa» espero dute.

«Uste dugu tenore honetan gure hiriak berriro merezi duela udalak antolatutako alardea». Eskaera argia egin dio Irungo (Gipuzkoa) Alarde Parekidearen Juntak udalari: herritar guztientzako alarde baten antolakuntza bere gain har dezala. Dagoeneko eskaera ofiziala aurkeztu dute udalean bertan.

Gaur egun oraindik ere Irunen bi alarde antolatzen dituzte: emakumeak kantinera gisa soilik onartzen dituen bat eta emakumeak baztertzen ez dituen beste bat, Emakunderen eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren babes ekonomikoaz norbanako talde batek antolatua. Alarde Parekidearen Juntak gogorarazi duenez, ordea, ez da beti horrela izan: «Alardea mendeetan eta mendeetan antolatu du herriko etxeak; areago, udal ez baina kontzeju huts zelarik ere antolatzen zuen, eta XIX. mendearen bigarren erdialdeaz geroztik eutsi dio gaur egun ezagutzen dugun erari».

Orain, aldaketarako garaia dela uste dute, gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna alardean ere bermatuta egon dadin. Izan ere, nabarmendu dutenez, legez jasota dago berdintasunerako eskubidea: «Emakumeen eta gizonen arteko berdintasun printzipioa eta sexuagatik ezein bazterkeriaren debeku berariazkoa jasota daude gure toki erakundea barne den ordenamendu juridiko guztietan». Horrenbestez, erakundeak ere horren erantzule direla diote: «Autonomia estatutuak ere ezartzen du botere publikoen eginbeharra, baldintzak sustatzekoa eta oztopoak gainditzekoa, pertsonek eta beraien taldeek erdiets dezaten benetakoa eta eraginkorra den berdintasuna». Alegia, emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna «betebehar moral eta politikoa» dela nabarmendu dute, eta festetan ere hori bermatu beharra dagoela erantsi dute: «Emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna betebehar moral eta politikoa da, emakumeen eskubideak bermatzea dakarrena, baita pertsona guztientzako aukera berak eraikitzea ere. Beraz, zuzenean dei egiten die arduradun politikoei, ea nolako jokabidea duten esparru guztietan, baita jai girokoetan ere, benetako berdintasuna ezinezko bihurtzen duten oztopoak desager daitezen».

Balioa eman diete azken urteetan udal erakundeak berdintasunerako konpromisoan emandako pausoei, baina urrats gehiagoren beharra ikusten dute: «Uste dugu iritsi dela konpromiso hori [berdintasunaren aldekoa] gure hiriko jaietan ere gauzatzeko tenorea, hain zuzen, udalak alarde parekidea sustatu eta antolatuta». Behin eskaera aurkeztuta, espero dute udalaren aldetik galdegindakoa onetsiko dietela eta «erantzun positiboa» jasoko dutela.


Summary: Manifestazio jendetsua egin dute Kanbon, Marieniako proiektuaren aurka. 94 etxebizitza egin nahi dituzte laborantzako lur batzuetan. 1.100 lagun elkartu dira.

Mila lagunetik goiti elkartu dira gaur arratsaldean Kanbon (Lapurdi), Marienia Ez Hunki plataformak deituriko manifestazio batean, gibeletik laborariek gidaturiko 40 traktore zituztela. Laborantzarako diren lur batzuetan egin asmo duten hirigintza proiektua gelditzeko eskatu dute: 94 etxebizitza egin nahi dituzte lau hektareatan.

Office 64 Pirinio Atlantikoetako erakundea eta Bouygues Immobilier daude proiektuaren sustatzaileen artean. Laborari eta hautetsi ugari izan dira manifestazioan, baita herriko etxeko gehiengoan direnetako batzuk ere —tartean Peio Etxeleku EAJren IBB Ipar Buru Batzarreko burua ere—.


Summary: Ezkurdiaren garaipen estua, Zabaletaren aurka. Arbizukoa 22-21 gailendu da, eta final-laurdenetako lehen puntua eskuratu du. Partida asko gogortu da azken txanpan, eta bi pilotariek oso nekatuta amaitu dute.

Gogortasuna eta tentsioa dira Buruz Buruko Txapelketaren ezaugarri nagusiak, eta horren isla argia izan da Jose Javier Zabaletak eta Joseba Ezkurdiak Labriten jokatutako partida. Arbizukoak poltsikoratu du final-laurdenetako ligaxkako lehen puntua, 22-21 irabazi baitu. Baina gailendu direnak gogortasuna eta tentsioa izan dira. Emozioa ere izan da azkenerako.

Zabaletak ondo ekin dio neurketari. Sakatzaile ona da, eta hala egin ditu partidako lehen bi tantoak. Etxarrengoa jakitun zen irabazteko arriskatu egin behar zuela, eta horrek ezinbestean presaka aritzea dakar askotan. Behartu gabeko pare bat akats egin ditu horren erruz, eta launako berdinketa ekarri du horrek. Hala ere, hasieratik lotuta ikusi zaio Ezkurdiari, jakitun baitzen multzoko aurrelari bakarraren kontra irabazi egin behar zuela, eta faborito zela. Ez du asmatu, ordea, Zabaleta mugitzen, zuzenegi jokatu du, eta partida aurreko koadroetara eraman beharrean, tantoak luzatzearen alde egin du.

Buruz buruko horretan, Zabaleta jotzaile aparta da. Ikusgarria izan da pilota errebotera bidalita egin duen 5-4koa. Tantoak aurrera joan ahala, gainera, gero eta hobeto ikusi zaio pilotara jartzen. Partida nahi zuen lekuan zeukan Etxarrengoak. Baina ia segidan bi saketan falta egin du, eta hor galdu du lehen zuloa egiteko aukera. Ezkurdia 7-8koarekin jarri daestreinakoz aurretik. Horrek patxada apur bat eman dio hurrengo tantoetan, eta maizago jokatu dio Zabaletari zabalera. Hala jokatuta, bost tanto egin ditu segidan, bat sakez: 7-12.

Norgehiagokaren norabidea aldatzen ari zela zirudien, eta Zabaleta partidatik irtengo zela. Haatik, abantaila izan arren (10-15), Ezkurdiak partida ona egin gabe segitzen zuen, aurrean arriskatu gabe. Horrek Zabaletari mesede egin dio. Izan ere, oso nekatuta zegoen. Gainera, Ezkurdiaren akatsek eta bere pare bat sakek partidan mantendu dute: 15-16. Dena zegoen airean. Hortik aurrera are gehiago gogortu da lehia.

Ezkurdia 15-18 aurreratu da Hemezortzigarren tantoa pilota eskura ondo sartu zaion aldi bakarrenetako batean lortu du. Baina Zabaletak ez du amore eman. Alderantziz. Hor erakutsi du bere benetako joa, eta 20-19 aurreratu da sake oso on bat eta gero. Norgehiagoka zenbat eta gehiago gogortu, aukera gehiago zituen Zabaletak irabazteko. Gogortasun horren adibide izan da Ezkurdiaren hogeigarren tantoa. 32 pilotakada jo dituzte. 21.a biparetaz egin du Arbizukoak. Baina gora joan zaio partida erabakitzeko pilotakada. 21-21koarekin, eta sakea izanda, Zabaletak zuen orduan irabazteko aukera handiena. Ez da horrela izan, ordea.


Summary: Gernikak liderrari irabazi dio, baina bigarren mailara jaitsi da. Neurketa gogoangarria egin dute bizkaitarrek El Salvadorren aurka (29-23), baina La Vilak ere irabazi egin du. Ordiziak laugarren amaitu du liga, eta final-laurdenetan Sevillako Ciencias hartuko du.

Gernikak Ohorezko B Mailan jokatu du datorren urtean. Basurdeek erronka zaila zuten azken jardunaldian: Valladolideko El Salvador hartu behar zuten etxean, ligako liderra, eta, irabazteaz gain, Alacanteko La Vilak galtzea behar zuten. Lehen baldintza, euren eskuetan zegoena, bete dute gernikarrek (29-23), baina La Vilak ez du hutsik egin Les Abellesen kontra (17-24). Ondorioz, zuzenean maila galdu du Gernikak.

Lehen Mailara igo eta urtebetera itzuliko da Gernika bigarren mailara. Denboraldia, ordea, modu duinean amaitu dute bizkaitarrek; inork gutxik espero zuen El Salvador menderatuko zutenik. Aurrelarien lan bikainari esker, ordea, hobeak izan dira etxekoak, eta denboraldiko hirugarren garaipena poltsikoratu dute.

Oraingoz, beraz, Ordizia da Euskal Herriak Ohorezko Mailan duen ordezkari bakarra —igoera fasea jokatuko du Getxok—. Gipuzkoarrek, gainera, garaikurra altxatzeko kanporaketa jokatuko dute: gaur Santboianari irabazi diote (34-32) Altamiran, eta, horri esker, fase erregularreko laugarren postua ziurtatu dute. Kantxa faktorea alde izango dute Sevillako Cienciasen aurka jokatuko duten kanporaketan, final-laurdenetan.


Altuna III.a ez jo inoiz garaitutzat

Summary: Altuna III.a ez jo inoiz garaitutzat. Dariok neurketa bikaina jokatu du egungo txapeldunaren aurka; 13-19 jarri da aurretik, baina azken bederatzi tantoak jarraian egin ditu Altunak. Final-laurdenetako ligaxkako lehen puntua poltsikoratu du.

Baietz zirudien. Dario Gomezek Altuna III.a mendean hartuko zuela. Dena alde zuen errioxarrak: 13-19 aurretik zen, izugarri jokatzen ari zen, eta zaletuak ere liluratuta zeuden haren jokoarekin. Batek edo bestek amaitutzat jo du neurketa. Akats larria. Parean Jokin Altuna zuen Dariok, eta amezketarra zerbaitegatik da hiru txapelketa nagusietako txapelduna. Bederatzi tanto jarraian egin eta lehen garaipena lortu du (22-19).

Dariok, dena den, argi utzi du Mikel Urrutikoetxeari eman zion errepasoa (5-22) ez zela kasualitatea izan. Sasoi bikainean da pilotari errioxarra, eta hori erakutsi du gaur, ustez aurkaririk gogorrena denaren aurka. Berak aitortu duen moduan, ordea, partidak «ihes» egin dio. Aurretik hasi da Altuna (9-6), baina Dariok olatu ona hartu du jarraian. Ez da nahikoa izan.

A multzoko beste neurketan, atzo, Iruñeko Labriten, Joseba Ezkurdia izan zen ligaxkako lehen puntua lortu zuena. Erruz lan egin behar izan zuen: 22-21 irabazi zion Zabaletari, neurketa gogor batean. Bihar, Zumaiako Aitzurin (Gipuzkoa), Iñaki Artolak eta Unai Lasok neurtuko dituzte indarrak.


Summary: Frantziako paisaia politikoaren eboluzioa.

Frantziako paisaia politikoak aldaketa ikaragarriak jasan ditu azken hamarkadan. 2012ra arte bi bloke handi zeuden, oro har PS Alderdi Sozialistak eta UMP Herritarren Mugimenduaren Aldeko Batasunak osatzen zituztenak, eta bost urte geroago errotik hautsi zen logika hori, 2017an lau polo sortu zirenean. Emmanuel Macronen hautagaitzak sakoneko eboluzio baten hasiera eragin zuen, eta, harekin batera, gora egin zuten Jean-Luc Melenchonen LFI Frantzia Intsumisoak eta Marine Le Penen RN Batasun Nazionalak; aldi berean, LR Errepublikanoek bizirik irautea lortu zuten, eta PS blokeen logika horretatik atera zen, nabarmen hondoratu baitzen François Hollanderen agintaldi gatazkatsuaren ondoren. Aurten, berriz, errealitatea lautik hirura txikitu da, eta lehia Macronen, Le Penen eta Melenchonen artekoa izan da; oraingoan, LR da ekuaziotik desagertu den alderdia.

2017ko presidentetzarako bozak erabakigarriak izan baziren indar korrelazioa aldatzerakoan eta bestelako errealitate politiko bat finkatzerakoan, aurtengoak ere sakoneko beste bilakaera baten abiapuntu bilakatu dira, alderdi, ideologia eta agintari askoren etorkizuna jokoan egongo baita hastear den legealdian.

Macronek berriz irabazi du, eta, beraz, bigarren eta azken agintaldia egingo du Frantziako presidente karguan, eta ezingo da 2027ko hauteskundeetara aurkeztu; haren espazio politikoa —eta alderdia—, hortaz, gidaririk eta aurpegirik ezagunena gabe geratuko dira legealdi amaieran. Horrek galdera bat mahaigaineratu du: Macron gabe, ba al dute etorkizunik haren proiektuak eta LREM Errepublika Martxan alderdiak? Inkestek agerian utzi baitute herritarrek estatuburuaren alde egin dutela bere profilarengatik edota Le Penen garaipena eragozteagatik, eta ez ideologiagatik eta programagatik.

Emmanuel Macron Frantziako presidenteak bere espazio politikoaren bizirik irautea du jokoan datorren agintaldian. Christophe Petit Tesson / EFE

Frantziako presidenteak, legatu bat uzteko beharraz gain, haren ondorengoa aukeratzeko eta hura erakargarri bilakatzeko zeregina jarriko dio bere buruari datozen bost urteetan. Badira zenbait izen-abizen: Bruno Le Maire Finantza ministroa, Sebastien Lecornu Itsasoz Haraindikoa eta Gabriel Attal gobernuaren bozeramailea, kasurako; baina oraindik zertxobait falta da pertsona hori zein izango den jakiteko, edo, behintzat, lehen zantzuak ikusteko. Ziurrenik, Macronek ekainean egitekoak diren Asanblearako bozen ondoren osatuko duen lantaldeak argituko du hori, eta, batez ere, Frantziako estatuburuaren bigarren agintaldiak. Goizegi da, hortaz, Macronek sortu duen espazio politikoaren etorkizunari buruzko galderari baietz edo ezetz erantzuteko.

Argi dagoena zera da: Frantziako presidentearen proiektuak ez duela dena aldeko. Herritarrek bigarrenez hautatu behar izan dute haren eta ultraeskuindarraren artean —askorentzat, aukerarik txarrenaren eta ez hain txarrenaren arteko lehia izan da—, eta, horren aurretik, Macronek lehen agintaldi oso gatazkatsua izan du; krisiz, eztabaidaz eta protestaz beterikoa izan da, eta baliteke datorrena ere gisa berekoa izatea, besteak beste, milioika herritarrek estatuburua gorroto baitute.

Urteotako paisaia politikoaren eboluzio etengabearen atzean arazo bat dago, eta hori da Frantziako sistema ez dela gizartearen aldaketetara eta eskarietara moldatzeko gai izan. Herritarren nahiak, beharrak eta kritikak erreakzio bat dira inguruan duten mundu aldakorraren aurrean, baina horiei erantzun desegokiak emateak —edo erantzunik ez emateak— boto emaileen haserrea eta aldaketarako nahia elikatu du. Hala gertatu da azken hamarkadan, eta hala gertatuko da datozen bost urteetan, erreformarik ezean; izan ere, Macron dena aldatzen saiatu da, ezer ez aldatzeko.

Sistemaren iraungitze data

Aurtengo presidentetzarako bozek agerian utzi dute, beste behin ere, Frantziako sistemak iraungitze data bat duela. Presidenteak botere gehiegi du; parlamentuak, gutxiegi; eta diputatuak aukeratzeko sistemak ez du errealitatea modu egokian islatzen, ez baita proportzionala —salbuespenak salbuespen, ohikoena baita presidentearen alderdiak gehiengo osoa jasotzea Asanblearako bozetan—.

Frantzia hiru bloketan zatitu da, baina sistema politikoa iragan mendetik dago antolatuta lehia biren artekoa izateko. Eta horregatik da herrialdea geroz eta desegonkorragoa, eta abstentzioa geroz eta handiagoa, iragan hamarkadetako egoerekin konparatuz gero.

Testuinguru horretan, 2022-2027 legealdia erabakigarria izango da errealitate politikoaren hamaikagarren eboluziorako. Macronen espazio politikoaren etorkizuna zalantzan egoteaz gain, aurtengo bozetako beste protagonisten geroan ere sakoneko aldaketak egon daitezkeelako.

Eskuin muturra da aurtengo presidentetzarako bozetatik indartuen atera den sektore ideologikoa. Inoizko babesik handiena lortu du —%32,3 inguru lehen itzulian, %42 bigarrenean, estimazioen arabera—, batez ere Le Peni esker, eta nabarmen sendotuta jarriko da ekaineko Asanbleako bozetara begira. Ultraeskuinaren etorkizunaz, ordea, zalantza handi bat dago: zer egoeratan geratu da RNren buruzagia, jarraian bi porrot izan ondoren?

Marine Le Penek bigarren aldiz jarraian galdu du presidentetzarako bozen bigarren itzulian. Ian Langsdon / EFE

Bere irudia zuritzeko estrategiari esker lortu du Le Penek egungo arrakasta. Baina, urteotan, alderdian denak ez dira ados egon bide horrekin, eta hirugarren aldiz segidan garaipenik ez lortzeak barne eztabaida bat sortuko du etorkizunaz. Ekuazioan, gainera, aldagai berri bat dago, espero baino emaitza txarragoa lortu duen Eric Zemmour, eta horrek datozen hilabeteetako —eta urteetako— norabidea baldintza dezake.

Kritiken aurrean, aukera bakarra geratzen zaio RNko buruzagiari: gaurko emaitza bilakatzea aurrera jarraitzeko argudiorik sendoena, defentsarik indartsuena. Horrekin batera, Le Penek eskuinean izaten ari den berrantolaketan sakondu beharko du; besteak beste, eskuindarren erdigunea LRtik ultraeskuinera mugitzeko, eta Asanblean, lehen aldiz, pisu erabakigarria izateko. Hori iradoki du gaur gauean, porrota onartu eta borroka ez duela «abandonatuko» jakinarazteko agerraldian.

Hori, noski, alderdikideak ez badira tematzen RNko buruzagiaren etorkizuna kolokan jartzen. Jokaldi hori, ordea, ongi kalkulatua izan beharko da, Zemmourren lehiaz gain, alderdiak ez baitu izen-abizen ezagunik; bakarra Jordan Bardella gaztea da, eurodiputatu eta alderdiko presidentea. Arazoa zera da: Bardella gehienbat hauteskunde zikloetan bilakatzen dela ikusgai boto emaileentzat, eta Le Penen aliatua dela.

Printzipioz, RNren buruzagiak eskuin muturra gidatzen jarraitu beharko luke, eta ez dago zantzurik pentsatzeko haren alderdia behera egiteko joera batean murgilduko dela. Inkestek erakutsi dutenez, boto emaileek haren alde egin dute proposatu dituen eta sustatu nahi dituen ideiengatik, eta harreman horrek estua izaten jarraituko du. Le Penek goraka jarraitzen du; baita bere proiektuak ere.

Ezkerraren etorkizuna

Egun, Frantzian ez dago botoa eta paisaia politikoa egituratzen duen alderdi handirik, eta horrek azaltzen du etorkizunera begira zenbaitek duten arazoa. Le Penek izan dezakeenaz gain, Melenchonen kasua ere deigarria da; hainbatetan esan duenez, ez da berriz aurkeztuko herrialdeko presidente kargurako, eta orain ekaineko Asanblearako hauteskundeetan du jarria arreta. Herritarrei lehen ministro aukeratzeko ere eskatu die, egun elektoral horren bitartez.

Ezkerreko indar guztiek datozen asteetan hartzen dituen erabakien araberakoa izango da sektore horren etorkizuna. Presidentetzarako bozetan batasuna alde batera utzi ondoren, badirudi ia alderdi guztiak ohartu direla elkartzeko beharraz, eta LFI, EELV Europa Ekologia-Berdeak, PCF Frantziako Alderdi Komunista eta NPA Alderdi Antikapitalista Berria zerrenda bateratuak aurkezteko negoziazioetan murgildu dira jada. Lehen informazioen arabera, badirudi ados jartzeko aukera handiak dituztela.

Eta hor dago beste berritasun bat: PSk ere atea ireki dio zerrenda horietan parte hartzeari, jakitun baitago datorren legealdia erabakigarria izango dela. Alderdia hil eta berriz eraikitzea, izena aldatzea... Sozialisten buruzagiek aukera asko dituzte etorkizunera begira, baina horietako bakar bat ere ez da erakargarria eta sufrimendurik gabea izango. PSk ezkerrean zuen espazioa galdu du, eta bere itxaropen bakarra da sustrai lokalek ziurtatzea bizirik irauteko aukera.

Jean-Luc Melenchon Asanblearako bozetara begira jarri da jada; lehen ministro izan nahi du. Mohammed Badra / EFE

Baita Melenchonek zer egiten duen ere. Pixkanaka bada ere, hark ere bere legatua ontzen hasi beharko du, eta alderdikideak prestatu lidergorako. Macronek eta Le Penek ez bezala, LFIko buruzagia jada hasia da horretan, eta herritarrek zenbait izen-abizen ezagun dituzte: Adrien Quatennens alderdiko koordinatzailea, Alexis Corbiere bozetarako LFIren eleduna, François Ruffin Asanbleako talde parlamentarioko diputatua —ez dago alderdi barruan— eta Raquel Garrido Ile-de-France eskualdeko kontseilaria, adibidez.

Mugimendu horien zain, argi geratu da, etorkizunera begira, bipartidismoko alderdiak direla egoerarik okerrenean daudenak. Inoizko emaitzarik txarrenak lortu dituzte PSk eta LRk, eta horien tokia hartu dute, hurrenez hurren, ezkerrean eta eskuinean dituzten indarrek: Melenchonenek eta Le Penenek.

2017ko bozetan, sozialisten oinarriaren gehiengoa Macronengana joan zen, eta, aurten, LR-rena. Mugimendu horiek, presidentearen eboluzioa islatzeaz gain, beste galdera bat mahaigaineratzen dute: estatuburuaren azken agintaldia izango dela kontuan harturik, zer egingo dute haren boto emaile eskuindarrek?

LRk erronka asko ditu: bere burua berreraiki, barne zatiketa eragotzi eta berriz ere erakargarri bilakatu behar du. Horretarako baina, sufrimendu askoko urteak pasatu beharko ditu, aukera handiak baititu barne eztabaida amaigabe eta gogor batean murgiltzeko; Europako indar eskuindar askok izan duten berbera, gainera: alde moderatuaren eta eskuindarragoaren arteko talka. Eta baliteke datozen hilabeteetan buruzagi eta ordezkari politiko askok alderdia uztea ere, LREMra edo Edouard Philippe lehen ministro ohiaren alderdira joateko —hura ere LR-ko kide ohia da—.

Valerie Pecresse hautagai zuela, Errepublikanoek inoizko emaitzarik txarrena lortu dute presidentetzarako bozetan. Ludovic Marin / EFE

Eskuindarren itxaropen bakarra da haien espazio politikoa nagusitu egin dela presidentetzarako bozetan, eta 2027an Macron ekuaziotik kanpo egoteak arrakastara itzultzeko atea irekitzen diela. 2017tik hona Frantzian izandako boz guztiek erakutsi dutenez, eskuineko hautagaien artean bozkatzen dutenak erraz mugitzen dira hautagai batetik bestera, eta hori LR-ren mesederako izan daiteke.

Asanblearako bozen ondoren, berriz ere abiatuko da Frantziako paisaia politikoaren hamaikagarren aldaketa. Macronek sortu duen espazio politikoa izango da erabakigarria, eta 2017an nahiz aurten harengana jo duten boto emaileak umezurtz sentituko diren ala ez 2027a hurbildu ahala. Egungo agintaria ez dago egongo bost urte barru, eta testuinguru hori baliatu beharko dute alderdi politiko guztiek euren bizirik irautea eta arrakasta bermatzeko. Eta Melenchonek eta Le Penek, bietako batek bidearen parte bat egingo du ekainean, oposizioko lehen indarra bilakatzen bada.


Summary: Macronek «guztien presidentea» izango dela hitzeman du, bozak irabazi ostean. Presidente kargua errepikatuko du Macronek, boto emaileen %58,24ren babesarekin. Eskuin muturrak inoizko emaitzarik onena lortu du. Botoa eman zezaketen herritarren %28,01ek ez dute bozkatu.

Emmanuel Macronek bigarren aldiz eskuratu du Frantziako presidente kargua. 2017an bezala, haren eta Marine Le Pen eskuin muturreko hautagaiaren artean aukeratu behar zuten boto emaileek, eta lehia Macronek irabazi duen arren, bi hautagaien arteko aldea orduan baino txikiagoa izan da oraingoan.

Boto guztiak zenbatuta, %58,54ren babesa lortu du Macronek, eta %41,46rena Le Penek. Azken 50 urtetako abstentziorik handiena izan da: %27,67koa. Duela bost urte %66ren babesa lortu zuen aurrenak, eta %34rena bigarrenak.

Inkesten emaitzak jakin orduko, garaipena ospatzen hasi dira Macronen jarraitzaileak, Eiffel dorrea atzean dutela propio prestatutako agertokian. Macronek han esan du badakiela herritar askok eskuin muturrari aurre egiteko eman diola botoa, eta iragarri du mandatua aintzat hartuko duela. Abstentziora jo dutenen «isiltasuna» ere entzungo duela dio. «Hemendik aurrera ez naiz alde baten hautagaia; guztion presidentea naiz». Frantziako eta Europako banderez apaindutako ekitaldia izan da, eta Frantzia eta Europa izan ditu ahotan Macronek berak ere: «Frantzia independenteago eta Europa indartsuago baten aldeko proiektua» daukala esan du. Era berean, hitzeman du «nazio ekologikoa» eraikiko duela. «Datozen bost urteak ez dira lasaiak izango, baina historikoak izango dira; denok batera idatziko ditugu belaunaldi berrientzat. Gutako bakoitzak izango du ardura».

Le Penek onartu egin du buruz burukoa galdu egin duela, inkesten emaitzak jakin eta ordu laurdenera. Hirugarren saioa izan du hau Le Penek presidentetzarako, baina emaitza ez du erabateko porrot gisara hartu, inoizko emaitzarik onena lortu duelako. Hala, gaurko emaitza, RN Batasun Nazionala bere alderdiaren «garaipen handia» izan dela esan du. «Frantziako eta Europako agintarientzat mezua izan da hau, eta ezin dute beste alde batera begiratu». Itxaropena eduki behar dela esan du, partida ez delako amaitu. Izan ere, ate joka daude hauteskunde legegileak, eta haietan Macronen «proiektu txikitzailea» geldiaraztera dei egin du.

Uztailean egingo dira hauteskunde horiek, eta Macronen alderdiak ez badu diputatuen gehiengoa lortzen, zaila izango du bere proiektuak aurrera ateratzea.

Izan ere, Le Penek ahalegin handia egin du kanpainan eskuin muturreko itxura ezkutatu eta moderatu antzera azaltzeko. Eta horrek eragina izan duen arren, ez da erabakigarria izan. Izan ere, hauteskundeen bigarren itzulian ezkerreko boto emaileek zuten giltza, eta hori ondo zekiten bai Macronek eta baita Le Penek ere.

Aurreneko itzulian hirugarren lekuan gelditu zen Jean-Luc Melenchon hautagai ezkertiarra, 7,7 milioi botorekin, —9,8 milioi Macronek eta 8,1 milioi Lepenek—. Horregatik, haren boto emaileak konbentzitzeko ahaleginean aritu dira bi agintariak. Antza, ezkerreko boto emaile askok ez dute Macronen alde aurreko bozetan bezain erraz egin, presidenteak azken agintaldian izan duen jarrera tarteko. Horietako askok agintari elitista eta harrotzat daukate egungo presidentea, enpresen eta banku handien mesedetara aritzea egozten diote, herritar arrunten interesen kalterako. Eta hortxe jarri du arreta Le Penek, jende xehearen bizi baldintzak hobetzeko neurriak hitzeman baititu.

Nolanahi ere, ez dute nahi beste jende mobilizatzerik lortu. Azken 50 urteetako abstentziorik handiena izan da hauteskunde presidentzial hauetan. Horregatik, Macron «V. Errepublikan okerren aukeratutako presidentea» dela salatu du Melenchonek. «Abstentzioak, boto zuriek eta baliogabeek osatutako ozeano batean ari da igerian».

Ahalegina ez da nahikoa izan, eta Macron presidente izango da bigarren eta azken aldiz. Jacques Chirac izan zen hori lortzen azkena, duela 20 urte, Jean-Marie Le Penen aurka.


Summary: Frantzian baino askoz sostengu txikiagoa lortu du Le Penek Ipar Euskal Herrian. Eskuin muturreko hautagaiak botoen %35,5 eskuratu ditu, eta boto zuria eta abstentzioa nabarmenak izan dira, baina bost urtean gorakada nabarmena izan du Marine Le Penen aldeko botoak.

Gaitzik txikienaren alde egiteko hainbat eragile politikok eginiko deialdiak ondo funtzionatu du Ipar Euskal Herrian. Frantziako Estatuan %17ko aldea atera dio Emmanuel Macron hautagai liberalak eskuin muturreko Marine Le Peni. Ipar Euskal Herrian, berriz, %31koa izan da aldea. Boto zurien kopurua eta abstentzioa ere altuagoak izan dira hauteskundeetako lehen itzulian baino.

Macronek botoen %65,5 eskuratu ditu: 106.017 boto, alegia. Le Penek, berriz, %35,5: hau da, 55.879 boz. Lehen itzulian lortutako emaitzak bikoiztu ditu kasik eskuin muturreko hautagaiak. Kontrara, hiriburu guztietan nagusitu da Macron, eta baita hiri handietan ere. Baionan botoen %66,4 eskuratu ditu; Miarritzen, %71,8; Donibane Lohizunen, %68,7, eta Angelun, %68,5.

Iparraldeko 158 udalerrietatik bakarrik lau herri txikitan irabazi du eskuin muturrak: Gixunen (Lapurdi), Bankan (Nafarroa Beherea) eta Etxarrin eta Ürrüstoi-Larrabilen (Zuberoa). Mendiben (Nafarroa Beherea) berdinketa teknikoa gertatu da. Lehen itzulian Jean Lassalle nagusitu zen Bankan, Ürrüstoi-Larrabilen (Zuberoa) eta Mendiben.

EH Baik kezka agertu du hauteskundeen bigarren itzulian Ipar Euskal Herrian izan diren emaitzei begira. «Nahiz eta eskuin muturraren kontrako bozka nagusitu den, Marine Le Penen alderdiaren gorakada nabarmena da bai Frantzian, bai Ipar Euskal Herrian», adierazi dute ezkerreko abertzaleek ohar batean. «Hautesle hauen artean, kexua adierazi nahi izan duten hainbat pertsona daudela pentsa daiteke. Hala eta guztiz ere, RN alderdiaren ideien normalizazio bat gertatzen ari da, eta beldurgarria da ikustea herri batzuetan lortu dituen emaitzak».

Emaitzak xehekiago begiratuta neurtu daiteke eskuin muturrak izan duen gorakada. Bost urtean anitz emendatu da errolda: 14.029 hautesle gehiago daude Ipar Euskal Herrian 2017an baino. Orduko emaitzekin alderatuta, Macronek 11.340 boz gutxiago eskuratu ditu aurten bigarren itzulian, eta Le Penek, 19.868 gehiago.

Boto zuria eta abstentzioa

Nabarmena izan da, ordea, eskuin muturra gelditzearren Macroni bozkatzearekin konformatzeari uko egin dioten herritar kopurua. Lehenengo itzulian 2.731 boto zuri zenbatu zituzten, eta bigarrenean 16.079ra handitu da emaitza. Abstentzioa ere oso handia izan da halako bozketarako: %25,02 (lehen itzulian baino hiru puntu gehiago). Duela bost urte baino 7.757 hautesle gehiagok jo dute abstentziora bigarren itzulian.

Zuberoako Lexantzü herriko emaitza aipagarria da alde horretatik, bozkatu dutenen gehiengoak boto zuri edo baliogabea eman baitu. 48 bototarik hamabost izan dira Macronentzat; zazpi Le Penentzat; hogei zuriak, eta sei baliogabeak. 24 herritar abstenitu dira.

Ipar Euskal Herriko hautesleen laurdena bozkatzera joan ez izana eta xuri eta baliogabeen emendatzea azpimarratu ditu EH Baik ere. «Argi gelditu da LREMen proiektuak eta azken bost urteetan gobernuak eraman politikek ez dutela atxikimendurik».

Legebiltzarrekoei begira

Emaitzak jakin bezain laster protestara atera zen herritar andana igande gauean, Macron presidente hautatu berriari lehen minututik oposizioa erakusteko asmoarekin. EH Bairen iritziz ere karrikan eraman beharko da eskuina eta eskuin muturraren kontrako borroka. «Eskuin muturra borrokatzeko engaiamendua berresten dugu, bere proiektu politikoak, xenofoboa izateaz gain, ez baitu ordezkatzen sistemari aurre egiteko aterabidea. Datozen bost urteetan, Macron eta bere politika neoliberalaren aurka karrikan segitu beharko dugu. Ez dugu onartuko azken bost urteetan martxan jarritako bide beretik segi dezan (askatasunen murrizketa, beroketa klimatikoaren ukazioa, erretreten erreforma berria…)».

Gainerako indar politiko, sindikal eta elkarte munduko eragileekin batera mobilizatzeko beharra azaleratzeaz gain, ekainean iraganen diren Frantziako Legebiltzarrerako hauteskundeei beha hasiak dira ezkerreko abertzaleak ere. Bihar eginen du prentsaurrekoa EH Baik Ipar Euskal Herriko hiru hautesbarrutietan aurkeztuko dituen hautagaiak aurkezteko.


Summary: Munduko pertsonarik zaharrena hil da, 119 urte zituela. Kane Tanaka japoniarra apirilaren 19an hil zen, 119 urte eta 108 egun zituela.

Kane Tanaka hil zen apirilaren 19an, Japonian. Munduko pertsonarik zaharrena zen: 119 urte eta 108 egun zituen hil zenean. Fukuokako agintariek baieztatu dute haren heriotza. Duela urte batzuetatik zahar etxe batean bizi zen, baina pertsonaia publikoa zen, eta ohikoa zuen aldizkarietan edo telebistan agertzea, bere urtemugen edo Adindunen Egunaren harira. 120 urte betetzea zuen helburu, haren familiak jakinarazi zuenez.

2019an aitortu zioten Tanakari munduko pertsonarik zaharrena zela, GRG Gerontologia Ikerketa Taldeak eta Guinness munduko errekorren liburuak. 1903ko urtarrilaren 2an jaio zen Tanaka, Wajiro herrixkan. Fukuoka hiriaren parte da orain herrixka izan zen hori. 19 urterekin ezkondu egin zen, eta fideo jatetxeekin atera zuten aurrera familia. Txokolatea eta freskagarriak zituen gustuko.

Japoniako bost aro bizi izan zituen: Meiji, Taisho, Showa, Heisei eta Reiwa). Tokioko Olinpiar Jokoetan olinpiar suzia eraman nahi izan zuen, baina, azkenean, COVID-19a dela eta, aukera hori baztertu egin zuen.

Tanaka hil ostean, Lucile Randon moja frantziarra da munduko pertsonarik zaharrena: 118 urte eta 74 egun ditu; moja da, eta ahizpa Andrea esaten diote. Japonian, berriz, Fusa Tatsumik hartuko du Tanakaren lekukoa: 115 urte ditu, eta munduko bosgarren pertsonarik zaharrena da.


Summary: Poliziak bi lagun hil ditu Parisen, agenteen auto baten aurka egiteagatik. Vert-Galant plazaren inguruetan gertatu da ezbeharra. Hirugarren lagun bat ere zauritu da. Poliziak ikerketa bat ireki du gertakariaren nondik norakoak argitzeko.

Gutxienez bi pertsona hil dira Parisen Frantziako presidentetzarako bozen gauean, baina oraindik ez dago argi Emmanuel Macron hautagaiaren garaipenaren aurka antolatutako mobilizazioen testuinguruan hil dituen Poliziak.

Le Figaro berripaperaren arabera, aurkako noranzkoan aparkatuta zegoen auto batean ziren bi norbanakoak, Pont-Neuf zubitik hurbil dagoen Vert-Galant plazaren inguruetan. Poliziako agenteak, orduan, haiengana gerturatu ziren arma automatikoekin, eta gidariak agenteen autoaren aurka egin zuen. Hedabide horren arabera, «Poliziak berehala egin zuen tiro» une horretan.

Bi hildakoez gain, hirugarren lagun bat ere zauritu da. Poliziak ikerketa bat hasi du gertakariaren nondik norakoak argitzeko.

Mobilizazioen erdian

Presidentetzarako bozen testuinguruan deitutako hainbat mobilizazioen erdian gertatu da ezbeharra; izan ere, atzo milaka manifestari atera ziren kalera Macronen garaipena arbuiatzera. Errepublikaren plazan, kasurako, ehunka manifestari bildu ziren lehendakarigaiaren garaipena iragarri eta berehala.

Manifestariek «Ez dago faxistentzako kuartelik. Ez dago faxistarik gure auzoetan» eta «Hemen gaude, Macronek nahi ez badu ere. Hemen gaude, langileen ohorearen eta mundu hobe baten alde» gisako aldarriak defendatu eta oihukatu zituzten. Zeramatzaten pankartetan ere askotariko leloak eta aldarriak irakur zitezkeen: «Eta orain, erantzuna», «Ez dira paperik gabeak bota behar diren horiek» edota «Hemen dago demokrazia erreala».

Poliziak negar gasa eta granada zorabiatzaileak erabili zituen.

Macron eta Le Pen, azkenekoz baino gertuago

Atzo, Emmanuel Macron bigarren aldiz izendatu zuten Frantziako presidente. 2017an bezala, haren eta Marine Le Pen eskuin muturreko hautagaiaren artean aukeratu behar zuten boto emaileek, eta, Macron gailendu bazen ere, bi hautagaien arteko aldea 2017an baino txikiagoa izan zen. Boto guztiak zenbatuta, %58,54ren babesa lortu du Macronek, eta %41,46rena Le Penek. Halaber, azken 50 urteotako abstentziorik handiena izan da: %27,67koa.

Ipar Euskal Herrian, ondo funtzionatu du gaitzik txikienaren alde egiteko hainbat eragile politikoren artean eginiko deialdiak. Frantzian, %17ko aldea atera dio Emmanuel Macron hautagaiak eskuin muturreko Marine Le Peni. Iparraldean, berriz, %31koa izan da alde hori. Zehazki, Macronek botoen %65,5 eskuratu ditu; Le Penek, berriz, botoen %35,5.


Summary: Ekonomia eta enplegua sendo hazi dira urte hasieran ere. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne produktu gordina %1 handitu da 2022ko lehen hiruhilekoan, Eustaten arabera.

Ukrainako gerrak ez du, oraingoz bederen, ekonomiaren hazkundea eten. Eustatek aurreratutako lehen estimazioaren arabera, 2022. urteko lehen hiruhilekoan %1 hazi da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne produktu gordina, aurreko hiruhilekoarekin alderatuz gero. Motelaldi txiki bat da aurreko hiruhilekoko hazkundearekin konparatuta —%1,2 hazi zen 2021eko hirugarrenetik laugarrenera—, baina erakusten du ekonomia COVID-19aren krisitik irteten ari dela oraindik ere.

Pandemiaren eragina atzean geratzen ari dela are gehiago erakusten du urte arteko tasak: %5,2ra iritsi da. Koska bat bizkortu da 2021eko azken hiruhilekoko urte arteko tasatik —%4,5—, 2021eko lehen hiruhilekoan asko motelduko zelako hazkundea, koronabirusaren bigarren eta hirugarren olatuen ondorioz.

Urteak aurrera egin ahala hazkundea pixka bat moteltzea espero du Eusko Jaurlaritzak, litekeena baita Errusiak Ukraina inbaditu izanak egungo ekonomiaren arazo handi batzuk areagotzea, hala nola inflazio handia, erregai garestiak eta hornikuntza katea. Horren ondorioz, duela hilabete Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak bi puntutik gora murriztu zuen aurtengorako hazkunde iragarpena: %6,7tik %4,5era txikitu du. Ondorioz, hiru lurraldeetako barne produktu gordina pandemiaren aurreko mailara itzuliko da, baina ez du gaindituko uste bezainbeste. 2023rako ere suspertze handia iragarri du, %4,1ekoa.

Enplegua ere, gora

Hazkunde ekonomikoaren eskutik berreskuratzen ari dira pandemian galdutako lanpostuak ere. Enplegua, dedikazio osoko baliokidetzako lanpostuetan neurtua, %0,9 gehitu da aurreko hiruhilekoaren aldean. Urte arteko tasan, berriz, %5ekoa izan da.

Datu horiek bat datoz Eustatek berak joan den astean zabaldutako lan merkatuari buruzko inkestarekin ere. Haren arabera, urteko lehen hiru hilabeteetan 8.300 okupatu (langile) gehiago daude Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta langabezia tasa %9,1era jaitsi da.

Datorren ekainaren 3an zabalduko ditu Eustatek gaur emandako datuak. Orduan emango ditu sektorekako datuak ere, baina estatistika erakundeak aurreratu du industriak izan duela haien artean portaerarik onena.


Summary: Informazio ekonomikoari buruzko egunkari digital bat sortu dute. Niko Cuenca da 'Enpresabidea.eus' hedabide digital berriko zuzendaria. Pilar Kaltzada kazetaria da bultzatzaileetako bat.

«Euskal egunkari digital berri bat, bertako informazio ekonomiko eta enpresarialean espezializatua, euskaraz egina eta lurraldean errotua». Modu horretan aurkeztu du bere burua Enpresabidea euskarazko komunikabide berriak. Enpresabidea.eus ataria martxan da, eta atal hauek ditu: ekonomia, finantzak, enpresak, berrikuntza, ekinez, lurraldeak, jasangarritasuna, energia, lan eta bizi, eta iritzia.

Halaber, hedabidearen sustatzailek iragarri dute «kontrastatutako ahotsa» izan nahi dutela, «zehaztasunez lan egiten duena eta kalitatezko eduki propioak landuko dituena». Euskara hutsean da hedabide digitala. «Euskararen normalizaziorako pizgarria izatea du helburu hedabideak lan eta enpresa inguruetan». Hedabide berriaren sustatzaileen artean Pilar Kaltzada dago, eta Etxeko legea artikulua idatzi du bertan. «Etxera ekarri nahi dugu ekonomia eta enpresari buruzko informazioa. Enpresabidea etxeko giroan kokatu da, eta hantxe kokatu nahi du irakurlea. Etxea, kasu honetan, euskararen lurraldea da». Hedabide berriko zuzendaria, berriz, Niko Cuenca da. Ekonomialaria da Cuenca, Euskadi Irratiko kolaboratzailea. Beste hedabide batzuetan ere aritua da.


Summary: Hamar kartel Iruñeko bestak iragartzeko lehian. Maiatzaren 4ra bitarte sanferminetako kartela aukeratzeko parada dute iruindarrek. Bestaren itzulerari erreferentzia egiten diote hautagaietako askok.

Besta bueltan da. Hori da aurtengo sanferminak iragartzeko aukera duten hamar karteletan irudikatzen dena, nagusiki. Pandemiarengatik bi urtez bertan behera gelditu den kartel lehiaketa abian da: gaur aurkeztu dituzte hamar afixa finalistak Iruñeko Kondestablearen jauregian. Botoa emateko aukera dute iruindarrek maiatzaren 4ra bitarte, eta hiru bide daude horretarako: pamplona.es webgunean sartuta, Civivox zentroetan botoa emanda edo 010 zenbakira deituta.

Itzulera zenbait modutan irudikatu dute finalistek: batzuek jende bilkurak agertuz, beste batzuek parentesiaren edo kartzelako egunak kontatzen dituzten marren bidez. Javier Manzanos epaimahaiko kideak azaldu duenez, parte hartu duten kartelen kalitatea «oso handia» izan da. «Lengoaia eta proposamen askotarikoak bilatu ditugu. Batzuk kontzeptualagoak dira, beste batzuk abstraktuagoak, eta beste batzuk grafikoagoak edo figuratiboagoak. Jendeak non aukeratu izan dezan nahi dugu, betiere, kalitatea oinarri hartuta».

Lehiakide gehiago

Parte hartzea nabarmen handitu da aurten: 601 lagun aurkeztu dira lehiaketara. Maria Garcia-Barberena Kultura zinegotziak onartu du azken urteetan parte hartzea «poliki-poliki» jaisten ari zela, eta poztu da igoerarekin. 2019an, esaterako, 245 lagunek aurkeztu zituzten beren proposamenak. Lehiakide gehienak nafarrak dira: 380. Haietatik 188 iruindarrak dira.

Hautagai kopurua ere handiagoa da aurten; normalki zortzi afixa izaten ziren aukeratzeko, eta aurten hamarren artean erabakiko dute iruindarrek. «Aukera zabaldu nahi genuen», azaldu du Garcia-Barberenak. Irabazleak 6.000 euro jasoko ditu; 2019an, 3.600 euroko saria zen.

Epaimahaia honako hauek osatu dute: Jorge Urdanoz Iruñeko Kultura eta Berdintasun zuzendaria; Sergio Puertollano komunikazioan aditua; Javier Perez Zabalza Nafarroako Komikiaren Azokako zuzendarietako bat eta ilustrazioan aditua; Concha Pasamar artista eta ilustratzailea; Kontxesi Vicente Iruñeko Arte Eskolako arte grafikoetako irakaslea eta artista; Leticia Sagredo diseinu grafikoko irakaslea eta ilustratzailea; eta Javier Manzanos Iruñeko Arte Plastikoetako teknikaria.


Summary: Ertzaintzak Alconza enpresako grebalarien aurka egin du. LABek esan duenez, hainbat langile zauritu dituzte poliziek, eta anbulantzia batean artatu behar izan dituzte. Greba mugagabean daude, zuzendaritzak langileen %40 kaleratu nahi dituelako.

Alconza Irizar Groupeko langileek greba mugagabea hasi zuten otsailean, eta gaur 57 egun bete dituzte protestan. Ertzaintzak enpresaren atarian zeuden grebalarien aurka egin du gaur goizean.

Enpresak lan erregulazioa egin nahi du, eta Berangoko (Bizkaia) plantako 98 langileetatik 38 kalera bota nahi ditu, hau da, %40 inguru.

Langileek lantegiaren atarian jarrita zeukaten pankarta kendu du Ertzaintzak, eta bultzaka eta borra kolpez egin du grebalarien aurka.

LAB sindikatuaren ordezkari batek esan duenez, ertzainek hainbat pertsona zauritu dituzte, eta anbulantzia batean artatu behar izan dituzte.

Grebalariek herritarrei dei egin diete bihar protestarekin bat egiteko, 07:00etan lantegian bertan.

Azken asteotan 25 langile kaleratu ditu enpresak. Horiek berriz hartzeko eskatzen ari dira grebalariak. Enpresa geldituta egon da, baina gaur Norgestion enpresak berriz zabaltzea erabaki du, grebarekin bat egin ez duten langileak erabilita.

Salaketa

Grebara deitu zuenean, langile batzordeak azaldu zuen Irizarrek Alconza erosi zuenean 250 langileko enpresa bat zela, «merkatuan erreferente eta errentagarritasun handikoa», eta jabe berrien «kudeaketa txarrak» eraman zuela enpresa egoera larrira. «Ordutik ez da inongo inbertsiorik egin Berangoko lantokian. Langileon lan baldintzen prekarizaziorantz zuzendutako politikak izan dira Irizarren eskutik etorri diren plan industrial bakarrak».

Berangoko enpresak itsas industriarako motorrak egiten ditu. 1961. urtean sortu zuten, eta 2013an Irizar talde kooperatiboak erosi zuen.

Batez ere, gas eta petrolio plataformak hornitzen dituzten itsasontzientzat egin izan dute lan. Baina alor hori krisian dago, inbertsioak asko jaitsi dituztelako. Enpresako zuzendaritzak adierazi duenez, azken sei urteetan 29 milioi euro galdu ditu.

2014an 27 milioi euroko fakturazioa izan zuen. Handik urte batera asko jaitsi zen, eta iaz zortzi milioi eurokoa izan zuen. «Erosi zuenetik ez du lanik ekarri, eta proposamen bakarra baldintzak prekarizatzea izan da», langile batzordeak salatu zuenez.

Enpresan egon dira lan gatazkak lehen ere. 2019an, bost eguneko greba egin zuten lan hitzarmena hobetzeko. Orduan 181 langile ziren plantan. 2020an era lanuzteak egin zituzten, enpresak soldata %15 murriztea eskaini zielako.


Summary: Bolañosek iragarritako neurriek ez dituzte asebete zelatatuak. Espainiako Gobernuak esan du ikerketa bat irekiko duela; EH Bilduk, berriz, «ondorio azkarrak» eskatu ditu.

Ordezkari independentisten aurkako espioitza aferak sortu duen haserrea baretu nahian, Espainiako Presidentetza ministro Felix Bolañosek bilera bat egin zuen atzo Kataluniako Generalitateko kontseilari Laura Vilagrarekin, eta, bileraren ostean, zenbait neurri iragarri zituen gertatutakoa argitzeko. Baina ez du ematen horrek zelatatuen haserrea apaldu duenik: Generalitateak adierazi du iragarritako neurriak ez dituela askitzat jotzen, eta EH Bilduk «ondorio azkar eta eraginkorrak» eskatu ditu.

Zehazki, lau neurri iragarri ditu Bolañosek: barne ikerketa bat abiaraztea CNI Espainiako zerbitzu sekretuetan, Espainiako Kongresuan Sekretuen Batzordea eratzea, Espainiako arartekoari bidea erraztea berak ere gertatutakoa iker dezan, eta ikerketarako beharrezkoak diren dokumentuak desklasifikatzea.

EH Bilduko diputatu Jon Iñarrituk, Herri Irratiari emandako elkarrizketa batean, esan du neurri horiekin «geroko» uzten dela auzia, «etorkizunean egin daitezkeen balizko batzorde eta ikerketen pentzudan». EH Bilduk, berriz, «ondorio azkar eta eraginkorrak» eskatu ditu.

Argitaratutako informazioen arabera, Iñarritu bera izan da zelatatuetako bat. Esan duenez, «haserre» paratu zen jakin zuenean bere telefonoa kontrolatuta zegoela, «are gehiago kontuan hartuta horren atzean estatu bat egon daitekeela». Haren ustez, hau da Espainian espioitzarekin lotuta azken hamarkadetan egon den eskandalurik handiena, eta erantsi du PSOE oraindik ez dela horretaz jabetu: «Egoera oso larria da, eta PSOEk beharrezkoak diren erabakiak hartu behar ditu. Egoera honen arduradunak atoan kargugabetu behar dituzte, gertatutakoa azkar argitu geroko batzordetara bideratu beharrean, eta neurriak hartu beharko lituzkete, tresna hauek aurkari politikoen kontra erabil ez daitezen».

Iñarrituren ustez, entzuketak epaile baten baimenarekin egin izan balira horrek ez lioke gertatutakoari garrantzirik kenduko: «Alderdi politikoak, abokatuak, pertsona forudunak eta beste zelatatu dituzte, eta hain espioitza masiboa izanda, aitzakia horrek ez luke balioko. Kasu horretan, arreta baimena eman duen epailearengan jarri beharko litzateke».

Estebanek, zalantzarik ez

Beste elkarrizketa batean, EAJren diputatu Aitor Estebanek esan du ez duela inolako zalantzarik espioitza kasuen inguruan, eta berak ere susmoa duela inoiz zelatatua izan ote den: «Nire elkarrizketetako batzuk gero zenbait hedabidetan agertzen ziren oso egoera berezietan, adibidez, Rajoyren kontrako zentsura mozioaren garaian. Ziur nago oso abagune berezietan norbaitek erabaki duela jendea zelatatzea».

Estebani «sinesgaitza» begitantzen zaio entzuketak epaile baten baimenaz egin izana: «Auzitegi Goreneko epaile batek eman beharko zukeen baimena, baina entzuketak indibidualizatuak izan behar dira, eta gehienez hiru hilabetez egitekoak. Zail egiten zait pentsatzea entzuketak baimen horrekin egin direla».

Diputatu jeltzalearen aburuz, «onartezina» da espioitza hori, eta «gizarte osoak» kezkaturik egon beharko luke aferaren aurrean.


Summary: Osakidetza zigortu dute, 2021eko udan osasun zentroak ixteagatik. Langileen «negoziazio kolektiborako oinarrizko eskubidea urratzeagatik» kondenatu dute, eta SATSEk Osakidetzako Zuzendaritzaren «jarrera demokratikorik eza» salatu du.

SATSE sindikatuak ohar bidez jakinarazi duenez, Gasteizko Administrazioarekiko Auzien Epaitegiak Osakidetza kondenatu du 2021eko udan osasun zentroak ixteagatik, eta, horrekin, langileen «negoziazio kolektiborako oinarrizko eskubidea urratzeagatik». Izan ere, adierazi du sindikatuekin ez zela aldez aurretik negoziatu, ezta langileen ordezkariei erabakia jakinarazi ere.

Sindikatuak nabarmendu duenez, dagoeneko hiru epaik zigortu dute Osakidetza, langileen negoziazio kolektiborako oinarrizko eskubidea urratzeagatik, eta horrek «agerian» uzten du Osakidetzako Zuzendaritzaren «jarrera demokratikorik eza». SATSEren arabera, pandemiaren lehen olatuan ere urratu zen «negoziazio kolektiborako oinarrizko eskubidea», eta, orduan, Osakidetzari eskatu zioten «eskubideak urratzeari uzteko» eta sindikatuekin negoziatzeari «berriro» ekiteko.

2021eko azaroan ere kondenatu zuten Osakidetza, Mahai Sektorialean Erizaintzako Sindikatuarekin enpleguaren egonkortasunaren arloan lortutako akordioak «ez errespetatzeagatik», eta erakundea zigortu zuten adostutakoa betetzera, hau da, «egiturazko plantilla lanpostu finko berriekin handitzera». Horrela, Osakidetzak erizaintzako langileei ordaintzeko irizpideak ezartzeko «negoziazio aldi bat» ireki beharko du.


Summary: Gaurtik ez da nahitaezkoa maskara erabiltzea Hego Euskal Herriko ikastetxeetan. Eusko Jaurlaritzako protokoloak beste aldaketa bat ere badakar: burbuila taldeak errespetatu beharrik ez da egongo.

Aste Santuko oporretatik itzulita, bada nobedaderik Hego Euskal Herriko ikastetxeetan: maskara kentzeko aukera daukate ikasleek eta irakasleek. Izan ere, Espainiako Gobernuaren legedira egokituz, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak COVID-19ari aurre egiteko ikastetxeetan dituzten protokoloak aldatu dituzte, eta ia bi ikasturteren ostean, elkarren aurpegia ikusteko aukera izango dute aurrerantzean.

Ikasle eta irakasle guztiek izango dute maskararik gabe ibiltzeko aukera. Harago joan da Eusko Jaurlaritza, eta «oro har» ez erabiltzeko gomendatu die ikasleei. Ordea, zenbait kasutan janztea gomendatu dute erakundeek, hala nola zaurgarritasunen bat dutenen kasuan. Jaurlaritzak beste batzuei ere aholkatu die: positibo eman dutenei eta gaixotasunaren sintomak dituztenei. Halaber, gaur egun bezala, nahitaezkoa izango da eskola garraioan: Nafarroan, 3 urtetik gorako ikasleentzat eta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 6 urtetik gorakoentzat.

Maskarena ez da aldaketa bakarra: Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak hala aginduta, gaurtik ez dute burbuila talderik mantendu beharko eskoletan. Protokoloan jaso dutenez, maila guztietako ikasleek «beren artean sozializatzeko eta interakzioan aritzeko» aukera izango dute. Nafarroan, berriz, erabaki dute oraingoz burbuilei eustea.

Ikasleei eta irakasleei ez ezik, familiei ere eragiten die protokoloak: «oro har», irakasleen eta familien bilera guztiak aurrez aurre egin ahal izango dira; gurasoen elkarteak ikastetxeetako ohiko guneetan bildu ahal izango dira, baita prestakuntzak antolatu ere; eta familiek ikastetxera sartzeko aukera izango dute.


Summary: Mitxel Lakuntza: «Talka batera goaz; ez digute beste biderik uzten». ELA sindikatuak manifestazioak antolatu ditu Hegoaldeko hiriburu guztietan Maiatzaren Lehenerako, eta «beste pobretze fase bati aurre egitea» izango da protesta horien ardatza. Enpresa handien irabaziei gutxienez %25eko zergapetzea ezartzea proposatu du.

ELAko idazkari nagusi Mitxel Lakuntzak egungo jokaleku soziopolitikoaren inguruan sindikatuak egiten duen diagnosiarekin lotu du Maiatzaren Lehena. Ukatu egin du Ukraina izatea inflazio handiaren eragile bakarra, «gerra hasi aurretik ere» energia oso garesti zegoelako. «Eredua da arazoa, eta konponbidea ere bai», esplikatu du. Eta erantsi du langileek erosteko ahalmen gehiago ez galtzea izango dela ordezkaritza gehien duen euskal sindikatuaren zeregin nagusia. «Aurrerantzean ere grebak beharrezkoak izango digutu; ikusi dugu grebaren bidez baditugula lorpenak». Lakuntzaren sindikatuak Maiatzaren Lehenean erdigunean jarriko du soldatak behintzat KPIa bezainbeste igotzeko borroka.

ELAko idazkari nagusiak salatu du iruzur energetikoa egiten ari direla enpresa handiak, eta gobernuek beste alde batera begiratzen dutela. «Urkulluk, Txibitek eta Sanchezek ez dute ezer egiten enpresa handi horien etekinak ukitzeko, egiten dutena egiten dutela ere». Hori ikusirik, ELAk proposamen zehatz bat dauka: energiaren prezioei muga bat jartzea. Argindarra eta erregaia «herritarren eskubide gisa» hartu beharko lirateke, haren ustez. «Egingarria da», gaineratu du, prezioei mugak ezartzeari erreparatuta betiere.

Inflazioari eusteko eta aberastasuna hobeto banatzeko, langileek erosteko ahalmena gal ez dezaten berriro, erreforma fiskal baten beharra aipatu du Lakuntzak. Enpresen gaineko irabaziak gutxieneko %25eko tasa batekin zergapetu behar direla adierazi du. Europako Batasunean gutxieneko %15ekoa adosten saiatzen ari dira azken hilabeteetan, baina ELAko buruak uste du gutxienez %25 izan behar duela tasa horrek, «baliabide gehiago behar direlako egoera honetan». Trantsizio ekologikoak ere bere kostuak izango dituela azaldu du, gutxieneko tasa horri oinarria ematean.

Antolaketa, «inoiz baino gehiago»

Edonola ere, ELAk argi ikusten du «pobretze fase batean» daudela euskal langileak, «azken hamarkadan %10 galdu ostean erosahalmenean». Horregatik, esan du «langileak antolatuko» dituztela «inoiz baino gehiago», soldatak igo daitezen KPIaren arabera. «Uzten diguten bide bakarra da grebaren balioa. Gure esku dago borrokarako antolatzea. Sinatuta dauden itunetan, iazko inflazioa aplikatzen ari dira; esaten digute ezin dela, baina gertatzen ari da dagoeneko».

Lakuntzarentzat «lotsagarria da» agintariek KPIa ez ordaintzeko beste formula batzuk helaraztea, «enpresa handiek inoiz baino irabazi gehiago izan dituzten honetan». Hori dela eta, «hain zuzen, alderantzizkoa» egingo du ELAk; hau da, inflazioa bezainbesteko soldata igoerak eskatuko ditu. Greba deialdi batzuk egin dituzte sindikatuek, Arabako metalean eta zahar etxeetan, esaterako. «Talka batera goaz; ez digute beste biderik uzten», esan du Lakuntzak, epe laburrean egon daitezkeen lan gatazka gogorrei erreparatuz.

Manifestazioak

Beraz, soldata igoeren eta erosteko ahalmenaren arteko auzia ardatz jarrita egingo du Maiatzaren Lehena ELA sindikatuak. Hego Euskal Herriko hiriburu guztietan antolatu ditu manifestazioak, 11:30ean, Gasteizen salbu, 12:00etan izango baita Arabako hiriburuko martxa. Borrokan ari gara, prekaritatea buka dezagun izango da manifestazio horien leloa. Izan ere, ELAk kalkulatu du 541.600 langile prekario daudela Hegoaldean, eta garrantzia kendu dio lan erreformaren ondoren egon den finko-etenaren kontratuen hazkundeari, «horietako langile asko lanaldi partziala dutelako eta beste asko egun gutxitan aritzen direlako beharrean urte osoan».


Summary: Bilgune Feministak topagunea egingo du Oñatin, ekainaren 11n eta 12an. Aurten hogei urte bete ditu Bilguneak, eta egitarau zabala prestatu dute. Ekainera bitartean aurkezpenak egingo dituzte hainbat hiri eta herritan. Sarrerak salgai daude.

«Emakume, trans eta bollerook Oñatin ikusiko dugu elkar!». Euskal Herriko Bilgune Feministak mezu horren bidez aurkeztu du, gaur goizean, 2022ko Topagune Feminista: 20 urtez paradisuak erretzen... eztandak dardara gaitzala da aurtengo leloa. Izan ere, aurten hogei urte bete ditu Bilguneak, eta hori ospatzeko egitarau zabala prestatu dute, «ezinbestekoak diren hainbat gai landu eta Euskal Herriko eragileekin batera ekiteko».

Oñatin ez dira faltako, besteak beste, hitzaldiak, kontzertuak eta tailerrak. Larunbatean kontzentratu dituzte hitzaldi eta tailer guztiak, baina izango dira bertso saio bat, liburu aurkezpen bat eta film emanaldi bat ere. Gauean egingo dute ekitaldi nagusia; hura musikatzeko arduradunak Ginger —Zarauzko taldeak sortu du topaguneko abestia—, Ira, Chocolate Remix eta DJ Miau izango dira. Gune nagusia Oñatiko pilotalekua izango da.

Igandean, berriz, goizetik izango da martxan Nomadak Gaittun emakume sortzaileen azoka. Herri bazkariaren aurretik, pilota partida eta marianitada musikatua egingo dira, eta Anariren kontzertu batekin emango diote amaiera topaguneari.

Sarrerak eta aurkezpenak

Bilguneko kideek azaldu dutenez, «hilabete batzuk» daramatzate egitaraua prestatzen, eta «ospatzeko, elkartzeko, ikasteko, dastatzeko, dantzatzeko, jaso eta emateko» elkartuko dira. Sarrerak «Euskal Herriko hainbat txokotan» egongo dira salgai gaurtik hasita, 40 euroren truke; prezio merkeagoa ere egongo da aukeran (35 euro), baita «furgoparkingean» plaza gordetzeko bonua ere (5 euro). Sarrerak Internet bidez ere eros daitezke jada.

Topagunearen aurretik, hainbat aurkezpen egingo dituzte: apirilaren 29an Bilbon, 30ean Durangon (Bizkaia), maiatzaren 6an Pasai Antxon (Gipuzkoa), 7an Arrasaten eta Zarautzen (Gipuzkoa), 14an Errenterian (Gipuzkoa), 15ean Donostian, 21ean Gasteizen, eta 27an Iruñerrian. «Sarea elkartzea eta indarrak batzea» da haien helburua.


Summary: Sidenorrek Valentzian txatarra egiten duen enpresa bat erosi du. AMR Aguilar Metal Recycling enpresa bereganatu du euskal altzairugileak, «txatar horniduran segurtasuna» ekarriko diolako.

Sidenorrek erosketa bat egin du Valentzian, Sagunton txatarraren sektorean diharduen enpresa bat bereganatuta: AMR Aguilar Metal Recycling. Euskal altzairugintza taldearen asmoa txatar hornidura eta haren prezioa ziurtatzea da, bi aldagaiak oso aldakorrak baitira orain.

AMRk industriarako txatarra sortzen du, Saguntoko industria eremuan automobilgintzako zenbait fabrika handi daudela baliatuta. Txatar egilearen kokapena garraiorako ere egokia da, Saguntoko portutik 300 bat metrora dituelako lantegiak, eta bost kilometrora merkantzietarako tren terminal bat. Haren bidez bidal dezake txatarra Sidenorrera.

Hurrengo hiru hilabeteetan mamituko da salerosketa, eta haren zenbatekorik ez du jakinarazi Jose Antonio Jainagaren taldeak. Sidenorren arabera, «industriarako txatarra bezalako lehengai funtsezko baten horniduran segurtasuna» dakarkio erosketak.


Summary: Errusiak su etena iragarri du Azovstal altzairutegian gotortuta dauden zibilak ebakuatzeko. Errusiako armadak eta Donetskeko Herri Errepublikako errusiazaleek eraso ekintzak etengo dituzte gaur Mariupol hiriko altzairutegiaren inguruan. Ukrainako Gobernua «prest» dago korridore humanitario bat irekitzeko. Kremlinek AEBei eskatu die Ukrainari arma gehiago ez emateko, konponbide diplomatikoa aurkitzeko aukera «oztopatzen» duela argudiatuta.

Errusiak su etena iragarri du astelehen honetan Mariupol hiriko (Donetsk oblasta) Azovstal altzairutegian gotortuta dauden mila bat zibil —Ukrainako Gobernuak emandako datua da— ebakuatzeko. Errusiako Defentsa Nazionaleko koronel buru Mikhail Mizintsevek komunikatu baten bidez jakinarazi du. Haren esanetan, Errusiako tropak eta Donetsk Herri Errepublikako errusiazaleak «zentzuzko distantzia batera erretiratuko» dira, eta bide emango dute zibilak ebakuatzeko, «soldaduek aukeratutako norabide batean», zehaztu duenez.

Horiek horrela, Mizintsevek Ukrainako agintariei eskatu die zibilak «berehala» aska ditzatela. Ebakuazio plana gauzatzeko menia hiriko bozgorailuetatik iragarriko dute ordu erdiro, altzairutegiaren barruan dauden herritarrek entzun dezaten. Errusiako koronel buruak azaldu duenez, «Ukrainako aldea operazio humanitarioa hasteko prest dagoela baieztatzeko, bandera zuriak erakutsi beharko dituzte industriaguneko zenbait leku konkretutan». Ukrainako Gobernua «prest» dago korridore humanitario bat irekitzeko, baina, lehen ministrorde Irina Verextxukek ohartarazi duenez, alde bakarretik iragarritako korridore batek «ez du segurtasunik ematen».

Lehen aldia izango da Errusiak korridore humanitario bat irekiko duela Mariupolgo altzairutegian, trukean azpiegitura horren barruan dauden Ukrainako 2.000 bat soldaduak errenditzeko eskatu gabe. Mariupolen geratzen diren erresistentzia gune bakarretakoa da Azovstal altzairutegia; hamar kilometro koadroko industria eremu bat da, Europako altzairutegi handienetako bat, eta lurpean tunelak ditu, gainera. Moskuk azken asteotan ultimatum bat baino gehiago eman dizkie, baina ukrainarrek ez dituzte onartu. Bada, iragan ostegunean, Errusiako presidente Vladimir Putinek bertan behera utzi zuen oldartzea. Nolanahi ere, Putinek hurrengo egunean iragarri zuen «askatu» zutela hiri hori.

Bien bitartean, Kremlinek ofizialki AEB Ameriketako Estatu Batuei eskatu die Ukrainari arma gehiago ez emateko, Anatoli Antonov Errusiak Washingtonen duen enbaxadoreak jakinarazi duenez. Haren hitzetan, AEBek Kievi armak bidaltzea laguntza «onartezina» da Errusiarentzat, eta konponbide diplomatikoa aurkitzeko aukera «oztopatzen» du.

Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik, berriz, eskertu egin die AEBei, txio bidez, laguntza ematen duten estatuen artean «liderrak» izateagatik. Halaber, Zelenskik nabarmendu du Ukraina «bat eginda eta sendo» dagoela, eta Kieven eta Washingtonen arteko harremana «inoiz baino estuagoa» dela. Horren harira, Antony Blinken AEBetako Estatu idazkaria eta Ukrainako presidentea gaur goizaldean batzartu dira, Kieven, eta Blinkenek ziurtatu du datorren astean diplomazialari estatubatuarrak Ukrainara itzuliko direla; Lviven (mendebaldea) izango dira lehendabizi, eta ondoren Kievera helduko dira. Blinkenek, gainera, esan du Ukraina gerra «irabazten» ari dela, eta Errusia, «galtzen». Putinentzat, ostera, Mendebaldea da «galtzailea», ez dutelako lortu errusiarrak zatitzerik.

Jokaleku horretan, NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterres Putinekin elkartuko da bihar, Moskun, eta Zelenskirekin ostegunean, Kieven. Guterresek Pazko ortodoxorako proposatutako su eten orokorrak ez du arrakastarik izan.

Errusia Ukraina hego-ekialdea gogor bonbardatzen ari da gaur ere, Donbass eskualdea «askatzeko» helburuz. Ukrainako agintariek salatu dute eskualde horretatik kanpo Errusiako tropek Ukrainako erdiguneko eta mendebaldeko bost tren geltokiri eraso egin diotela. Errusian bertan, berriz, sute bat izan da erregai biltegi batean, Briansken, Ukrainako mugatik 150 kilometrora. Kremlin gertakaria ikertzen ari da oraindik.


Summary: Jaurlaritzak plan bat aurkeztu du haurren eta nerabeen kontrako indarkeriei aurre egiteko. Haurren eta nerabeen kontrako indarkeriari aurre egiteko euskal estrategia (2022-2025) aurkeztu dute gaur, Gasteizko Europa jauregian. Estrategia «aitzindaria» gisa aurkeztu dute.

Eusko Jaurlaritzak Haurren eta nerabeen kontrako indarkeriari aurre egiteko euskal estrategia (2022-2025) aurkeztu du gaur, Haurren Tratu Txarren Aurkako Nazioarteko Egunean. Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak eta Ainara Canto EDE fundazioko aholkularitza eta ikerketa sozialeko arduradunak aurkeztu dute plana, Gasteizko Europa jauregian. Sailburuak aurreratu du helburu hauek izango dituela estrategiak: «Haur eta nerabeenganako indarkeria mota guztiak prebenitzea; gerta daitezkeenak azkarrago detektatzea; garaiz esku hartzea; haur eta nerabeei behar duten arreta eta babesa ematea; eta, ahal den neurrian, eragindako kalteak konpontzea». Artolazabalek nabarmendu duenez, estrategia «aitzindaria» da; izan ere, Europako «oso herrialde gutxik» dute antzeko estrategiarik.

Estrategia prestatzeko prozesu parte hartzailearen koordinatzaile nagusia izan da Canto. Hala, hurrengo lau urteetarako plan estrategikoak aurreikusten dituen lan ildo nagusiak zehaztu eta aurrera begira izango dituen lau ardatz nagusiak aipatu ditu.

Lehenengo ardatza gazteen eta nerabeen eskubideen sustapena eta prebentzioa izango da. Horretarako, Cantok nabarmendu duenez, funtsezkoa da «tratu onaren kultura, erantzukidetasuna eta ingurune seguruak sustatzea», besteak beste. Bigarren ardatzaren helburua zera da, indarkeria kasuak edo indarkeria arriskua garaiz atzematea, «haien eragina gutxitzeko», Cantok azaldu duenez. Arreta integrala bermatzea du helburua hirugarren ardatzak, indarkeria egoeran dauden adingabeei laguntzeko, babesteko eta konpontzeko beharrei erantzuteko. Azken ardatz nagusia hainbat erakunde eta gizarte eragileren arteko lankidetza hobetzea izango da; horrela, «erantzunen eraginkortasuna hobea» izango dela zehaztu du sailburuak.

44 ekintza

Esparru horretan, Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak 44 ekintza aurreikusten ditu 2022rako, lau ardatz estrategikoetan jasotako jarduera ildoetatik 53ri erantzuteko. Artolazabalek esplikatu duenez, prestakuntza ikastaroak, profesionalen topaketak eta kirolean haur eta nerabeei sexu jazarpena eta abusua prebenitzeko programak antolatuko dituzte, besteak beste.


Summary: Nafarroako zahar etxeetako langileek grebara deitu dute asteazkenerako. LAB, ELA, UGT eta CCOO sindikatuek 2024ra arteko epea eman diote patronalari helburuak betetzeko.

Nafarroa osoko lan hitzarmenaren alde, asteazkenerako eta maiatzaren 14rako grebara deitu dute LAB, ELA, UGT eta CCOO sindikatuek. Zahar etxe publikoak, doakoak eta unibertsalak exijitzeko elkarretaratzea eginen dute asteazkenean, 12:00etan, Iruñean, Julian Gaiarre kalean dagoen zahar etxearen ondoan. Aurrerapauso «handiak» egin dituztela azaldu du Joseba Pagola LAB sindikatuko kideak: «Langileen ikaragarrizko lanari esker, plataforma berritu bat bidali diegu Nafarroako Gobernuari eta patronalei. Horrek aukera emango die 2024ra arte helburuak betetzeko». Horrez gain, esan du patronalek ez dutela eskakizunak ikusteko aukerarik izan, eta datozen asteetan aztertuko dituztela.

«Zaintza profesionalizatu gehienak enpresa pribatuen esku daude, eta horiek etekin ekonomikoa lehenesten dute», salatu du Leire Arzuagak, LAB sindikatuko kideak. Horrez gain, salatu du lan baldintzak «oso txarrak» direnez «ezinezkoa» dela «kalitatezko arreta» ematea.

Langileak 70 egoitzatan baino gehiagotan sakabanatuta daude, eta hitzarmenak 4.500 langile baino gehiagoren lan baldintzei eragingo die. Kalitatezko kontratazioak izateko, soldata duinak bermatzeko, ratioak handitzeko eskatzen dute. Baita aldi baterako kontratuak eta kontratu partzialak baztertzeko ere. Horrez gain, segurtasun eta babes neurri eraginkorrak exijitzen dituzte.

Horrekin batera, asteazkenean sinadurak bilduko dituzte, 17:00etatik 19:00etara, Karlos III.aren etorbidean, eta maiatzaren 14an 12:00etan Iruñeko autobus geltoki zaharretik aterako den manifestaziora deitu dute.


Summary: Errusiaren aldeko pintaketak egin dituzte Ukraina-Euskadi elkartearen biltegi batean. Lezamako biltegian azaldu dira mezuok. Z letra eta mailua eta igitaia marraztu dituzte, gorriz. Jaurlaritzak gaitzetsi egin ditu pintaketak.

Eusko Jaurlaritzako Migrazio eta Asilo zuzendari Xabier Legarretak jakinarazi du Errusiaren aldeko pintaketak azaldu direla Ukraina-Euskadi elkartearen biltegi batean; Lezaman (Bizkaia), zehazki. Legarretak sare sozialen bitartez zabaldu du informazioa, eta gogor gaitzetsi du gertatutakoa. Salatu du pintaketen egileek beren «izaera faxista» utzi dutela agerian horrela, «beren buruak antifaxistatzat jo arren».

«Hala esnatu da gaur Ukraina-Euskadi elkartearen Lezamako biltegia», idatzi du Legarretak, argazki bat erantsita. Irudian ikus daiteke Z letra dagoela pintatua, gorriz –Ukrainako gerran hainbatetan baliatu da letra hori Errusiaren erasoaldiari babesa adierazteko–. Ikur komunistak ere pintatu dituzte, argazkian ikusgai denaren arabera.


Summary: Sophie Istillartek futbola utziko du 26 urterekin. Athleticek lehen taldean duen Ipar Euskal Herriko jokalari bakarra da Istillart. Bi urte egin ditu zuri-gorriz jantzita, eta belauneko lesio larri batetik osatzen ari da orain.

Sophie Istillartek (Baiona, 1996) ez du futbolean jokatzen jarraituko. Gaur egun Athleticen lehen taldean jokatzen duen Ipar Euskal Herriko futbolari bakarrak 26 urte eskas ditu, baina, urtarrilaren 16an belaunean izandako lesio larri bat tarteko, futbola uztea erabaki du. Levanteren aurka izan zen, Bunyolen (Valentzia, Herrialde Katalanak). Istillarti martxoaren 2an egin zioten ebakuntza, eta, Athleticen arabera, osatze prozesua arazorik gabe doa aurrera. Jokalariak bihar emango du prentsaurrekoa Lezaman, 13:00etan, erabakia hartzera behartu duten arrazoiak azaltzeko.

Izan ere, iaz BERRIAk egin zion elkarrizketan, Istillartek Athleticen «urte asko» egiteko nahia erakutsi zuen: «Hala nahiko nuke. Jokalariok ditugun baldintzengatik, klubean dagoen familia giroarengatik eta, gustura banago, ez dudalako atsegin aldatzen ibiltzea. Zortzi urtez jokatu nuen Bordelen, adibidez», azaldu zuen ordukoan. Kapitain ere izan zen zen hango taldean.

Baionako jokalaria zortzi urterekin hasi zen futbolean jokatzen, Hendaian (Lapurdi); Irunen (Gipuzkoa) ere jokatu ostean, Bordelera joan behar izan zuen bere ibilbidearekin segitzera, Frantziako Lehen Mailara. Erdilaria 2020. urteko udan fitxatu zuen Athleticek. Klubak eskerrak eman dizkio Istillarti «bere inplikazioagatik eta konpromisoagatik, eta zorterik onena opa dio bere hurrengo proiektuetan».


Summary: LABen arabera, larunbatean Zaratamon hildako emakumea lanetik etxera zihoan. Auto istripua 06:00etan gertatu zen, Zaratamotik Urduñarako norabidean. 36 urte zituen emakumeak. Sindikatuak salatu duenez, «gaueko txanda amaitzean, nekea arrisku faktore garrantzitsua da». Urte hasieratik Euskal Herrian hil den 21. langilea da.

Larunbatean Zaratamon (Bizkaia) hildako 36 urteko emakumea in itinere istripu batean hil zen, Artiach enpresan gaueko txanda amaituta etxera zihoala. Hori salatu du gaur LAB sindikatuak. Urte hasieratik Euskal Herrian hil den 21. langilea da.

Istripua 06:00etan gertatu zen, Zaratamon, Urduñarako norabidean. Auto batek eta furgoi batek talka egin zuten; furgoiko gidaria ere zauritu zen, eta Galdakaoko Ospitalera eraman zuten.

LABek salatu duenez, «lanetik etxera zihoala gertatutako istripua izanik, Lan Ikuskaritzak ez du bere horretan ikerketarik irekiko, eta trafiko istripu arrunt bat balitz bezala kudeatuko dutelakoan gaude». Sindikatuak, ordea, argi utzi nahi izan du «in itinere istripuak, lan istripuak izaki, kontrolagarriak direla neurri handi batean».

Haien arabera, larunbateko istripuak erakusten ditu gisa horretako istripuak eragiten dituzten kausa bat baino gehiago: «Goizeko 6:00etan gertatu zen, gaueko txanda amaitu eta gero. Gaueko txanda amaitzean, nekea arrisku faktore garrantzitsua da. Ba al dago arrisku faktore garrantzitsu hori enpresaren arrisku ebaluaketan identifikatua? Integratu al da neurri prebentiborik hori kontrolatzeko? Ba al du enpresak mugikortasun planik?», galdetu dute. Gehitu dute behin-behineko kontratua zuela hildakoak.

Osalani eskatu diote jar dezala abian in itinere istripuak kontrolatzeko kanpaina, eta mugikortasun planak integratu ditzala lehenbailehen, «neurri horien integrazioak in itinere istripuen indizea neurri handi batean kontrolatuko lukeelako».

Artiacheko LAB, ELA eta ESK sindikatuek mobilizazioa egingo dute bihar, 13:00etan, Orozkoko (Bizkaia) enpresaren aurrean.


Summary: Iratxe Ansa, Ignacio del Moral, Lucia Lakarra eta Dimegaz, Max sarietarako hautagaiak. Arte eszenikoen Max sarien arduradunek hogei kategorietako finalisten berri eman dute. Ekainaren 6an banatuko dituzte sariak, Menorcan.

Euskal Herriko sei artista eta konpainia izendatu dituzte SGAE fundazioak antolatutako Espainiako Arte Eszenikoen 25. Max sarietarako. 65 finalista hautatu dituzte, eta datorren ekainaren 6an egingo dute sari-banaketa ekitaldia, Menorcako Mao hiriko Antzoki Nagusian (Herrialde Katalanak).

Ignacio del Moral antzerkigilea moldaketarik onenaren kategorian izendatu dute, Arriaga antzokiak ekoitzitako El viaje a ninguna parte obrarengatik. Lucia Lakarra, berriz, emakumezko dantzaririk onenaren sarirako hautagaia da, In the Still of the Night ikuskizunean egindako lanagatik.

Iratxe Ansa koreografoa ere izendatu dute, koreografiarik onenaren sarirako, CreAcción emanaldiagatik. Sandra Ferrus aktoreak bi izendapen izan ditu: egile berririk onenaren eta emakumezko aktorerik onenaren sarietarako hautagaia da, berak sortutako La panadera obraren bidez.

Artista horiez gain, Dimegaz konpainia ere sari baterako hautagaia da: kaleko ikuskizunik onenaren kategorian izendatu dute haien Harria herria. Bestalde, Anita Maravillas eta Portal 71 konpainien Kotondarrak txotxongilo ikuskizuna haur eta gazteentzako lanik onenaren sarirako hautagaia da.


Summary: Sirena eta kanpai hotsek Gernika hartu dute, bonbardaketa gogoan. Gaur 85 urte dira Gernika bonbardatu zutela. Urteurrenaren harira, hainbat ekitaldi antolatu dituzte gaurko: lore eskaintza bat eta «bizirik atera zirenen omenezko bazkaria», besteak beste. Azken urteotako ohiturari eutsita, lau minutuko isilunea egin dute arratsaldean.

1937ko apirilaren 26a. Iltzatua data, eta itxi gabea orbaina, halabeharrez, zauriaren sakona hain handia izanik. 85 urte joan dira Alemaniako Condor eta Italiako Aviazzione legioen hegazkinek Gernika (Bizkaia) bonbardatu zutenetik. Suntsitua utzi zuten herria, erraustua. Iragan dira urteak, baina, hala eta guztiz ere, oroitzak ez dira iraungi. Urteurrena baliatuta, herritarrek eta erakundeek hainbat ekitaldi antolatu dituzte gertaturikoa gogora ekartzeko.

Bonba hotsak eta isiluneak: biak ala biak dira protagonista gaur, orain 85 urte Gernikan jasandakoak orainera ekartzeko. Hain zuzen, orain minutu gutxi egin dute kanpai eta sirena hotsen ohiko ekitaldia. Soinuok aditu dira herrian, bonbardaketa hasi zen momentua oroitzeko. Ondotik, herritarrek lau minutuko isilunea egin dute.

Hildakoen omenezko lore eskaintza egin dute kanposantuan. Hainbat agintarik hartu dute parte: besteak beste, Eusko Jaurlaritzako Iñigo Urkulluk, Bizkaiko ahaldun nagusi Unai Rementeriak eta Denis Itxaso Espainiako Gobernuaren ordezkariak. Hain zuzen ere, Espainiako Gobernuak lehenengoz bidali du ordezkaritza bat Gernikako bonbardaketa gogoratzeko ekitaldira. Halaber, Jaurlaritzak gonbidaturik, Ukrainako enbaxadako lehen idazkari Sergii Solovey ere Gernikan da gaur.

Madrilek Gernikako bonbardaketa kondenatu izana goraipatu du Urkulluk; zehaztu du «pauso garrantzitsua» dela Espainiako Gobernuak horri loturik berriki emandakoa. Dena dela, erantsi du urrats gehiago ere egin beharko direla etorkizunean, «egian oinarritutako memoria bat eraiki nahi bada». Izan ere, lehendakariak salatu du oraindik ere «gezurrak» daudela 1936ko gerraren gainean.

Ikusi gehiago: Inork oroitzen ez zituen 269 gaixo

Goizez ere izan da ekitaldirik herrian. Bonbardaketa izan zenean Gernikako alkate zen Jose de Labauria omendu dute, besteak beste, Gernika-Lumoko Udalak antolaturiko programaren barrenean. Ondotik, Bakearen eta Berradiskitzearen Aldeko Sarien banaketa ekitaldia egin dute, eguerdian. Lizeo antzokian izan da, eta Gernikako Kultura eta Bakearen XXXII. Nazioarteko Jardunaldien parte da. Besteak beste, Europaguneak, Ehugunek, Hegoa Unibertsitate Institutuak eta EHUk antolatu dituzte jardunaldiok, udalarekin elkarlanean. Atzo hasi ziren, eta bihar izanen dute amaia. Gainera, elkarrekin bazkaltzeko deia egin dute herrian: «Bonbardaketatik bizirik atera zirenen omenez», bazkari herrikoia izan dute Jai Alai pilotalekuan.

Ordukoa, gaur

Denboraren joanarekin batera, Gernikako bonbardaketa oroitzeko askotariko ekinbideak sortu dira Euskal Herrian. Kantuak ere sortu izan dira haren harira, eta, hain zuzen ere, musika doinuz ondutako lan baten berri eman dute orain. Bonbardaketa gogoratzeko obra sinfoniko bat sortu du Aitor Etxeberriak: Gernika 85. Ekainaren 30ean estreinatuko dute, Bilboko Euskalduna jauregian, eta Bilboko Orkestra Sinfonikoa, Gaudeamus korala eta Evelyn Glennie perkusionistarekin izanen dira agertokian.

Munitibar ere gogoan

Ez da Gernikakoa gaurko 85. urteurren bakarra. Munitibarren (Bizkaia), Kondor Legioak gaurko egunez Gerrikaitz eta Arbatzegi hirigunean eginiko erasoa gogoratuko dute. Frontetik erretiratzen ari ziren gudariei eta iheslariei tiroz eta bonbaz ekin zieten, eta 11 pertsona hil eta bederatzi zauritu zituzten.

Gaur, 18:30ean, biktimak omenduko dituzte Herriko plazan, Ahaztuen Oroimena elkartearekin batera eginiko ekitaldian.


Summary: Santi Leoneren 'Liztor mutanteak': fikzio ziztadak errealitateari. Pertsonaien ihes egiteko nahiak, frustrazioak, erabakiak eta damuak dira hamar narrazioetan errepikatzen diren gaiak. Fikziozko lehen lana du.

Bi saiakera liburu eta hamaika artikulu idatzi ditu Santi Leonek urteotan. Orain, baina, lehen aldiz heldu dio fikzioari, eta hamar narrazio bildu ditu Liztor mutanteak (Susa) ipuin liburuan. Egileak azaldu duenez, narrazioak errealitatean kokatzen dira, «baina pertsonaiak maiz saiatzen dira ihes egiten errealitate horretatik, pop erreferentzien, literaturaren, irudimenaren bidez». Leire Lopez Susako editoreak lagunduta aurkeztu du Leonek bere lana.

«Ipuinetik ipuinera errepikatzen diren gai batzuk» badirela azaldu du idazleak: «Frustrazioak, erabakiak —hartutakoak eta hartu gabekoak—, damuak...». Halere, «motiboei edo giroari dagokionez», bi multzotan sailka litezke narrazioak: batetik, literaturaren ingurukoak, eta bestetik, harreman afektiboei buruzkoak. Dena den, harremanei buruzkoetan literaturak ere baduela pisua zehaztu du, eta alderantziz. Banaketa hori ez baita erabatekoa, Lopezek ere ñabartu duenez: «Izan ere, literaturari lotuago dauden ipuinetan ere ageri dira harreman interpertsonalek sortutako ajeak, eta giza harremanak nagusi diren askotan dago literatura edo fikzioa tartean, libururen bat irakurtzen ari delako pertsonaiaren bat, edo superheroiekin obsesionatuta dagoelako, edo dena delakoa».

Pertsonaiak errealitatetik ihes egiten saiatu bai, baina normalean ez dutela lortzen argitu du Leonek, eta hortik frustrazio sentsazioa. «Eta gero, batez ere literaturari buruzko ipuinetan, egoera batzuk ez dira guztiz errealistak». Adibiderako, aipatu du Neguko bidaia ipuinean, itzultzaile batek eleberriak idazten dituela, baina plagioak ateratzen zaizkiola beti, nahi gabe. Edo Erabakia ipuinean, gizon batek erabakitzen duela erabakirik ez hartzea, eta erritmo finko baten araberakoa dela beti bere bizitza. «Beraz, errealitatea bai, baina ez dira beti egoera nahitaez guztiz errealistak, edo errealitatetik pixka bat eskapatzen diren egoera batzuk ere badira. Eta maiz errealitate hori pertsonaiek fikzioaren arauen arabera interpretatzen dute». Esaterako, Liztor mutanteak ipuinean, pertsonaiak fantasia bat sortzen du bere buruan, eta film erromantikoen zein zientzia fikziozkoen arauak hartzen ditu aintzat horretarako.

Ipuinotako beste hainbat pertsonaia zerrendatu ditu Lopezek, tartean, eritasunak erauzitako lo orduetan largabistarekin pareko bizilagunak nola idazten duen behatzen duen andrea, maitalearen etxetik seme txikia dagoen ospitalera lasterka doan gizona, gaztetan idatzitako ipuinak betirako markatu duen idazlea, superheroien unibertsoei, porno atariei eta maitasun perfektuei jarraiki dabilen artikulugilea... «Haietako asko daude hartutako erabakien eta, batik bat, hartu gabekoen mende, aitortu gabeko fantasiak eta zama diren bizi puskak gainetik astindu nahian».

Teknikak eta erreferentziak

Sergi Pamiesek elkarrizketa batean esandakoa gogorarazi du Leonek; idazle katalanak azaldu zuen «hiru hornitzaile» izaten zituela ipuinak idazteko: memoria, irudimena eta errealitatea. «Nik uste dut antzeko hornitzaileak izan ditudala. Igual memoria ez hainbertze, baina egoerak asmatzeko, niri gertatutako pasadizoak kontuan izan ditut maiz, eta gero, hortik, erabat fikziozkoa den kontakizun bat egin dut». Liburua ez dela autobiografikoa argitu du, nahiz eta beretik ere baduela gehitu duen. «Ingurukoek segur aski ezagutzen dituzten pasarte, egoera edo paisaia aunitz ikusiko dituzte». Adibiderako, aipatu du oporretako hiriak edo pasadizoak ageri direla ipuin batzuetan.

Halaber, narrazioetan teknika ezberdinak erabiltzen saiatu dela azaldu du, eta, hala, batzuetan lehen pertsona eta beste batzuetan hirugarrena erabili duela, istorio batzuk linealagoak direla eta beste batzuk saltoka dabiltzala, edota batean urte batzuetako istorio bat eta beste batean arratsalde batekoa kontatu dituela. Lopezen iritziz, haren «estiloak batzen ditu ipuin guztiak. Diskurtsoa antolatzeko modu berea du idazleak, sintaxia josteko, hitzak aukeratzeko modu propioa». Akotazioen eta umorearen erabilera ere nabarmendu ditu. «Eta mundu erreferentzial bat, zonbiek, superheroiek, film batzuek osatutakoa». Horren harira, erreferentzia kutunak sartzeko joera duela aitortu du idazleak, bai pop mundukoak —Deadpool, Green Lantern...—, baita zenbait poetarenak ere —T.S. Elliot, besteak beste—.


Elon Muskek Twitter erosi du

Summary: Elon Muskek Twitter erosi du. Tesla auto elektrikoen jabeak 40.000 milioi euro ordaindu ditu konpainiaren truke. Twitterren akziodun nagusia zen hilabetearen hasieratik; orain, berea da konpainiaren kontrola.

Berea da, azkenik. Munduko pertsonarik aberatsenak, Elon Muskek, Twitter konpainia erosi du, 44.000 milioi dolar ordainduta –40.000 milioi euro dira hori–. Administrazio kontseiluak onartu egin du enpresariak eginiko lehenbiziko eskaintza. Hala, aurrerantzean Muskena izanen da txori urdinen gaineko kontrola.

Jakina zen Elon Muskek zer asmo zuen. Hitzez ez ezik, eginiko erosketetan ere agerikoa zen helburua. Twitterren akzioen %9,1 bereganatu ditu azken asteotan. Are, behin hori lorturik, konpainiaren kudeatzaileek eskaini egin izan diote administrazio kontseiluan parte hartzea. Ordea, Muskek ez zuen aski horrekin; kontrol osoa bereganatzea izan du desio prozesua abiatu zuenetik.

Ikusi gehiago: Iker Aranbururen 'Bakarrizketa' zutabea: Bateria berriak txori urdinari

Gainera, enpresaburuak argiki azaldu du zer lortu nahi duen: «Mundu osoko adierazpen askatasunaren plataforma» bihurtu nahi du Twitter, erosketa akordioa erdietsi aurretik eginiko adierazpenen arabera.

Hain zuzen, antzeko mezua iradoki du dagoeneko berea den sare sozialean. Honela dio: «Espero dut nire kritikari gogorrenak ere Twitterren gelditzea, horrek esan nahiko baitu adierazpen askatasuna dagoela»

Elon Muskek konpainia erosteko eginiko proposamenean jasotakoaren arabera, enpresariak tituluko 54,2 dolar ordaindu beharko dizkio, dirutan, Twitterren akziodun bakoitzari.


Summary: Jagoba Arrasatek kantu bidez errepasatu du bere bizitza, eta miresmena eragin du. Osasunako entrenatzaileak 'Kantu bat gara' ikuskizunean parte hartu du Iruñean, eta hainbat musikariri erreferentziak eginez errepasatu du bere bizitza: «Esan zuen aspaldi Tijuana In Bluek, eta nik eta nire familiak pentsatzen dugu igual: 'joder qué bien se está en esta capital'».

«Kaixo, Gaiarre; ez dago besterik, so edo arre, piszinara egingo dut salto hala ere, urik dagoen jakin gabe». Jagoba Arrasate Osasunako entrenatzaileak horrela hasi zuen igandean bere bizitzako kantua, Iruñeko Gaiarre antzokian. Bera izan zen Jon Maiaren Kantu bat gara ikuskizunaren emanaldiko sorpresa nagusia. Ez da ohikoa futbolaren munduko pertsonak euren ingurunetik kanpo ikustea, baina Arrasatek beste behin erakutsi du horretarako ez duela beldurrik; aurrez ausartu izan da jendaurrean bertsotan egiten ere.

Hainbat talde eta abestiri erreferentziak eginez, bere bizitzari errepasoa egin zion Osasunako entrenatzaileak. Pello Ramirezen Sahatsaren loa abestia oinarri hartuta, Berriatuatik (Bizkaia) Iruñerako bidaia egin zuen, Delirium Tremensetik Barricadarakoa. Sareetan hainbat erabiltzailek goraipatu dute Arrasateren parte hartzea: «Horrelako entrenatzaile gehiago nahi eta behar ditugu. Gora Jagoba Arrasate!», idatzi du batek.

Arrasate ez zen Maiaren ikuskizuneko gonbidatu bakarra izan, eta oholtzara igo ziren Amane Sancet, Amets Arzallus eta Pello Reparaz ere.

'Boga-boga'-tik 'No hay tregua'-ra

Arrasatek, Gaiarreko oholtza gainean, aita izan zuen gogoan lehenik: «Aita mutrikuarra izaki, Delirium Tremens zer den badaki. Hiru aeroplano pasau, ta bat itsasora jausi. Umetan, gauetan, kostaldeko taldea izaten zen nagusi. Gabon eta ondo lo egin Jagoba, gaur Hiru aeroplano eta bihar Boga-boga». Jarraian, ama: «Berriatuarra bera, Lea-Artibaikoa goitik behera. Harek egiten zuen Argoitia anai-arreben aldeko aukera: berriz etorriko zera, Ondarroako kaiera».

Arrasatek haurtzarotik izan zuen futbola gertu: «Berakruz ikastolan, Markinan, lehen golak, baita ere lehenengo koplak. Luis Baraiazarrarekin, Aitxe Luis guretzat. Berari egiten genion kasu, berari esker deskubritu genuen Ama begira zazu». «Gazte errebelde garaia» oroitzeko, berriz, Su Ta Gar baliatu zuen entrenatzaileak: «Esaten genuen: eibartar hauek arrazoia daukate, edozertarako, jo ta ke irabazi arte». Baita Negu Gorriak ere: «Miresmena, batetik korroska, bestetik errena, ondoren iritsi zitzaigun pena. Urte batzuk geroago konturatu ginen gurea zela garaipena». Geroago iritsi zen Gatibu: «Alex [Sardui] eta bere lagunak testigu. A ze parie, Euritan dantzan eta Alkondarie».

Gazte garaiak atzean utzita, aita izateko unea heldu zitzaion. Hiru seme-alaba ditu Arrasatek: «Iritsi zen Pirritx eta Porrotxen txanda, haiekin pasa ditugu ordu pila. Pupu, Lore eta patata tortilla».

Berriatukoaren entrenatzaile ibilbidean, oraingoz, Iruñea izan da geltokirik arrakastatsuena. Osasunarekin emaitza bikainak lortu ditu, eta duela gutxi luzatu du kontratua 2024. urtera arte: «Esan zuen aspaldi Tijuana In Bluek, eta nik eta nire familiak pentsatzen dugu igual: joder qué bien se está en esta capital». Sadar da horretarako gakoetako bat: «Ze pasada, topera jartzen dutenean Barricada, atsedenalditik bueltan, aurkariak jartzen dira txarrenean, No hay tregua entzuten dutenean».

Amaitzeko, ikuskizunean parte hartzeko erronkak urduri jarri zuela aitortu, eta eskerrak eman zizkion Maiari: «Azken batean, kantu bat baino ez gara». Txalo zaparrada batekin eskertu zion errezitala Gaiarren bildu zen publikoak.


Summary: Bertan behera utzi dute Texasen egitekoa zen emakumezko latino baten lehen exekuzioa. Melissa Lucio du izena, eta duela hamalau urte 2 urteko alaba hil izana egotzita zegoen heriotzaren korridorean. Eskertuta agertu da: «Eskertzen dut epaimahaiak bizitzeko eta nire errugabetasuna frogatzeko aukera eman izana».

Texasko Apelazio Penaleko Auzitegiak bertan behera utzi du asteazken honetarako programatuta zegoen Melissa Lucio presoaren exekuzioa. Duela hamalau urte 2 urteko alaba hil izana egotzita zegoen heriotzaren korridorean, eta, exekuzioa gauzatzekotan, Texasen heriotzaren korridorean exekutatutako lehenengo emakumezko latinoamerikarra izango litzateke.

Azkenean, baina, Texasko Apelazio Penaleko Auzitegiko epaileek galdegin dute Camerongo konderriko gorteak kontuan har ditzan 52 urteko emakumearen abokatuek aurkeztutako ebidentzia berriak. Dokumentu horietan, abokatuek adierazi dute 2 urteko haurra garuneko lesio baten ondorioz hil zela; hots, bi egun lehenago eskailera batzuetatik erorita izan zuen istripuaren ondorioz. Halaber, Lucioren ordezkariek nabarmendu dute epaiketa egin zenean hainbat «froga akastun» aurkeztu zirela, eta froga horiek eragin zuzena izan zutela epaimahakideen erabakian. Gainera, salatu dute deklarazioetan irregulartasun ugari ere izan zirela, eta Lucio errudun izendatzeko «presionatu» zutela.

Erabakiaren berri izatean, komunikatu bat zabaldu du Luciok. Esker hitzez mintzatu da: «Eskertzen dut epaimahaiak bizitzeko eta nire errugabetasuna frogatzeko aukera eman izana». Alabari ere zuzendu zaio komunikatu horretan. «Mariah nire bihotzean dago gaur eta beti», esan du. The Innocence Project erakundearen bitartez zabaldu du oharra. «Zigor bidegabeak eragozteko» lan egiten duen erakunde bat da, eta urtarrilaz geroztik ordezkatzen du Lucio.

199 preso heriotzaren korridorean

Kaliforniaren eta Floridaren ondoren, AEBetan heriotza zigor gehien duen hirugarren estatua da Texas. Death Penalty Information Center irabazi asmorik gabeko erakundearen arabera, oraintxe 199 preso daude Texasko heriotzaren korridorean. Horietako bat da Melissa Lucio, eta biharko aurreikusita zegoen hilketa gauzatuko balitz, Texasen heriotza zigorraren ondorioz hildako lehenengo emakumezko latinoamerikarra izango litzateke.

Innocence Project AEBetako Exonerazioen Erregistro Nazionaleko datuen arabera, 1989az geroztik 258 emakume salbuetsi dituzte heriotza zigorretik. Gainera, azken hiru hamarkadetan exekutatuak izatetik salbuetsi dituzten emakumeen %71 gertatu gabeko delituengatik kondenatu dituzte.


Summary: Eider Rodriguezek irabazi du 2021eko 111 Akademia saria. 'Eraikuntzarako materiala' bere aurreneko nobelarekin jaso du aitorpena idazleak. Euskal Herriko irakurleek ematen dute sari hori, eta ekainean egingo dute hura banatzeko ekitaldia.

«Irakurlea etsipenaren eta oroiminaren arteko eremu lausora daraman literatur lan ederra. Idazkera neurtua eta neurritsua. Estilo aparta. Hunkigarria da ikustea zer-nolako eragina izan zuen aitaren heriotzak protagonistarengan, eta zein ondo azaltzen dion hori irakurleari. Sakonera handiko erauzte psikologikoa. Protagonistak bere aita definitzen duen moduan definituko du akaso hainbatek nobela hau: gazia eta mingotsa. Zalantzarik gabe, maisulana». Halaxe laburtu dituzte 111 Akademiako kideek euren urteko saria Eider Rodriguezen Eraikuntzarako materiala (Susa) liburuari emateko arrazoiak. Hura izendatu dute iaz argitaratutako libururik gogokoena, eta ekainean jasoko du saria Rodriguezek (Errenteria, Gipuzkoa, 1977), jendaurreko ekitaldi batean.

Iazko azaroan aurkeztu zuen nobela idazleak; genero horretako haren estreinako lana da. Denbora luzez alkoholarekin arazoak izan dituen gizon baten eta haren alabaren arteko harremana du ardatz, eta askotariko materialak harilkatuz dago eraikita kontakizuna. «Uste dut urte asko daramatzadala liburu hau idazten; bestela, ez dut ulertzen nola etorri zitzaidan horrela. Are, baliteke aurrez beste gauza batzuk idatzi izana liburu hau idaztera ausartu ez naizelako», kontatu zion egileak BERRIAri urtarrilean, besteak beste.

Saria zeini eman hautatzeko, hiru bozketa txanda egin dituzte 111 Akademiako kideek —212 dira guztira orain, eta horietako 127k hartu dute parte 2021eko sariduna hautatzeko saioetan—. Azken bueltan, Itxaro Bordaren Euri zitalari esker eleberriaren eta Rodriguezen Eraikuntzarako materiala-ren artean bozkatu dute.

26. aldia du aurten sariak. Azken urteetan, hauek izan dira hura jaso duten idazleak eta lanak: Pello Lizarralderen Argiantza (Erein), Karmele Jaioren Aitaren etxea (Elkar), Harkaitz Canoren Fakirraren ahotsa (Susa), Uxue Alberdiren Jenisjoplin (Susa), Kirmen Uriberen Elkarrekin esnatzeko ordua (Susa), Katixa Agirreren Atertu arte itxaron (Elkar) eta Mikel Peruarenaren Su zelaiak (Susa), besteak beste.


Summary: Espainiako Gobernuak lehenengoz «gaitzetsi» du Gernikako bonbardaketa. Ez du barkamenik eskatu, hainbat agintarik eskatzen zutenaren kontrara. Orain arte, Espainiako Gobernuak ez du aldatu frankismoak bonbardaketaz egindako bertsioa.

«Adierazpen instituzional honen bidez, zeinak Gernikako bonbardaketaren 85. urteurrenarekin bat egiten duen, Espainiako Gobernuak uste du herri horrek 1937ko apirilaren 26an jasan zuen bonbardaketak aringarririk gabeko gaitzespena merezi duela»: hala adierazi du Espainiako Gobernuak, Felix Bolaños Presidentetza ministroak izenpetutako adierazpen batean, Gernika-Lumon (Bizkaia) bonbardaketaren urteurrena oroituko duten egun berean. Ez du barkamenik eskatu, hala ere, eta hori eskatu diote hainbat agintarik Madrili azken egun eta orduetan.

Gobernuak adierazi du «berritu» egin duela «Espainiako gizarteak biktimekiko eta haien senideekiko duen aitortza». Horrez gain, «biktima guztien memoriari konpromisoa» agertu dio, baita bizirik atera zirenenari ere. «Egia, justizia, erreparazioa eta ez errepikatzeko bermeak» berretsi ditu, baita «bakearen iraupenari lagunduko dion memoria komun bat» eraikitzeko asmoa ere.

Bestalde, Pedro Sanchez Espainiako presidenteak txio bat idatzi du Twitter sare sozialean. Hegazkin nazi eta faxistek Gernika bonbardatu zutenekoa «Gerra Zibileko gertakari krudelenetako bat» izan zela adierazi du, eta 85 urte geroago «gogoan» dituztela eguna bera eta orduan hildakoak. «Memoria ezinbestekoa da gizarte demokratiko eta baketsu bat eraikitzeko», amaitu du.

Espainiako Gobernuak bonbardaketak oroitzeko ekitaldi batera lehenengoz ordezkari bat bidali duen egun berean zabaldu dute adierazpena. Fernando Martinez Lopez Espainiako Gobernuko Memoria Demokratikorako Estatu idazkaria Gernika-Lumon (Bizkaia) da gaur, alemaniarren eta italiarren hegazkinek herria bonbardatu zutela 85 urte direla oroitzeko ekitaldietan, Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkari Denis Itxasorekin batera. 11:00etan hasi dira ekitaldiak gaur, Gernikan. Gotzon Hermosilla BERRIAko kazetaria ari da sare sozialetan hango berri ematen:

Tweets by GotzonH

Gaur arte, frankismoaren bertsioari bere horretan eutsi dio Espainiako Gobernuak. «Francoren Espainiak ez du su ematen», adierazi zuen erregimenak bere garaian, eta Gernikako herritarrak eta «gorriak» egin zituen erantzule. Geroztik, agintean izan diren gobernuetariko bakarrak ere ez du aldatu bertsio hori, ezta Espainiaren izenean barkamena eskatu ere.

Ikusi gehiago: Gaur 85 urte dira Gernika bonbardatu zutela

2017an, gainera, EAJk zentsura mozio bat aurkeztu zuen Espainiako Senatuan, Espainiako Gobernuari eskatzeko aitortu zezala Espainiak bonbardaketan izandako «erantzukizuna». PP zen orduan gobernuan, eta atzera bota zuten eskaria. Gobernua aldatu da geroztik, eta gaur mozio bera erregistratuko dute Espainiako Senatuan, Estefania Beltran de Heredia EAJko senatariak Radio Euskadin iragarri duenez, Espainiako Gobernuaren adierazpena publiko egin aurretik.

Zehazki, Pedro Sanchez Espainiako presidenteari galdetuko dio «Gernikako herriari kalte-ordainik onartuko dion», eta, halaber, Emilio Aperribai bonbardaketatik bizirik ateratako gernikarraren gutun bat irakurriko du. Beltran de Herediaren arabera, frankismoak «gezur bat mantentzeko eta sufrimendua hainbeste urtez isilarazteko» saiakera egin zuen, eta, alde horretatik, «urrats garrantzitsua» litzateke Espainiako Gobernuak gertatutakoaren aitortza ofiziala egitea, bai biktimentzat eta baita «Euskal Herri osoarentzat, eta, orokorrean, herritarrentzat ere».

Ikusi gehiago: Inork oroitzen ez zituen 269 gaixo

Beltran de Herediak gogorarazi du Alemaniako Estatuak aitortu zuela bonbardaketan izan zuen erantzukizuna, «60 urte igaro eta gero izan zen arren». 1997ko apirilaren 27an egin zuen adierazpen hori Alemaniako Gobernuak. Hening Wegener enbaxadoreak Roman Herzog orduko Alemaniako presidentearen gutun bat irakurri zuen Gernikan bertan, zeinean «Alemaniako hegazkinen errua» bere egiten zuen, eta barkamena eskatzen zuen. Bonbardaketatik bizirik ateratako 150 lagunen aurrean egin zuten ekitaldia.


Summary: Skakeitanek agur esango du, hamalau urteko ibilbidearen ostean. Talde donostiarrak iragarri du ibilbidea amaituko duela, eta azken kantu bat argitaratu du. Agur esateko bira bat egingo dute, eta «laster» iragarriko dituzte datak.

«Bai, agur esatera gatoz». Skakeitan musika taldeko kideek hala idatzi dute gaur euren sare sozialetan. Hamalau urteko ibilbideari amaiera ematea erabaki dute donostiarrek, eta agur esateko bira baten bidez egingo dute hori. Esan dutenez, «laster» iragarriko dituzte bira horretako kontzertuak, eta, bitartean, oharrarekin batera, euren azken abestia argitaratu dute: 112.

«Hamalau urte joan dira jada. Iaz elkartu ginen ordura arte bizitakoaz hitz egiteko, gure barruan generaman horri argazki bat ateratzeko. Maitasun istorio bat izan dela argi dago, gure bizitzetan aztarna berezia utziko duena. Izan ere, ilusioa eta laguntasuna izan dira, musikarekiko loturarekin batera, proiektu honen ardatz nagusiak. Eta hala moldatu gara, denboraren hariak bera ulertzeko eman digun mapan marrazki bat eginez, gure marrazkia», azaldu dute taldekideek.

Agur esan du taldeak, bai, «baina baikor eta irribarretsu», euren hitzetan: «Jada adostu genuen zer idatzi gure epilogoan, oraindik erraietatik ateratzen zaiguna eta bide honi amaiera emateko era onena: asko maite gera». Horregatik, azken biran «dena emateko» eskatu diete euren jarraitzaileei.

Ibilbide oparoa

Skakeitan zortzikotea 2008. urtean sortu zuten. Taldearen hastapenean ska doinu dantzagarriak ziren nagusi, eta horren adibide da euren estudioko lehen diskoa: Ahots gabekoen ahotsa (2012). Ez zen urte hartan argitaratu zuten lan bakarra izan, eurena izan baitzen Donostiako Piratak mugimenduak plazaratu zuen Mundu berri baten mapa abestia. Lan horiei esker dozenaka kontzertu jo zituen taldeak ondorengo urteetan, besteak beste, Manu Chaorekin, Donostian. Japonian ere egin zuten bira bat.

Pello Armendariz, 2014. urtean Manu Chaorekin jo zuten kontzertuan. Gorka Rubio / Foku

Estudioko bigarren lana 2014. urtean argitaratu zuten, Orekariak, crowdfounding bati esker. Ordurako nabarmena zen taldearen eboluzioa, eta bestelako doinu batzuekin esperimentatzen ere hasi ziren. 2016. urtean argitaratu zuten Galera diskoa, eta 2017an Galera Beats nahasketen diskoa. Nola galdu denbora heldu zen 2019an. Disko harekin, azkenik, atzean utzi zituzten ska doinuak, eta taldearen azken kantuetako joera zehaztu zuten. Gitarra, baxua eta bateria oinarri hartuta, doinu elektronikoak ere baliatu dituzte. Disko horrek urteko diskorik onenaren saria jaso zuen 2020ko Gaztea sarietan.

Azken argitalpen luzea Eman ez genuen kontzertua (2021) zuzeneko diskoa izan da; beste abesti batzuk single gisa argitaratu dituzte.

Hamalau urteko ibilbidean, hainbat izan dira Skakeitanen abestiren batean parte hartu duten artistak: Manu Chao, Pello Reparaz, Juantxo Arakama, El Tio Calambres, Hodei Beitia, Tremenda Jauria, Sua, XSakara, Aspencat, Fermin Muguruza, Itaca Band... eta hauek dira taldea osatzen duten musikariak: Pello Armendariz, Olatz Salvador, Julen Idigoras, Borja Anton, Asier Iriondo, Aitor Valcarlos, Gorka Valcarlos eta Ander Zabala.