Summary: Nafarroako Auzitegi Nagusiak baliogabetu egin du etxeratzeko agindua. Auzitegiak onetsi egin du gehienez hamar laguneko taldeak baimentzea eta kalejirak debekatzea. Gobernuak azaldu du gaueko jarduera 01:00etatik 06:00etara mugatzeko neurria «ezinbestekoa» dela, eta beste foru agindu bat kaleratuko dute, epaileen galbahea gainditzeko.

Nafarroako Auzitegi Nagusiko administrazioarekiko auzietako aretoak atzera bota du Nafarroako Gobernuak atzo aurkeztutako foru agindua. Auzitegiak prentsa ohar bidez jakinarazi du albistea, eta argudiatu du, besteak beste, gobernuak foru aginduan ez duela zehazten zeintzuk diren intzidentzia handiko udalak. Epaileen arabera, gobernuak udaletako kutsatzeen datu zehatzak eman beharko lituzke, eta eskaeran aurkeztutako polizia txostenak ez dira nahikoa.

Foru aginduan, muturreko intzidentzia —azken hamalau egunetan 250 kasuren intzidentzia eta azken zazpi egunetan 125 kasurena— duten herrietako gaueko jarduera mugatu nahi zuen 01:00etik 06:00etara, baina hori atzera bota dute epaileek. Arauan datozen beste bi neurriak, berriz, onetsi egin ditu auzitegiak: batetik, gehienez hamar laguneko taldeak baimentzea, eta, bestetik, kalejirak, herri bazkariak eta plazetatik kanpo egiten ziren zezen jaialdiak debekatzea.

Javier Remirez presidenteordeak nabarmendu du auzitegiak baimendu egin duela foru agindua, «partzialki». Gaueko jarduera mugatzeko erabakia atzera bota izanaren aurrean, Remirezek aurreratu du beste foru agindu bat prestatuko duela, eta auzitegiak argudiatutako zehaztasun falta hori osatuko dutela. Presidenteorde lehenak nabarmendu du gaueko aisialdia mugatzeko neurri hori onartzea «ezinbestekoa» dela, eta fiskaltzak berak hala azpimarratu duela.

Auzitegiaren argudioak

Zehazki, administrazioarekiko aretoak dio gobernuak ez duela bereizi egoera epidemiologikoa udalerrika: «[Foru aginduan] Ez da sartu udalen zerrendarik, ez muturreko arriskuan direlako daturik. Emandako datuak kutsatzeen igoerari buruzkoak, ospitaleetako egoerari buruzkoak, ZIUko zerbitzuen erabilerari buruzkoak eta autonomia erkidego osoan egindako txertaketari buruzkoak dira. Ez da zehazten proposatutako etxeratzeko aginduak zer udalerri jakini eragingo dion».

Zehaztapen hori egin gabe, auzitegiari iruditzen zaio ezin duela ebatzi «ea herritarren zirkulazio librerako oinarrizko askatasuna mugatzea neurri egokia den». Era berean, uste du ez duela oinarri nahikorik neurtzeko ezinbestekoa den lortu nahi den helburu hori lortzeko, ondorio sozial arinagoak lituzketen beste neurrien aldean.

Auzitegiak gaineratu duenez, azken egunetako kutsatzeak gaueko aisialdian gertatu dira batik bat, eta foru aginduak hori mugatu nahi du. Dena den, auzitegiak berresten du eskaeran ez dutela bereizten udalerri horietako egoera epidemiologikoa. Auzitegiaren arabera, pandemian hainbat herri itxi izan direnean, gobernuak toki horietako txostenak aurkeztu izan ditu, eta azpimarratu du oraingoan ez duela hala egin.

Beste arazoetako bat gauetan egiten diren botila festak dira, eta gobernuak horregatik mugatu nahi izan du gaueko jarduera. «Makro botila festa handiak kontrolatzeko arazoak daudela dioten polizia txostenak ez dira nahikoa, ez baitute modurik ematen jakiteko ea kontrolerako zailtasun hori biztanle gutxiko udalerrietan ere badagoen, haiei ere eragingo bailieke etxeratzeko aginduak», ondorioztatu du administrazioarekiko auzietako aretoak.

Goizean, erabakiaren berri izan aurretik, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak iragarri du espero zuela epaileek foru agindua babestea. «Auzitegi Nagusiaren aurrean aurkeztu ditugun eskaera guztiak bermatu egin ditu. Egia da, dena den, erkidego batzuetan bermatzen ari direla neurriak eta beste batzuetan ez». Azkenean ez da hala izan.


Summary: Ostegunean hasiko da Euskal Encounterren 29. aldia. Iaz 'online' egin behar izan zuten, baina aurten BECera itzuliko da. Presentzialki egingo bada ere, berezia izango da, osasun egoerak hala behartuta

Uztailaren 22tik 25era egingo da 29. Euskal Encounter, Barakaldoko BECeko 5. pabiloian (Bizkaia). Aurtengo aldia ezohikoa izango da, normalean egoten diren postuen %10 baino ez baitira egongo, segurtasun neurriak errespetatze aldera. Euskaltel Fundazioak antolatzen du Euskal Encouter, eta Eusko Jaurlaritzak ere parte hartzen du sustatzaile gisa, Spri taldearen bitartez. Gaur aurkeztu dute ekitaldia, Sabino San Vicente Euskaltel Fundazioko zuzendari eta topaketaren koordinatzaileak, Leyre Madariaga Eusko Jaurlaritzako Eraldaketa Digitalaren eta Ekintzailetzaren zuzendariak, eta Iruri Knörr Euskalteleko Marketin Digitaleko zuzendariak.

Egoera berezia bada ere, zenbait gauza ez dira aldatuko. Beti bezala, bost gune egongo dira, eta lehiaketek ere alde txikia izango dute aurreko urteetakoekin. Beste jarduera batzuk, ordea, egokitu egin behar izan dituzte, jesarrita egin ahal izateko. Gainera, aurten ez da Opengunerik egongo presentzialki. Lehen Opengune doakoa zen, eta sartzeko ez zen erregistrorik behar. Egungo egoera kontuan hartuta, sartu eta ateratzen denaren erregistrorik ez izatea arriskutsua izan daitekeelakoan, antolatzaileek erabaki dute seguruagoa dela Internet bidez egitea.

Iazko Euskal Encounterren bakoitzak bere etxetik hartu behar izan zuen parte, Discord aplikazioaren bitartez. Tresna hori erabiliko dute aurten ere, baina BECen bertan egongo dira parte hartzaileak. Gero eta ezagunagoa den Twitch plataforma ere erabiliko dute, bertan ez daudenek Euskal Encounterren gertatzen ari denaren nondik norakoen berri izan dezaten.

Iruri Knörr Euskalteleko Marketin Digitaleko zuzendariak adierazi duenez, aurtengo aldia ez da jendetsuena izango, baina bai azkarrena. Izan ere, Internetera konektatzeko 60 gigako abiadura eskainiko dute Euskal Encounterren. Aurtengoa berezia izango da, Sabino San Vicente Euskaltel Fundazioko zuzendari eta topaketaren koordinatzaileak azaldu duenez: "Ekitaldi deserosoa izango da, baina jarduerek merezi dute".


Summary: Akordioa egin dute Olatzagutiko Cementos Portlanden, zazpi eguneko grebaren ostean. Hurrengo astelehenean greba mugagabea hasiko zuten langileek, baina akordio bat egitea lortu dute.

Sindikatuen ordezkariek eta Portlandeko zuzendaritzak lan baldintzak hobetzeko akordioa lortu dute, Olatzagutiko lantegian zazpi greba egun egin ostean. Datorren astelehenean greba mugagabeari ekin behar zioten langileek, baina bertan behera geratu da mobilizazioa.

ELA sindikatuak azaldu du «egindako lanuzteen erantzunaren eta greba mugagabearen mehatxuaren ondorioz», enpresak bere jarrera negoziatzailea aldatu behar izan duela.

ELAk eta CCOOk zuzendaritzarekin egindako eta batzarrean berretsitako akordioa lortu da lantegian, beraz. «Akordioaren edukien artean dago errelebo kontratua hitzarmenean sartzea, eta etorkizunean erretiroa hartzeagatik lanposturik galduko ez dela bermatzea», ELAk jakinarazi duenez. Sindikatuak Cementos Portlandeko langileak zoriondu ditu, «enpresaren immobilismoa hausteko eta akordio on bat lortzeko funtsezkoak izan direlako».


Summary: Belgikan gose greba egiten ari diren 430 migratzaileen egoerak «azkar» egin dezake okerrera. Bruselan bizi diren ehunka migratzaile gose greban daude duela bi hilabetetik, eta horietako batzuk egarri greba ere egiten ari dira igandetik. Grebalariek diote ez dutela etsiko gobernuak bizileku baimena eman arte.

Kezka areagotu egin da aste honetan Belgikan, gose eta egarri greban dauden migratzaileek bizia gal baitezakete bizileku baimenaren esperoan. Bruselako San Joan Bautista elizan eta Unibertsitate Askeko bi campusetan bizi diren 450 migratzaile inguruk joan den maiatzaren 23an hasi zuten gose greba, helburu garbi batekin: Belgikako Gobernuak migratzaileen erregularizazio kolektiboa bermatzea. Herrialdean urte luzez bizi eta lan egin duten arren, gose greban dauden migratzaileek «legezko estatusaren gabezia» salatu dute.

Aldaketa handirik gabeko bi hilabeteren ostean, aste honetan okerrera egin du migratzaileen egoerak. Gose greba egiten ari ziren lagunetatik hogei inguruk pauso bat gehiago eman zuten herenegun: egarri greba egingo dute Belgikako Gobernuak beren eskariei erantzun arte. Gurutze Gorria eta Munduko Medikuak GKE gobernuz kanpoko erakundeek gose eta egarri grebaren arriskuaz abisatu zuten: «Migratzaileen egoera fisiko eta mentalak azkar egingo du okerrera grebak luze irauten badu».

Hain zuzen, ordu gutxian larritu zen egoera. Egarri greba hasi eta ordubetera, bi lagun eraman zituzten ospitalera. Hurrengo orduetan, gora egin zuen ospitaleratutako migratzaileen kopuruak. Gurutze Gorria erakundeak bidalitako mediku txosten bat irakurri ondoren, Belgikako Gobernuak medikuak bidali zituen hara igande gauean, hala nahi zuenak artatua izan zedin.

Migratzaile gehienak Asia hegoaldetik eta Afrika iparraldetik iritsi ziren Belgikara, eta urteak eman dituzte han bizitzen. COVID-19aren pandemiak eztanda egin baino lehen, migratzaile gehienek eraikuntzan egiten zuten lan. Osasun krisiak eragindako kalteen ondorioz, ordea, beren lanpostuak galdu eta beren bizia «arriskuan» ikusi zutela salatzen dute grebalariek: «Lana egiteko eskubidea besterik ez diot eskatzen Belgikako Gobernuari. Zergak ordaindu nahi ditut; nire seme-alabak hemen haztea nahi dut», adierazi zion gose greba egiten ari den migratzaile batek Reuters egunkariari.

Erabaki zehatzik ez

Migratzaileen eskariek mota guztietako erreakzioak eragin dituzte Belgikako politikan. Valoniako PS Alderdi Sozialistak mehatxu egin zion herenegun Alexander De Croo Belgikako lehen ministroari, migratzaileren bat hiltzen bada koalizio gobernua utziko duela. Halaber, Jean-Marc Nollet Valoniako Ecolo alderdi ekologistako kopresidenteak ere abisua eman zuen Twitterreko kontutik: «Gure ekintzak guztiz koherenteak izango dira gure hitzekin, eta halaxe jakinarazi diogu lehen ministroari».

Gobernuko ministroen ohartarazpenei erantzunez, Belgikako lehen ministroak herenegun esan zuen «arazoak sortu» beharrean haien lana «irtenbideak aurkitzea» dela, eta «herrialdeari komeni zaion azken gauza krisi politiko bat piztea» dela.

Hil honen hasieran Olivier De Schutter NBE Nazio Batuen Erakundeko Giza Eskubideen eta Muturreko Pobreziaren arduraduna migratzaileen bizilekuan egon zen. Bisitaren ostean, De Schutterrek eta Felipe Gonzalez NBEko migratzaileen giza eskubideen arduradunak gutun bat bidali zioten Sammy Mahdi Belgikako Gobernuko Asilo eta Migrazio idazkariari, zeina, erregularizazio kolektiboaren alde egin ordez, migratzaile bakoitzaren egoera banan-banan ikertzearen alde dagoen. Gutun horretan bertan, «nazioarteko konpromisoak betetzeko» eskatu zioten Mahdiri.

Estatuko Asilo eta Migrazioko idazkariaren erantzunak ez zuen, baina, migratzaileen eskariarekin bat egin. Haren arabera, «gose greben araberako erabaki bat hartzeak, hau da, eskaera benetan izapidetu gabe bizileku baimena emateak funtsezko prozedura dena zentzugabezko bihurtuko luke». Oraintxe bertan, dokumentaziorik gabeko 150.000 migratzaile bizi dira Belgikan.

Hala ere, Paul Magnette Valoniako PSko presidenteak atzo jakinarazi zuen azken orduetan «aurrerapenak» egon zirela. Mahdik egoera kudeatzeko bitartekari bat izendatu zuen, eta elkarteekin hitz egitea onartu.

Ikusteko dago datozen egunetan zer erabaki hartuko duen Belgikako Gobernuak, baina bitartean ehunka migratzaile gosez eta egarriz hiltzeko arriskuan daude. Dena den, haiek argi dute: «Dokumentazioa jasotzeko hil egin behar badugu, hil egingo gara. Gu ere Belgikako herritarrak gara».


Summary: Jeff Bezos multimilionarioa espaziora iritsi da. New Shepard suziriaren kapsula 106 kilometrotara heldu da. 11 bat minutu iraun du hegaldiak.

Jeff Bezos espaziora iritsi da gaur. Amazonen buruzagia izandakoa Texasko base batetik (AEB) aireratu da New Shepard suzirian, eta, gero, kapsula 106 kilometrotara heldu da, atzera lurrera itzultzeko. 11 bat minutu iraun du hegaldiak. Richard Branson multimilionarioak ere espaziora bidaiatu zuen duela astebete pasa, eta 90 bat kilometrotara ailegatu zen.

Amazonen kontseilari ordezkari izandakoak alboan izan ditu bere anaia, Wally Funk pilotua eta multimilionario baten 18 urteko semea. Suziri batean hasi dute hegaldia, baina, behin 76 kilometroko altuera harrapatuta, suziritik banandu da kapsula, eta horretan osatu dute bidaia. Zenbait minutuz grabitaterik eza esperimentatu ahal izan dute. «Egunik onena», esan du kapsula barrutik Bezosek, behin lur hartu ondoren.


Summary: Errepublikanoek uztailaren 14ko manifestazioa salatu dute. «Frantziaren eta Errepublikako hautetsi baten kontrako erasoa» salatu du Claude Olive Errepublikanoetako Pirinio Atlantikoetako presidenteak, eta azpimarratu du Ipar Euskal Herria «Frantziaren parte dela».

«Gertakari biziki larriak»: horrela definitu ditu Claude Olive Errepublikanoetako Pirinio Atlantikoetako presidenteak uztailaren 14an gazte ezkertiar eta abertzale batzuek Donibane Lohizunen (Lapurdi) antolatu zuten manifestazioan gertatutakoak. Asimilaziotik erresistentziara! lelopean, 200 bat pertsonak protesta egin zuten Euskal Herriaren independentziaren aldeko aldarrikapenak zabalduz. Herriko etxera iristean, Hau ez da Frantzia, ezta Espainia ere. Euskal Herria da! zioen pankarta bat ezarri zuten herriko etxeko harresian. Ekintza hori ez zen Jean François Hirigoien auzapezaren gustukoa izan, eta manifestariei oldartu zitzaien, pankarta kentzen saiatuz. Bultzada batzuen ondotik, herriko etxera itzuli zen manifestariei irain keinu bat eginez.

Max Brisson Errepublikanoetako senatariak Facebooken zabaldu duen testu luze batean, gertatutakoaren bere bertsioa eman du Hirigoienek. Bertan dio manifestariek «frantses zikina» deitu ziotela eta zaplazteko bat eman ziotela. Zenbait hautetsik «babesa» erakutsi diote sare sozialetan, besteak beste, Brissonek berak eta Vincent Bru Modemeko diputatuak. Agiri batean, Olivek «irmoki kondenatu« du gertatutakoa, eta oroitarazi du «gure lurraldea Frantziako Errepublikaren parte» dela. «Ezerk ez ditu justifikatzen Euskal Herrian ahantzia genuen tentsio giro bat oroitarazten duten halako ekintzak». Donibane Lohizuneko zentro eskuineko oposizioak Frantziako Barne ministroari idatzi dio poliziak ikerketa bat abiatu dezala eskatzeko.

Herri Berri Donibane Lohizuneko oposizio abertzaleak bere jokaera estaltzeko kontakizun bat asmatzea leporatu dio auzapezari. «Nazionalitatea eta erregimen politikoa nahasiz, Irigoien jaunak ahantzi du Errepublika nazio frantsesa baino lehenago existitzen zela, eta hiru koloreko banderaz beste kolore batzuk har ditzakeela kontzeptualki, baita ikurrinaren koloreak ere». Egindako adierazpenengatik barkamena eskatzeko galdetu diote Irigoieni.


Milwaukee Bucks NBAko txapeldun

Summary: Milwaukee Bucks NBAko txapeldun. Giannis Antetokoumporen norgehiagoka gogoangarri bati esker —50 puntu eta 14 errebote— bere historiako bigarren eraztuna lortu du Milwaukeek, lehenengoa lortu eta 50 urtera. Greziarrak jaso du finaletako jokalari onenaren saria.

Giannis Antetokoumpo da NBAk gaur egun duen izarrik handiena. Greziako jokalariak urteak daramatza hori erakusten (bi aldiz izan da denboraldiko jokalaririk onena), baina garaikurrik garrantzitsuena falta zitzaion: NBAko eraztuna. Gaur goizaldean lortu du, draft-ean hautatu zuen talde berarekin, Milwaukee Bucksekin, eta finaletako MVPa jasota.

Hala, Wisconsingo taldeak bere historiako bigarren txapelketa lortu du, lehenengoa lortu eta 50 urtera. Hura 1971n izan zen, besteak beste, Kareem Abdul-Jabbar eta Oscar Robertson taldean zituztela.

Seriea amaitzeko lehen aukera zuen bart Bucksek, etxean, Fiserv Forum pabilioi bete betearekin. Antetokoumporen taldeak ez zituen finalak nahi bezala hasi, lehen bi neurketak galdu baitzituen, baina balentria bikaina lortu du gero: azken lau neurketak jarraian irabazi ditu. Historian hori lortzen duen bosgarren taldea da. Bart, 3-2 zihoazen Phoenix Sunsen aurretik, eta ez zieten aurkariei zazpigarren neurketa jokatzeko aukerarik eman.

Izarren beharra

Lehiatua izan da azken neurketa. Hasieratik nabaritu da kantxan neurketaren garrantzia, eta nahi baino akats gehiago eginez ekin diote lehiari bi taldeek. Lehen zatian, hamazazpi hirukotatik hiru soilik sartu dituzte etxekoek, baina Devin Booker Arizonakoen izarra ere ez da fin ibili (lau puntu lehen zatian), eta horrek berdindu du balantza.

Hirugarren laurdenaren amaieran, 77na berdinduta zeuden. Azkenekoan, ordea, lider baten falta sumatu du Sunsek: serieko neurketarik txarrena gaur jokatu du Bookerrek (19 puntu, 22tik zortzi jaurtiketa sartuta). Horiek hala, 36 urterekin bere lehen finalak jokatu dituen Chris Paul izan da kanpokoen erreferentzia nagusia, 26 puntu sartuta.

Azkenean, Khris Middletonen saskiratze batek jarri du 102-96koa markagailuan, eta erabakita utzi du kanporaketa. Amaitu da Milwaukeeren lehortea; hasi da Antetokoumporen garaia.


Summary: Ariel Henryk Haitiko lehen ministroaren kargua hartu du. «Kontsentsua» bilatuko duela nabarmendu du lehen hitzaldian, «era askotako krisiari» aurre egiteko. Bilera sorta bat abiatuko du, hauteskundeak egiteko akordio zabal bat lortzeko.

Gobernu berria estreinatu du Haitik, behin haren aginterako lehia amaitu eta Claude Joseph behin-behineko lehen ministroak dimisioa eman ostean. Ariel Henryk hartu du hark utzitako kargua. Lanbidez neurozirujaua da Henry, Inite alderdi sozialdemokratako kidea, eta ministro izan da azken legealdian. Auzi Sozialen eta Lanaren ministro lehenik, eta Barne eta Lurralde Komunitateen ministro ondoren. Jovenel Moisek izendatu zuen lehen ministro, hil baino bi egun lehenago. Presidentearen hilketaren osteko krisi politikoak oztopatu egin zuen Hernyren kargu hartzea, baina atzo egin zuen, azkenean.

Kargu berrian egin duen lehen hitzaldian, bere gobernu taldea «kontsentsurako taldea» izatea nahi duela nabarmendu zuen, herrialdearen «era askotako krisiari» aurre egiteko. Egoera onbideratzea «lan neketsua eta zaila» izango dela ziurtatu zuen, eta, horregatik, «herrialdeko sektore guztiei» eginbehar horretan laguntzeko eskatu zien.

«Gatazkak konpontzeko», elkarrizketaren beharra azpimarratu zuen Henryk, eta, aldi berean, instituzioen «ohiko funtzionamendua» berreskuratu beharra defendatu zuen: «Konfiantza berrezarri behar dugu, eta estatuaren agintea herrialdeko txoko guztietara zabaldu».

Halaber, datozen egunetan bilera sorta bat hasiko duela jakinarazi zuen, hauteskundeak antolatzeko akordio zabal bat lortzeko. «Parte hartzea masiboa» izatea nahi duela nabarmendu zuen. Hasieran, irailaren 26an ziren egitekoak presidentetzarako eta parlamenturako bozen lehen itzulia, eta egun berean egin asmo zuten konstituzioa berritzeko galdeketa ere. Ikusteko dago horretarako modurik izango den, herrialdeko krisi politiko, sozial eta sanitarioa ikusirik.

Hemezortzi ministro izango ditu gobernu berriak, eta legealdia errepikatuko dute horietako hiruk: Rockefeller Vincent Justizia eta Segurtasun Publikoko ministroak, Patrick Boisvert Ekonomia ministroak eta Marie Greta Roy Clement Osasun ministroak.

Beste hiru atxilotu

Moiseren hilketa argitzeko ahaleginean jarraitzen du Poliziak. Atzo, beste hiru lagun atxilotu zituen: bi polizia agente eta zibil bat. Azken hori, Dominick Cauvin, «presidentearen hilketa prestatzeko» bilera guztietan egon zela azaldu zuen Leon Charles Haitiko Poliziaren zuzendari nagusiak. BIlera horiek Reynaldo Corvington agentearen etxean egin zituzten, zeina joan den asteazkenean atxilotu baitzuten.

Charlesek Jhon Joel Joseph senatariari eta Joseph Felix Badio Justizia Ministerioko funtzionario ohiari egozten die erasoa egin eta prestatu izana. Horien atzetik ari da.

Oraingoz, 26 lagun atxilotu dituzte Moiseren hilketarekin lotuta. Poliziak egiletzat jotzen dituenen etxeak ere miatu ditu, eta, horietan 45 fusil eta hamalau pistola aurkitu dituzte, besteak beste. Horietako batzuk Poliziarenak direla zehaztu zuen Charlesek.

Gobernuak, bestalde, Moise omentzeko ekitaldi bat egin zuen atzo, eta bertan izan ziren Henry eta Jospeh. Herrialdeko «ongiaren» alde egin asmo zituen «proiektu handien» aldeko lanagatik eskertza egin zion azken horrek Moiseri. «Jovenel hil zuten, baina ezingo dute jovenelismoa hil. Ideia bat da, adorea eta herrialde honetako oligarken kontra borroka egiteko determinazioa», erantsi zuen.


Summary: Sute batek Eguarasko barrutiaren zati handi bat erre du, Bardean. Kontrolpean dute sutea, baina, Nafarroako Gobernuaren arabera, ingurumen kalte handia eragin du

Sute bat piztu zen atzo arratsaldean Eguarasko barrutian, Bardean (Nafarroa), eta sugarrek balio ekologiko handiko eremu horren zati handi bat erre dute. Sutea kontrolpean hartu dute suhiltzaileek goizean, baina iluntzean oraindik garrak itzali nahian ari dira, tenperatura altuek eta lur idorrek suhiltzaileen lana zaildu baitute. Nafarroako Gobernuaren arabera, ingurumen kalte handia eragin du suak; datozen egunetan egingo du balorazio zehatzagoa.

Atzo, 20:17 zirela, SOS Deietara deitu zuten, eta ohartarazi sute bat piztu zela bildua izaten ari zen labore sail batean. Ustez, uzta biltzeko makinak eragin zuen sutea, harri batzuen kontra tupust egin eta txinparta bat piztuta. Nolanahi ere, oraindik ez dute baieztatu.

Suteak azkar hartu zuen indarra, eta arboladi batera heldu zen. Beraz, hori itzaltzera joan ziren Tutera, Azkoien eta Tafallako suhiltzaileak, baita bi helikoptero eta Azor hegazkina ere, Noaindik aireratua. Baina ilundu zuen, eta helikopteroek eta hegazkinak beren lanak eten behar izan zituzten; orduan, oinezko suhiltzaile gehiago iritsi ziren eremura, Lizarratik, Zangozatik eta Cordovillatik. Nafarroako Basozainak eta Gurutze Gorriko boluntarioak ere aritu dira sugarrak itzaltzeko ahaleginean.

Gaur goizean neurtuko dute suteak zenbat hektarea erre dituen, baina, Nafarroako egunkari baten arabera, Eguarasko barrutiaren heren bat erraustu du.


Summary: Gutxienez 25 hildako Txina erdialdean euriteen eraginez. Zhengzhou hiriko metroan sartu da ura, eta hamabi lagun hil dira. Eurite handiek gaur gauera arte irautea espero dute.

Azken orduetan izandako euriteek uholdeak eragin dituzte Txina erdialdeko Henan probintzian, eta gutxienez 25 lagun hil dira; horietatik hamabi, Zhengzhou hiriko metroan. Urak gainezka egin zuen metroko zenbait bagoitan. Momentuaren zenbait bideo zabaldu dira sare sozialetan. Horietan, bidaiariak ageri dira ura leporaino dutela.

Metroan izandako kolapsoaren aurretik, bertan behera geratu zen autobus publikoen zerbitzua. Horrek jende asko metroa hartzera eraman zuela azaldu dio herritar batek Reuters agentziari. Metroan hildako hambi lagunez gain, bost lagun zaurituta eraman dituzte ospitalera, eta beste bost onik daude. Horietako batek bere testigantza eman du Twitterren: «Guztiz ikaratuta nengoen, baina beldurgarriena ez zen ura, baizik eta geroz eta aire gutxiago zegoela bagoian».

Gobernuak armada mobilizatu du, eta erreskate lanetan ari da. Dagoeneko 200.000 lagun ebakuatu ditu euren bizilekutik.

Larunbat gauean hasi zen euri jasa, eta ordutik 617 litro bota ditu hirian . Zhengzhoun urtean izaten den litro kopurua ia berdindu egin duela jakinarazi dute hiriko funtzionarioek. Alerta meteorologikoa bere gorenean dago hiri horretan atzoz geroztik, eta euriteek gaur gauera arte iraungo dutela espero dute. «Halako euriteak ehun urtean behin gertatzen dira. Egoera etsigarria da», adierazi du uholdeak kontrolatzeko Zhengzhouko zentroak.

Henango agintariek jakinarazi dute, bestalde, euriteek nabarmen igo dutela probintziako urtegien ur maila, eta horietako bik hausteko arriskua dutela. Horregatik, haieninguruko herrietan bizi direnak ebakuatu egin ditu armadak.


Summary: Iberdrolak 1.531 milioi euro irabazi ditu urteko lehen erdian. %18,4 apaldu da iazko epe bereko emaitza, Erresuma Batuan Sozietate zergak izan duen igoera tarteko, Sanchez Galanen konpainiaren arabera

Iberdrolak azaldu du %19tik %25era aldatu dutela sozietate zergaren tasa brexit-aren ondorioz, eta horrek 463 milioi euro galtzera eraman duela Bilboko konpainia. Hala ere, urteko lehen seihilekoan, 1.531 milioiko etekin garbia lortu du enpresa elektrikoak, CNMV merkatu arautzaileari helarazi dionez.

Izan ere, urtarriletik ekainera, Ebitda esplotazio kontua handitu egin du Iberdrolak, %10etik gora hain zuzen, 5.443 milioi euroraino. Berriztagarrien eta sareen ekarpenek bultzatu dute gora (%85) konpainiaren esplatazio kontua. COVID-19aren eragina nabaritu duela ere gaineratu du Ignacio Sanchez Galan presidente duen konpainiak, eta 108 milioi euroan zehaztu du eragin hori. Aitzitik, Espainiako kanon hidroeleketriko berriak mesede handia egin dio, 265 milioi eurokoa.


Summary: Bi mila kasuen langa gainditu da Hegoaldean: 2.042 kasu zenbatu dituzte. Pandemia osoan beste behin baino ez dituzte zenbatu 2.000 kasutik gora. Osakidetzak jakinarazi du inoizko kasu gehien atzeman duela azken 24 orduetan.

Birusa orain arteko marka guztiak apurtzeko bidean da. Kutsatuen kopurua gora doa etengabe, eta gaur jada 2.000 kasutik gora jakinarazi dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak: 2.042, zehazki. Pandemia osoan atzemandako kutsatu kopururik handienetan bigarrena da hori, iazko urriaren 31n 2.082 izan baitziren: bi egun horietan baino ez ditu gainditu 2.000 kasuak. Bi osasun sistemen arteko batuketak aurrekaririk ekarri ez badu ere, Osakidetzak jakinarazi du inoiz atzemandako positibo kopururik handiena zenbatu duela: 1.583 guztira.

Olatuaren goraldi betean dago Bizkaia, eta bertan zenbatu dira kasu gehien: 873. Horien erdiak zenbatu ditu Gipuzkoak, baina, hala ere, igoerarik nabaritu du herrialdeak: 481. 459 izan dira Nafarroan eta 139 Araban.

Ospitaleetako egoera oraindik «lasaia» dela adierazi du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, eta ospitaleratze berrien kopurua «onargarria» dela. Dena den, intzidentzia «egunean-egunean» gora egiten ari dela ohartarazi du, eta horrek eragina du ospitaleetan. Oraindik behin betiko datuen faltan, hemeretzi ospitaleratze izan ziren atzo Osakidetzako eta Osasunbideko ospitaleetan; 300 ospitaleratuen muga gainditu da, beraz. ZIUetan ere ari dira oheak betetzen: COVID-19az kutsatutako 57 pertsona daude han.

Hildakoen datuak ere gaur jakinarazi ditu Osakidetzak, eta uztailaren 12 eta 18 artean COVID-19az kutsatutako bost lagunek galdu zuten bizia. Denbora horretan, ez zuen hildakorik atzeman Osasunbideak: are gehiago, uztailaren 6tik ez da inor hil birusagatik Nafarroan. Aurreko bi asteetako joera bertsuan dabil hildakoen kopurua: aurrekoan lau izan ziren, eta orain dela bi, sei. Hala ere, jaitsiera nabarmena izan da ekainaren 21eko astetik: orduko hartan birusaz kutsatutako hamalau lagun hil ziren.


Summary: Brisbanen egingo dituzte 2032ko Olinpiar Jokoak. Olinpiar Jokoak antolatzen dituen Australiako hirugarren hiria izango da. Aurten bezala, uztailaren 23tik aurrera egingo dira.

2032ko udako Olinpiar Jokoak Brisbanen (Australia) egingo direla erabaki dute gaur, Tokion egin den Nazioarteko Olinpiar Batzordeko bozketan. Brisbane Olinpiar Jokoak antolatzen dituen Australiako hirugarren hiria izango da: aurretik Melbournen egin ziren, 1956an, eta Sydneyn 2000. urtean.

Hautagaien arteko lehiaketa irekirik egiten ez den lehenengo aldia da. Orain, NOBk modu «diskretuan eta zuzenean» negoziatzen du interesa duten hiriekin «elkarrizketa fase» batean, eta izen bat proposatzen du. Nazioarteko Olinpiar Batzordeak adierazi duenez, uste du «mugimendu olinpikoa ziur» egoteko «ahalik eta proiekturik onena» duela mahai gainean. Scott Morrison Australiako lehen ministroak baieztatu du «Joko osasuntsu eta seguruak» izango direla.

Jokoak aurtengoen data beretan egingo dira, uztailaren 23tik aurrera. «Negua da, baina garairik onena da, hogeita bat graduko tenperaturarekin», adierazi du Adrian Schrinner Brisbaneko alkateak. Aurkeztutako proiektuaren arabera, 2032ko kirol lehiaketak hiru gunetan banatuko lirateke: Brisbanen, 21 egoitzarekin; Gold Coasten, 65 kilometrora, sei egoitzarekin; eta Sunshine Coasten, 85 kilometrora, hiru egoitzarekin. Schrinnerrek adierazi duenez, «kostuak gutxitu» eta herrialdearen «esperientzia olinpikoa maximizatzen duen plan bat» da. Horrela, Brisbanek hamaika urte ditu Olinpiar Jokoak planifikatzen bukatzeko, eta horretarako instalazioen %16 baino ez ditu eraiki behar.


Summary: Bizkaiko golkoko antxoaren stocka: 170.000 tonako behin-behineko biomasa. Aztik egindako kalkuluaren arabera, "espeziearen iraunkortasuna bermatuta dago". Euskal ontziek 8.600 tona harrapatu dituzte aurten. Lonjako batez besteko prezioa 1,41 euro izan da, iaz baino hiru zentimo gehiago.

Bizkaiko golkoan kalkulatutako antxoaren behin-behineko biomasa 170.000 tona ingurukoa da aurten, Eusko Jaurlaritzak AZTI zentro teknologikoaren bidez bultzatutako Bioman kanpaina zientifikoaren datuen arabera. 2021eko azterlanean kalkulatutako antxoaren stocka, gainera, 21.000 tonatik oso gora dago, "espeziearen iraunkortasuna bermatzen duen gutxieneko baliotik" gora.

Bioman kanpainaren datuak, antxoa helduen egoera ebaluatzen dituztenak, gaur aurkeztu dituzte Eusko Jaurlaritzako Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura Politikako sailburuorde Bittor Orozek, Arrantzarako zuzendari Leandro Azkuek eta AZTIko zuzendari nagusi Rogelio Pozok. Biomasari buruzko datu positiboez gain, ikerketaren arabera, aleen %70,1 adinekoak dira. "Horrek esan nahi du datorren urteko kosterak ere emaitza positiboak izango dituela".

Oroz sailburuordeak esan du datuek "argi eta garbi" erakusten dutela "antxoaren egoera ona". "Antxoa dugu arrantzarako funtsezko baliabidea Euskadin. Bioman kanpaina funtsezko tresna da gure itsasoen eta haiek ematen dizkiguten baliabideen egoera ezagutzeko, eta ingurumena zaintzeko, euskal arrantza sektorearen iraunkortasunerako". Aurtengo antxoaren kosterari buruzko datuei dagokienez, sailburuordeak adierazi du euskal ontziek 8.600 tona harrapatu dituztela. Lonjako batez besteko prezioa 1,41 euro izan da, eta iaz, berriz, 1,38koa izan zen.

Datorren urterako kanpaina ona iragarri dute

Rogelio Pozok azpimarratu duenez, "emaitzek azken urteetako joera positiboa erakusten dute". Halaber, urteko bateko ale asko daudela nabarmendu du. "Hala, datorren urterako kostera ona izango dela iragar daiteke; baikortasunerako gonbita egiten duen beste datu bat da". Antxoaren biomasaren behin betiko balioespena lortzeko, kanpaina hauetan lortutako emaitzak batera aztertuko dira: Bioman 2021 kanpaina (helduak-MPDH), Pelgas 2021 kanpaina (helduak-akustikoa), Juvena 2021 kanpaina (gazte-akustikoa) eta ontzien harrapaketak. 2021eko azaroan egingo da behin betiko azterketa, CIEM WGHANSAko antxoaren, sardinaren eta txitxarroaren lantaldean.

Bioman kanpaina zientifikoa Eusko Jaurlaritzako Nekazaritzako, Arrantzako eta Elikagai Politikako Sailburuordetzak eta Europako Batzordeak finantzatzen dute. Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura Ministerioko Arrantza Idazkaritza Nagusiaren laguntza ere badu, Emma Bardan eta Vizconde de Eza ontzi ozeanografikoak kanpainaren esku jarriz.


Summary: Argindarrak inoizko tarifa garestiena izango du gaur. Historiako marka bat hautsiko da gaur, inoiz baino garestiagoa izango baita argindarraren tarifa: 106,57euro megawatt-orduko. Igoera hori, sektoreko iturrien arabera, gasaren eta karbono dioxidoa isurtzeko eskubideen prezio garestiengatik da.

Batez besteko prezioa hesi guztiak hausten ari da. Joan den asteartean tarifa garestienera iritsi zen, 101,82 euro megawatt-orduko; 2002ko urtarrilaren 11n erregistratutakoek baino ez zituzten gainditu, orduan 103,76 eurora iritsi baitzen; gaur, ordea, marka hori hautsiko da, eta historiako preziorik garestiena erregistratuko da: 106,57euro megawatt-orduko. Maximoa 110,64ra iritsiko da, 21:00etan, eta minimoa, 100,83ra, 18:00etan, eta berezitasun hau izango du: megawatt-ordua 100 eurotik gora egongo da egun osoan.

Igoera hori, sektoreko iturrien arabera, gasaren eta karbono dioxidoa isurtzeko eskubideen prezio garestiagatik da. Gainera, energia berriztagarriek mix energetikoan egiten duten ekarpen txikiagoa ere gehitu behar zaio horri: haize gutxi omen dabilenez, gasa kontsumitzen duten ziklo konbinatuek ekarpen handiagoa egiten dute; horiek garestiagoak dira, eta azken prezioa finkatzen dute. Tenperatura altuak ere eragina daukala diote adituek: Nafarroan eta Araban 40 gradu ingurukoak dira, esaterako. Dena den, aditu askok diote ez dagoela arrazoi objektibo nahikorik prezioen igoera hain handia esplikatzeko.

Horiek horrela, harridura azaldu zuen atzo Antonio Merinok, Repsoleko ikerketa buruak, 10:00etatik 12:00etara energia eolikoak energia elektrikoaren %1eko ekarpena bakarrik egin zuelako. Gogorarazi zuen joan den astean, uztailaren 13an, ekarpen hori %22koa izan zela.

Gasaren prezioa ere inoiz baino garestiago dago orain; %80,5 igo da aurten, eta, bestalde, CO2-aren isurketa eskubideak tona bakoitzeko 52 euro inguruan egonkortu dira, hau da, %60ko igoera izan da.

Horrez gain, %21etik %10era jaitsi da argindarraren BEZa, baina, prezio igoeragatik, uztaileko fakturan ezer gutxi nabarituko da neurri hori.

Jarraitu irakurtzen: Iberdrolak 1.531 milioi euro irabazi ditu urteko lehen erdian


Summary: Orbanek erreferendum bat antolatuko du LGTBI kolektiboaren aurkako legearen inguruan. Galdeketaren bidez, Bruselak egin dizkion presioei aurre egin nahi die Hungariako lehen ministroak. Haren arabera, haurrak eta nerabeak babesteko balio du legeak.

Erreferendum bat: hori baliatu nahi du Viktor Orban Hungariako lehen ministroak «pedofilo homosexualen aurkako legeak» sortu duen eztabaida ixteko. Joan den ekainaren 15ean Hungariako Gobernuak aurkeztutako legediak 157 boto lortu zituen parlamentuan —oposizioko alderdiek ez parte hartzea erabaki zuten—, eta, gobernuaren arabera, pedofiliaren aurkako tresna izatea du helburu.

Orbanek ez du iragarri erreferenduma noiz egingo duen, baina zehaztu du bost izango direla herritarrek erantzun beharko dituzten galderak. Besteak beste, galdetuko dute ea «euren baimenik gabe» haurrei eskoletan sexu-orientazio tailerrak ematea babesten duten, edo ea euren iritziz haurren artean transexualitatea errazteko prozedurak bultzatu behar diren edo ez. Gainontzeko galderak ere ildo berekoak izango dira.

Hungaria presio ugari jasaten ari da, batez ere EB Europako Batasuneko kideen aldetik; ekainaren 24an, EBko hamazazpi estatu kidek manifestu bateratu bat bidali zieten Batasuneko hiru instituzio nagusietako presidenteei, legea bertan behera uzteko baliabide guztiak erabiltzeko eskatuz. Gutuna sinatu zuten gobernuburuen artean daude, besteak beste, Angela Merkel Alemaniako kantzilerra, Emmanuel Macron Frantziako presidentea eta Pedro Sanchez Espainiako gobernuburua. Litekeena da, Orbanen gobernuak onartutako lege homofoboak giza eskubideak urratzen dituela arrazoituz, Hungariako Gobernuak EBren funtsik ez jasotzea.

Hungariaren aurkako erasoa

Lehen ministroak Facebooken argitaratu duen bideo batean azaldu duenez, «azken asteetan Bruselak Hungariari eraso dio argi eta garbi, haurrak babesteko legea dela eta. Hungariako legeek ez dute baimentzen propaganda sexualik eskoletan, telebistan eta iragarkietan», esan du. «Gure haurren etorkizuna dago jokoan, eta ezin dugu amore eman gai honetan».

Zehazki, LGTBI kolektiboaren aurkako legeak debekatu egiten ditu ustez homosexualitatea eta transexualitatea bultzatzen dituzten iragarkiak eskoletan. Datorren urteko apirilean hauteskundeak egingo dituzte Hungarian, eta, askoren ustez, Orban «bere balio kristau eta tradizionalistak indartzeko» ari da erabiltzen lege hori.

Ez da lehen aldia Orbanek galdeketa bat antolatzen duena EBrekin duen gatazka bat argitzeko. Aurretik, 2016an, erreferendum bat egin zuen Batasunak hartu behar zituen migratzaileen kuotekin ez zetorrelako bat. Orduan, ordea, ez zuen baliorik izan galdeketak, parte hartzea ez baitzen iritsi %50eko gutxienekora.


Summary: Mondragon taldearen salmentak %6,4 apaldu dira pandemiaren urtean. Korporazioa osatzen duten kooperatibek 10.865 millioi euroren salmentak lortu dituzte 2020. urtean

Mondragon Korporazioak 2020. urteko emaitzak jakinarazi ditu urteko Kongresu Nagusiaren egunean: pandemiak "erabat baldintzatu ditu kooperatiben emaitzak", eta salmentak %6,4 jaitsi dira, 10.865 milioi euroraino. Salmenten apaltze horrek bere isla izan du enpleguan, eta %1,3 murriztu da lantaldea.

Baina Arrasateko taldeak helarazi du "kooperatiba gehien-gehienek" jakin izan dutela pandemiari aurre egiten, eta "nota onarekin" atera direla ataka larritik. Korporazioak uste du jasotako kolpea "jasangarria" izan dela, "kontuan hartuz testuingurua". Hala, aurtengo lehen bost hilabeteetan kooperatibek izan duten susperraldiari erreparatu dio Mondragonek; urteko lehen erdiak iradokitzen du 2021. urtean susperraldi sendo bat edukiko dutela Modragon osatzen duten enpresek.

Iñigo Uzin presidenteak esan du "eboluzio positioa" izaten ari direla enpresak, "pandemiak erabat baldintzatutako egoera gogor batean". Kooperatibek "euskal gizartearen beharrei erantzuteko izan duten gaitasuna" azpimarratu du Uzinek. Kooperatibak, halaber, gastua murrizteko gai izan direla erantsi du, eta "efizientzia hobetzeko, altxortegia zainduz".

Industria suspertzen ari da

Mondragon taldeko kooperatibek 82.000 pertsonari eman diete enplegua 2020. urtean, eta fakturazioa 5.271 milioi eurokoa izan da, %13,1 gutxiago. Emaitza 227 milioi eurokoa izan da, %20 gutxiago, "kooperatiben ahaleginari esker, beren errentagarritasuna defendatzeko". 138 adar ditu nazioartean taldeak, eta horiek 14.144 lanpostu eskanitzen dituzte. Industriaren atalean, izan ere, salmenten %70 nazioartean egin ditu taldeak.

Urteko lehen bost hilabeteetan, korporazioak ikusi du salmentak nabarmen igo direla industriaren esparruan, eta jakinarazi du alorreko enpresak oso gertu daudela COVID aurreko mailatik. Enpleguan ere islatzen ari da susperraldi hori.


Summary: 1936ko gerran izandako bonbardaketak zerrendatu ditu Eusko Jaurlaritzak. Beatriz Artolazabalek iragarri du Jaurlaritzak Gobernu Kontseilura eramango duela Memoria Historikoaren Lege egitasmoa uztailaren 27an

Bonbardaketen atlasa Euskadin (1936-1937) izeneko liburu mardula aurkeztu du Eusko Jaurlaritzaren Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuak. Xabier Irujo ikerlari eta Nevadako Unibertsitateko Euskal Ikasketen Zentroko zuzendaria da lanaren egilea, eta han jasotzen dira 1936ko uztailetik 1937ko abuztura bitartean Euskal Herrian egindako 1.220 bonbardaketa operaziori buruzko datuak.

Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek aukera baliatu du iragartzeko Eusko Jaurlaritzak uztailaren 27an eramango duela Gobernu Kontseilura Euskadiko Memoria Historiko eta Demokratikoaren Legearen aurreproiektua.

«Inork ez dezala gure aurreproiektuan bilatu mendeku edo mendeku hartzeko asmorik», esan du Artolazabalek; «inork ez dezala etorkizuneko lege honetan konfrontaziorik bilatu, ezta bando eta lubakien politikak berpizteko asmorik ere; baina irmotasun berarekin esan nahi dut ahaztea eta orrialdea pasatzea ez dela aukera bat».

2.000 bonbardaketa

Xabier Irujok azaldu duenez, dokumentazioa aztertuta jakin dute denbora tarte 1.220 bonbardaketa operazio egin zituztela. Hala ere, bonbardaketak gehiago izan ziren: izan ere, bonbardaketa operazioa da aire unitate batek edo batzuek egun bakar batean helburu bakar bati egindako eraso multzoa, baina operazio bakoitzean bonbardaketa bat baino gehiago egin daitezke. Artxanda mendia jarri du Irujok horren adibidetzat: frankistak Bilbo hartu nahian zebiltzanean, operazio bakar batean eta egun berean 21 aldiz bonbardatu zuten Artxanda. Bildutako datuen arabera, 2.042 bonbardaketa zenbatu dituzte 1.220 operazio horietan.

Bonbardaketa horietatik gehienak, %92 inguru, frankistek egin zituzten, eta gainerakoak, errepublikaren aldeko indarrek. Gainera, frankistek egindako bonbardaketetan abioi gehiago eta hobeak erabili zituzten, eta askoz leherkari gehiago jaurti zituzten.

Hildakoei dagokienez, zaila da kopuru bat ematea. Gogora-ren datu basean agertzen diren biktimak aintzat hartuta, 1.441 pertsona hil ziren bonbardaketen ondorioz, baina Irujok uste du identifikatu gabeko biktimak askoz gehiago izan zirela. Adibidez, Gernikako bonbardaketa bakar-bakarrik aintzat hartuta, dokumentatutako biktimak 2.000 baino gehiago izan ziren, Irujok azaldu duenez.

Hain zuzen ere, Gernikako bonbardaketa mugarri izan zen zenbait arrazoirengatik. Irujok azaldutakoaren arabera, Francoren agindupean aritzen ziren alemaniarrek bonbardatze teknika berriak probatu nahi zituzten: Otxandio eta Durango (Bizkaia) izan ziren lehenak, Eibar (Gipuzkoa) hurrengoa, eta han ikasitako guztia praktikan jarri zuten Gernikan (Bizkaia). Horregatik, Gernikako bonbardaketa besteak baino suntsitzaileagoa izan zen, eta eraikinen %85,2 birrindurik gelditu ziren.

Beste ondorio bat ere izan zuen Gernikako bonbardaketak, eta horrek nazioartean piztu zuen haserreak: geroztik, Alemaniako eta Italiako armadetako arduradunek askoz agiri gutxiago egin zituzten antolatu zituzten bonbardaketen inguruan, eta zailagoa da horien arrastoari jarraitzea: "Prentsaren eta ahozko testigantzen bidez badugu zenbait bonbardaketen berri, eta horien agiririk ez dago, ordea". Zalla (Bizkaia) aipatu du Irujok horren adibidetzat: hango bonbardaketa oso larria eta bortitza izan zen, baina ia ez dago horren inguruko dokumentaziorik.


Harrizko ahurra

Summary: Harrizko ahurra. Mendatez mendate ibiliko da txangolaria, Toloño mendilerroari atxikita dagoen Montorteko konglomeratuzko hormatzar trinkoa inguratzeko asmoz

Kripan (Araba), herri xumea izanda ere, ikuspegi zabaleko talaia batean gailenduta dago. Herriaren kokapen estrategikoari esker, gainera, Toloño mendilerroa zeharkatzen duten harbide eta galtzada zaharren jagole izan da. Izan ere, Errioxa aldean zer defendatua bazen garai batean. Esaterako, Kripan herritik hurbil, Erdi Aroko harbide edo galtzada zahar baten aztarnak ikus daitezke oraindik, akaso erromatarrak izan zitezkeenak. Ibiltaria Kripango (Arabako Errioxa) Koso izeneko plazatxoan hasiko da ibilian-ibilian. Aspaldi seinalatutako ibilbide sareari buruzko jakingarriak irakurtzeko aukera dago bertan. Urteak igaro diren arren, zutik irauten du zidorrak ondo azalduta dakarren informazio taulak. Matilla kalean aurrera eginda, oinkaria tipi-tapa hasiko da urratsak egiten, Toloño mendilerro aldera. Herriko saihesbidera iritsita, asfaltoa gurutzatu, eta, noranzkoari eutsita, zuzen jarraituko du. Igerileku zaharren parean, nekazari bideari ongi oratu ostean, mendilerro malkartsuak eskaintzen dituen talaia ezagunez gozatzeko parada izango du bidaztiak. Panorama, ezin hobea! Barrera orografiko garrantzitsu horretan, besteak beste, Palomares, Larrasa, Castillo, San Tirso eta Peñalta tontorrak nabarmenduko dira. Geologia interesgarriko lekuei dagokienez, aipagarriena —akaso— Goi Kretazeoko kareharriek eratzen duten San Tirso baselizaren ondoko monolito lirain eta sendoa. Zutarri dotorea, zinez, haren altzoan kulunkatzen lagatzeko modukoa. Gailurreria nagusitik 100 metro ingurura gailentzen baita monolitoa, harrizko itsasargi baten moldean nabarmenduko da. Konglomeratuak Astigar batzuen artetik igaro eta gero, ur biltegi handi batera iritsiko da ibiltaria. Eraikin hori eskuma aldean laga, eta PR-A 85 kodeari egokitu zaion Mendateetako itzulia zidorrari jaramon egingo zaio segidan. Antena bat atzean utzita, hareharrizko xendaz gozatzen hasiko da bizkor-bizkor. Adi ibiliko da han ibiltaria, argi zutoinen parean baitoa aspaldiko zidorra. Bidarriaz ez ezik, paisaiaz ere gozatzeko aukera izango du ibiltariak. Horiek horrela, Toloño mendilerroko kareharriak bertikalean jarrita daudenez, erraz egingo zaio zaleari labana zorrotzoi erreparatzea. Geologoen esanetan, 60 metro inguruko lodiera dute hormatzarrok, guztiak kareharri hareatsuz, kareharri bioklastikoz, kalkarenitaz eta dolomiaz osatuta. Fronte horren zamalkadura sistemaren konplexutasunari erreparatuko dio so-egileak aski soseguz, egitura hura Toloño mendilerroko hainbat sektoretan ageri baita. Estanpa pintoreskotik ihes egin ezinik, hortaz, El Nacederoko iturburu eta atseden eremura doan basabidearekin bat egin du bidaztiak.

Toloño mendilerroari oratuta agertzen da Montorte multzo konglomeratikoa. JOSEAN GIL-GARCIA

Baina San Tirsoko monolitoa eta kareharrizko horma bertikalak ez dira oinezkoari arreta emango dioten altxor geologiko bakarrak. Kripango Oligozenoko konglomeratu ikusgarriak antzematea erraz izango da, mendilerroaren fronteari oratuta agertzen baitira kolore gorrixkako pareta bertikalak. Montorte izena hartzen du Kripan inguruko multzorik garrantzitsuenak. Altzoko Handiaren ezohiko hazkundearen kasuan bezalaxe, Montorte masa trinkoa erraldoi baten esku zabalaren antzera barreiatzen da garbi-garbi El Avellanal muinotik mendigunearen oinaldea zulatzen duten Peña Larga eta Balantziegoko aztarnategi arkeologikoetaraino. Gainaldean estugune eta ubide batzuk ireki dituzte azaletik joan ohi diren euri urek, eta, euriteen ondoren, jariatze urak —ez baitu iragazketarik egiten— ur emaria tupustean amildu eta ur-jauzi bitxiak sortu ohi ditu. Mendatez mendate El Nacederora jo gabe, eskuinetik jarraitzen duen harbideari men egingo zaio. Erkameztiaren babesean Kripan eta Bernedo lotzen zituen galtzada zaharraren arrastoak agertuko dira bide ertzean. Hari segika, goratasuna hartu eta minutu gutxira, basabide zabal batera iritsiko da. Ezkerrera egingo du ibiltariak orduan, eta Villafriako mendaterantz pauso arinak emango ditu. Basabideak eskuinera egiten duenean, zuzen ekingo dio, Montorteko ekialdeko aurpegi gorrixka aurrez aurre. Bide harritsuan gora segituta, erkameztiak berehala emango dio bidea pagadiari. Hurrengo bidebanatzean, ordea, Puerto Nuevora doan zidorra laga, eta zuzen jarraituko du ibiltariak, noranzkoa aldatu gabe. Pagadiaren babesean ehunka metro egin ostean, eskuinera okertu eta aldapa pikoari aurre egingo dio oinezkoak. Aldatsa amaitzeko gutxi falta dela, ezkerrera egin eta Montorteko gailurrera igoko da.

Ur-jauziak gertatzen dira hormatzarrean. JOSEAN GIL-GARCIA

Besteak beste, Kripan, Elvillar, Lantziego eta Guardia dira ibiltariak harri ukaldi batera izango dituen herriak. Errioxa aldeko mahastiek eta galsoroek okupatzen duten lur eremuaren banaketak atentzioa emango dio paisaia arretaz behatzen duen orori. Galsoroak eta zereal labore horiak Toloño mendilerroaren babesean agertuko dira; urrunago, ordea, Ebro ibaiaren altzoan eta magalean, mahastiek osatzen duten itsaso barea. Kripanera itzulera Montorteko tontorretik aurreko bidebanatzera itzulita, lepora iristeko falta ziren azken metroak egingo ditu. Iparraldeko isurialdera igarota, zehar-zehar jarraituko du, mendebalderantz, hots, San Tirso gaina eta hari dagokion monolitoa altxatzen diren tokirantz. Ezkerraldean goititzen den El Avellanedo gaina guztiz inguratu delarik, Abelbidearen mendatera iritsiko da. Kripan, Bernedo eta Guardia udalerriek bat egiten dute zoko horretan, mugarriak adierazten duen legez. Unea iritsi da, beraz, gandorra lagatzeko eta Kripan aldera egiteko. Bidexkak sigi-saga egingo du hegoaldean barreiatzen den pagadian zehar. Hostozabalen enbor lirainen artetik, Montorteko gune trinkoa begiztatuko da tarteka-marteka. Pagadia atzean uztear dela —ehiza barrutia dioen seinale txiki bat dago—, xenda nagusia utzi, eta ezkerretik segituko du, pagadiaren babesean ostera ere. Argiaren habe batera heldutakoan, basabidean behera egingo du. Eta, Balantziegoko haranean gora doan bidearekin bat egitean, eskuinetik segitu eta Kripan herrira iritsiko da Donibaneoste kalean aurrera eginda. Bihar: Iragana, harrietan irarrita (IV): Urregarai.


Summary: Valentina Morisoli eta Gaizka Astorkizaga euskal presoak askatu dituzte, baldintzapean. Behin-behinean izan dituzte preso orain arte.

Baldintzapean askatu dituzte Usansoloko (Galdakao, Bizkaia) Valentilla Morisoli eta Ibarrangeluko (Bizkaia) Gaizka Astorkizaga Fito euskal presoak, bermea ordaindu ostean. Joan den urteko azaroaren 16an atxilotu zituzten, Jose de la Mata Espainiako Auzitegi Nazionaleko epailearen aginduz, eta behin-behinean izan dituzte preso orain arte. Iragan azaroaren 10ean eta 12an Muxikako eta Foruko bi tren geltokitan «sabotaje ekintzak eta margoketak» egin izana eta «terrorismoa goratzea» egotzi diete. Prozedura judizialak sekretupean jarraitzen du oraindik.

Morisoli Zaballako espetxean eta Soto del Realen (Madril) egon ondoren, Alcala-Mecon pasatu ditu kartzelaldiko azken asteak. Astorkizagak, berriz, Basaurin hasi zuen espetxealdia, eta Soto del Realen eman ditu azken asteak.


Summary: Confebaskek «hobekuntza nabarmena» espero du bigarren seihilekorako. Enpresarien elkarteak kritika gogorra egin die euskal epaitegiei, eta «segurtasunik eza» zabaltzea egotzi die

Confebask baikor dago aurtengo bigarren seihilekora begira, eta egoera ekonomikoa «nabarmen hobetzea» espero du. Enpresen eta kontsumitzaileen konfiantza gora egiten ari dela sumatu du, eta ekoizpen industrialaren egoera ia pandemia aurrekoa dela uste du. «Errebote efektua» aipatu du enpresarien elkarteak, eta sektore guztietan berdina ez izan arren, industrian, zerbitzuetan eta eraikuntzan aurreikuspenak hobetzen ari direla nabarmendu du.

Confebaskek barne ikerketetan oinarritzen du bere iritzia, eta Eduardo Zubiaurre presidenteak zehaztu duenez, enpresen ia %90ek lantaldea mantentzea edo handitzea espero dute. Horiek hala, 2021ean BPGa «%7 inguru» haziko dela uste du, eta urte bukaeran langabezia tasa %10,5 izango dela. Alde horretatik, enpresek dituzten hiru buruhauste nabarmendu ditu: krisia behin betiko atzean uztea; energiaren, garraioaren eta oinarrizko gaien garestitzea; eta Europako Funtsen banaketa.

Elkartearen batzar orokorrean arazo horiek jarri dituzte mahai gainean, baina kazetariei erantzunez beste bat nabarmendu du Zubiaurrek: «Epaileek sortzen duten ziurgabetasuna». Oso kritikoa izan da EAEko Auzitegi Nagusiak Tubacexen lan erregulazioaren harira harturiko ebazpenekin. «Epaileen erabakia ulertezina da. Enpresak baliabideak behar ditu krisi egoeretatik ahalik eta bizkorren irteteko. Legediak bide batzuk ematen ditu osasuna hartzeko, eta haiek aplikatzea da bidea. Epaitegiek horrelako irizpideak izatea oso larria da». Onartu du Espainiako Auzitegi Gorenak irizpide hori aldatzea, eta hala izan ezean enpresak agian neurri zorrotzagoak hartu beharko dituela.

Europako Funtsekin lotuta, berriz, haiek lortzeko Espainiako Gobernuak egin beharreko erreformak aipatu ditu, lan erreforma bereziki, eta kritikatu egon du Espainiako Lan Ministerioak eginiko lehen zirriborroa: «Ez dira albiste onak, eta ez doaz Europak nahi duen norabidean. Europatik diote Espainiako lan arautegia zurrun eta lotuegia dela eta zirriborroa kontrako norabidean doa. Arautegi horrek ez du kontratazio gehiago eragingo».


Summary: Londresek Ipar Irlandarako Protokoloa erreformatzeko deia egin dio EBri. Erresuma Batuko Gobernuak dio ezin dutela «orain arte bezala jarraitu» Britainia Handiaren eta Irlanda iparraldearen arteko ‘muga’-ren auzian. Bruselak erantzun dio ez dutela testua berriz negoziatuko.

Talka erabatekoa da, eta erabakiak sakoneko ondorioak eragin ditzake bi aldeen arteko harremanean. Erresuma Batuak Ipar Irlandarako Protokoloa aldatu nahi du, eta hala jakinarazi dio EB Europako Batasunari, testua erreformatzea beharrezkoa dela argudiatuta: «Ezin dugu orain arte bezala jarraitu», adierazi du David Frost brexit-erako negoziazioen buruzagiak. Hilabeteak dira Brusela eta Boris Johnson lehen ministroaren gobernua eztabaidan ari direla Irlandako itsasoko kontrolen inguruan, batez ere Erresuma Batuak horien graziazko epea luzatzeko erabakia bere kabuz hartu zuenetik; auziak, ordea, badirudi ez duela epe ertainera begira bientzako onargarria den konponbiderik, eta, testuinguru horretan, Londresek mehatxu egin dio EBri, bere proposamenak onartu ezean protokoloa beteko ez duela ohartarazita.

Brexit-a indarrean sartu eta horren inguruko akordioak adostuak zeuden arren, Irlandako mugako auzia gatazka iturri da oraindik ere Erresuma Batuko Gobernuaren eta talde komunitarioaren artean. Londresek negoziaturiko itunak, eta batez ere Ipar Irlandarako Protokoloak haserre handia eragin du Irlanda iparraldeko unionisten artean, eta, hilabeteek aurrera egin ahala, baita Johnsonen lantaldean eta Britainia Handian ere.

Frostek berak negoziatu zuen ituna Bruselarekin, baina orain dio ez dela ez «bidezkoa ezta jasangarria ere», eta, hortaz, horren edukia moldatzearen alde agertu da. Zehazki, Londresen kezka da ezin dituztela hozturiko haragi produktuak —hanburgesak eta saltxitxak, esaterako— Britainia Handitik Ipar Irlandara esportatu, nahiz eta brexit-erako akordioa sinatzean Erresuma Batuko lehen ministroak adierazi zuen ez zela arazorik ez kontrolik izango. «Egungo egoera ez da gogo betekoa izaten ari», argudiatu du brexit-erako negoziazioen buruzagiak.

Hori konpontze aldera, Frostek EBrekin ados jartzea lehenetsi du, baina, hori gertatu ezean, ohartarazi du aukera guztiak hartuko dituztela kontuan; tartean, Ipar Irlandarako Protokoloko 16. artikulua erabiltzea, nahiz eta epe laburrera begira ez duen ikusten horretarako beharrik.

Mekanismo horrek brexit-erako akordioaren parte batzuk bertan behera uzteko balio du, eta Londresek hainbatetan aipatu du hori erabiltzeko aukera, batez ere Brusela estu hartzeko. «Ondorioztatu dugu orain ez dela hori egiteko une egokia», argudiatu du Frostek.

Hala, Londresen estrategiaren parte da EBrekin negoziaturiko «geldialdi epe bat» indarrean sartzea, eta tarte horretan aurkeztuko lizkioke Bruselari bien arteko desadostasunak bideratzeko dituen proposamenak. Konfiantza litzateke horien oinarri: Britainia Handitik Ipar Irlandara doazen produktuak han geratuko direla ziurtatzea, eta, beraz, ez direla estatu kide batean sartuko; kasu honetan, Irlandako Errepublikan.

Hain justu, Johnson auzi horretaz aritu zen atzo Micheal Martin Irlandako Errepublikako lehen ministroarekin, bilkura horretan adierazi baitzion Britainia Handian «fabrikaturiko ondasun guztiak kontrolik gabe» pasatu beharko liratekeela Ipar Irlandara. Dublinen erantzun publikoa gaur iritsi da: Londresi esan dio negoziaturiko eta adosturiko akordio bat dela brexit-arena, eta hori inplementatzea dagokiola.

Downing Streetek, berriz, Erresuma Batuko gobernuburuaren bilkurako adierazpen baten berri eman zuen: «EBk pragmatismoa erakutsi behar du. Irtenbideak aurkitzea beharrezkoa da protokoloak sortu dituen erronka zailei aurre egiteko». Gaurko agerraldian, Johnsonek adierazi du badirela «neurri praktikoak» egungo gatazkei aurre egiteko, baina Europako Batzordeak marra gorria jarri dio berehala, eta ezetz erantzun dio Ipar Irlandarako Protokoloa berriz negoziatzeko deiari; Maros Sefcovic presidenteordearen arabera, bada tokirik «sormenezko irtenbideak bilatzen jarraitzeko», betiere iaz adosturiko testua errespetatuta bada.

'Muga'-k non behar duen

Finean, Erresuma Batua duela urtebete sinatu zuen nazioarteko akordio bat aldatzeko eskatzen ari da, ez duelako lortu trilema irlandarra deiturikoari irtenbiderik aurkitzea: Erresuma Batua EBren merkatu bakarretik eta aduana batasunetik ateratzea, Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren artean muga-rik ez egotea eta muga gogor bat eragoztea Irlandako irlan.

Hiru horiek batera betetzea ezinezkoa da, eta hasiera-hasieratik ohartarazi zioten horretaz Londresi; azkenean, Johnsonek erabaki zuen Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren artean jartzea kontrolak, eta hori izan da hilabeteotako gatazkaren iturri, batez ere etxe barruan izan duen presioagatik.

Ipar Irlandarako Protokoloa, besteak beste, eskualde horretako bakea bermatzeari begirako itun bat da, eremu horren eta Irlandako Errepublikaren arteko muga orain arte bezala mantentzen baitu —irekia—, eta EBren merkatu bakarra, «babestua». Horretarako, Londresek eta Bruselak protokoloan adostu zuten Ipar Irlandak merkatu bakarrean jarraituko zuela ondasunentzat, eta Ipar Irlandak EBren aduana legeak errespetatuko zituela bere portuetan.

Horrek, praktikan, berekin dakar kontrolak Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren artean jartzea, eta, hango unionisten iritziz, erabakiak Ostiral Santuko Akordioa urratu eta kolokan uzten du Ipar Irlandak Erresuma Batuan duen tokia, bi eremuen artean muga bat sortu baitute.

Protesta gisara, UVF Ulsterko Boluntarioen Indarrak, UDA Ulsterren Aldeko Elkarteak eta Esku Gorria Komandoak biltzen dituen LCC Komunitate Loialistak Batzordeak Londresi jakinarazi zion bake itunari babesa emateri uko egin diotela «behin-behinean», era «baketsu eta demokratikoan». Itunak 23 urte bete ditu aurten, eta, unionisten iritziz, Ipar Irlandarako Protokoloak horren «oinarrizko bermeak urratzen» ditu.

Alderdi unionistek ere auzitara eraman zuten protokoloa, baina Ipar Irlandako Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen akordioa legezkoa dela. Hala, DUP Alderdi Demokratiko Unionistaren buruzagi eta Erresuma Batuko Komunen Ganberako diputatu Jeffrey Donaldsonek adierazi du Londresen proposamenak «ongi etorriak eta adierazgarriak» direla, eta «lehen pauso garrantzitsu bat» direla auzia konpontze aldera; halere, Johnsoni ohartarazi dio «bermeak» beharrezkoak izango direla Bruselarekin izango lituzketen negoziazioak «luzatuak» izan ez daitezen: «Arrakastatsuak ez badira izaten, [Erresuma Batuko] gobernuak 16. artikulua erabili beharko du».


Summary: Badalab laborategia sortu dute, «euskara biziberritzerako esperimentazio gunea» izan dadin. Laborategiak oinarrian izango duen partzuergoa osatzeko sinadura ekitaldia egin dute gaur erakunde publikoetako eta euskalgintzako hainbat ordezkarik.

Hizkuntza eta gizarte berrikuntzarako Badalab laborategiak hilabete gutxi barru ekingo dio bere jardunari, erakundeen eta euskalgintzaren elkarlanetik «euskara biziberritzeko eta hiztunen arteko berdintasuna sustatzeko garaian esperimentazio gune erreferentziala bilakatzeko helburuarekin».

Jomuga horrekin abiarazi dute proiektua, zentro honek oinarrian izango duen partzuergoa osatzeko erakunde publikoetako eta euskalgintzako hainbat ordezkarik gaur Gipuzkoako Foru Aldundian egin duten sinadura ekitaldiarekin. Laborategiak Errenteriako (Gipuzkoa) Torrekua eraikinean izango du bere behin-behineko egoitza, eta Etorkizuna Eraikiz egitasmoaren baitan sortuko den zortzigarren proiektu estrategikoa izango da, Ziur, 2deo, Labe, Adinberri, Mubil, ArantzazuLab eta Naturklimaren atzetik.

Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiak adierazi duenez, «esperimentaziorako baliabideak eta testuinguruak sortu behar ditugu, elkarlanean sortu ere, horrela bakarrik lortuko dugulako erronka horiei modu arrakastatsuan erantzun eta euskararen etorkizuna bermatzea. Garai berriek tresna, proiektu, baliabide berriak eskatzen dituzte eta ahalegin horretan akuilu lana egitera dator Badalab».

Laborategiak hiru emaitza bilatuko ditu: batetik, «euskara indartuko duen ekosistema eraberritu eta aberatsagoa lortzea, eragile berri eta anitzen partaidetzarekin, euskal hizkuntza etengabe sortzen diren testuinguru berrietan egon dadin eta eremu horietan bere erabilera areagotu dadin»; bestetik, «prototipo eta gizarte proposamen ausartak gauzatzea, bide berriak irekiko dituzten proiektu eta ekimen berritzaileak euskaraz abiarazi daitezen»; eta, azkenik, «narratiba berriak eta euskarazko bizipen zirraragarriak sorraraztea, formatu eta testuinguru anitz eta digitaletan, euskaraz momentu berriak eta gogoangarriak gehiagotan bizitzeko aukerak sortuz».

Laborategiaren helburuen eta diseinuaren inguruko gogoeta 2018an abiatu zuten Gipuzkoako aldundiak, Langunek, Elhuyarrek, Emunek eta Soziolinguistika Klusterrak, eta gaur Badalab martxan jartzeko estreinako bi erabaki nagusi finkatu dituzte: egitasmoa babesten duten entitate publiko eta sozialek osatu duten partzuergoaren eraketa, batetik, eta egitasmoaren abiaraztea gidatuko duen gobernu batzordearen osatzea, bestetik.

Batzarrean parte hartu dute Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiak, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza politikako sailburuak, Aizpea Otaegi Errenteriako alkateak, Paul Bilbao Kontseiluako idazkari nagusiak, Imanol Larrea Soziolinguistika Klusterreko zuzendari nagusiak, Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiak, Eva Ferreira EHUko errektoreak, Naiara Goia ArantzazuLabeko zuzendari nagusiak, Lohitzune Txarola Languneko zuzendari nagusiak, eta Andres Urrutia Euskaltzaindiko presidenteak.


Summary: Absolbitu egin dituzte 'Costumero auzian' epaitutako lau funtzionarioak. Bizkaiko Aldundiko Gizarte Ekintzako diputatu Sergio Murillo da horietako bat

Bizkaiko Foru Aldundiko Gizarte Ekintzan umeen eta nerabeen babeserako arloan lan egiten duten lau funtzionario epaitu zituzten joan den ekainean, Bizkaiko Auzitegi Probintzialean. Irune Costumerok jarri zuen salaketa. Alabaren zaintza kendu zioten 2017ko abuztuan, GAS gurasoen alienazioaren sindrome faltsua argudio hartuta, eta Costumerok lau langileei leporatu zien prebarikazioa, tratu txarrak eta kalte psikikoak eragitea. Absolbitu egin dituzte denak.

Bizkaiko Foru Aldundia ere absolbitu egin dute arduradun zibil subsidiario gisa. Lau auzipetuetako bat Sergio Murillo da, egun aldundiko Gizarte Ekintzako diputatua; jada inputatua zela izendatu zuten kargu horretarako. Beste hirurak diputazioko haurren arretarako hiru langile dira. Akusazioak bost urteko espetxe zigorra eskatu zuen haientzat, eta hamabost urteko inhabilitazioa enplegu publikorako.

Epaiaren arabera, akusazioak azaldu dituen egitateak «ezin dira hartu prebarikazio administratibo delitutzat», eta gainerako delituak «egiaztatzeko ez da nahikoa frogarik aurkeztu». Epaiketan zehar zeresan handia eman zuen GASaren erabilerak —sindrome faltsu hori «existitzen» dela baieztatu zuen fiskalak—; diputazioaren txostenetan termino hori erabiltzearen inguruan, epaiak dio agiriak ez zirela ari «sindrome batez, baizik eta adingabean gurasoekiko harremanetan antzemandako sintomatologia batez, eragin zuena haietako baten aurka posizionatzea kausa justifikaturik gabe».

Costumerori alabaren zaintza kendu zion erabakiaz ere mintzatu da epaia: «Ez zen apetazkoa izan». Erabaki haren oinarrian hainbat txosten tekniko zeudela berretsi du, haurraren «babesgabetasun larrirako arriskuaz» ohartarazi zutenak, 2013tik aita-amek «arazoak» baitzituzten zaintza partekatuko erregimena betetzeko. Halere, epaiak dio adingabearen zaintzari buruzko erabakia hartu zutenak ez zirela jardun «injustiziaren jakinaren gainean». Beraz, ondorioztatu du prebarikaziorik ez zela izan.

Neskatoaren aurkako tratu txar eta lesio psikikoen delituei dagokienez, epaiak ez ditu frogatutzat eman. Ama-alabak banatu zituen unekoak dira akusazio horiek; Costumerok salatu zuen «bortxaz» eraman zutela adingabea —Ertzaintzaren patruila bat bertaratu zen—, eta «besotik gogor heldu» ziotela, baina, auzitegiaren aburuz, «han zeudenek ez dute halako jardun neurrigaberik egiaztatu». Epaiketan aurkeztutako audio batean umearen oihuak entzun ahal izan ziren, baina epaiak dio froga horrek ere ez dituela amaren «baieztapenak egiaztatzen»; epaileek aitortu dute audioan «zirrara eta tentsio handiak» antzeman daitezkeela, baina «egoera emozional hori hainbat kausaren» ondorio izan daitekeela. Halaber, epaiak ez du frogatutzat eman ama-alaben «sufrimendu psikologikoa akusatuen jardunari» egotzi dakiekeenik.


Summary: Osasun ziurtagiriaren helburua herritarrak «txertatzera bultzatzea» dela erran du Castexek. Agorriletik aitzina ostalaritzan ziurtagiria erakustea derrigorrezkoa izanen dela berretsi du, haatik, ez dute bezeroen nortasuna egiaztatu beharko. Txertoa jaso duen pertsona bat kontaktu kasua baldin bada ez du konfinatu beharko: «ez dute arriskurik».

Elkarrizketa egin diote Jean Castex Frantziako lehen ministroari Frantziako TF1 telebista katean, eta kezka agertu du koronabirusa azken asteetan izaten ari den hedapenari buruz. «Laugarren olatuan gaude. Delta aldaera hor dago, eta kutxakorragoa da», adieradi du. Eman dituen datuen arabera, aste bakarrean %140 emendatu dira kasuak, eta atzo bakarrik 18.000 kasu gehiago izan ziren. Egoeraren arabera, tokian toki murrizketa neurriak hartuko dituztela abisatu du, adibidez, maskararen erabilera orokortua, edo ostalaritzako guneen itxiera ordutegia aitzinatzea.

Gainera, azken egunetan polemika anitz sortu duen osasun ziurtagiriari buruz zehaztapenak eman ditu, eta Frantziako Gobernuaren estrategia zein den argitu du. Osasun ziurtagiriaren helburua herritarrak «txertatzera inzitatzea» da, bere hitzetan. «Ahalik eta leku gehien irekiak atxikitzeko modua da, hala nola, jatetxeak, leku horietan maskara ez baita erabilgarria». Gaurtik aitzina osasun ziurtagiria derrigorrezkoa da kultur eta aisialdi guneetara sartzeko, eta agorriletik aitzina ostalaritzan eta distantzia luzeetako garraiobideetan eskatuko dute.

Hala ere, Castexek zehaztu du ziurtagiriaren QR kodea begiratzera mugatuko dela ostalarien lana, eta ez dutela herritarren nortasuna egiaztatu beharko. «Poliziak ausazko kontrolak eginen ditu nortasunak egiaztatzeko». Aste bateko epean «pedagogiaz» jardungo dute adierazi du; ondoren, zigorrak ematen hasiko dira. Haatik, eskoletako, kolegioetako eta lizeoetako ikasleei ez zaie osasun ziurtagiririk eskatuko ikastetxera joateko. «Krisia hasi denetik gure lehentasunetako bat izan da Frantziako haurrak eskolatzea. Ez dugu orain erranen 'ez bazara txertatua, ez zoaz eskolara'», argitu du. Ikasturte hasieran, 12 eta 17 urte arteko haurrak txertatzeko kanpaina berezitu bat abiatuko dutela iragarri du.

Helburua: 50 milioi

Uda bukaerarako 50 milioi herritarrek txertoaren lehen dosia jasoa izatea, hori da Frantziako Gobernuaren helburua. Horretarako, ondoko asteetan baliabideak emendatuko dituztela iragarri du Castexek. Publiko zaurgarria lehenetsiko dutela nabarmendu du: «50 urtetik gorako hiru miliioi herritar daude txertoa jaso ez dutenak».

Azkenik, osasun arau berriak ere iragarri ditu. Txertoa jaso duen herritar bat kontaktu kasu baldin bada, ez du konfinatu beharko. «Orain arte, bi dosiak eskuratuak zituztenak ere isolatu behar ziren. Egin diren analisiek erakusten dute ez dutela gehiago birusa harrapatzeko arriskurik», adierazi du.


Summary: Aire zabalean maskara erabiltzea aurrerantzean ere hautazkoa izatea berretsi dute. Espainiako Kongresuan onartu duten errege dekretuaren arabera, maskararik gabe ibil daiteke, betiere ondoko pertsonekin 1,5 metroko distantzia eduki badaiteke.

Aldaketarik ez; aire zabalean maskara kenduta ibiltzea libre izango da, ingurukoekin 1,5 metroko distantzia edukiz gero. Atzo Espainiako Kongresuan berretsitako errege dekretuak hala zehazten du: «Dekretu honek egoera jakin batzuetan baino ez du onartzen malgutzea», jartzen du: «Arau orokorra da maskarak soinean eraman behar direla».

Ekainaren 24an jarri zuen neurri hori indarrean Espainiako Gobernuak, baina oraindik berresteko zegoen, eta desadostasunak sortu ditu. Atzo bertan, Eusko Jaurlaritzako arduradunek jakinarazi zuten Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk gutun bat bidali diola Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezi, besteak beste maskaren erabilera derrigortzeko neurriak eskatzeko.

Ekainaren amaieratik hona, gainera, asko okertu dira izurriaren datuak, transmisioa izugarri igo da, eta zenbait erakunde maskaren erabileraren malgutzearekin lotzen ari dira igoera hori. Osasun ministro Carolina Dariasek, hala ere, neurri «zuhurra» dela argudiatu du, eta esan egoera epidemiologikoa aldatu egin dela txertaketa datuekin. Onartu du maskararik gabeko jendearen pilaketak ere ikusi direla han-hemenka, eta gogorarazi arduraz jokatzea garrantzitsua dela.


Summary: Urkullu lehendakaria Ione Belarra ministroarekin bildu da Gasteizen. Jonan Fernandezekin batera errepasatu dituzte Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan Garapen Iraunkorreko Helburuen arloan egindako aurrerapenak

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta Ione Belarra Espainiako Gobernuko Gizarte Eskubide eta 2030 Agendaren ministroak bilera egin dute gaur goizean. Jonan Fernandez Jaurlaritzako Trantsizio Sozialaren eta 2030 Agendaren idazkaria ere bertan egon da. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan Garapen Iraunkorreko Helburuen arloan egindako aurrerapenak errepasatu dituzte.

Fernandez eta Belarrak bat egin dute Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak Agenda 2030aren inguruan egindako elkarlana azpimarratzeko orduan. “Agenda 2030 eraldaketarako aukera bat da, eta lehentasunak finkatzerakoan bat etorri gara. Zenbait proiektu partekatuko ditugu eta elkarlanean jarraitzeko asmoa daukagu”, adierazi du Jonan Fernandezek.

Belarra ministroa pandemiaren testuinguruan ere mintzatu da, eta gizarte berdintasunean eta ingurumen iraunkortasunean oinarritutako zimendu berriak berreraikitzea defendatu du. "Horrela, pertsona guztiak zaintzea ahalbidetuko digun gizarte berri bat eraiki ahal izango dugu”.

Bertaratu diren kazetariek galderak egiteko aukera izan dute. Podemoseko idazkari nagusiari hainbat aldiz galdetu diote lehendakariak Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteari bidalitako gutunaren berri. Bertan maskararen derrigortasuna eta etxeratze legea aipatzen zituen lehendakariak. Belarrak ez die galdera horiei erantzun, “Lurralde arteko Kontseiluari” dagokiolako horri buruz mintzatzea.


Summary: Munduko lebitazio magnetikoko trenik azkarrena sortu du Txinak. Trenak 600 kilometro orduko abiadura hartzen du, eta puntu batetik aurrera, errailekin kontakturik izan gabe ere jarraitzen du martxan, elektroimanak erabiliz.

Txinako Qingdao hirian sortu dute Magley izeneko trena, bost urtez ikertze eta sorkuntza lanetan aritu ostean. 600 kilometro orduko abiadura hartzen du, eta berezitasun bat dauka: ez da, ohiko trenen modura, txirringekin mugitzen errailen gainean, lebitazio magnetikoaren bidez funtzionatzen baitu. Muntaketa katetik irten berri da, eta laster martxan jarriko dutela aurreikusi daiteke.

Ez da mota honetako lehenengo trena. 2004. urtean inauguratu zuten funtzionatzeko mekanismo berdintsua erabiltzen duen ibilgailua, Shanghai Maglev. Hala ere, Pudong eta Shanghai hiriak lotzen dituen tren horrek 431 kilometro orduko abiadura hartzen du gehienez ere.

Ibilgailu berria, beraz, munduan orain arte sortu den lurreko garraio azkarrena izango litzateke, sortzaileen arabera. 1.500 km-rainoko bidaiak egiteko modurik bizkorrena izango da, muga horretatik gorako ibilbideak egiteko hegazkina erabilgarriagoa izango baita oraindik ere. Esaterako, Pekinetik Shangaira hiru ordu terdian heltzeko aukera emango du trenak. Abiadura handiko tren arrunt batek lau ordu eta hemezortzi minututan egiten du bidaia, eta errepidetik hamabi ordu hartzen ditu hiri batetik bestera joateak.

Nola lebitatzen du tren batek?

Harrigarria dirudien arren, 100 kilometro orduko abiadura gainditzen duenean, trenak ez ditu errailak ukitzen. Horren ordez, bi eremu magnetikoren arteko erakarpen eta aldarapen printzipioa erabiltzen du Maglevek. Trenak eta errailek elektroiman indartsuak dituzte, eta, beraz, aldarapenari esker, trena zentimetro batzuk igo daiteke trenbideetatik. Aldi berean, erakarri egiten du, bidetik atera ez dadin eta leuntasunez irristatzeko.

Mota honetako trenentzako, ordea, ez dute balio ohiko errailek, eta elektroimanak dituzten bideak oso garestiak dira. Halaber, gaur egun martxan dagoen Maglev trenak ez du erabiltzaile askorik, tiketak duen prezio altuagatik. Luxuzko bidaia agintzen dute tren berriaren sortzaileek: interneterako 5G teknologia erabiltzen duen sarbidea eta mugikorra kable gabe kargatzeko sistemak izago omen ditu trenak.


Jokoen olinpoan

Summary: Jokoen olinpoan. Aurreko bi Olinpiar Jokoetako bi izar nagusiak, Michael Phelps eta Usain Bolt, jada ez daudenez, beste kirolari batzuek egingo dute distira Tokioko ortzimugan bihartik aurrera

Sekula baino bizkorrago sentitzen ditut hankak». Allyson Felix atleta (Los Angeles, AEB, 1985) argi mintzatu da Tokioko Olinpiar Jokoetarako dituen helburuez. Motibazioak, gainera, sobran ditu. Nagusiak: domina uzta handitzen segitzea, eta Carl Lewis handia gainditzea. Felix da domina gehien irabazi duen emakumezko atleta, Marlene Otteyrekin batera: bederatzi dituzte. Tokion beste bi kolkoratuz gero, domina gehien eskuratu duen AEBetako atleta izango da, Lewisek hamar baititu. Lorpen handia litzateke kirolaren eta berdintasunaren ikuspegitik. Azken arlo horretan, beste lorpen handi bat eskuratu du Felixek olinpiar aldi honetan. 2018 amaieran ama izan zen, eta Nike kirol marka hari emandako dirua %70 murrizten ahalegindu zen, haurdunaldian eta ondoren errendimendua apalduko zitzaiolakoan. Felixek salaketa jarri zuen, eta Nikek atzera egin zuen. Hala ere, berak marka utzi zuen.

Neurrira egin zioten pertika batekin hasi zen jauzi egiten Armand Duplantis (Lousiana, AEB, 1999). 4 urte besterik ez zuen, eta, orain, txikitako ametsa beteko du: Olinpiar Jokoetan parte hartuko du lehen aldiz. Ezusteko galanta litzateke urrezko domina ez lortzea, aire zabaleko eta pista estaliko munduko markak harenak baitira: 6,15 eta 6,18 metro, hurrenez hurren. Lehen Jokoek eragin diezaioketen presioa kudeatzen jakin behar du. Txikitatik erakutsi du, dena den, halako erronkek ez dutela kikiltzen.

Michael Phelpsen oinordeko izatera deituta dago Caeleb Dressel (Green Cove, AEB, 1996), nahiz eta fokuetatik ihes egiten duen. Erlijioan jartzen du arreta igerilekuan ez dagoenean. Rioko Jokoetan domina bat irabazi zuen 4x100 metroko txandakakoan. Ondoren, hamasei domina eskuratu zituen bi urtean Munduko Txapelketetan: zortzi 2017an, Budapesten, eta beste horrenbeste Gwangjun, 2019an. Horietatik hamalau izan ziren urrezkoak. 100 metroko tximeleta estiloko munduko marka kendu dio Phelpsi. Urrezko sei domina kolkoratzeko aukera izan dezake, eta aro berri bat hasi igeriketan.

Azkenean ez da Eliud Kipchoge (Kapsisiywa, Kenya, 1984) eta Kenenisa Bekeleren arteko buruz burukorik izango Tokion, Bekelek uko egin baitio Japoniako hiriburuan lehiatzeari. Hala, Kipchoge are faboritoago da bigarrenez jarraian maratoian urrezko domina irabazteko. Izan ere, Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan ere hura nagusitu zen. Munduko maratoi ospetsuenetan bederatzi aldiz izan da onena, eta munduko markarik onena ere harena da: 2.01,39. Marka homologatua izan ez bazen ere, lehen maratoilaria izan da 42,195 kilometroak bi ordutik behera korritzen. 1.59,40ko denbora egin zuen Vienan, 2019an.

Londresko Olinpiar Jokoetan aho zabalik utzi zituen ikusleak Katie Ledeckyk (Washington, 1997). 15 urte besterik ez zuen, eta AEBetako ordezkari gazteena zen. Bada, urrezko domina irabazi zuen 800 metrokoan. Ordutik, haren distira ez da itzali. Rioko Olinpiar Jokoetan erakustaldia eman zuen: 200, 400 eta 800 metroko probetan eta 4x200 metrokoan podiumaren gorenera igo zen, eta 4x100ekoetan, bigarren tokira. Gainera, munduko bi marka ezarri zituen: 400 eta 800 metrokoetan. Umiltasuna izan du beti oinarri: 6 urterekin hasi zen igeri egiten, eta urte asko daramatza egunero zortzi kilometro egiten, 04:45ean hasita: «Antsietatea areagotzen zait igeri egin gabe nagoenean». Hala joan da mugarriak gaindituz, igeriketa bizi eta dotorearekin. Sei domina irabaziz gero, Jenny Thomson herrikidearen pare jar daiteke, hamabi dominarekin. 1.500 metrokoa olinpiar programan sartu izanak mesede egiten dio.

Zazpi domina eskuratu ditu Kohei Uchimurak (Kitakyushu, Japonia, 1989) Olinpiar Jokoetan, eta hemeretzi munduko txapelketetan. Orain, 32 urterekin, bere herrikideen aurrean, podiumaren gorenean esan nahi die agur Olinpiar Jokoei. Azken urteetan, lesioak tarteko, ez du bere onena eman, baina kirolari handiak halakoetan azaldu ohi dira, eta hori espero dute japoniarrek Uchimurarengandik. Barra finkoan jarriko du Uchimurak arreta osoa, bakarkako proban hirugarren urrezko domina lortzeko ametsa alde batera utziz. «Azken urteetan, minak ez dit utzi gorputza nahi bezala mugitzen, eta hori da errealistena», aitortu berri du.

Egungo Japoniako kirolaririk ospetsuenetakoa da Naomi Osaka (Chuoko, Japonia, 1997). Azken unera arte zalantzan egon da Olinpiar Jokoetan parte hartu edo ez. Hirugarren postuan dago munduko zerrendan, eta Asiako lehen emakumezkoa izan zen aurreneko lekua lortzen. Bi aldiz irabazi du AEBetako Irekia, eta beste bitan Australiakoa. Azken hilabeteetan, pistatik kanpo eman du zeresana. Roland Garrosetik erretiratu zen, hedabideen aurrean hitz egiteari uko egin eta gero. Azaldu zuenez, antsietatea eragiten zion jendaurrean hitz egiteak. Behin baino gehiagotan izan da kirolarien buru osasun arazoen bozgorailu lanetan. «Ez gara makinak», aldarrikatu du behin baino gehiagotan. Bestalde, Black Lives Matter mugimenduaren alde, AEBetako Irekian maskara bat eraman zuen Poliziak hildako afro-amerikarren izenekin.

34 urte ditu Shelly Ann Fraserrek (Kingston, 1986), eta, ama izan ondoren, itzulera ikusgarria izan zuen 2019an, Dohako Munduko Txapelketan. 100 metroak irabazi zituen, 10,71ko marka eginez. Gorpuzkera txikia du (1,52 metro da luze), eta Poltsikoko suziria ere esaten diote, duen abiaduragatik. Zazpi olinpiar domina ditu, eta 100 metrokoan hiru urrezko olinpiar domina irabazten dituen lehen emakumea bihur daiteke. «Dohako garaipenak konfiantza handia eman zidan, eta beldurrik gabe lehiatuko naiz. Aro bateko atleta naizela erakutsi nahi dut».

Rioko Olinpiar Jokoetako izarra izan zen Simone Biles (Columbus, AEB, 1997), Michael Phelpsekin eta Usain Boltekin batera. Phelps eta Bolt gabe, Tokioko Jokoetako begirada guztiak harengan jarrita egongo dira. Munduko txapelketetan domina gehien irabazi dituen gimnasta da: 25; horietatik hemeretzi dira urrezkoak. Rioko Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen banaka zein taldeka. Aparatuetako finaletan ere beste bi urrezko domina lortu zituen, lurrean eta saltoan. Oreka barran bakarrik egin zuen huts, salto bat gaizki kalkulatu eta estropezu egin baitzuen. Hala ere, brontzezko domina kolkoratu zuen. Tokion Rioko emaitza ia perfektuak hobetzea du begiz joa Bilesek. Horretarako, oreka barran urrea lortu beharko luke, edo asimetrikoetan podiumera igo. Teknikoki are ariketa ikusgarriagoak egitea du buruan: hiruko bikoitza lurrean, eta biko bikoitza oreka barran.

Bederatzi urteren ondoren, Teddy Riner judokak (Pointe-a-Pitre, Guadalupe, 1989) borrokaldi bat galdu zuen otsailaren 9an. 154 zeramatzan irabazita segidan. Kokoro Kageura japoniarra izan zen haren borreroa, eta Ipponez irabazi zion. Rinerrek zera adierazi zuen bukatu eta berehala: «Olinpiar Jokoei begira ikasteko balio behar dit. Gainera, Yasuhiro Yamashitaren marka berdintzeko presioa kendu dut [203 borrokaldi irabazi zituen segidan]». 26 kilo galdu ditu, eta «sekula baino gogotsuago» helduko die Olinpiar Jokoei. Hamar aldiz izan da munduko txapeldun, eta bost bider Europakoa. Pekinen brontzezko domina eskuratu zuen. Londresen (2012an) eta Rion (2016an), berriz, podiumaren koska gorenera igo zen. Pisu astuneko lehen judoka izan nahi du hiru urrezko olinpiar dominarekin.


Summary: Unai Iparragirre: «Discoveryrekin hiru saio elkarlanean egingo ditugu». Euskal Telebistako zuzendari Unai Iparragirrerekin egindako elkarrizketa argitaratuko du bihar BERRIAk.

Otsailean egin zuen publiko EITBko zuzendaritzak organigrama berria. Unai Iparragirrek (Arrasate, Gipuzkoa, 1973) apirilean hartu zuen ETBko zuzendari kargua. Elkarrizketa eman dio BERRIAri, eta iragarri du irailean lehiaketa bat estreinatuko duela ETB1ek. Zenbait telesail garatzen ari direla azaldu du, eta Discoveryrekin akordio bat iritsi direla hiru saio elkarlanean egiteko. Bihar irakurri ahalko denetik, hona pasarte labur batzuk:

«Baliteke erabakitzea ETB3 telebista linealean egon beharrean eremu digitalean egotea».

«Sortuko dugun streaming plataforma berrian gaztelaniazko edukiek pisu eta garrantzi txikiagoa izango dute euskarazkoek baino».

«Elkarlana sustatu eta zubiak eraiki behar ditu ETBk kolektibo askorekin: euskal munduarekin, kulturaren munduarekin, ekoizleekin...».


Summary: Hamar urtetik gora daramatzaten behin-behinekoek ez dute oposiziorik egin beharko. Espainiako Gobernuak lege gisa tramitatuko du araudia eta aldaketak sartuko ditu .Administrazioek azterketa ez-kanporatzaileak egin ahalko dituzte. Lanpostu batzuk konkurtsora ateratzeko Madrilek jarritako mugak kentzeko eskatu dute EH BIlduk eta EAJk.

Dekretu bidez onartu nahi zuena lege egitasmo moduan tramitatuko du Espainiako Gobernuak, eta hitzeman du beste taldeen ekarpenak jasoko dituela. Besteak beste, honako puntu hauek aztertzeko prest agertu da: hamar urte baino gehiagoko esperientzia duten aldi baterako langileei plaza oposiziorik gabe ematea, eta administrazio batek hala nahi badu oposizio proba ez-kanporatzaileak egiteko aukera izatea, azterketa guztien eta esperientziaren emaitzen batuketa aintzat hartuz, horietako bat gainditzen ez bada ere.

Asteazken honetan, urte politikoaren azken legebiltzar saioan, ERCrekin egindako azken orduko akordio bati esker lortu du administrazio publikoan behin-behinean ari diren langileen auziari heltzeko egitasmoak aurrera egitea. Irudi aldetik kolpe gogorra izango litzateke Pedro Sanchezen gobernuarentzat berau babestu ohi duten talde parlamentarioek atzera botatzea. Legealdi honetan behin baino ez da gertatu hori: iaz, udalen superabitak Madrilen esku uztea eskatzen zuen dekretuarekin.

Oraingoarekin ere ez zeuden ados. Eta haiez gain, gobernuko kide Unidas Podemosek ere aldaketak eskatu zituen. Azkenean, dekretuak lege egitasmo bezala tramitatuta egingo du aurrera, diputatu baten boto bakar batengatik izan bada ere. Gobernuko bi kideez gain, hura babesten dutenen artean soilik ERCren aldeko botoa jaso du. EAJk «abstentzio kritikoaren» aldeko hautua egin du, Mas Pais ere abstenitu egin da, eta aurka bozkatu du EH Bilduk, Junts, CUP eta BNGrekin batera. Euskal Herriko gehiengo sindikalak dekretua baztertzeko eskatu zien «euskal alderdiei» aurreko astean, oinarrian dagoen arazoa konpontzen ez duelakoan eta autogobernuaren aurkako «erasoa» delako. Azpimarratu zuten funtsean Madrildik jarraituko dutela ezartzen zenbat langile publiko beharko dituzten euskal administrazioek.

Sakoneko arazoa

Izan ere, egungo behin-behinekotasun tasa handiak lotura zuzena du aurreko hamarkadako krisi ekonomikoaren ondorioekin: urteotan aldi baterako kontratazio formulak ugaritu egin dira administrazioan, eta apenas egin den lan eskaintza publikorik, Espainiako Gobernuak erkidegoei eta udalei ezarritako debeku eta mugengatik. Besteak beste, Madrilek ezartzen du funtzionarioek erretiroa hartu ondoren hutsik utzitako zenbat eta zein postu bete behar diren (birjartze tasa deiturikoa); azken hamar urteetan horietako asko konkurtsora atera gabe geratu dira, eta behin-behinekotasuna nabarmen handitu da.

Hain justu, araudi berriaren puntu beroenetako bat da hori, eta Madrilen esku jarraituko luke oraingo testuaren arabera. Asteazken honetako saioan EH Bilduk muga hori bertan behera uzteko eskatu du, eta euskal administrazioen eskumenen esparrua errespetatzeko. EAJrentzat, egitasmoaren tramitazioak aukera eman dezake «hainbat gauza zuzentzeko» eta euskal administrazioek alor horretan duten erabakitzeko gaitasuna aintzat hartzeko. ELA sindikatuarentzat ere birjartze-tasa ezabatzea ezinbestekoa da behin-behinekotasun tasa murrizteko.

Araudi berriak horixe du xede, %8tik behera jaistea (%28koa da Espainian), Europako Batasunak Espainiako Gobernuari behin baino gehiagotan eskatu dion moduan; azkenekoz, Next Generation funtsen harira. Hego Euskal Herrian. %40koa da eta 60.000tik gora langile daude, sindikatuen arabera.

Aukera gehiago

Miquel Iceta Funtzio Publikoko ministro ohiak hilabete hasieran aurkeztu zituen CCOO, UGT eta CSIF sindikatuekin adostutako dekretuaren edukiak. Berritasun gutxi jaso zituzten; oposizioei begira, bat bereziki: esperientziak orain arte baino balio handiagoa izatea (%40 gehienez). Orain, ERCrekin adostutakoa sartzen badute, autonomia erkidegoek aukera izango dute oposizioetan proba ez-kanporatzaileak egiteko; horrek aukera gehiago emango lieke behin-behinekoei azterketa bat gainditu ez arren plaza eskuratzeko edo lan poltsan sartu eta posizio hobea lortzeko.

Era berean, akordioaren arabera, aztertuko dute egiturazko lanpostu batean hamar urte baino gehiago daramaten behin-behinekoei plaza hori eman ahal izatea oposiziorik igaro beharrik gabe, merezimenduen balorazio baten bidez soilik. Dena den, eta egon badauden arren, horrenbeste denbora daramatenak salbuespena dira.

Neurri horrek, halaber, helduleku juridiko zaila izan dezake. Auzitegi Konstituzionalak galarazi izan ditu gisa horretako salbuespenak, konkurrentzia askearen oinarrizko printzipioaren kontrakoak direlako. Icetaren ordezko Maria Jesus Monterok azaldu duenez, kasu horretan Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Estatutuaren 61.6 artikuluan aurreikusitako salbuespena aplika daiteke; horrek aukera ematen du karrerako funtzionarioak hautatzeko merezimenduak baloratzeko lehiaketa batekin soilik.

Azkenik, dekretuak ere jasotzen ditu postua eskuratzen ez duten behin-behinekoentzako kalte-ordainak zein diren. Lanpostuan hiru urte baino gehiagoko antzinatasuna dutenek lan egindako urte bakoitzeko 20 eguneko soldatarekin konpentsatuko zaie, gehienez ere hamabi hilean, eta lan poltsan sartuko dituzte, azterketa gainditu ez arren.


Summary: Arraun Lagunak eta Hondarribia nagusi, Euskadiko Txapelketan. Donostiarrek lehendabizikoz irabazi dute Euskadiko Txapelketa, Lekeition. 'Lugañene' ontziak lehen luzeko bigarren zatian hautsi du estropada. Hondarribia, berriz, zazpigarren aldiz gailendu da herrialdeko txapelketan, eta Ioseba Amunarriz bandera gehien zakuratu dituen patroia bilakatu da.

Euskadiko Txapelketako historian sartu da Donostia Arraun Lagunak; lehendabizikoz irabazi baitu bandera preziatua. Eta nola, gainera. Sufritu baino gehiago gozatu egin dute Lugañene ontziko arraunlariek, eta arerioekiko tarte handiak zabaldu dituzte. Amaierako emaitzetan islatu da hori; Juan Mari Etxaberen taldeak 11 segundo atera dizkio Orio bigarrenari, eta hamazazpi Donostiarra hirugarrenari.

Arraun egiteko hondoko itsasoa aspaldiko baxuena eta haize ahula zuten arraunlariek. Hori guztia itsaso azalean, baina hondoan bestelakoa zen egoera: itsaslasterrek zer esana eman du, eta zer pentsatua eman lemaizainei. Txapelketako garailea laugarren kaletik aritu da, Ondarroa hirugarrenetik, Orio bigarrenetik eta Deustu lehenengotik. Era tradizionalean eman diote hasiera estropadari: epaileak bandera gorria jaitsi eta berehala irten dira lau ontziak. Lehen txanpa jo ostean, bi kategorien arteko aldea berehala islatu da uretan, eta Euskotren ligako bi taldeek estropada hautsi dute.

Paladaz palada, Arraun Lagunak-en branka aurreratuago zegoen Oriorena baino, eta lehen luzeko bigarren zatian donostiarrek kolpe zitala eman dute, aurreko igandean bezalaxe. Ziabogara Oriorekiko bi ontziko aldearekin iritsi dira. Deustuk hamabi segundo gehiago behar izan ditu ontzia biratzeko, eta hamabost gehiago Ondarroak.

Poparerako girorik ez zegoen, baina Arraun Lagunak apurka-apurka Oriori segundoak sartzen joan zaio; zazpi une batez. Marea beheraka zihoan; beraz, azken luzean itsaslasterra aurka zuten lau ontziek, baina kaleen artean bazen alderik. Arraun zihoan laugarrenean lehenengo kalean baino sakonera gehiago zegoenez, itsaslaster gehiago zuten. Hala, Andrea Astudillo Lugañene traineruko patroiak zalantzarik gabe istriborrera joateko erabakia hartu du, atzetik zetozen ontziei enbarazurik egin gabe.

Etxaberen arraunlariak gozo-gozo ari ziren arraunean, solte eta ubera pasatuz. 200 metroren faltan, hamar segundoko aldea zuten Oriorekiko, eta ondoasko zekiten garaipenak ez ziela ihes egingo. Hasieratik amaiera arte nagusi izan dira donostiarrak, eta lehenak helmugaratu dira. Horrenbestez, Euskadiko Txapelketako bandera lehendabizikoz irabazi du Arraun Lagunak-ek.

Zumaia, etxera

COVID-19a gogor jotzen ari da arraun munduan. Lutxanak eta Isuntzak uko egin zioten Euskadiko Txapelketa jokatzeari, azken egunetan positibo kasuak izan zituztela eta. Talde horien ordez, Donostiarra eta Zumaia ziren lehiatzekoak, eta asmo horretan joan dira Lekeitiora. Baina, zumaiarrek albiste txarrak jaso dituzte, Telmo Deun ontzia uretaratzeko bidean zirela; taldeko arraunlari batek positibo eman baitu koronabirusean. Trainerua atoian jarri, eta etxera buelta. Horrenbestez, hiru talde aritu dira lehen txandan: Tolosaldea, Donostiarra eta Hondarribia. Hain zuzen, tolosarrentzat estropada aproposa Euskotren ligan hirugarren eta laugarren postuan doazen bi talde horien aurrean non dauden jakiteko.

Donostiarra izan da txandako azkarrena, eta hirugarrena sailkatu da sailkapen nagusian. Hondarribiari hiru segundo atera dizkio, eta hamahiru Tolosaldeari.

Sailkapenak 1. Arraun Lagunak 10:38,20 2. Orio 11,27era 3. Donostiarra 17,06ra 4. Deustu 20,30era 5. Hondarribia 20,59ra 6. Tolosaldea 30,53ra 7. Ondarroa 32,09ra

Hondarribia, nagusi

Gizonezkoetan, bandera Lekeitiotik Hondarribira (Gipuzkoa) joan da. Bi datu: lehena, klubaren historian zazpigarrenez irabazi dute berdeek, eta guztietan Mikel Orbañanos entrenatzaile dela. San Pedro eta Kaikurekin berdinduta daude orain. Bigarren datua, kopuru bera baina are deigarriagoa: Ioseba Amunarriz Ama Guadalupekoa ontziko lemazain beteranoa Euskadiko Txapelketako palmaresaren goi-goian jarri da, zazpi banderekin. Hondarribiarraren atzetik Joan Carlos Fontan San Pedroko patroi handia dago, seirekin.

Zoriak hala erabakita, Santurtzi Bizkaiko txapelduna eta Hondarribia Gipuzkoakoa lehen eta bigarren kaletik aritu dira, hurrenez hurren. Donostiarrari hirugarrena egokitu zaio, eta Zierbenari laugarrena.

Lehen arraun kolpeak eman orduko, Hondarribiak hartu du estropada burua, baina Donostiarra ez zen urrun. Santurtzik eta Zierbenak ontzi bateko galera zuten ordurako, eta laugarren minuturako are gehiago: zortzina segundoko atzerapena zuten biek Donostiarrarekiko.

Lau taldeek kontuan hartu zuten Oriok lehen txandatik markatutako denbora –oriotarrek brontzea golkoratu dute–. Ziaboga ematen lehena Ama Guadalupekoa ontzia izan da; Orio baino segundo bat beranduago, ordea. Segundo bakarrera heldu da Donostiarra, Zierbena hirura eta Santurtzi bostera.

Maniobraren ostean, estropada bitan hautsi da; bi gipuzkoar aurretik, eta beste bi bizkaitarrak atzetik. Arkaitz Diez Donostiarrako patroiak istriborrera jo du, itsaslasterra saihestu nahian. Torrekua ontziko arraunlariak paladak sarriago ematen ari ziren hondarribiarrek baino; Orbañanosenak, berriz, arraunean luze zihoazen, eta Amunarrizek bigarren kaleari eutsi dio. Hain zuzen, Hondarribia Igor Makazagaren taldearekiko bost segundoko altxorrarekin iritsi da bigarren ziabogara, eta zazpi segundotan ondu du Orioren denbora. Zortzira heldu da Santurtzi, eta Zierbena ondoren.

Hirugarren luzea, gako

Donostiarrek bazekiten kanporanzko luzean laugarren kaleari etekina atera ahal ziotela. Hondarribiako arraunlariek, bestalde, beren betiko arraunketan segitu behar zuten, eta jakin bazekiten bandera irabazteko gako nagusietako bat luze horretan zegoela. Apurka-apurka, Donostiarra Ama Guadalupekoa ontziari gerturatzen joan zaio, hiru segundora jartzeraino. Atzean, berriz, Santurtzi hamarrera zen, eta hamahirura Zierbena.

Bi gipuzkoarrek lehia estua izan dute estropada burua nork hartuko, baina Amunarrizek eta haren arraunlariek une hartatik ziabogara arteko bi minutuetan hiru segundo atera dizkiote Makazagaren taldeari. Azken ziabogan zazpira handitu dute tartea, eta Orioren denbora baino zortzi segundo azkarrago egin dute.

Azken luzean, Donostiarrari zirt edo zart egiteko ordua iritsi zitzaion, eta Diezek lehenengo kalerako norabidea hartu du erabat, baita arraunlariei paladak gehiago sarritzeko ere; izan ere, Hondarribiak, metroak egin ahala, ikurrina gertuago zuen. Lantza girorik ez zegoenez, Orbañanosen taldea estutasun handirik hartu gabe lehenak helmugaratu dira. Euren buruarengan sinesteko garaipen handia, alajaina. Donostiarra izan da bigarren, irabazlearengandik sei segundora. Santurtzik laugarren amaitu du, 11ra, eta Zierbenak zazpigarren 21era.

Sailkapena

1. Hondarribia 19:46,83 2. Donostiarra 6,76ra 3. Orio 8,09ra 4. Santurtzi 11,38ra 5. Urdaibai 16,03ra 6. Ondarroa 18,13ra 7. Zierbena 21,96ra 8. San Pedro 39,37ra


Summary: Alemaniak eta AEBek akordioa lortu dute Nord Stream 2 gas hodiaren inguruan. Washingtonek ez du azpiegituraren eraikuntza trabatuko. Alemaniak neurriak hartuko ditu Errusiak Europan duen nagusitasun energetikoa mugatzeko.

Urteetan aliatuen arteko desadostasun iturri izan den auzian urratsa eman dute Alemaniak eta AEBek. Bi herrialdeetako gobernuek akordioa lortu dute Errusia eta Alemania lotuko dituen Nord Stream 2 gas hodiaren gainean.

AEBek konpromisoa hartu dute azpiegitura energetikoaren lanak ez oztopatzeko —oso aurreratuta daude—, eta Alemaniak neurriak hartuko ditu Errusiak Europan duen nagusitasun energetikoa murrizteko. Horrez gain, Berlinek finantziazioa bideratuko du Ukrainan energia berriztagarrien sektorea sustatzeko.

Washingtonek kezka iturri izan du Nord Stream 2 gas hodiak Ukrainan izan dezakeen eragina. Egun, herrialde hura da Errusiako gasa EB Europako Batasunera garraiatzeko bide nagusia, eta, Moskuk handik igarotzen diren hodien erabilera baztertuz gero, Ukrainako Gobernuak urtero 2.000 milioi euro bereganatzeari utziko lioke. Angela Merkel Alemaniako kantzilerrak, ordea, aukera hori baztertu zuen joan den ostiralean, Etxe Zurian Joe Biden AEBetako presidentearekin egin zuen bileraren ostean. Ziurtatu zuen Nord Stream 2 hodiak ez duela Ukrainako hodi bidea ordezkatuko: «Gure asmoa da Ukrainak gas naturalaren igarobide herrialde izaten jarrai dezan». Hala adierazi zion Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiri ere, hark ardura adierazi ostean, biek aurreko aste hasieran eginiko bileran.

«Egoera okerra da, eta gas hodi okerra», adierazi du gaur Victoria Nuland AEBetako Estatu Idazkaritzako hirugarrenak, «baina Ukraina babesten lagundu behar dugu, eta uste dut urrats esanguratsuak eman ditugula bide horretan akordio honekin».

Bi aldeek adostu dutenez, Errusiak gas hornikuntza arma politiko gisa erabiliz gero, haren kontrako neurriak hartuko ditu Berlinek, eta Europako Batasunak ere hala egiteko presio egingo du. Neurri horien artean legoke zigor ekonomikoak ezartzea.


Summary: Labiren aholku batzordeak bilera egingo du gaur, neurri gehiago hartzea aztertzeko. 16:30ean izango da bilera, eta, horren ostean, 18:00etan, agerraldia egingo du Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk

Datuen hazkunde etengabeak eragindako kezka betean egingo da Araba, Bizkai eta Gipuzkoan izurria kontrolatzeko neurriak hartzen dituen EAEko Babes Zibileko Planaren aholku batzordearen bilera. Asteon bertan gutun bat bidali dio Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezi, neurriak eskatzeko: maskara aire zabalean ere erabiltzea derrigorra izatea zehazteko eskatu dio, eta «segurtasun juridikoa» eskatu dio gauetan jende pilaketak eragozteko neurriak hartzeko. Lehengo astean bertan, asmo horrexekin dekretu bat plazaratu zuen Jaurlaritzak: debekatu egin zuen gauean kalean bizikide ez direnekin egotea.

Atzo bertan mugarri bat izan zen Osakidetzan, inoiz baino kasu positibo gehiagoren berri eman baitzuten: 1.583 izan ziren, izurria hasi denetik izan den kopururik handiena. Batez ere gazteen artean ari da hedatzen orain gaitza, eta ospitaleetan egoera ez da okertu aurreko olatuetan bezainbeste; diferentea da orain egoera, baina ari da erietxeetan ere egoera igartzen, eta lehen mailako osasun arretan ere lan zama asko handitu da.

Biziberri IV plana hartuko dute oinarri neurriak hartzeko. Intzidentzia tasa eta erietxeetako egoera: bi aldagaiak hartzen ditu aintzakotzat plan horrek neurriak erabakitzeko. Jarduera sozialetarako ordutegiak murriztea edo jende taldekatzeak mugatzea ekar dezake.


Summary: «Bultzada estrategikoa» hartu dute talibanek Afganistanen, Mark Milley AEBetako jeneralaren arabera. Herrialdeko 419 barrutietatik erdiak kontrolatzen dituzte talibanek. Kabulen aldeko indarrak hiriburuetan gotortuta daude, AEBetako indar armatuen estatu nagusi bateratuko buruak dioenez.

Talibanek Afganistanen «bultzada estrategikoa» hartu dutela aitortu du Mark Milley AEBetako indar armatuen estatu nagusi bateratuko buruak, eta horri esker kontrolpean dutela herrialdearen azaleraren erdia, gutxi gorabehera. Afganistango Gobernuaren esku dauden guneak bakartzen saiatzen ari direla gaineratu du. Horri erantzutea, baina, gobernuaren aldeko indarren ardura dela azpimarratu du: «Herri afganiarraren, segurtasun indar afganiarren eta Afganistango Gobernuaren borondatearen eta gidaritzaren froga izango da datorrena».

Afganistango 419 barrutietatik erdiak talibanen eskuetara pasatu direla aitortu zuen jeneralak, eta «presio egiten» ari direla 34 probintzia hiriburutatik hamazazpitan, baina zehaztu du ez dutela lortu horietako bakar bat ere kontrolatzea. Gobernuaren aldeko indarrek hiriburuetara jo dutela azaldu zuen, horiek babesteko asmoz.

Eid al-Adha musulmanen ospakizun egunaren bueltan, gutxitu egin dira bi aldeen arteko borrokak, baina kontrakoa gertatzea espero da datozen egun eta asteetan, eta bizitu egingo dela Etxe Zuria tropak erretiratzen hastearekin batera talibanek hasitako oldarraldia.

Pentagonotik hitz egin du Milleyk, Lloyd Austin Defentsa idazkariarekin batera. Milleyk adierazi du talibanek "botere guztia" hartzeko aukera badagoela, baina baita «bestelako edozein jokaleku» egonkortzekoa ere. «Amaiera ez dago idatzita oraindik».

Tropen %95 inguru erretiratu dituzte dagoeneko AEBek, eta herrialdean geratzen diren ia guztiak Kabulgo aireportuan eta enbaxadan gotortuta daude. Etxe Zuriak abuztuaren 31rako Afganistandik kanpo nahi ditu tropa guztiak. Hala ere, Austinek ziurtatu zuen AEBek jarraituko dutela Kabuli laguntza ematen, alor humanitarioan eta segurtasunarenean. «Konpromisoa mantentzen dugu Afganistanen dugun presentzia diplomatikoarekin eta Afganistango defentsa nazionalera nahiz segurtasun indarretara funtsak bidaltzearekin», gehitu zuen.

Kabulek eta talibanek bake negoziazioak berrartu zituzten asteburuan, Dohan, baina ez zuten lortu su-etenerako akordiorik. AEBak tropak erretiratzen hasi izanak bultzatu zituen talibanak elkarrizketa mahaian esertzera, eta zenbait kontzesio egitera; besteak beste, prest agertu ziren Al-Qaeda eta bestelako talde armatuek herrialdean presentzia izan dezaten eragozeko. Boterea eskuratzetik aspaldiko gertuen izanik, ordea, ez da espero Kabulek negoziaziorako baldintzatzat ezarria duena onartuko dutenik talibanek: su-etena ematea.

«Negoziatutako irtenbide baterako aukerak egon badaude», hala uste du Milleyk, baina, era berean, bestelako «edozein aukera» ere posible dela.


Summary: Espainiak hutsean berdindu du Egiptoren aurka, estreinakoan. Simon, Merino eta Oiartzabal hasieratik aritu dira, eta Moncayolak bigarren zati osoa jokatu du

Euskal Herriko kirolariak hasi dira lehiatzen Tokioko Olinpiar Jokoetan. Unai Simonek, Mikel Merinok, Mikel Oiartzabalek eta Jon Moncayolak Espainiako futbol selekzioarekin jokatu dute gaur, Sapporon (Japonia), Egiptoren kontra, ligaxkako lehen jardunaldian, eta partida hutsean amaitu da. Espero bezala, Espainiarena izan da baloi jabetza, baina ezin izan du aukera oso argirik sortu, eta horietan ez du atearen aurrean asmatu.

Simonek, Merinok eta Oiartzabalek titular jokatu dute. Realeko erdilariak eta aurrelariak 68 minutu jokatu dituzte. Moncayola ez du hasieratik zelairatu Luis de la Fuente Espainiako selekzioaren hautatzaileak, baina azkenean bigarren zati osoa jokatu du. Martin Zubimendi ere Olinpiar Jokoetan dago, baina gaur ez dute deialdian sartu.

Dominen lehian egoteko faboritoetako bat da Espainiako selekzioa. Australia eta Argentina dira C multzoko beste bi selekzioak, eta, hain zuzen, Australiaren kontra arituko da hurrena, igandean, 12:30ean —Euskal Herriko ordua—. Multzoko aurreneko biak sailkatuko dira final-laurdenetarako.