Summary: Etxeratzearen aukera aztertu du Nafarroako Gobernuak. 469 positibo atzeman dira azken 24 orduetan, egindako PCRen %12 inguru. Javier Remirez pozik azaldu da Nafarroako Auzitegi Nagusiak gobernuari arrazoi eman diolako eta atzo indarrean sartu zen 57/2020 foru araua berretsi duelako.

Nafarroako Gobernuak ez du baztertzen etxeratzeko agindua. Aipatu dute aukera hori, baina zerbitzu juridikoek ebatzi dute estatuaren eskumena dela. Javier Remirez presidenteordearen esanetan, «jarrera eraikitzailea dute», eta, aukera hori zabalik badago ere, Espainiako Gobernuari dagokio erabakitzea. Remirezen ustez, kutsagarritasunaren abiada murrizteko «neurri oro» hartzeko prest dira, eta ondorioztatu dute mugimenduen ondorioz eta espazio itxietan bilkurak eginda zabaltzen denez errazen koronabirusa, neurriek hor eragin behar duela.

Nafarroako Gobernua pozik azaldu da Nafarroako Auzitegi Nagusiko administrazioarekiko auzietako epaileek arrazoi eman dietelako, atzo indarrean sartu zen foru arauaren edukia osorik berretsi dutelako. Dena den, bere autoan, auzitegiak argitu du hurrengoan gobernuak auzitegien baimena lortu beharko duela araua indarrean sartu aurretik. Halaber, behartu egingo du gobernua zazpi egunen buruan bilakaera epidemiologikoari buruzko txosten bat bidaltzera epaileei.

Foru arauak gehenez sei laguneko bilerak baimentzen ditu, eta, aldiz, herritarrei gomendatu egiten die etxe bereko pertsonekin soilik egotea eremu pribatuan. Remirezek aitortu du zerbitzu juridikoek gomendatuta egin zutela hori. «Aztertu genuen bilkurak bizikidetza unitateetara soilik mugatzea, baina, zorroztasun juridikoz jokatuz, erabaki genuen ez zegoela gure eskumenen menpe hori», aitortu du.

Asteburua iristear denez, Nafarroa barruan mugi daitekeela zehaztu du, baina herritarrei gomendatu die mugimenduok ahalik eta gehien mugatzea. Ipar Euskal Herriko muga zeharkatzerik badagoela esan du, nazioarteko irizpideen arabera jokatzen delako muga horretan eta, hortaz, Espainiako segurtasun indarren esku dagoelako zaintza. Remirezen arabera, herritarrek «arduraz» jokatu behar lukete, eta uste du «anekdotikoa» izango dela, adibidez, Lapurdira joatea ondoren Gipuzkoara igarotzeko.

Eguneko datuak

3.717 proba egin dira azken 24 orduetan, eta horietatik %12 inguruk eman dute positibo. Ostegunean, beste marka txar bat gainditu ostean, behera egin dute kutsatzeek, baina kopuru handia da oraindik ere: 469. Kasuek batik bat behera egin dute Iruñean, atzo jakinarazitakoekin alderatuta 98 gutxiago izan baitira. Haatik, Nafarroa erdialdeko eta Erriberako hainbat herritan kasu kopuru handiak izan dituzte: Larragan eta Artaxoan, 18; Cadreita zein Murchante inguruan, 14; Cascanten, 14; eta Corella inguruan, 12. Santos Indurainek baieztatu du ez dutela baztertzen herri horiek ixtea.

Gainera, azken 24 orduetan beste bi hildako izan dira. Ospitaleen gaineko presioa handitzen ari da. Uneotan 369 pertsona daude ospitaleetan, aurreko egunean baino 39 gehiago. Larrialdietan, berriz, 43 lagun daude COVID-19aren ondorioz. «Egoera oso kezkagarria da», Indurainen arabera.

Osasun kontseilariak esan du ostegunean Espainiako Gobernuarekin erkidegoen arteko bilera izan zutela, eta arrisku mailaren arabera plangintza eta erantzunak aztertu zituztela. Aurreko egunetan komunikabideek baieztatu bezala, Nafarroa arrisku maila gorenean legoke, baina Indurainen arabera, indarrean sartu diren neurriak planean jasotakoak baino gogorragoak dira. Indurainen arabera, neurriok «ez dira helburu bat, bitartekoa baizik». Haren ustez, erreminta bat dira kutsatzeen erritmoa geldotzeko eta ospitaleetako presioa arintzeko. Datozen egun eta asteetan egoera okertuko dela azaldu du.

Zahar etxeetan, hobera

Ez da dena ezkor. Sektorerik hauskorrena zahar etxeetako egoiliarrak izan dira, eta bigarren olatu honek ere eragin die adineko egoitzei. Dena den, azken egunetan sendagiri ugari izan direnez, 111 kasu daude uneotan; iragan astean baino 58 gutxiago, alegia. Uztailaren 1etik 43 egoiliar hil dira. Aldiz, menpekotasun zentroetan positiboek gora egin dute, eta uneotan 30 daude.

Martxotik zahar etxeek izan dituzten diru sarreren jaitsiera eta gastu igoera konpentsatzeko, Nafarroako Gobernuak 3,5 milioi euroko diru poltsa bat sortu du. Diru hori gobernuarekin hitzarmena duten 42 zentroen artean banatuko dute: lehen ordainketa, martxotik maiatzera arteko datuei dagokiena, 1,7 milioi eurokoa izango da. Ondorengo hilabeteetako gastuena, ondorengo bi hiruhilekoetan kontuen likidazioa aurkeztean banatuko dute.


Summary: Trenasa ixtea «onartezina» dela esan du Aierdik, eta «azkeneraino» borrokatuko dela eragozteko. Castejongo planta ez ixteko eskatu dio CAFi, eta neurri gogorrak hartzekotan planta guztietan banatu ditzala.

Manu Aierdi Nafarroako Gobernuko Ekonomia eta Enpresa Garapeneko kontseilariak kritika zorrotza egin dio CAFi Trenasa ixteko asmoaren harira. Castejongo lantegia «onartezina» dela esan du parlamentuan, eta eskaera zuzena egin dio tren ekoizleari: «Lankarga apaldu zaiola erakutsi badezake, uler daiteke enpresak erabaki batzuk hartzea, baina ezin dugu onartu erabaki horiek modu proportzionalean ez banatzea bere planta guztietan». Trenasa ixteko asmoa gauzatuko balute, 110 langile kaleratuko lituzkete. Kontsulta garaia hilaren 31n bukatuko da, eta datorren asterako hiru bilera daude hitzartuta enpresako buruen eta langile batzordearen artean.

Parlamentuan eman ditu azalpenak kontseilariak, eta gobernua lanean ari dela nabarmendu du. «Partida jokatzen ari gara, eta zeresana duten eragile guztiekin hitz egiten ari gara». Eragile guztiak zerrendatu ditu: enpresa «modu nabarmenean», Eusko Jaurlaritza, Espainiak Industria Ministerioa eta Renfe. Erakunde publikoak izendatu ditu, Aierdiren arabera Trenasak 2,5 milioi euroko diru laguntza publikoak jaso baititu: 1,8 milioi 2010aren aurretik; 373.000 euro 2010. eta 2011. urteetan; eta beste guztia, 300.000 euro inguru, hurrengo urteetan.

Aierdik azaldu du Sodena elkarte publikoak parte hartzea izan duela Vectia eta Solarisen. Sedena 2016an sartu zen Vectian, enpresaren %30 hartuz, eta beste guztia CAFen esku utziz. 2018an, bien artean kapitala handitzea erabaki zuten, eta urte hartako ekainean CAFek Solaris autobus etxe poloniarra erosi zuen; hark xurgatu zuen Vectia. Horren ondoren, eta Vectian jarritako diruaren truke, Sodenak Solarisen jabetzaren %2,8 jaso zuen, eta 2025eko abendura arte akziodunen artean mantentzea adostu zuten.

Aierdik CAFekin izandako negoziazio haien xehetasun gehiago eman ditu. CAFek eta gobernuak adostu zuten Nafarroa izango zela lehentasuna Solarisek Poloniatik kanpo ibilgailu elektrikoak ekoitziko balitu. Era berean, adostu zuten Trenasa izango zela Vectia plataformaren hornitzaile nagusia, baita Poloniatik kanpo garapenean egiten zen edozein inbertsiotarako ere.

Dena, baina, ez zen akordioa izan, eta 2019an lehen «desadostasunak» hasi ziren bi zatien aldean, autobusak Polonian edo Castejonen eraikitzearen kostuen artean alde handia zegoelako». Neurri zuzentzaileak hartzeko modua bazegoela nabarmendu du Aierdik, baina analisi horrekin ez jarraitzea erabaki zuela, «ez zelako une egokia».


Summary: Roberto Gonzalez de Viñaspre eta Miriam Urkia, Euskaltzaindiko zuzendaritzakide berriak. Xarles Bidegainek eta Xabier Kintanak utzi eginen dute zuzendaritza taldea, eta taldean jarraituko dute Andres Urrutiak —euskaltzainburu gisa—, Jean-Baptiste Coyosek —buruorde—, Adolfo Arejitak —idazkari— eta Sagrario Alemanek —Jagon sailburua—.

Euskaltzaindiak datozen lau urteetarako zuzendaritza taldea berritu du gaur, Donostiako Luis Villasante Euskararen Ikergunean egindako osoko bilkuran. Orain arte bezala, Andres Urrutia izanen da euskaltzainburua. Jean-Baptiste Coyosek, Adolfo Arejitak eta Sagrario Alemanek ere segituko dute zuzendaritza taldean, baina beste ardura postu batzuk hartuko dituzte: Coyos buruorde izendatu dute —Jagon saileko burua zen—; Arejita, idazkari —Iker saileko burua zen—; eta Aleman, Jagon sailaren buru —diruzaina izan da orain arte—. Bi kide berri izanen ditu zuzendaritzak: Miriam Urkia —Iker saileko burua izanen da— eta Roberto Gonzalez de Viñaspre —diruzain izendatu dute—; biak euskaltzain oso dira 2018tik. Xarles Bidegainek eta Xabier Kintanak utzi eginen dute zuzendaritza.

Euskaltzaindiak nabarmendu du «euskararen lurralde guztiak» hartuko dituela zuzendaritza berriak. Lau gizonek eta bi emakumek osatuko dute taldea —orain arte emakume bakarra zegoen—. Euskaltzain osoak dira guztiak.

Kide berriak

Roberto Gonzalez de Viñaspre Bilbon jaio zen, 1961ean. Bilbotarra da jaiotzez, baina Trebiñun (Araba) bizi izan da gaztetatik. Euskal Filologiako lizentziaduna da Deustuko Unibertsitatean, eta Eusko Jaurlaritzako funtzionarioa, hizkuntzaren normalizazioaren alorrean. 2015ean euskaltzain urgazle izendatua, Euskaltzaindiaren Arabako ordezkaria da. 2018an euskaltzain oso izendatu zuten, eta Onomastika Batzordearen buru. Arabako toponimia historikoa da gehien landu duen ikerketa esparrua, eta arreta bereziarekin aztertu du Trebiñukoa. Aurrerantzean, akademiaren diruzaina izanen da.

Miriam Urkia Gonzalez Aretxabaletan jaio zen (Gipuzkoa), 1965ean. Euskal Filologiako doktorea da, eta lexikografia, corpusgintza, morfologia konputazionala eta hizkuntza eknologiak dira haren lan esparruak. UZEIko langilea da 1983tik, eta Lexikografia saileko zuzendaria da 1992tik; teknologiei lotutako lan lexikografikoetan ez ezik, bereziki Euskaltzaindiari lotutako lanetan dihardu. Hiztegi Batuko lantaldeko kide da 1999tik, eta Euskaltzaindiaren Hiztegiaren arduradun 2013tik. Euskaltzain urgazlea da 2003tik, eta Euskaltzaindiaren Gipuzkoako ordezkaria 2017tik. 2018an euskaltzain oso izendatu zuten. Aurrerantzean, Iker sailaren ardura hartuko du.


Summary: Alarma egoera ezartzeko eskatu du Txibitek ere. Urkulluk eskaera ofiziala egin dio Espainiako Gobernuari, bi arrazoi aipatuta: egoera okerrera doala eta neurri gehiago behar direla, baina Jaurlaritza mugatuta dagoela neurriak hartzeko. Jaurlaritzaren atzetik, Nafarroako Gobernuak egin du eskaera bera. Alarma egoera ezarrita ere, agintea erkidegoek izatea eskatu dute Urkulluk eta Txibitek.

Alarma egoera ezartzeko eskaera egin diote Hego Euskal Herriko bi gobernuek Espainiako Gobernuari. Eusko Jaurlaritzak arratsalde hasieran bidali dio eskaera Pedro Sanchez presidenteari, alarma egoera ezarri eta horren bidez aukera eman dezan koronabirusaren aurkako neurri irmoagoak ezartzeko. Iñigo Urkullu lehendakariak agerraldia egin du, eta bi arrazoibide eman ditu: batetik, egoera okertzen ari dela eta neurri gehiago hartu beharra dagoela; bestetik, Jaurlaritzak lege aldetik arazoak dituela neurrietan urrats gehiago egiteko. Urkulluren ondoren, beste erkidego batzuek ere egin diote eskaera bera Espainiako Gobernuari, eta iluntzean Nafarroako Gobernuaren eskaera iritsi da: alarma egoera ezartzea galdegin dio Maria Txibite lehendakariak.

Udaberrian alarma egoera ezarri zutenean, Espainiako Gobernuak bere gain hartu zuen agintea. Oraingoan, ordea, erkidegoen eskumenak errespetatzeko eskaera egin du Urkulluk: alarma egoera ezarri bai, beste neurri batzuetarako atea ireki bai, baina Madrilek ez bereganatzea agintea. Txibite lehendakariak gisa bereko eskaera egin dio Sanchezi: alarma egoera Nafarroak berak kudeatzea.

Erkidegoen eskaerak jasota, Espainiako Gobernuaren esku geratu da erabakia hartzea. Sanchez presidenteak astelehenerako deitu ditu bilera batera erkidegoetako presidenteak. Alarma egoera ezartzeko erabakia Ministroen Kontseiluak hartu behar du —astearteetan egiten du asteko bilera, baina ezohiko bilerak ere egin izan ditu halako egoeretan—, eta ondoren Espainiako Kongresuak berretsi behar du.

Gogoan izatekoa da atzo EAEko Auzitegi Nagusiak ez ziola Jaurlaritzari baimenik eman jende topaketak sei pertsonara mugatzeko, uste baitu oinarrizko eskubideak urratzen dituela eta ez duela legezko oinarririk. «Atzo arte, uste genuen bagenuela nahikoa eskumen», esan du Urkulluk. Auzitegiaren erabakia kontuan hartuta, sei lagun baino gehiago ez biltzea «gomendioa» da orain, ez araua. Nafarroak berak ere «gomendioa» eman du elkarrekin bizi ez direnak ez biltzeko, nahiz eta hasieran Txibite presidenteak betebehar gisa aurkeztu zuen neurria.

Alarma egoerak bide emango luke horrelako neurriak agindu gisa ezartzeko. Urkulluk, adibidez, azaldu du asmoa duela jende kopurua ez ezik gaueko jarduera ere mugatzeko: «Ez zait gustatzen etxeratze agindua esatea, baina bai jarduera mugatzea, salbuespenak salbuespen: lanera gauez joaten direnak, larrialdiak eta familiako bisitak, besteak beste». Konfinamenduetarako bidea ere irekiko luke alarma egoera ezartzeak. Jaurlaritza asteotan uzkur agertu da neurri horrekin, dudan jarri du bide eraginkorra ote den, baina Urkulluk atea zabalik utzi du: «tokian-tokian» neurri zorrotzagoak ezartzea aipatu du, konfinamendua bera baztertu gabe. «Horraino irits gaitezke, baina ez da gure asmoa, ez da gure borondatea».

Alarma egoerarekin zer gertatuko den zain, indarrean dira aste honetan aurkeztutako gainerako neurriak. Eusko Jaurlaritzak gaur argitaratu du atzo iragarritako dekretua; besteak beste, koronabirusaren intzidentzia tasa handia duten 25 udalerritan mugatu egin du tabernen jarduna, eta 21:00etarako itxi beharko dituzte ateak. Gainerako herrietan ere badira neurri murriztaileak: itxita egon beharko dute elkarteek, eta erdira jaitsi dute tabernetako edukiera.

Nafarroan, berriz, debekatuta dago herrialdetik irtetea edo herrialdera sartzea, ezinbesteko arrazoiak tarteko ez badira, eta erabat itxita dago ostalaritza, herri guztietan. Jarduera oro 21:00etarako bukatu behar da: ordu horretatik aurrera ezin da ekitaldirik egin, eta dendek itxita egon behar dute.


Summary: Ibarrolaren unibertso artistikoak bete du Bilboko Rekalde aretoa. Agustin Ibarrola sortzailearen azken lau hamarkadetako 70 lan inguru biltzen ditu 'Agustin Ibarrola, naturalki' erakusketak, eta Jose Ibarrola seme eta artistak egin ditu komisario lanak

«Haren lana oximoron plastiko bat da. Alde batetik, oso sortzaile espresionista da, keinu oso askekoa, eta, beste aldetik, aldi berean, oso arrazionalista ere bada, eta bi joera horien uztartzeak egiten du berezi haren lana». Kontraesan moduko horretan dago Agustin Ibarrola artistaren muina, Jose Ibarrola artista, seme eta, orain, komisarioaren hitzetan. Berak aukeratu eta antolatu ditu Bilboko Rekalde aretoan aitaren azken 40 urteotako ibilbidea biltzen duen erakusketako lanak. Agustin Ibarrola, naturalki izendatu du 70 artelan baino gehiagoko bilduma, eta uztailaren 4ra arte egongo da ikusgai. Artistaren alderik ezagunenekin batera, haren alde ezezagunagoak ere erakustea izan du helburu, eta horregatik jarri ditu publikoaren bistara, amaitutako hamaika lanekin batera, Ibarrolaren egitekoaren berri ematen duten zirriborro, maketa eta esperimentuak ere.

Rekalde areto osoa hartzen du alderik alde bildumak, kalera ematen duen erakusleihotik hasi, sarrerako espazioan segi, eta barruko azken aretoraino. Eta kaletik egindako begiratuarekin hasten da ibilbidea, komisarioak azaldu duenez. Kristaletik barrurantz begiratuta ere, lau baso topatuko ditu ikusleak begi kolpe bakarrean. «Baso pilaketa bat». Totem itxurako margotutako zutabe multzo bat ikusiko du lehenik erakusleihotik gertuen, eta hori izango da lehen basoa. Margotutako adarrez osatutako eskultura bat igarriko du haren atzean, gero. Bigarren basoa. Omako basoaren argazki bat ere topatuko du ondoren, sarrera guneko hormetako bat ia osorik hartzen, eta, azkenik, punturik urrunenean topatuko du laugarrena. Artistak duela lau urte inguru etxe alboko sasietako hostoetan pintura urdinez margotutako zirkulu baten argazkia da azken hori, eta, hain zuzen ere, irudi horrekin abiatuko du bisitariak barruko aretoetako ibilbidea. Artistaren azken lanetako batekin.

Lau material

Egurra, papera, harria eta altzairua. Lau material horien arabera ordenatu ditu komisarioak erakusketako barruko aretoak, baina, aitortu duenez, ez da irizpide estua, eta kronologiaren arauei izkin egin ahal izateko baliatu du, batez ere. «Ez da erakusketa antologikoa, ez kronologikoa, ez eta zehazki tematikoa ere. Galdera jakin bati erantzuten saiatzen den erakusketa bat da hau: Zergatik margotu zituen Llanesko kuboak, edo Arteagako harriak... Eta zergati horren bilaketak eraman nau haren azken urteetako ibilbidearen alderik funtsezkoenak erakusten dituen erakusketa hau antolatzera».

Naturan egindako lanak dira bildumaren ardatzetako bat, baina ez da naturan egindako lanen hautaketa bat ere.

Naturan margotzera egindako jauzi hori askoz ere lehenagotik datorrela erakutsi nahi izan du komisarioak erakusketarako egindako hautaketarekin. Lehen aretoetako batean, adibidez, horregatik jarri ditu parez pare koadro koloretsu abstraktuak eta adarrak metatuz sortutako eskulturak, artelan bakoitza zein garaitakoa den kontuan hartu gabe, logika paretsuak sortu dituelako guztiak. Adarren pare kiribiltzen dira elkarren gainean kolore masak oihaletan, eta margolan bateko lerro abstraktuak balira bezain garbi ebakitzen dute adarrek espazioa eskulturetan.

Harrien adierazkortasuna

Bidegurutze horretan jarri nahi izan du arreta komisarioak, eta bazterrean utzi ditu, horregatik, Ibarrolak bere lehen urteetan sortutako figurazio lanak, adibidez. Beraz, bisitariak ez du langile mundua eta Poliziaren bortizkeria erakusten duten litografia ezagunik topatuko bilduman. Nagusiki, Grupo 57 izeneko taldearekin lanean hasi zenetik aurrerakoak dira komisarioak hautatu dituenak. Haren ustez, talde hura baita giltzarria artistak gero naturara eramango zuen lengoaia ulertzeko. Besteak beste, Jorge Oteiza, Angel Duarte, Jose Duarte, Juan Serrano eta Luis Aguilera artistekin batera, orduan hartutako ikuspuntu arrazionalista, abstraktu eta geometrikoa da gero zuhaitz, harri zein hostoen logika bihurriarekin uztartuko duena. «Omako basora iristen denean, Ibarrola ez da han agertzen den eta bat-batean besterik gabe pintatzen hasten den iratxo bat, ez; askoz ere lehenagotik hasten den lan sistema baten emaitza da hori».

Grupo 57 sortu zen garaian, informalismoa zen munduan indar betean zen joera artistikoa, komisarioaren hitzetan, eta, hari aurka egiteko, arrazionalismoan oinarritutako programa bat proposatu zuen taldeak. «Ibarrolak uste zuen arrazionaltasunean oinarritutako programa hura edozeri aplika zekiokeela, eta ideia horri jarraika heldu zen naturara, eta han topatu zuen, hain zuzen ere, bilatzen ez zuen hori: espresibotasuna».

Kaosa eta ordena

Erakusketako laugarren aretoan ikusten da hori argien. Harriari eskainitako atalean. Margotutako harri sorta bat ikusiko du bertan bisitariak areto erdialdeko mahaiko bitrinan, eta Gautegiz Arteaga eta Ereño inguruko basoetan (Bizkaia) egindako esku hartzeen diapositibak ere ikus daitezke hormetan. «Hori jadanik ez da existitzen», azaldu du komisarioak. Desagertuz joan baitira denborarekin. 1990ko hamarkada inguruan egindakoak dira argazkietako irudiak. Denak harri gainean. «Sute bat izan zen, eta erre egin ziren hango arte guztiak. Orduan azaldu ziren harri horiek denak, eta han joan zen aita, ingurua oraindik ia ketan zegoenean». Badira harri gainean armiarma sareak irudikatzen dituzten marrazkiak, adibidez, baina haitz erabat erregular horietako batzuen gainean zehatz marraztutako koadrikula ezinago zuzen batek erakusten du argien komisarioak aipatutako arrazionalismoaren eta espresionismoaren arteko ezkontza.

Ibarrolaren «zintzotasuna» ere nabarmendu du seme eta komisarioak erakusketan egindako bisitan. «Beti eman zuen bere iritzia, egoera edozein zela ere». Eta, haren hitzetan, horregatik amaitu zuen kartzelan frankismo betean, eta horregatik beragatik jasan zituen gerora ETAren mehatxuak ere. Omako bere etxean egonagatik ere, 2000. urtetik 2012. urtera eskoltarekin bizi behar izan zuela ere gogoratu du semeak, adibidez. Edonola ere, pertsonaia publikoaren gainetik, artista da berak erakusketarekin aldarrikatu nahi duena. «Hain zuzen ere, urterik zailenetan egindako obra da bere ibilbideko lanik bitalista eta koloretsuena».

Pintatzeko keinua, goizero

Urteak eman dituzte erakusketa prestatzen. 2016an hasi ziren Ibarrolari eskainitako erakusketari bueltaka. Jose Ibarrolak erakusketa bat ireki zuen aretoan urte harten, bere lanekin, eta orduan jaso zuen bere aitari omenaldi bat egiten saiatzeko proposamena. «Ohartu ginen eskaini zitzaion azken erakusketa garrantzitsua 1990eko hamarkadakoa zela, eta, horregatik, 30 urte pasatu ostean, beste erakusketa garrantzitsu bat egiteko momentua zela pentsatu genuen».

Berez, artistak 90 urte beteko zituen egunerako zuten pentsatua erakusketaren irekiera, uztailerako, baina, koronabirusaren eraginez, atzeratu egin behar izan dute data hori, azkenean. Semeak kontatu duenez, oraindik ere, goizero egiten du artistak pintatzen saiatzeko keinua, baina, azaldu duenez, «nahasia» du burua, eta, tarteka, ez da gai bere koadroak errekonozitzeko.


Summary: Asteartean bozkatuko dituzte pentsioen erreformarako gomendioak. Espainiako Toledoko Ituneko taldeek adostu dute pentsioak KPIa oinarri izan duen indize baten arabera eguneratzea. Lan bizitza luzatzea babestu dute, baina salbuespenak eskatu dituzte erretiro aurreratuak zigortzeko orduan. Eta finantzaketa publikoa argitzea nahi dute, pentsioen sistemari berez ez dagozkion gastuak kentzeko.

Lanak hasi eta bost urte geroago, pentsioen erreforma burutzeko gomendioak adostu ditu Toledoko Itunaren batzordeak. Datorren asteartean bozkatuko dute txostena Espainiako Kongresuan.

Lantaldean parte hartu duten legebiltzar taldeek hitzartu dute sistemaren izaera publikoari eustea eta indartzea. Guztira 20 puntu inguru ditu txostenak.

Pentsioen eguneratze eta erretiro adinak

Puntu zehatzei dagokienez, KPIa kontuan izango duen indize berri bat sortzeko eskatu dute —gobernuaren esku utzi dute hori zehaztea—, eta Mariano Rajoyren gobernuak (PP) ezarritakoa bertan behera uzteko (%0,25eko igoera, defizita dagoen urteetan). KPItik gorako igoera oro kotizazioekin ez ezik beste baliabide batzuekin ere finantzatzea proposatu dute.

PPren gobernuak erretiro adina luzatzeko hartu zuen erabakia babestu dute (65 urte eta 67 urte 2027an), baina eskatu dute, besteak beste, pentsioa kalkulatzeko orduan kontuan hartzeko 25 urtean egindako kotizaziorik onenak eta ez azken 25 urteetakoak —gutxieneko kotizazio epea: 15 urte—.

Horrek sorraraziko lukeen gastua konpentsatzeko, erretiroa hartzeko benetako adina legezko adinera gehien hurbiltzeko neurriak proposatu dituzte, besteak beste, pizgarrien bidez; ontzat jotzen da, halaber, pentsioa eta soldata bateragarri egiteko aukera, eta erretiro aurreratuak gehiago zigortzea planteatzen da.

Bigarren proposamen horrekin loturik, baina, gobernuari eskatuko diote azter dezala zein kolektibo salbuets daitekeen zigor horietatik, erretiro aurreratuen inguruabarrak eta kotizazio karreren hedapena aztertuz, pentsiodun batzuek galera handia izan baitezakete.

Pentsio sistema osagarriei dagokienez, negoziazio kolektiboetan jasotako planak eta irabazi asmorik gabekoak lehenesteko eskatu dute. Horrez gain, soldata apalenak eta karrera profesional ahulenak babesteko formula espezifikoak galdegin dituzte. Eta gardentasun handiagoa aurrezki planetan.

Sistemaren finantzaketa

Finantzaketaren oinarrizko iturria kotizazioak izatea berretsi dute, baina iraunkorra eta nahikoa dela ziurtatzeko, beste baliabide batzuk bilatzea proposatu dute, zergen bidez.

Batzordeak, halaber, eskatu du 2023a baino lehen pentsioen sistemaren finantzaketa argitzeko: hortik kentzeko pentsioekin lotura zuzena ez duten zenbait gastu, eta pentsioen sistemaren zorpetze maila ez handitzeko, eskura dituen finantza tresna batzuk baliatuz. Gizarte Segurantzak dagoeneko detektatu ditu «gastu desegoki» batzuk, 23.000 milioi eurorenak.

Horretarako, proposatu dute honako gastu hauek uztea pentsioen sistematik kanpo eta estatuaren aurrekontuekin finantzatzea: kotizazioaren murrizketak, laguntza prestazio ez-kontributiboak, erretiro aurreraturako laguntzak, erregimen berezietarako hobariak eta adingabearen jaiotzarekin eta zaintzarekin lotutako prestazioen zati bat, eta pentsiorako osagarriak.

Gomendion zerrendan, halaber, jaso dute Erreserba Funtsean gutxieneko gerakin bat ezartzeko beharra, horren erabilgarritasuna gogortuko duen arau bati lotuta.

Horrez gain, eskatu dute kotizazioetatik haratago beste mekanismo berritzaile batzuk bilatzeko, Gizarte Segurantzaren finantzaketa osatzeko; besteak beste, teknologia berriak eta robotizazioa aipatzen dira testuan, baina ez da zehaztasun gehiago azaltzen; adibidez, roboten lana zergapetuko beharko litzatekeen.

Emakumeak, gazteak eta inmigranteak

Horrekin guztiarekin batera, beste printzipio batzuk adostu dituzte: kotizazio oinarri ezberdina duten pentsioen arteko elkartasuna sustatzeko eskatu dute; pentsio nahikoa zer den zehazteko adierazle bat sortzeko, jarraipena egin ahal izateko; emakumeen kotizazioetan balizko tratamendu diskriminatzaileak zuzentzeko erreformak bultzatzea, batez ere gabezia aldiak kalkulatzeko orduan; gutxieneko errentetan aseguratutako zenbatekoen murrizketa proportzionalak ezabatzea; eta gazteentzako soldata duinak bermatzea, pentsio duin bat jaso ahal izan dezaten. Inmigranteak kontratatzeko, afiliatzeko eta sisteman integratzeko izapideen kudeaketa erraztea proposatu dute.

Autonomoen kotizazioak

Espainiako Gobernuaren asmoa da gomendioen taula horrek alderdi guztien babesa jasotzea. Ez du baztertzen talderen batek boto partikularren bat aurkeztea. PPk, esaterako, eskatu du patronalarekin eta sindikatuekin akordio bat egiteko autonomoen kotizazioetan: kuotaren kalkulua diru sarrera errealen araberakoa izan dadin.

Kongresuko bideaz gain, gobernua CEOE eta Cepyme patronalarekin eta UGT eta CCOO sindikatuekin ere negoziatzen ari da pentsio sistemaren erreforma, Elkarrizketa Sozialerako Mahaian.


Summary: Tolosaldeko 25 alkatek eskualderako ospitale publikoa eskatu dute. Ospitalea Tolosako (Gipuzkoa) Apatta industrialdean jartzea proposatu dute. Eskualdean Asuncion klinika pribatuak ematen du osasun arta, Osakidetzarekin duen hitzarmenaren bidez.

Tolosaldeko 25 alkatek eskualderako ospitale publikoa eskatu dute gaur goizean, Ibarrako udaletxean egin duten agerraldian. Ospitalea eraikitzeko lekua ere proposatu dute: Tolosako (Gipuzkoa) Apatta industrialdea. Beatriz Unzue Amasa Villabonako (Gipuzkoa) alkatearen arabera, proposamena «erabat zentzuzkoa» da: «Egungo industriaren egoera kritikoa kontuan hartuta, erabat zentzuzkoa iruditzen zaigu aukera izatea industriara bideratutako lur horiek eskualderako osasun zerbitzua emango duen ospitale publiko batera bideratzeko». Proposamenak eskualdeko alkate gehienen babesa jaso du, 28 herritatik 25ek bat egin baitute.

Halere, proposamen soil bat dela argitu dute, eta hitz egiteko prest agertu dira: «Erabakiek guztion artean adostuak izan behar dute, eta benetako erabakigunea Tolosaldeko osasun mahaiak izan behar du». Hain zuzen, proposamena osasun mahaira eramateko asmoa dute, bertan zehazteko zein den «kalitatezko osasun arreta» bermatzeko modurik egokiena.

Argi dute orain dela ekiteko momentua, eta hainbat eskaera egin dituzte: osasun arreta definitzea, Asuncion klinikako langileen etorkizuna argitzea, ospitale berriaren kokapena zehaztea eta prozesua aurrera eramateko epeak argitzea.

Aspaldiko eskaera

Otsailean sinatu zuten akordioa 25 alkatek, eta Eusko Jaurlaritzari parte hartze prozesua martxan jartzeko eskatuz. Eragileek, udalek eta Eusko Jaurlaritza parte hartuko duten mahaia osatu nahi dute. Horretarako, udalekin, eragileekin eta sindikatuekin bilduko dira hurrengo bi asteetan.

Tolosaldeko ospitale publikoaren afera ez da oraingoa. Eskualdean ez dago ospitale publikorik, eta Asuncion klinikak eskaintzen du arta, Osakidetzarekin duen hitzarmen baten bidez. Baina duela bi aste berpiztu zen ospitale publikoaren aldeko mugimendua, Asuncion klinikako 41 pertsonak —35 langilek eta sei pazientek— koronabirusa harrapatu baitzuten. Ondorioz, ohiko jarduera eten zuen, baita ospitaleratzeak ere. Eskualdean bizi duten egoera salatzeko, herritarrak kalera atera ziren larunbatean.


Cerny nagusi Giroan, eta Benett Vueltan

Summary: Cerny nagusi Giroan, eta Benett Vueltan. Txirrindulariek planto egin dute Giroan, eta etapa erdira murriztu da. Benettek atzetik etorrita irabazi du esprintean, Ejea de los Caballerosen.

Inor gutxi gogoratuko da nork irabazi zuen 2020ko Giroko hemeretzigarren etapa. Izan ere, etapan, albistea helmugan bainoago, irteeran egon da. Txirrindulariek planto egin dute Azken astean 200dik gora kilometroko etapak izan dira guztiak. Oraingoa aldi honetako luzeena zen, 251 kilometrorekin, Morbengo eta Asti artean. Stelvion gora egindako ahalegina eta gero, egiten zuen eguraldiarekin, etapa osorik egiteak «beraien osasuna arriskuan jartzea» zela defendatu defendatu dute txirrindulariek, eta antolakuntzak etapa 124 kilometrora murriztu du.

Gianni Bugno buru duen Nazioarteko Txirrindularien Elkarteak egin du eskaria, eta eskertuta agertu da antolakuntzak onartu izanagatik. «Lehentasuna osasuna da. Etapa laburtzeagatik ez da ikuskizuna gutxituko. Eskertuta gaude eskaria onartu dutelako». Onartu arren, etapa amaieran haserre mintzatu da Mario Vegni Giroko zuzendaria, RAI telebistari egindako adierazpenetan. «Parisera iristean norbaitek ordaindu egin beharko du honengatik. Ez dugu txirrindularien erabakia onartu, pairatu egin dugu».Kritika gogorra egin die txirrindulariei: «Denak jakitun ziren Giroa urrian korritzen zela, eta tenperatura baxuak izan zitezkeela. Txirrindulari askoren iritzia entzuteko aukera izan dut, eta asko ez zeuden ados plantoarekin».

Azkenean, lau ordu eta erdi beranduago hasi da etapa. Txirrindulariek autobusez egin zuten Abbiategrasso arteko bidea. Han izan da irteera. Bizi hasi da lasterketa. Hiru txirrindularik ihes egin dute tropel nagusitik: Victor Campenaertsek (NTT), Simon Pellaudek (Androni) eta Josef Cernyk (CCC). Kilometroak aurrera egin ahala, iheslarien multzoa handituz joan da, hamalau txirrindulari izan arte. Atzetik Bora ari zen tiratzen, Peter Saganen bigarren garaipenaren bila. Baina inork ez ziola laguntzen ikusita, eta indarrak alferrik ez galtzeko, tiratzen utzi dio. Hori balitu dute atzekoek, erritmoa bizitu eta hamar minutu arteko errenta lortzeko.

Iritsiko zirela ikusita, iheslarien arteko erasoan hasi dira. Seik egin dute ahalegina. Baina indartsuena Cerny izan zen. 13 kilometro falta zirenean egin du aurrera. Etengabeko erritmo bat ezarri du, eta 20 segundoren errenta baliatzen jakin du. Bakarrik ailegatu da helmugara. Sailkapen nagusiko buruan ez da aldaketarik egon. Bigarren egunez jarrian, eta bi etaparen faltan, hurrengo etapan ere Welco Kelderman (Sunweb) irtengo da elastiko arrosarekin. Pello Bilbaok (Bahrain) laugarren segitzen du, 1.19ra. Mendiko azken etapa jokatuko da bihar. Txirrindulariek hiru aldiz igo beharko dute Sestriere. Azken bi igoerak izango dira gogorrenak (7,2 kilometro, %7,2ko pendizarekin).

Sam Bennett gailendu da esprintean Vueltan

Gaur zuten txirrindulari bizkorrenek garaipen bat lortzeko aukera argienetakoa Espainiako Vueltan, eta Ejea de los Caballeroseko helmugan Sam Bennett (Bora) nagusitu da, atzetik etorrita. Primoz Roglicek (Jumbo) lider segitzen du.

Eguneko ihesaldia Luis Angel Matek (Cofidis), Harry Tanfieldek (Ag2r), eta Jesus Ezquerrak eta Willie Smitek (Burgos) osatu dute. Azken hori izan da amore ematen azkena. Tropelak 15 kilometroren falta harrapatu du. Biharko etapa Huesca eta Sabiñanigo artean korrituko da. Txirrindulariek bigarren mailako bi mendate igo beharko dituzte: Vivo eta Petralbra; eta, hirugarreneko bat: Fanlo.


Summary: Onik topatu dute Artikutza inguruan galdutako gizona. Gizonezkoa, 73 urtekoa, atzo galdu zen, onddo bila ari zela.

Atzo SOS Deiak zerbitzuari 20:00 aldera desagertze baten berri eman zioten Oiartzunen (Gipuzkoa). Emakume batek hots egin zien eta esan senarra onddo bila atera zela atzo, eta ez zela etxera itzuli. Artikutzako parke naturalean hasi ziren haren bila Ertzaintza, suhiltzaileak, DYA eta basozainak, inguru hartara joan baitzen gizona (Oiartzun eta Nafarroako Goizueta artean).

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, gauean hasi dira gizona bilatzeko lanean, hark mendira hurbiltzeko ibilgailua utzi duen tokitik, eta, azkenean, goizaldean topatu dute, onik.


Summary: Alarma egoera ezartzea erabakiko du gaur Espainiako Gobernuak. Ministroen Kontseilu berezia egingo dute gaur dekretua sinatzeko, besteak beste Hego Euskal Herriko gobernuburuek eskatuta.

Gaur, goizeko hamarretan bilduko dira Espainiako Gobernuko ministroak, larrialdi egoera ezartzeko, besteak beste Hego Euskal Herriko lehendakariek hala eskatu ondoren.

Larrialdi egoerak aukera emango die erkidego autonomoei askatasunak murriztuko dituzten neurriak hartzeko, epaitegiei eskatu gabe. Bakarrik 15 egunez ezar dezakete larrialdi egoera, baina, Madrilgo iturrien arabera, Espainiako Gobernuak hura luzatzeko aukera aipatzen du dekretuaren testuan bertan. Valentziako Gobernuak (Herrialde Katalanak), esaterako, abenduaren 9ra arte ezartzeko eskatu dio Madrili.

Pedro Sanchezen gobernuak behin bozkatu nahi du neurria luzatzea, ez bi astetik behin, udaberriko konfinamenduan bezala. Baina Alderdi Popularrak gobernatzen dituen bost erkidegoek ez diote orain arte sostengurik eman neurriari.

Erabakia Alderdi Popularraren sostenguarekin hartzea nahi du Sanchezek, eta harekin gatazkarik sortu gabe.

Ministroen Kontseilua asteartean biltzekoa zen, Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak astelehenean erkidegoetako buruekin bilkura egitea aurreikusita baitago. Bilkura horretara gonbidatuta dago Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidentea.

Ministroen Kontseilua aurreratzeko erabakian eragina izan du Iñigo Urkullu Iñigo Eusko Jaurlaritzako eta Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariek alarma egoera ezartzeko Madrili atzo eginiko eskaera formalak.


Summary: 600 pertsonaz osatutako mosaiko bat eratu du Sarek. Joseba Azkarragak eta Inaxio Oiartzabalek adierazi dute asmoa dela beste espetxe politika bat gauzatzea.

Manifestazio bat eta mosaiko bat egitea zen asmoa, baina soilik mosaikoa izan da posible, eta nahi baino formatu txikiagoan. COVID-19aren izurriaren bilakaeraren eraginez, 600 pertsonaz osatutako mosaiko bat eratu du Sare Herritarra plataformak gaur arratsaldean Donostiako Kontxako hondartzan. Helburua da Espainiako eta Frantziako estatuek bestelako espetxe politika bat garatzea.

Mobilizazioa 17:00etatik aurrera egin dute, eta babes politiko eta sindikal zabala izan du, Joseba Azkarraga eta Inaxio Oiartzabal Sareko bozeramaileek adierazi dutenez. Egitasmoan parte hartu dute EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek, eta ELA, LAB, UGT, ESK, Steilas, Hiru eta Etxalde sindikatuek. CCOOk ere babestu ohi ditu Sareren eskariak, baina ez du mobilizazioan parte hartu.

Egungoa «helduleku legalik eta gizatasunik gabeko» espetxe politikatzat jo du Oiartzabalek, eta hori amaitzeko eskatu die Frantziako eta Espainiako gobernuei. Pandemia garaian kartzeletan bizi duten egoera ere salatu du, azalduta egoera horrek okerrera egin duela.

Ohiko eskakizunei eutsi die Sarek, Bego Atxa bozeramaileak azaldu duenez: adineko presoak eta gaixotasun larri edo sendaezinak dituztenak berehala askatzeko, urruntze politika amaitzeko eta «etxeratze prozesua martxan jartzea dakarren gradu progresioa» ahalbidetzeko. Datu batean laburbildu du Atxak presoen eta horien senideen egoeraren gordina: Andaluzian (Espainia) edo Galizian dauden presoen gertukoek 40 kilometro egin behar dituzte bisitan igaro dezaketen minutu bakoitzeko.

Atxaren hitzetan, «sistema demokratiko baten kalitatea neurtzeko parametro lagungarrietako bat» da presoen eskubideekiko errespetua, eta, plataformaren arabera, Espainiako Estatua ez da arlo horretan maila ematen ari. Ildo horretan, euskal instituzioei eta eragileei eskatu die mantentzeko «aktibo Euskal Herrian lortutako akordio zabalak» eta «ateratzeko agendatik desadostasunak», espetxe politikaren auzia «konfrontazio eremutik» ateratzeko eta «akordioen agendara» eramateko.

Espainiako eta Frantziako gobernuei ere luzatu dizkiete eskariak, ordea. Atxak aitortu du «hainbat urrats txiki» eman direla azken asteetan zenbait preso lekualdatuta, baina Sarek ez du uste horrek esan nahi duenik egoera «normaltzen» ari dela: «Urruntze politika amaitzea euskal presoak Euskal Herrira ekartzean oinarritzen da, eta ez, oraindik ere, 300 kilometrotara dauden espetxeetara lekualdatzean». Hortaz, «ausardiaz» jokatzea galdegin zion Atxak Pedro Sanchezen gobernuari, «legedia arruntean oinarritutako espetxe politika ezartzeko». Gainera, bi data gordetzeko eskatu die Sarek herritarrei, modu batera edo bestera, mobilizazioak egiteko asmoa baitute: azaroaren 21a eta urtarrilaren 9a.


Summary: Proben %9,6 positiboak izan dira azken zenbaketetan. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak kutsatutako 1.709 pertsona gehiagoren berri eman dute

COVID-19aren izurriaren datuek gorako joeran jarraitzen dute. Eman dituzte Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak atzo egindako testen emaitzak, eta 1.709 kasu atzeman zituztela adierazi dute. Denera 17.743 test egin zituzten, eta positibo eman zutenen ehunekoa, beraz, %9,6koa da. Behin %5etik aurrera birusaren transmisio komunitarioaren arriskua egon ohi dela azaltzen dute osasun publikoan eman ohi diren irizpideek, eta egoera, beraz, kezka eragitekoa modukoa da.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Departamenduak zenbatutako kasuetan igoera oso nabarmena izan da egunotan: gaur hirugarren eguna segidan da 1.000 positiboko muga gainditu dutena. Gipuzkoan dabil, bereziki, birusa oldartuta: 620 kasu zenbatu dituzte han, 452 Bizkaian eta 136 Araban. Erietxeetan igartzen ari da igoera horren eragina: atzo COVID-19ak jotako beste 61 pertsona eraman zituzten erietxeetara. Zainketa intentsiboetako unitateetan 71 paziente daude. Gaitzaren sintomak hasi eta aste pare bueltan larriagotzen da usu pazienteen egoera, oraingo datuen igoerak erietxeetan izan dezakeen eraginari erreparatzeko, beraz, astia beharko da.

Azken datuon arabera, 28 udalerri daude Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan igaro hamalau egunotan 100.0000 biztanleko 500 kasuko intzidentzia gaindituta. Donostia muga horretara iristear dago: 476,74 kasu ditu. Muga hori gainditzen duten herrietan aparteko mugak ezarriak ditu Eusko Jaurlaritzak.

Nafarroan azken zenbaketan 497 kasu berri kontatu dituzte. Positiboen %54 Iruñerrian atzeman dituzte, eta %23 Tutera eta inguruetan. Zertzelada gehiago ere eman dituzte azken orduaz; atzo lau pertsona hil ziren COVID-19arekin, eta 30 pertsona eraman zituzten erietxeetara.


Summary: Gizon bati labanaz eraso egin diote Barakaldon, eta larri dago. Erasoarekin lotuta gizonezko bat atxilotu dute; homizidio ahalegina egotzi diote

Gaur goizeko hamaikak aldera labankadaka eraso egin diote Barakaldon (Bizkaia) gizonezko bati, kalean zihoala. Osasun larrialdiek berehala izan dute jazoeraren berri, eta larri aurkitu dute; sei sastakada ditu: hiru saihets batean, eta beste hiru, bizkarrean. Gurutzetako erietxera eraman dute berehala, han arta dezaten.

Erasoa jazo den tokitik alde egina zen erasotzailea larrialdi zerbitzuak heldu direnerako, baina berehala gizonezko bat atxilotu dute ertzainek erasoaren egilea izatea egotzita; polizia etxera eraman dute, eta homizidio ahalegina leporatu diote.

Atxilotua 55 urteko gizonezko bat dela adierazi dute, eta ikerketa bat abian dela jazotakoa argitzeko.


Summary: Maddi Sarasua gailendu da Sohütako saioan. Xilabaren bigarren final-herena jokatu dute arratsean. Egoitz Zelaia sailkatu da bigarren.

Zuberoako, Lapurdiko eta Nafarroa Behereko Xilaba bertsolari txapelketako final-herenetako bigarren saioa jokatu dute Sohütan (Zuberoa), eta Maddi Sarasua Laskarai atera da garaile. Egoitz Zelaia sailkatu da haren atzetik, eta Elixabet Etxandi ondotik. Laugarren, berriz, Maindi Murua Berra; bosgarren, Mizel Mateo; eta seigarren, Iker Altuna. Gela mukuru bete da. Kartzelako gaia oroitzapenei begira jarri da, familia argazki bat komentatzeko eskatu baitzaie. Umoreak ez du hutsik egin, nahiz eta COVID-19a aski presente egon den saioan zehar.

Hilaren 31n izanen da hurrengo saioa, Izturitzen (Nafarroa Beherea).


Summary: Geogheganentzat Giroko etapa, eta Wellensentzat Vueltakoa. Bihar amaituko da Italiako Giroa, eta Hindley eta Geoghegan denbora berdinarekin abiatuko dira azken erlojupekoan. Pello Bilbao laugarren da, eta 1.19ra du podiuma.

Tourrean gertatu bezala, azken erlojupekoak erabakiko du Italiako Giroa. Aurreko egunetako etapa menditsuak kontuan hartuta, nekez pentsa zitekeen hala izango zenik. Baina Sestriererako hiru igoerak egoera horretan utzi dute lasterketa. Emozio eta parekotasun gehiago ezin eskatu. Giroaren 103 urteko historian ez da sekula halakorik gertatu. Jai Hindley (Sunweb) eta Tao Geoghegan (Ineos) denbora berdinarekin iritsi dira azken etapara. 15,7 kilometrora dute loria, eta bakarkako lanean erabakiko dute norentzat den azken elastiko arrosa. Geoghegan ageri da faborito, hobeto moldatzen baita erlojuaren aurka. Pello Bilbaori (Bahrain) zaildu egin zaio podiumean amaitzeko aukera, 1.19ra baitu.

Sestrieren amaitutako etapan Geoghegan nagusitu da, eta bigarren izan da Hindley. Azken hori irtengo da azken lekuan erlojupekoan, eta elastiko arrosarekin. Etapa ikusgarria espero zen, eta txirrindulariek hala izatea ahalbidetu dute. Eguneko ihesaldia 21 txirrindularik osatu dute. Lehiakorrenak Davide Bellerini (Deceuninck) eta Einar Rubio (Movistar) izan dira. Azken hori iritsi da aurrean Sestriererako azken igoerara. Baina bigarren igoeratik jada faboritoen artean hasia zen lehia. 30 kilometro falta zirenean Rohan Dennisek erritmoa bizitu du. Ikaragarria izan da Dennisek Geogheganen alde egin duen lana.

Wilco Kelderman (Sunweb) atzean geratu da. Kilometroak aurrera joan ahala, konturatu zen ezingo ziola elastiko arrosari eutsi, eta nahiago izan du erritmo jarri bat ezarri eta gutxienez podiumeko lekuari eustea. Haren gurpilean joan da Bilbao. Dennisekin aurrera egin dute Hindleyek eta Geogheganek. Hala, eguneko ihesaldiko indartsuenak harrapatu dituzte. Sestriereko azken igoerari minutu eta erdiko aldearekin ekin diote liderrarekiko. Abantaila 1.45ekoa zenean, Dennisek erritmoa apur bat gutxitu du, eta errenta 55 segundora ere gutxitu da. Atzetik Joao Almeidak (Deceuninck) egindako Giro bikaina biribildu du, aurrera eginez. Hindleyek etengabe egin dio eraso Geoghegani azken lau kilometroetan. Baina ondo eutsi dio, eta azken metroetan aurrea hartu dio Hindleyri, eta etapa irabazteaz gain, hamar segundoko gainsaria lortu du. Erlojuaren aurkako etapak 15,7 kilometro izango ditu, eta Cernusco sul Naviglio eta Milan artean jokatuko da. Ibilbidea lau da.

Wellensen garaipena Vueltan

Tim Wellensek (Lotto Soudal), berriz, etekina atera zion atzo ihesaldiari, eta Sabiñanigoko helmugan gailendu d, Espainiako Vueltako bosgarren etapan. Primoz Roglicek (Jumbo Visma) lider segitzen du. Hainbat ahalegin eta gero Vioko mendatearen igoeran egin zen ihesaldi erabakigarria. Jada aurretik zen hamabi txirrindulariren multzo batetik hiruk egin zuten aurrera: Wellensek, Gillaume Martinek (Cofidis) eta Thymen Aresmanek (Sunweb). Azken kilometrora batera ailegatu dira. Aresman izan ad mugitzen aurrena, baina ondo eutsi, eta bere esperientzia baliatu du garaipena lortzeko. Gaurko etapa Biescas eta Formigal artean izango da.


Leopoldo Lopez Venezuelatik atera da

Summary: Leopoldo Lopez Venezuelatik atera da. Oposizioko buruzagia Espainiaren enbaxadan zegoen 2019an Maduro boteretik botatzen saiatu zirenetik; «bide klandestino bat» erabili du herrialdetik irteteko. Bere aitaren arabera, Espainiara joango da «laster».

Leopoldo Lopez Venezuelatik atera zen atzo, bere aitak gaur baieztatu duenez. «Bide klandestino bat» erabilita irten zen Espainiaren enbaxadatik Kolonbiako mugara joateko; halere, dagoeneko ez dago herrialde horretan, senidearen arabera. Oposizioko buruzagiaren helburua Espainiara iristea da, eta han izango da «laster», datozen egunetan. Venezuelako Atzerri Ministerioak ere baieztatu du gertaturikoa.

Lopezen gurasoak Madrilen bizi dira, eta espainiar nazionalitatea dute 2015etik; bere aita europarlamentari aukeratu zuten iaz, PPren zerrendan aurkeztu zenean. Oposizioko buruzagia Jesus Silva Espainiako enbaxadorearen etxean zegoen iazko apirilaren 30ean Juan Guaidorekin batera Nicolas Maduro Venezuelako presidente agintetik botatzeko plana sustatu zutenetik.

Ez zuen bere helburua lortu, baina Guaidok eta zenbait militarrek bere etxetik atera zuten; han ari zen betetzen atxiloaldia. Aldi berean, Maduro botatzeko planak huts egin zuela ikusita, Espainiaren enbaxadara joan zen. Lopezen emaztea ere Espainian dago iragan urteko ekainetik, bikotearen alabarekin batera. Espainiara iritsiko balitz, asiloa eskatzeko aukera izango luke.

Espainiak Venezuelako enbaxadorea aldatzea erabaki du, eta litekeena da Lopezek horren harira hartu izana Venezuelatik ateratzeko erabakia. Espainiako Gobernuak, ordea, adierazi du enbaxadore aldaketak ez zuela oposizioko buruzagiaren egoeran eraginik izango, Europa Pressen arabera.

Lopezi ia hamalau urteko kartzela zigorra ezarri zioten 2015ean, urtebete lehenago izan ziren protestetan indarkeriaren erabilera sustatzeagatik: 43 hildako eta 600 bat zauritu izan ziren, eta 3.500 lagun inguru atxilotu zituzten. Zigor horren ia hiru urte kartzelan bete zituen, eta gero eman zioten etxera itzultzeko baimena, gainontzeko urteak han betetzeko.


Ginga jarri dio mendeurrenari

Summary: Ginga jarri dio mendeurrenari. Osasunak irabazi egin dio Athletici euskal derbian, klubaren 100. urteurrenean. Ruben Garciak egin du partidako gol bakarra, penaltiz. Aurkariaren atean zehaztasunik gabe aritu dira bi taldeak.

Derbiak bi taldeen arteko tentsioa, errespetua eta urduritasuna areagotzea dakar. Eta hori soropilean islatu ohi da partidako hastapenean. Hala gertatu da gaurko Osasunaren eta Athleticen arteko neurketan ere. Argitasunik gabeko jokoa erakutsi dute Sadar eraberrituan, eta argi izpi txikiena izan duen taldea Athletic izan da. Baina ate aurrean asmatu egin behar da gero, eta Gaizka Garitanorenak ez dira fin ibili. Bai, ordea, Osasuna. Izan duen aukera apurrari ondo baino hobeto atera dio zukua; Ruben Garciak penaltiz egindako golari eske, hiru puntuak Iruñean geratu dira. Gorritxoei buruan ondo iltzatuta geratuko zaie klubaren mendeurreneko eguna.

Jagoba Arrasatek hiru aldaketa egin ditu, aurreko hamaikakoarekin alderatuta; Juan Cruz, Nacho Vidal eta Jony Jon Moncayolaren, Kike Barjaren eta min hartuta dagoen Jonathan Calleriren ordez aritu dira. Ostera, Gaizka Garitanok Levanteren aurkako jokalari berak zelairatu ditu.

Hain zuzen, zuri-gorriek sortu dute lehen arriskua bederatzigarren minutuan, Alex Berenguerren eskutik. Gorritxo ohiak punpa lasterrean area kanpotik jaurtiketa indartsua egin du. Sergio Herrerak, berriz, erantzun ona eman dio. Zelai erdian nahasmen handia izan dute batak zein besteak, eta jokoa sarritan moztu dute. Zehaztasun gabeko egoera horretan, etxekoen lehen abagune deigarriena Iñigo Perezek burutu du. Falta jaurtiketa zuzena egin du, Unai Simoni ezusteko txikia eman nahian.

Handik gutxira, Aridanek zelaia utzi behar izan du; aireko jokaldi batean desorekatu, eta ezker belaunean min hartu du. Unai Garciak bete du espainiarraren hutsunea. Minutuak aurrera joan ahala, Garitanoren jokalariek demako lema hartu dute. Osasunaren zelaian eroso zenbiltzan baloia alde batetik bestera mugituz. Lehen zatiaren hondarrean etxekoei estutasunaren bat sorrarazi die. Unai Lopezek urruneko falta jaurtiketa zitala egin du, baina Herrerak kornerrera bidali du baloia. Hutsean joan dira aldageletara.

Golek berdin balio dute

Bigarren zatia ere bide beretik hasi dute bi taldeek: zehaztasun eta intentsitaterik gabe. Baldintza deseroso horietan bisitaria moldatu da hobekien, eta Raul Garciak egin du Athleticen lehen saiakera. Iñaki Williamsek eskuin hegaletik erdiraketa pozoitsu egin du, baina nafarrak ez du buruz ongi errematatu. Osasunak, nola edo hala, aurkariaren atea zulatu nahi izan du, eta Arrasatek aurrelarien aldeko apustua egin du. Adrian Lopezi eta Barjari eman die aukera. Gurpil zoroan atera ezinik zenbiltzan bi taldeak, harik eta 80. minutuan Barjak eltzetik babak atera dituen arte. Aurrelaria arean sartu, eta Ander Capa bizkarrez indartsu sartu zaio. Indartsuegi, ordea; lurrera bota baitu Barja, eta Cuadra Fernandez epaileak penaltia adierazi du. Ruben Garciak hamaika metroetatik ez du barkatu.

Garitanok, presaren presaz, Yuri Berchice, Jon Morcillo eta Iñigo Vicente sartu ditu berdegunean, gutxienez, puntu bat urratzeko. Hain justu, neurketako azken hatsean, Morcilloren erdiraketa baten ostean, Capak bigarren lerrotik sartu, eta bakar bakarrik buruz errematatu du, baina haren ahalegina hutsala izan da, Osasunaren zorionerako.

Ospakizunak, baina, izan du alde ilunik. Zaleek jaurtitako suziriek sutea eragin dute Ezkaba mendian, eta suhiltzaileak sua itzaltzeko lanean ari dira.


Summary: Zumaian, Ermuan eta Mallabian baheketak egingo dituzte. Hiru herrietan, 13 eta 40 urte arteko biztanleei eskatu diete PCR proba egiteko, izurria kontrolatze aldera. Mallabiko herritarrek Ermura joan beharko dute proba egitera. Getarian ez dute baheketarik egingo.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak Zumaiako (Gipuzkoa), Mallabiko eta Ermuko (Bizkaia) 13 eta 40 urte arteko herritarrei PCR proba egiteko eskatu diete, herri horietan koronabirusa asko zabaltzen ari dela ikusita.

Zumaian, astelehentik asteazkenera egingo dute baheketa, Aitzuri pilotalekuan. Proba egin nahi duten herritarrek hitzordua eskatu beharko dute telefonoz asteleheneko 08:00etatik aurrera, osasun etxera deituta edo Osasun Kontseilura. Eremuko eskoletako ikasleak, berriz, ikastetxeetan koordinatuko dituzte. Bihar, 15:30 eta 19:30 artean egingo dituzte probak; etzi eta asteazkenean, goizean ere bai, 08:30 eta 14:00 artean.

Ermuan, Arizmendi pilotalekuan jarriko dute probak egiteko lekua; bihar, etzi eta asteazkenean hartuko dizkiete laginak herritarrei, 13:00etatik 20:00etara; beharrezkoa balitz, ostegunean ere jarraituko dute. Txanda hartzeko, 943-03 26 44 edo 900-20 30 50 telefono zenbakietara deitu behar da. Mallabiko herritarrei eskatu diete Ermura joateko proba egitera.

Herritarrek emaitza 72 ordu baino lehenago eta SMS bidez jasoko dutela esan dute agintariek. Positiboa bada, gainera, telefono dei bat jasoko du herritarrak. Emaitza ezagutu artean, harremanak mugatzea aholkatzen du Osakidetzak, eta maskara egoki ibiltzeko eta eskuen higienea mantentzeko.

Getarian, ez

Getarian, berriz, udalak argitu du herri horretan ez dela baheketarik egingo. Goizean Efe albiste agentziak zabaldu du Getariako herritarrei ere dei egin dietela Zumaian probak egitera joateko, baina gero zuzendu dute oharra: Zumaiako baheketan zumaiarrak bakarrik sartuko dira.

Ostiralean, neurri bereziak hartu zituen Jaurlaritzak 5.000 biztanle baino gehiagoko 25 udalerritan ezarriko ditu neurri bereziak, kutsatu asko zituztelako. Horietako 19 Gipuzkoan daude: Andoain, Astigarraga, Azkoitia, Azpeitia, Beasain, Deba, Eibar, Elgoibar, Hernani, Lazkao, Legazpi, Lezo, Oñati, Ordizia, Pasaia, Tolosa, Urnieta, Urretxu, Zumaia eta Zumarraga.

Horietan, zorrotzagoak dira koronabirusaren hedapena saihesteko neurriak, eta, besteak beste, tabernek eta saltokiek 21:00etan itxi behar dituzte ateak.


Summary: Alarma egoera onartu du Espainiako Gobernuak, sei hilabeterako luzatzeko asmoz. Eusko Jaurlaritzako eta Nafarroako Gobernuko buruek edukiko dute egoera kudeatzeko eskuduntza eta erabaki propioak hartzeko aukera. Elkartzeko eskubidea mugatuko du Espainiak, eta etxeratzeko agindua ezarriko du gauean. Urkulluk eta Txibitek ontzat jo dute erabakia.

Maiatzaren 9ra arte arte luzatu nahi du Espainiako Gobernuak alarma egoera, izurriari aurre egiteko. Igande honetan, Madrilen, Ministro Kontseilu berezian onartu dute sei hilabeterako ezarri nahi duten egoera. Printzipioz, hamabost egunerako ezarri dute. Sei hilabeterako luzatzeko, Espainiako Kongresuak onartu beharko du.

Martxoaren 14an ezarritakoa baino arinagoa izango da alarma egoera oraingoz: ez da konfinamendu orokorrik egongo. Baina biltzeko eskubidea mugatuko dute, eta gauean etxeratzeko agindua ezarriko dute. Eztabaida dago etxeratzeko aginduaren ordutegiaren inguruan, baina 23:00etatik 06:00etarako tartea proposatu du Pedro Sanchezen gobernuak.

Autonomia erkidegoetako buruek kudeatuko dute, eta ordutegiak moldatzeko aukera izango dute: etxeratze agindua ordubete aurreratu edo atzeratu ahalko dute —alegia, 22:00etatik 07:00etara, gehienez—. Araututako tarte horretan ezingo da kalean ibili, ez bada lanerako, zaintzarako edo botikak erosteko.

Erkidegoek erabaki ahalko dute, gainera, euren lurraldeko mugak ixtea, edo haien barruko eremu bat zarratzea. Asko jota sei pertsona elkartu ahalko dira, ez badira elkarrekin bizi.

Astelehenean bilerak

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak abegi ona egin diote Espainiako Gobernuaren erabakiari, eta biek azaldu dute astelehen honetan bertan bilduko direla erkidego bakoitzeko jarraipen mahaiak, egoera aztertzeko, eta neurriak hartzeko. Erabaki «orekatuak eta proportzionatuak» hartuko dituztela adierazi du Urkulluk.

Txibitek azaldu du bere gobernuak indarrean dituela alarma egoerarekin baimendutako neurri batzuk; herrialdea hala itxi dute, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren bermearekin, eta bilerak sei lagunera murriztu dituzte. Etxeratze agindurik ez zutela agindu esplikatu du, Nafarroak ez zuelako horretarako eskumenik, baina alarma egoerarekin Espainiako Gobernuak agindu du orain. Nafarroak bihar aztertuko du neurri berriak hartzeko aukera.

Eusko Jaurlaritzako eta Nafarroako Gobernuko lehendakariek hala eskatu zuten ostiral arratsaldean alarma egoera ezartzea, neurriak hartu ahal izateko, eta erkidegoen esku uztea haren kudeaketa, eta halaxe egin du Sanchezen gobernuak. EAEko Justizia Auzitegiak, hain justu aste honetan, debekatu egin dio Jaurlaritzari bilerak sei lagunera mugatzea; orain, Gasteizko gobernuak aukera izango du neurriak zorrozteko.

Urkulluk uste du orain egoera arinago eta zehatzago kudeatzeko aukerak izango direla, eta gogorarazi du abuztuaren 8az geroztik ohartarazi duela urrats horiek egiteko beharraz. Juridikoki, alarma egoeraren «autoritate delegatuak» izango dira erkidegoetako presidenteak. Horrek esan nahi du haiek hartuko dituztela erabakiak, eta erkidegoetako kontseiluan koordinatuko dituztela.

Pedro Sanchezen agerraldia

Ministroen kontseiluaren ondoren, hedabideen aurrean agerraldia egin du Sanchez, alarma egoeraren xehetasunak azaltzeko. Azken asteotan COVID-19 kasuak gehitu egin direla eta Europako beste hainbat estatuk neurri zorrotzak hartu dituztela argudiatu du Sanchezek.

Izurriaren bigarren olatua ezberdina dela adierazi du Sanchezek: gutxiago hiltzen du, eta jende gazteagoa ari da kutsatzen. Horregatik, alarma egoera ezberdina izango dela gaineratu du: erkidegoekin hasieratik «kogobernantzan» arituko dela esan du.

Tarteko luzapenik gabe

«Zergatik sei hilabete?», galdetu du Sanchezek. Eta erantzun du adituek uste dutela epe hori behar dela bigarren olatuari aurre egiteko; arnas aparatuko gaitzei kalte egiten dieten birusak udazkenean eta neguan erasaten diete gehien pertsonei. Radar-Covid aplikazioa instalatzeko eskatu du Sanchezek, eta etxean geratzeko eta harremanak murrizteko ahal bezainbeste.

Udaberrian, alarma egoera bi astetik bi astera luzatzen jardun zuen gobernuak, eta, orduan ez bezala, orain alarma egoera luzea du buruan Espainiako Gobernuak. Bozketa bakarrarekin, sei hilabeterako ezarri nahi du, udaberrian gertaturikoa gerta ez dadin: hau da, bi astetik behin egoera luzatzeko eztabaida eta bozketa egin behar izatea Kongresuan.

Baina Alderdi Popularrak gobernatzen dituen bost erkidegoek ez diote orain arte sostengurik eman alarma egoera ezartzeko neurriari. Eta erabakia Alderdi Popularraren sostenguarekin hartu nahi du Sanchezek, harekin gatazkarik sortu gabe. Eguerdiko agerraldian galdetu diote PPren babesa izango ote duen; ez du erantzun, baina harremanetan daudela jakinarazi du. Dekretua Kongresuan onartzeko gehiengoa edukiko duela uste du Sanchezek.

Astelehenean, bestalde, Sanchezek bilera telematikoa egingo du autonomia erkidegoetako presidenteekin, goizeko hamarretan.


Summary: Itziar Ituñok 'Mask Singer' saioaren ikusleak harritu ditu Lady Gagaren bertsio batekin. TF1 kateko saioan hartu du parte, Lady Gagaren Million Reasons kantua abestuz, kristalez beteriko jantzi batekin. Txalo artean hartu dute.

La casa de papel telesailak nazioarteko arrakasta izan du, eta hala zabaldu da Itziar Ituño aktorearen ospea ere hamaika herrialdetara. Netflixek emandako datuen arabera, mundu osoan 65 milioi gailutan ikusi dituzte gutxienez telesailaren azken denboraldiko bi minutu. Ituño protagonista nagusietako bat da, eta batetik bestera ibili da azken boladan. Duela egun batzuk, Frantziako TF1 telebista kateko Mask Singer saioan hartu zuen parte.

Saio horretan, jende ezagunak abesten du goitik behera mozorrotuta. Boto gutxi jasoz gero, nor den erakusten dute. Bestela, epaimahai bat saiatzen da nor den asmatzen, saioz saio ematen dieten informazioarekin. Ituño, baina, gonbidatu egin dute. Denboraldiko bigarren saioko nazioarteko izar gonbidatua izan da. Lady Gagaren Million Reasos kantua abestu du.

Izan ere, aktorea izateaz gain, abeslaria ere bada bera. Ingot rock taldeko kidea da, eta Dangiliske dantza taldean ere aritzen da plaza dantzak jotzen, perkusio txikiarekin. Berriki, Gure Eskuren Hamaika Gara egitasmoaren abestian hartu du parte, Dupla taldearekin batera.


Lehen postua galtzeko asmorik gabe

Summary: Lehen postua galtzeko asmorik gabe. Reala erraz nagusitu zaio Huescari, eta sailkapeneko lehen postuan dago berriro

«Sailkapenak ez du ezer esan nahi, hau hasi besterik ez baita egin». Hala esan zuen atzo Imanol Alguacil entrenatzaileak, partida amaitu berritan. Realak 4-1 garaitu zuen Huesca, eta berriz ere ligako sailkapenaren buru da. Aragoiko taldea eusteko gai izan zen lehen zatian, baina bigarren 45 minutuetan haien gainetik pasatu ziren txuri urdinak.

Joan-etorri askoko partida izan zen lehen zatian ikusitakoa. Gol aukera garbirik gabea, ordea. 35. minutuan iritsi zen partidako lehen gola, penaltiz. Guridi defendatzeko asmotan, Realeko aurrelaria lurrera bota zuen Maffeok area barruan, eta Oiartzabalek ez zuen barkatu. Azken minutuan izan zuen Huescak berdintzeko aukera, baina Remiro bizi aritu zen Rafa Mirren aurrean. Ezin izan zuen gauza bera egin bigarren zatiko lehen jokaldian, eta Mirren burukadak ate barruan amaitu zuen.

Hortik aurrera, ordea, Reala nagusitu zen. Gorosabelek egindako erdiraketa buruz errematatu zuen Oiartzabalek, baloia sarera bidaltzeko. Silvaren jokaldi eder batetik iritsi zen gero hirugarrena. Portuk ez zuen alferrik galdu hark eginiko pasea: 3-1. Isakek borobildu zuen donostiarren partida, Reala nagusi izan zen norgehiagoka batean.

Reala: Remiro; Gorosabel, Aritz, Le Normand, Aihen; Guridi (Merino, 62. min), Zubimendi, Silva (Sagnan, 76. min.); Portu (Bautista, 76. min.), Oiartzabal (Roberto Lopez, 76. min) y Willian Jose (Isak, 62. min.). Huesca: Andres Fernandez; Maffeo (Ontiveros, 70. min.), Pulido, Siovas, Javi Galan (Gaston Silva, 70 min.); Seoane (Nwakali, 70 min.), Mosquera, Borja Garcia; Rafa Mir, Sandro (Sergio Gomez, 55. min.) y Ferreiro (Escriche, 55. min.).


Summary: Txileko herritarrek Pinocheten konstituzioa ezeztatu dute. Boto emaileen %78k babestu dute aldaketa. Herritarrek aukeratutako 155 pertsonak idatziko dute konstituzio berria.

Txilek bere laugarren konstituzioa idatziko du datorren urtean, eta, aurrekoetan ez bezala —1833an, 1925ean eta 1980an—, hauteskunde prozesu baten ondorio izango da. Herritarrek hautatutako batzorde konstituziogile batek onartu beharko du konstituzioa, eta herritarrek bozketa batean berretsi. Hori da igandeko erreferendumaren emaitzek Txilen ireki duten bidea. Konstituzio berri bat egin ala Augusto Pinochet diktadorearen garaikoarekin jarraitu hautatu behar zuten, eta herritarren %78k baino gehiagok onartu dute prozesu konstituziogile bati ekitea.

Konstituzio hori herritarrek aukeratutako batzorde batena izatea ere adostu dute: %79k babestu dute batzorde konstituziogileko 155 pertsonak herritarrek lan horretarako berariaz aukeratuak izatea, eta ez eratzea batzorde misto bat konstituzioa idazteko espresuki izendatuak izan diren ordezkariz eta parlamentarioz osatutakoa.

Prozesua «herritarren eta demokraziaren garaipena» izan dela adierazi zuen atzo Sebastian Piñera Txileko presidenteak. Gobernua kezkatuta zegoen indarkeria ekintzek bozketa nahastuko ote zuten, eta garrantzitsutzat zeukan parte hartze handia lortzea, erreferendumaren zilegitasuna zalantzan ez jartzeko. Bozketa normal egin da herrialdean, eta parte hartzea %50,8koa izan da: azken urteetako handienetakoa, 2012an bozkatzeak derrigorrezkoa izateari utzi zionetik. Kontuan hartzekoa da, gainera, baldintzatuta bozkatu behar izan dutela, koronabirusaren pandemiak behartuta.

Baietzaren arrakastak agerian utzi du konstituzio berri baten kontra agertu den eskuinaren porrota. Erreforma batzuk egin baina konstituzioa ez aldatzeko aukerak botoen %22 jaso ditu. Gobernua sostengatzen duen koalizioko lau alderdiek kontrako jarrerak babestu dituzte. Batzuk alde, beste batzuk kontra, eta besteak zatituta. Azken horien artean, RN Berrikuntza Nazionala Piñeraren alderdi ohia.

Diego Schalper RN alderdiko parlamentariaren iritziz, «lezio ikaragarria» izan da bozketa: «Zentro-eskuina zatituta aurkezten denean, azkenean, denok galtzen dugu». Konstituzio berriaren aurka agertu den UDI Batasun Demokratiko Independentea alderditik, aldiz, lanerako deia egin du berehala Jacqueline van Rysselberghe buruak, «konstituziogile onenak» hautatzeko. Nabarmendu duenez, «beharrezkoak diren aldaketek handi egin gaituzten gauza horiek hobetzea eta mantentzea ere eskatzen dute».

Piñerak berak ez du argitu zer bozkatu duen, nahiz eta gobernuko hainbat kidek galdetu dioten. Emaitzak ezagutarazi ondoren, igandean egin zuen diskurtsoan ere, ez zen joan ideia orokorretatik harago. Haren ustez, orain arte, Txileko Konstituzioak herritarrak «zatitu» ditu, eta berriak batasunerako esparru bat izan behar du.

Aldaketaren garaia

Ezkerreko indarrek konstituzioz aldatzea eskatu dute, herrialdeko eredu sozioekonomikoa aldatzeko urrats garrantzitsua izango delakoan. Hain justu, gizarte desberdintasunen kontrako herritarren protestek bultzatuta egin da igandeko galdeketa. Iazko udazkenean lehertu ziren: metro bidaiak garestitu egingo zirela iragarri zuen Txileko Gobernuak, eta erabiltzaile askok eta askok ordaintzeari uko eginez erantzun zuten. Mobilizazioak han eta hemen piztu ziren aste batzuetan. Hain justu, Txilen, demokrazia garaian inoiz izan den manifestaziorik handiena egin zuten Santiagon, urriaren 25ean, eta handik urtebetera egin da konstituzioari buruzko bozketa. Azaroaren 15ean, greba orokor baten eta dozenaka hildakoren ondoren, gobernuak eta oposizioak adostu zuten galdeketa egitea.

Txile nazioartean hainbatetan goraipatu dute haren eredu ekonomikoarengatik eta diktaduratik demokraziarako trantsizioarengatik, baina iazko protestek eredu horren porrota utzi zuen agerian, kritikoen iritziz. Protesta mugimenduak gizarte desberdintasunen oinarri juridikotzat zeukan 1980ko konstituzioa, Pinocheten agindupean Jaime Guzman UDI alderdiaren fundatzaileak egindakoa. Izaera neoliberala egotzi diote testuari, zerbitzu publikoen pribatizazioa sustatzen duela iritzita.

Orain, beraz, beste lehia politiko bat hasiko da, hemendik urte erdira hautatuko baitituzte konstituzioa idatziko duen batzordea osatuko duten 155 herritarrak. Apirilaren 11n izango dira horretarako bozak. Batzordea genero parekidetasunaren irizpideari jarraituz eratu beharko da, eta argitzeko dago herri indigenentzat aulki kopuru jakin bat gordeko den ala ez.

Hautatuak diren batzarkide konstituziogileek bederatzi hilabeteko epea izango dute konstituzio bat idazteko. Behar izatekotan, hiru hilabeteko luzapena eskatzeko aukera izango dute. Bide orriak dio konstituzio berriko atalak bi hereneko gehiengoarekin onartu beharko dituela batzordeak. Horrek akordio zabaletara eta negoziazio malguetara behartuko ditu batzarkideak.

Testua amaitu eta onartutakoan, Txileko presidenteak plebiszitu batera deitu beharko du —2022an izango da, epeak betetzen badira—, eta herritarrek bozketa horretan erabakiko dute konstituzio berriari onespena eman ala ez.


Ia Gipuzkoa osoa «gune gorrian» dago

Summary: Ia Gipuzkoa osoa «gune gorrian» dago. Bizkaiko eta Gipuzkoako 39 herrik 100.000 biztanleko 500 kasu baino gehiago izan dituzte azken hamalau egunetan. Donostia da horietako bat.

100.000 biztanleko 500 kasu positibo baino gehiago izatea iragan hamalau egunotan: hori da COVID-19aren datuen eboluzioa neurtzeko mugetako bat, eta asteburuan Bizkaiko eta Gipuzkoako hamabi herrik pasatu dute muga hori: Abantok, Zornotzak, Galdakaok, Muskizek (Bizkaia), Donostiak, Errenteriak, Irunek, Lasarte-Oriak, Mutrikuk, Oiartzunek, Usurbilek eta Villabona-Amasak (Gipuzkoa). Aldiz, zerrendatik ateratzea lortu du Lekeitiok (Bizkaia), datu hobeak dituela eta. Egoera ikusita, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria eta Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidentea neurri gehiago iragartzekoak dira arratsaldean.

Beraz, gune gorri deiturikoak dira horiek ere, eta Eusko Jaurlaritzak aparteko prebentzio neurriak hartu beharko dituzten udalerrien zerrendan sartuko ditu. Besteak beste, taberna eta saltokiak 21:00etan itxi behar dituzte toki horietan.

Koronabirusa kolpea jotzen ari da, batez ere, Bizkaiko eta Gipuzkoako herrietan. Horren erakusgarri da Eusko Jaurlaritzak gune gorrian sartu dituen herri kopurua. Guztira, 39 dira intzidentzia altuena duten herri handiak: Abadiño, Abanto, Zornotza, Durango, Elorrio, Ermua, Galdakao, Muskiz, Ortuella (Bizkaia), Andoain, Arrasate, Astigarraga, Azkoitia, Azpeitia, Beasain, Bergara, Deba, Donostia, Eibar, Elgoibar, Errenteria, Hernani, Irun, Lasarte-Oria, Lazkao, Legazpi, Lezo, Mutriku, Oiartzun, Oñati, Ordizia, Pasaia, Tolosa, Urnieta, Urretxu, Usurbil, Villabona-Amasa, Zumaia eta Zumarraga. Hau da, Gipuzkoan, 5.000 biztanletik gorako herrien artean, Orio, Hondarribia, Zarautz eta Aretxabaleta bakarrik daude zerrendatik kanpo.

Denera, 739.000 herritarri baino gehiagori eragiten diete neurri bereziek. Gipuzkoakoak dira gehien-gehienak. 100.000 biztanleko positibo kopuruan ere badago aldea. Milatik gorakoa da Gipuzkoako zenbait herritan: Astigarragan (1.100), Azkoitian (1.176), Azpeitian, (1.647), Beasainen (1.725), Lezon (1.049), Ordizian (2.046), Urnietan (2.294), Urretxun (1.029) eta Zumaian (1.537).

Donostia izan da egoera horretan dagoen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako lehen hiriburua: 100.000 biztanleko 545 kasu ditu. «Zuhur» jokatu behar dela esan du Eneko Goia alkateak: «Era arduratsuan egokitu behar dugu errealitate berrira». Bilboko datuak ere gero eta okerragoak dira, eta 100.000 biztanleko 443 kasu dituzte. Gasteizko zenbakiak apalagoak izan arren, 100.000 biztanleko 366 positibo dituzte dagoeneko.

Donostia ospitaleko egoera ere hizpide izan du hiriko alkateak: pazienteen «intzidentzia» handia dela onartu du, baina «ahalmena» baduela oraindik egoerari erantzuteko. Ospitaleko datuen eboluzioari begira «kezka» ukaezina dela adierazi du.

Positiboak atzemateko baheketa «masiboak» hainbat tokitan egitea erabaki du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak. Halakoak Donostian egiteak «zailtasuna» duela onartu du Goiak, biztanle kopurua handiagoa delako. Hala ere, osasun agintarien irizpideak beteko dituztela adierazi du.


Summary: Nafarroan 501 kasu atzeman dituzte, eta positibo tasa %15,8 da. Bezperan baino ia 200 positibo gutxiago atzeman dituzte igandean eginiko 3.167 proben bidez. EAEn 940 zenbatu dituzte, egindako proba guztien %8,9.

Nafarroako Gobernuko behin-behineko datuen arabera, COVID-19aren 501 positibo erregistratu dituzte atzo eginiko PCR proben bidez; hau da, aurreko egunean baino 197 gutxiago. Atzo, izan ere, orain arteko positibo kopururik handiena detektatu zuten herrialdean: 698. Positibo tasa ere bigarren olatuko handiena izan zen: %20tik gorakoa. Igandean, 3.167 PCR proba eta antigeno test egin ziren Nafarroan, eta positibo tasa %15,8ra jaitsi da.

EAEri dagokionez, 940 positibo zenbatu zituzten atzo egindako testetan, aurreko egunean baino 60 gutxiago. Positibo guztietatik 67 Araban, 477 Bizkaian eta 381 Gipuzkoan izan dira; 15 EAEtik kanpora bizi direnen artean zenbatu dituzte. Igandean 10.580 proba egin zituzten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, aurreko egunean baino 500 gutxiago. Proben positibo tasa %8.9 da; aurreko egunetakoaren antzerakoa mantentzen da.

Ostiral gauean sartu zen indarrean etxeratze agindua Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan eta, atzo gauean, Euskal Herriko gainerako herrialdeetan.


Summary: AEBetan 53 milioi herritarrek bozkatu dute dagoeneko. Aurrez zenbatek bozkatu duten kontuan hartuta, parte hartzea %60raino igoko dela iragarri dute adituek.

Egunerokoan, kanpainan eta bozketan ere eragiten ari da koronabirusaren krisia. Izan ere, kutsatzeen beldur aldez aurrez bozkatzea erabaki dute milioika estatubatuarrek, eta astebururako 53 milioi ziren bozkatzera joandako herritarrak AEBetan, inoiz baino gehiago. Datu horiek kontuan hartuta, Floridako Unibertsitateko Hauteskunde Proiektua bultzatzen duen Michael McDonaldek iragarri du balitekeela parte hartzea %60raino igotzea aurten.

Adituek diote, ordea, aldez aurreko parte hartzea Donald Trumpen kalterako izan daitekeela. Izan ere, inkestetan bigarren tokian joanik, tarte gutxiago izango du herritarrak bere aldera erakartzeko, haietako askok bozen eguna baino lehen bozkatzen badute.

Beste toki askotan bezala, Coral Gablesen ere ilara luzeak egin dituzte herritarrek bozkatzeko. Bozkalekuaren kanpoaldean demokratak eta errepublikanoak batu dira, zalantzan geratzen diren bakanak bereganatzeko asmoz. Kanpaina gogorra izaten ari da, besteak beste, lehia estua iragartzen baitute komunikabideek, eta, duela lau urte gertatutakoa gogoan (Hilary Clinton jotzen zuten inkestek garaile), inor gutxik sinesten baitu inkestetan.

Florida da, 29 ordezkarirekin, jokoan diren estatuetako bat. Han, bost punturen aldea ematen diote inkestek Joe Biden hautagai demokratari. Miamiko barrutia da haren aldeko jarrerarik argiena duena, baina inguruko barrutiak eta batez ere iparraldekoak gorriz margotuta ageri dira, Trumpen koloreaz.


Summary: Itzuli handietako hirukoa osatu du Ion Izagirrek. Astana taldeko txirrindulari ormaiztegiarrak Espainiako Vueltako seigarren etapa irabazi du, eta, horri esker, gutxienez saio bat eskuratu du hiru itzuli handietan.

Balentria egin zuen igandean Ion Izagirrek (Astana) Espainiako Vueltako seigarren etapa irabazita. Batetik, erremate ikusgarria eman zion Gorka anaia eta taldekideak Formigaleko igoeran egindako lan bikainari. Bestetik, garaipena lortuta, marka ezarri zuen: gutxienez etapa bat irabazi du hiru itzuli handietan. Izagirre anaia gazteenaren kasuan, etapa bat irabazi du Italiako Giroan (2012an), beste bat Frantziako Tourrean (2016an) eta beste bat Espainiako Vueltan. Hori egin duen 101. txirrindularia da, eta bosgarrena Euskal Herriko txirrindularien artean: Miguel Mari Lasak, Marino Lejarretak, Aitor Gonzalezek eta Juanma Garatek egin dute aurretik.

Pozarren zegoen Ion Izagirre etapa amaieran. "Oso pozik nago. Etapa zaila izan da, baina Gorkak oso lan ona egin du amaieran. Hiru kilometro falta zirela zioen pankarta ikusi, eta kale edo bale egiteko unea zela erabaki dut. Saiatu naiz, eta garaipena lortu dut. Garaipen honek lasaitasuna emango dit, urte gorabeheratsua egin baitut. Orain, lasaiago aritu naiteke".

Sailkapen nagusiari dagokionez, Richard Carapaz (Ineos) da lider berria. Hugh Carthy (Education First) da bigarren, hemezortzi segundora; Dan Martin (Israel) hirugarren, 20ra; eta Primoz Roglic (Jumbo) laugarren, 30era. Gorka Izagirre da lehen euskal txirrindularia, hamabigarren postuan, 3.19ra.

Gaur atseden eguna dute Vueltan, eta, bihar, zazpigarren etapa jokatuko dute. Euskal Herrian jokatuko da osorik. Gasteizen hasiko da, eta Uribarri-Gaubean amaituko da. Txirrindulariek 159,7 kilometro egingo dituzte, eta bitan igoko dute Urduña lehen mailako mendatea. Ez da ikuslerik izango igoeratan.


Summary: Artolazabalek esan du giza eskubideak errespetatuko dituen espetxe eredu bat bultzatuko duela. Indarkeria matxistaren biktimen prebentziorako eta arretarako aurrekontua %30 handituko du Eusko Jaurlaritzak legealdi honetan.

Eusko Legebiltzarrean legealdirako asmoak azaldu ditu Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketarako sailburuak gaur goizean. Azaldu du legealdi berriaren erronketako bat izango dela espetxe instituzioen transferentzia kudeatzea —martxorako aurreikusi dute transferentzia eskualdatzea— eta Artolazabalek esan du bere departamenduak legebiltzarrak zehaztutako «bide orriari» jarraituko diola eta eskumena transferitzen denean, «gizarteratzea» oinarri duen espetxe eredua martxan jarriko duela. Jaurlaritzaren helburua da «giza eskubideak errespetatuko dituen espetxe eredu gizatiarrago bat» lortzea, sailburuak nabarmendu duenez.

Giza eskubideen esparruan, «adiskidetzean» eta «bakean» aurrera egin nahi du Artolazabalek, eta «biktima guztien» eskubideak bermatu nahi ditu. «Biktima guztiek izango dute lehentasuna: ETAren terrorismoaren biktimek, eta baita GALen, Batallon Vasco Españolen eta eskuin muturraren eta terrorismo jihadistaren biktimek ere». Zehaztu du biktima guztiak aintzat hartuko dituztela, inor baztertu gabe, baina giza eskubideen urraketak «parekatu gabe». «Legegintzaldi honek giza eskubideen urraketen biktima guztiak aitortzeko eta erreparatzeko legealdia izan behar du» , azaldu du. Baina argi utzi du «ETAren biolentzia eta zentzugabekeria» izan dela hamarkada luzez izan den giza eskubideen urraketarik «larriena».

Halaber, datozen lau urteetan memoria «kritikoa eta autokritikoa» sustatuko ditu Jaurlaritzak, eta Terrorismoaren Biktimen Partaidetzarako Euskal Kontseiluaren eta Gogora Institutuaren lana funtsezkoa izango da helburu hori lortzeko, Artolazabalek azpimarratu duenez. Memoria «inklusiboa» lortzeko, berriz, hainbat proiektu martxan jarriko dira legealdi honetan: Gernikako Bake Museoaren erakusketa proiektua eta diskurtsoa berrituko dute, eta Gasteizen Martxoaren 3ko memoria zentroa sortuko dute.

Berdintasuna Gizon eta emakumeen arteko berdintasun politiken zeharkotasunari bultzada emango diola azpimarratu du Artolazabalek. Hainbat plan eta proiektu iragarri ditu: emakume biktimentzako berehalako laguntza juridikorako diru saila %20 handituko dute, eta indarkeria pairatu duten emakumeak artatzeko epaitegien instalazioak egokituko dituzte, biktimak eta erasotzaileak bereizteko. Era berean, Artolazabalek iragarri du legealdi honetan aurrekontua %30 handituko dutela indarkeria matxistaren biktimen prebentziorako eta arretarako; urtero, gutxienez 30 milioi euro bideratu nahi dute arlo horretara. Halaber, jakinarazi du emakumeen eta gizonen berdintasunaren eta emakumeen aurkako indarkeriaren behatokia sortuko duela.

Bestalde, Zerbitzu Sozialen Euskal Sistema «indartuko» duela iragarri du, eta, arlo horretan, zaintzaren aldeko gizarte itun bat sustatuko duela Emakunderekin.


Summary: Baionako ospitaleak Plan Zuria aktibatuko du. Suspertze zerbitzua betetzen ari da. Guztira 27 paziente daude Ipar Euskal Herriko ospitaleetan.

Ipar Euskal Herrian okerrera egin du egoerak, eta, epidemiari aurre egiteko, Baionako ospitaleak Plan Zuria aktibatuko du ondoko orenetan, Eskualdeko Osasun Agentziaren arabera. Plan horri esker, larrialdikoak ez diren ebakuntzak atzeratzen ahalko dituzte, eta zerbitzuak berrantolatzen ahalko dituzte, ohe gehiago lortzeko. Guztira, 23 pertsonak dute gaitza ospitalean; horietarik zortzi suspertze zerbitzuan dira. Hamazazpi ohe badira Baionako ospitaleko suspertze zerbitzuan, baina, COVID-19 gaitza ez duten beste paziente batzuk ere badirenez, «laster saturaziora» helduko da zerbitzua.

Baionako ospitaleak Ipar Euskal Herrian dituen beste egituretan ere badira kasuak: Donibane Lohizunen (Lapurdi) eta Donibane Garazin bana, eta Donapaleun (Nafarroa Beherea) bi. Horrez gain, bi zahar etxetan atzeman dituzte agerraldiak. UPPA Paue eta Aturri Herrialdeetako Unibertsitateak Baionan eta Angelun (Lapurdi) dituen campusetan ere atzeman dituzte agerraldiak.

Pirinio Atlantikoetako Departamenduko intzidentzia tasa —100.000 biztanletik zenbat diren positibo— azkarki emendatu da asteburuan. Ositral arratseko datuetan 254 zen, eta atzo 339ra heldu da.

Iragan ostiraletik etxeratze agindua bete behar dute herritarrek, 21:00etatik 06:00ak arte. Ostatuak ere itxi egin dituzte.


Summary: Oxforden garatzen ari diren txertoak adinekoei immunitatea sortzen diela esan dute. Hainbat adituk ondorioztatu dute T zelulak sorrarazten dituela; uste dute txertoaren «etorkizun oparoaren» seinale izan daitekeela hori

COVID-19aren kontrako txertoa lortzeko ikerketen gaineko albisteek ez dute etenik. Aditu askoren arabera aurreratuen dagoen egitasmoetako batetik heldu da Azken lerroburua: Oxfordeko Unibertsitatea Astrazeneca botika enpresarekin batera garatzen ari den txertoak adineko pertsonei eritasunaren kontrako immunitatea sorrarazten diela jakinarazi dute. Adineko pertsonak bereziki kalteberak dira eritasun honen aurrean, eta, ondorioz, oihartzun handia izan du berriak.

Financial Times hedabidearen bidez zabaldu da albistea. Hainbat adituri galdera egin die ikerketa horren gaineko azken berritasunen arabera, eta, horien iritziz, txertoak «etorkizun oparoa» izan dezakeela adierazteko motiboak badira; izan ere, ikusi dute 55 urtetik gorako pertsonei «immunitate on bat» garatzen laguntzen diela. T zelulak ikusi dituzte, alegia, kutsatutako zelulak atzemateko eta hiltzeko xedea duten antigorputzak.

Txertoa lortzeko ikerketa hori hirugarren fasean dago; alegia, txertoa onartzeko prozesuaren azken epean. Milaka pertsonari jartzen zaie txertoa azken fase horretan, eta, era horretan, egiaztatu egin behar izaten da segurua eta eraginkorra dela. Soilik fase hori gainditu eta gero ematen da aukera txertoa jartzen hasteko.


Geogheganentzat loria Giroan

Summary: Geogheganentzat loria Giroan. Ineoseko txirrindulariak 39 segundo atera dizkio azken erlojupekoan Jai Hindleyri, eta lasterketa irabazi du. Pello Bilbao bosgarren izan da azkenean.

Bukatu da inoizko amaiera parekatuena izan duen Giroa, eta Tao Geogheganentzat izan da azken elastiko arrosa preziatua. "Sizliatik irten ginenean, ez nuen sekula pentsatuko Giroa irabaziko nuenik. Beti egin dut amets halako lasterketa handi batean lehen hamarren artean sailkatzearekin. Baina irabaztea izugarria da". Hunkituta eta pozik mintzatu da britaniar txirrindularia. Pello Bilbao bosgarren izan da.

Azken erlojupekoan 39 segundo atera dizkio Geogheganek Tai Hindley (Sunweb) bigarren sailkatuari. Biak denbora bera eginda iritsi dira etapa erabakigarrira. Lehen hiru kilometroetan denbora bera egin dute, baina helmugarako geratzen ziren hurrengo 12 kilometroetan aurreikuspenak bete ditu Geogheganek. Bera zen faborito. Aurretik hamar erlojupekotan neurtu zituzten indarrak biek, eta zortzitan Ineosekoa izan zen nagusi. "Kirol zuzendariak erlojupeko guztian esan dit denbora ateratzen ari nintzela. Amaiera aldera, aipatu dit ez arriskatzeko, eta orduan jabetu naiz gauzak benetan ondo zihoazela". Ineosek poz bikoitza izan du, etapa Fillippo Gannarentzat izan baita.

Geoghegan pixkanaka joan da landuz bere kirol ibilbidea. 10 urte bete arte, futbola zuen gustuko. Arsenalen zalea da, eta atezain izatea zuen gustuko. Baina, gero, eskularruak bizikletarengatik aldatu zituen. Pazientzia izan du profesionaletara igotzeko. 23 urtez azpiko mailan zenean ez zen itsutu, eta une erabakigarrian eman zuen pausoa

Giroan, Pello Bilbao izan da lehen euskal herritarra, bosgarren. "Azken unera arte sinetsi dugu podiuma lortzea posible zela. Ez dugu lortu, baina garaipen bat balitz bezala ospatuko dut. Harro nago Tourrean eta gero Giroan halako maila ona eman dudalako. Helburuak bete ditut, eta eskertuta nago taldeari", adierazi du Bahraineko txirrindulariak.


Summary: Pello Jauregi ikerlariak jasoko du Abbadia saria. Euskaraldiaren teorizatzaile gisa Jauregik egindako ekarpena aitortu nahi diote, bere gogoetaren bidez "euskararen hedapenerako aukera neurtezinak" bideratu dituelako.

II. Euskaraldia egieko atarian, Gipuzkoak Aldundiak saritu egingo du ariketa soziologiko hori egin ahal izateko oinarri teorikoa jarri zuen ikerlaria. Pello Jauregi, hain zuzen. “Merezimendu osoz” jasoko du saria, Garbiñe Mendizabal Hizkuntza Berdintasuneko zuzendariak gaur goizean azaldu duenez. Azaroaren 27an emango diote.

Menbizabalek arrazoi hauek eman ditu Jauregi saritzeko: “Euskararen hedapenerako aukera neurtezinak sortu ditu, eta egin dituen gogoeta eta ikerketa horietatik dinamika sozial bat sortzeko gaitasuna izan du; konbinatu egin ditu ikerketa teorikoa eta praktika, ulermenaren gaineko ikerketan aritu baita, eta hori lortzeko klaseak emateraino iritsi da; bere ikerketarekin, oinarri sendo bat eman dio gizarte ekimenari: ikertu, egin, neurtu eta ebaluatu”.

Soziolinguistika Klusterrak martxan jarritako Aldahitz ikerketaren zuzendaria da Jauregi, besteak beste. Hau da, hizkuntza ohituretan aldaketak izateko zein aldagaik parte hartzen duten aztertu dute, eta metodologia bat sortu horiek bideratzeko. Eusle metodologia horren erakusle da. Horrek eragina izan zuen Euskaraldiaren oinarrian, baita Lasarte-Orian (Gipuzkoa) 2016an egindako Baietz 40 egun euskaraz herri erronkak ere, eta horri buruz Jauregik egindako ikerketa oinarri esanguratsua izan zen ariketa sozialerako. Horietan guztietan izan duen parte hartzeagatik sarituko du aldundiak.


Summary: Bilboko portuak jardunaren erdia galdu du zamaketarien grebaren eraginez. Bilbo Estibak emaniko datuen arabera, industriarako hornikuntza lanen %90 ez dira egin, piketeen ondorioz. Zamaketariek ezin izan dute greba egin gaur.

Bilbo Estibak, Bilboko portuko lau zamaketa enpresak bateratzen dituen elkarteak, zamaketarien grebaren lehen bi asteen eragina kuantifikatu du, eta, haren datuen arabera, jardunaren erdia galdu du: «Urriaren 9tik 22ra, eta aurreko hamabostaldiarekin alderatuta, merkantzia orokorraren mugimendua %46 apaldu da, eta edukiontziena, %45». Zamaketarien greba urriaren 9an hasi zen, eta 24 orduko (hamabi egunez) eta txandako bi orduko lanuzteak tartekatu dituzte. Tartean zerbitzu minimoak bete dituzte, eta aldi baterako zamaketarien lan poltsa historikoan ez zeuden langileak deitu dituzte enpresek.

Zamaketarien bigarren grebaldia hasi den egunean eman ditu datuak Bilbo Estibak. Portuak jakinarazi duenez, azken hamabost egunetan hamasei ontziren eskala galdu du, «aurreko bi asteetan baino %18 gutxiago sartu dira». Ontzi asko Gijon eta Santanderrera (Espainia) desbideratu dituzte, baina portu horien lan ahalmena txikiagoa da. Bilbo Estibak oharrean jakinarazi duenez, kalte handiena izan duten jardunetako bat industriarako hornikuntza izan da: «Piketeen ondorioz, ezin izan dira egin lan horien %90». Jardun horiek gutxieneko zerbitzuetatik kanpo daude.

Bilbo Estibak nabarmendu du gatazkak eragin handia izan duela lurreko garraiolarien kargatze eta deskargatze erritmoan: «egun batzuetan ia %100eko etenaldia egon da». Horrez gainera, esan du grebak ondorio «oso larria» izango duela euskal ekonomiarentzat: «Merkantzien bahiketak arriskuan jartzen du enpresen jarduna. Haien ekoizpen erritmoaren oinarria etengabeko hornikuntzan dago —modu eraginkorrean egina, biltegiak bete gabe—, eta orain kate hori hautsita dago».

Greba egin ezinda

Zamaketariek greba deialdiaren bigarren aldiari ekin behar zioten astelehenez. Hurrengo bi asteetarako deialdia egina dute, txanda bakoitzeko orduen erdiak lan egiteko asmoz. Lehen egunean, baina, ezin izan dituzte egin lanuzteak, agintaritzak gutxieneko zerbitzu izendatu baititu portuan zain zeuden itsasontzi guztiak. Atsedena ez zegokien zamaketari guztiek txanda osoan egin dute lan. Era berean, eta joan den astean egin bezala, ez dituzte lanera deitu lan poltsa historikoko aldi baterako langileak. Gehienek hamabi urte daramatzate behin-behinean lanean.

Zamaketariek eta Bilbo Estibako enpresek bilera telematikoa dute asteartean, eta Lan Harremanen Kontseiluak egingo ditu artekaritza lanak. Zamaketariek salatu zuten aldi baterako langile batzuk beraiei zegozkien lanak egiten ari zirela, eta, hasiera batean puntu hori eztabaidatzeko zen arren bilera, LHK-k grebarena gehitzea onartu du. Bi aldeak agertzera behartuta daude. Ia hilabete da ez dutela bilerarik egin.


Summary: Ostiralean abiatuko da Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren 31. Astea. Azaroaren 6ra bitarte, 50 proiekzio inguru izango dira: generoko urteko ale nabarmenetako batzuk, klasikoak eta baita beste zenbait jarduera ere. Emanaldi guztiak 21:00 baino lehen amaituko dira.

Zonbiak, amesgaiztoak, alegiazko pertsonaiak, eta, batez ere, panpinak. Panpina madarikatuak. Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren 31. Asteak bueltan ekarriko du generoaren berezko unibertso hori ostiraletik aurrera Donostiara. Peninsula filmak (Yeon Sang-ho, Korea) emango dio hasiera, eta Mandibules (Quentin Dupieux, Frantzia) lanak itxiko du, azaroaren 6an. Bi daten artean, fantasiazko zinemak aurten utzi dituen alerik aipagarrienetako batzuk, film luzeak zein laburrak, eta generoko hainbat klasiko emango ditu jaialdiak. Erakusketek eta bestelako egitasmoek hedatuko dute giroa pantailetatik harago, eta, Josemi Beltran jaialdiaren zuzendariak esan duenez, baliteke kartelean ageri den Nino panpina ere hiritik agertzea, aurtengo protagonistetako bat.

Pandemiak eragindako ziurgabetasunak ere zeharkatu du jaialdia, eta, egokitzapenak egokitzapen, arduradunak pozik azaldu dira egitera iristeagatik. 18 film luzek eta 33 laburrek osatuko dute aurten Sail Ofiziala, eta programazio horrek berak aurrera egiten lagundu diela adierazi du Beltranek: «Maila handiko genero zinema baita aurtengoa, nazioartekoa». Sitgesen saritutako lan «gehienak» erakutsiko dituztela aipatu du, eta, film luzeen kasuan, gehienak Europakoak direla zehaztu du. «Aurtengo proposamen interesgarrienak Frantziatik edo Hungariatik datoz, adibidez. Zuzendari berriak, generoari errespetuz, ekarpen berriak egiten dituztenak; La Nuéé [Just Philippot, Frantzia] edo Le Dernier voyage de Paul W. R [Romain Quirot, Frantzia] filmen kasuetan bezala».

Quiroten pelikulako zientzia fikziotik, Tailgate-n beldurrezko istorio «arruntenera» (Lodewijk Crijns, Herbehereak, 2019) zein Host-ek (Rob Savage, Erresuma Batua) erakutsiko duen ezohiko egoerara egingo du jaialdiak —konfinamenduan eta Zoom bidezko elkarrizketa batean sortzen da tentsioa Savageren lanean—. Umoreari ere egingo dio leku, Benni Loves You (Karl Holt, Erresuma Batua) eta Sky Sharks (Marc Fehse, Alemania) filmekin, esaterako, eta, horregatik eskaintza guztiaren «pluraltasuna» azpimarratu du zuzendariak.

Jaialdiaren egoitza nagusiak Antzoki Zaharra eta Viktoria Eugenia izango dira, eta epaimahai ofiziala Caye Casas zinema zuzendariak, Desiree de Fez kazetariak eta Valeria Vegas idazleak osatuko dute aurten.

Inguratzen duten sailak

Sail ofiziala den erakusleiho nagusiaren bi aldetara, animaziozko film laburrek saila eta Espainiako film laburren saila ere prestatu ditu jaialdiak.. Lehenengoaren barruan erakutsiko dira, besteak beste, Marc Riba eta Anna Solanas katalanen Candela, Robin Jensen norvegiarraren Farce eta Coke Rioboo madrildarraren Mad in Xpain. Guztiak emanaldi bakarreko maratoian emango dituzte, azaroaren 2an. Eta berdin Espainiako film laburrekin ere, hurrengo egunean; hor izango dira, hain justu euskarazko hiru lan: Paul Urkijoren Dar-dar, Xanti Rodriguezen Ospel eta Maria Fontanen Zerua hautsi zen gaua.

Klasikoak Panpina madarikatuak deitu duten zikloan erakutsiko dira. Aurtengo karteleko Nino panpina aitzakiatzat hartuta, panpinak protagonista dituzten fantasiazko sei film emango dituzte: Attack of the Puppet People (Bert I. Gordon, 1958), Magic (Richard Attenborough, 1978), Freddy. Historias para no dormir (Narciso Ibañez Serrador, 1982), Child's Play (Tom Holland, 1988), Puppet Master (David Schmoeller, 1989) eta Dead Silence (James Wan, 2007). Lehen biak Tabakaleran erakutsiko dituzte, lehen aldiz jaialdiaren historian.

Jarduera osagarrien aldetik, bestalde, lau erakusketa izango dira Fantasiazko eta Beldurrezko 31. Zinema astearen barruan. Horien artetik, Okendo Kultur Etxean jada ikusgai dagoen Topic Museoa: Alegiazko izakiak-i egin die azpimarra bai Beltranek eta bai Gipuzkoako Foru Aldundiko Patxi Presak. Tolosako Topic museoko 80 txotxongilo ikusi ahal izango dira bertan, erdiak inoiz erakusgai jarri gabeak. Beste hiru erakusketak hauek dira: Sarima. Mundu magiko bat (Udal liburutegi nagusia), Fernando Mircala: Etorkizun dotorea (Kutxa Kultur plaza) eta Betiereko Juan Gimenez (FNAC).

Horrez gain, duela hilabete batzuk zendu zen Javier Agirre zinemagilea omenduko dute, haren film garrantzitsuenetako bat programatuta: El gran amor del conde Drácula (1972). Mikel Pagadik beldurrezko zinemari buruzko bakarrizketa bat ere aurkeztuko du (Beldurted), eta Fanzineen gerra ekimenari jarraipena emango diote.

Pandemiak eragindako azken neurriak tarteko, emanaldi guztiak 21:00etarako amaituta izateko moduan antolatu dute egitaraua. Izan ere, Jon Insausti Donostiako Kultura zinegotziak aurreratu du datozen bi hiletan ordu horretarako amaitu beharko direla kultur jarduera guztiak, eta hala adostu dute hiriko kultur eragile ezberdinek. Film guztiak, beraz, behin erakutsiko dituzte, eta sarrerak bihartik aurrera jarriko dituzte salgai, Donostia Kulturaren web orrian. Urriaren 30etik aurrera, bi antzokietako leihatiletan ere erosi ahal izango dira. Filmen zein beste jardueren inguruko xehetasun guztiak euren jaialdiaren webgunean kontsultatu daitezke.


Summary: 1.441 positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. 500 kasu atzeman dituzte igandean Nafarroan, bezperan baino ia 200 gutxiago.

Positibo tasak altua izaten jarraitzen du Hego Euskal Herrian. Igandean 1.441 kasu zenbatu dituzte; 500 Nafarroan 477 Bizkaian,381 Gipuzkoan eta 67 Araban; 15 EAEtik kanpora bizi direnen artean zenbatu dira. Zenbakiek behera egin dute, batez ere Nafarroan; ia 200 kasu gutxiago zenbatu dira. Maila txikiagoan, baina Araban eta Gipuzkoan ere gutxitu da positibo kopurua; larunbatean 99 izan ziren lehenengoan, igandean baino 30 gehiago, eta 458 bigarrenean, biharamunean baino 70 gehiago. Bizkaia izan da positiboak gehitu dituen herrialde bakarra; larunbatean (449) baino ia hogei kutsatu gehiago zenbatu ditu igandean.

Positibo tasak behera egin du nabarmen, Nafarroan; bezperako %20,9tik igandeko %15,8ra. Datuek behera egin badute ere, hamalau eguneko intzidentzia tasak gora egin du Gipuzkoan (739,41), Bizkaian (433,04) eta Araban (439,12).

Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, 3.167 proba egin ziren herrialdean; 10.580 izan ziren Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan. Guztira 407 lagun daude ospitaleratuta, horietatik 126 ZIUetan.


Summary: ELAk grebara deitu du azaroaren 17rako zaintzako hainbat sektoretan. Hego Euskal Herriko zaintza arloko langileei egin die grebarako deialdia. Zaintza profesionala «publikoa, duina, unibertsala eta doakoa» izan dadila eskatuko dute. LAB «haserre» eta «harrituta» dago ELAk «aldebakartasunez» deitu duelako greba.

ELA sindikatuak grebara deitu du azaroaren 17rako, «lan merkatu formal prekarizatuan egoera bereziki kalteberan dauden pertsonak zaintzeko ardura duten sektoreetan». Horien artean sartzen dira adinekoak, adingabeak, «aniztasun funtzionala» dutenak edo bazterkeria sozialeko arriskuan daudenak zaintzen dituztenak, bertzeak bertze. Etxeko langileak ere izanen dituzte kontuan, nahiz eta ELAk salatu duen ez zaiela greba egiteko eskubiderik «aitortzen», «ezta lan eskubide oinarrizkoenak ere»: «Baina zaintza merkantilizatuaren zati nabarmena hartzen dute, sarri esplotazio eta abusuzko baldintzetan».

Zaintzaren sektorea «publikoa, duina, unibertsala eta doakoa» izan dadila eskatuko du ELAk grebaren bitartez. Izan ere, sindikatuak salatu du «pribatizatuta eta merkantilizatuta» dagoela zaintza, «etekin ekonomikoa lehenesten duten enpresa pribatuen esku». Sindikatuak ohartarazi du erakunde publikoek ere hori sustatzen dutela: «Hori guztia, gainera, diru publikoz finantzatuta. Bere burua aurreratutzat duen gizarte batek nolatan onar dezake biziarekin negozioa egitea?».

Koronabirusaren testuinguruan zaintza sistemak «eztanda» egin duela uste du ELAk, eta langileak ari direla «ondorioak pairatzen»: «Eurek sostengatzen dute milaka pertsonaren bizia, larrutik ordainduz, esplotazio fisiko, psikologiko eta emozionalaren pean. Egunez egun bizia jokoan jartzen dute, bitarteko oso urriekin, langile kopuru eskasarekin, baldintza latzetan. Gure ahotsa entzunarazi behar da hau berriz gerta ez dadin; aski dela esateko unea iritsi da».

Sindikatuak espero du azaroaren 17ko grebak aldaketa «historikoa» ekartzea, eta horren bidez zaintza eredu berri bat sortzea, zeinaren oinarriak izanen baitira «hurbiltasuna, kalitatezko tratua eta pertsonen autonomiarekiko errespetua».

Eskaerak

Zaintzarekin lotuta, ELAk eskaera zehatzak eginen ditu azaroaren 17ko greban: egoera «bereziki kaltebera» duten pertsonen zaintza zerbitzuak publiko bihurtzea, zuzeneko eta azpikontratatutako enpleguarentzako subrogazioa eta finkatzea bermatzea, 10.000 profesional gehiago kontratatu eta lanaldia %100eraino luzatzea, genero arrakala gainditzeko «taxuzko neurriak» hartzea, zuzeneko arretaren ratioak hobetzea, gaixoaldian dauden langileen ordezkapena lehen egunetik hastea, lan osasuna bermatzeko neurri «egokiak» hartzea eta langileen «osatze emozionalerako» plan bat egitea, «hein batean bederen pandemiaren kalte larriak arintzeko».

Azaroaren 17a baino lehen ere protestara deitu du ELAk: hilaren 31n pentsioduneketa feministek deituriko protestekin bat egiteko deia egin du.

LAB, harrituta

ELAk grebarako deialdia egin eta berehala «haserrea eta harridura» adierazi ditu LAB sindikatuak. Adierazi duenez, ELA eta LAB elkarrekin lantzen ari ziren grebarako deialdi hori: «Onartezina iruditzen zaigu aldebakarrez eta ezkutuan langileek ezagutzen ez duten deialdi bat publiko egitea». LABen ustez, «garai zail hauetan indarrak batu» egin behar dira: «Ez da orain borrokak patrimonializatzeko garaia». LABen ustez, hain zuzen, ELAk bere interesei begiratu die greba deialdia egiterako garaian, eta «langileen bizkar» egin du. «Greba eta mobilizazio bateratuak adosteko» prestasuna adierazi du LAB sindikatuak, «ELArekin zein beste sindikatuekin eta eragile sozialekin».


Summary: BEZa jaisteko eskatu dute ile apaindegiek. «Ezinbestekoa zerbitzu» bat direla argudiatu dute. Ohartarazi dute hamar establezimendutik sei ixteko arriskuan daudela, eta 25.000 lanpostu kolokan.

Ile apaindegietako eta irudi pertsonaleko profesionalek elkarretaratze bat egin dute astelehen honetan, sektorearentzako BEZ murriztua eskatzeko eta aldi baterako enplegu erregulazioetan salbuespenak ezartzeko.

Ohartarazi dute neurri horiek hartu ezean hamar establezimendutik seik itxi egingo dutela, eta 25.700 lanpostu baino gehiago galduko direla.

EIPEF ile apaindegi eta estetika enpresen federazioak eta Bizkaiko, Gipuzkoako eta Arabako irudi pertsonaleko elkarteek deituta, zenbait elkarretaratze egin dituzte Espainiako zerga agentziak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hiriburuetan dituen ordezkaritzen aurrean.

BEZa %21etik %10era jaisteko eskatu dute, «ezinbesteko zerbitzu» bat ematen dutela argudiatuta. Gogoratu dute beste sektore batzuei ezarri zaiela BEZ murriztua, tartean albaitariei, ehorztetxeei, zinemei, diskotekei eta ikuskizunei, eta lorezainei, 2012an %8tik %21era igo baitzieten.

Federazioak ohartarazi duenez, sektoreko negozioen % 57,92k ezingo du 6 hilabete baino gehiago iraun, zehazki 7.380 enpresetatik 4.790ek, eta arriskuan jarriko dira ia 25.500 lanpostu zuzen «eta zeharkako askoz ere gehiago».

Azaldu dutenez, honako hau da sektoreko langileen soslaia: autonomoa, emakumezkoa eta gaztea. Eta azpimarratu dute hain justu horiek direla COVID-19k eragindako krisi ekonomikoa gogorren pairatzen ari direnak, «langabeziaren azken zifrek erakusten duten bezala».


NASAk Ilargian ura dagoela baieztatu du

Summary: NASAk Ilargian ura dagoela baieztatu du. Azken behaketen arabera, satelitean izotz erreserba handiak daude, eta gakoak izan daitezke hara egingo diren misio tripulatuetan. (Bideoa euskaraz ikusteko, aukeratu ezarpenen gurpiltxoan 'Azpitituluak', 'Itzulpen automatikoa', eta hizkuntzaren atalean, 'Euskara')

Ur izoztua dago Ilargian. Hori baieztatu du NASA AEBetako Aeronautika eta Espazioaren Agentzia Nazionalak; orain argitaratu ditu 2018ko abuztuaren 31n egindako behaketa batzuen emaitzak, eta, bi urte baino gehiago haiek aztertzen jardun ostean, «zalantzarik gabe» ur izoztua aurkitu dutela ondorioztatu du. Ez gutxi, gainera. Adierazi dutenez, gutxienez 40.000 kilometro koadro hartzen dituzte satelitean ur izoztua duten gainazalek. Nature Astronomy aldizkariak argitaratu ditu ondorio horiek azaltzen dituzten bi argitalpen. Aurkikuntza oso garrantzitsuak izan daitezke aurrerantzean Lurraren satelitera egingo dituzten misio tripulatuetarako; edateko ura eskuratzeko modua egongo dela uste dute orain ikertzaileek. Gogora ekarri dute orain bi urte ja antzeman zituztela zantzuak ondorio honetara heltzeko, baina egiaztapena falta zitzaiela; orain erdietsi dute hori.Aurkikuntzotan erabakigarriak izan dira, besteak beste, Boeing 747SP batetik lortutako irudiak, munduko behaketa zentro altuenetik, 13.000 metroko garaieran; hegazkinean jarritako teleskopioak urak soilik isla dezakeen argi infragorri bat antzeman zuen. Ikertzaileen arabera, Ilargian ez dago isla hori egin dezakeen beste materialik: ura bakarrik. Teleskopioa Clavius kraterrera begira jarri zuten, 200 kilometroko diametroa duen zulo batera, Ilargiko hego polotik gertu. Esan dutenez, lur gramo bakoitzeko 200 mikrogramo ur daude, eta, ondorioz, Ilargian ur litro bat lortzeko astronautek bost tona lur beharko lituzkete. Hala esanda oso ur gutxi dela dirudi, baina zientzialariek nabarmendu egin dute aurkikuntzaren garrantzia: «Ezer ez egotea baino gehiago da». «Tranpa hotzak» dira Kataluniako Espazioko Ikerketetako Institutu IECCko aditu Ignasi Ribasek Efe albiste agentziarentzat egindako adierazpenetan azaldu du atzeman duten ura hauts aleetan eta kristaletan «harrapatuta» dagoela. Kraterretan ez du sekula jotzen Eguzkiak, eta horri esker ura egonkor manten daiteke haietan, izoztuta, betikotu. Tankera horretako lekuei «tranpa hotzak» esaten diete zientzialariek. Ilargian ura dagoela frogatzeko era behin betikoa bertara joatea dela onartu dute zientzialariek, baina ikerkuntzon emaitzek «esperantza handia» sorrarazten dutela. Ilargiko ura Lurrekoaren berdina dela ondorioztatu dute, eta erabilgarria izango dela: «Edan aurretik iragaztearekin nahikoa izango da». 2024. urtean NASAk Ilargirako misio bat egitean jarria du gogoa.