«Berandu, baina iritsi da azkenean»

Summary: «Berandu, baina iritsi da azkenean». Lan egindako urte bakoitzeko 0,15eko koefiziente murriztailea aplikatuko zaie saregileei, eta erretiroa lehenago hartu ahal izango dute. Saregile gehienak adinean aurrera doaz, eta errelebo faltak kezka eragiten du sektorean.

Saregileen aspaldiko aldarrikapen bati oniritzia eman zion joan den astean Espainiako Senatuak: Arrantza Jasangarriaren eta Arrantza Ikerketaren Lege berrian, saregileei 0,15eko koefiziente murriztailea aplikatuko zaie, eta lehenago hartu ahal izango dute erretiroa. “Gutxi gorabehera, lan egindako hamar urteko, urte eta erdi lehenago hartu ahal izango dugu erretiroa”, esan du Marian Uribebetxeberria Euskadiko Saregileen Elkarteko lehendakari eta Getariako saregileak. Madrilen bertatik bertara jarraitu zuen bozketa. “2007an hasi ginen gaia mugitzen eta geure burua ezagutarazten, gure gremioa nahiko ezezaguna baitzen ordura arte. Baina 2007an pentsaezina zen hau lortzea”. 2015ean berriro egin zuten proposamena, baina berriro ezetz esan zieten. “Orain onartu egin digute, eta oso pozik gaude”.

Itsasoko langileek Gizarte Segurantzako erregimen berezi batean kotizatzen dute, eta arrantzaleei aspalditik aplikatzen diete koefiziente murriztailea, beren lanaren gogortasunagatik. “Honen bidez, guri ere aitortzen zaigu gure lana ere gogorra dela”, esan du Uribetxeberriak. Koefiziente murriztailea aplikatuta erretiroa hartzeko moduan egon arren, nahi duenak lanean jarraitzeko aukera ere izango du.

Getarian ez ezik, Hondarribian eta Orion ere badaude saregileak, eta haiek ere pozik hartu dute neurria. “Kostata izan da, urteak eman ditugulako hau eskatzen; kontent gaude”, esan du Olga Kanpandegi Hondarribiko saregileak. Baita Idoia Moreno Orioko saregileak ere: “Berandu, baina iritsi da azkenean”.

Erretiro adinera gerturatzen ari dira Gipuzkoako saregileetako asko, eta onartu berri duten legeari esker, zenbaitek berehala amaituko dute beren lan ibilbidea.

Horrek are gehiago bistaratzen du aspaldiko beste kezka bat: errelebo falta. Bat datoz hiru saregileak: gazteek ez dute lanbidean hasi nahi. Lana badagoela nabarmendu dute; are gehiago, iritsi ezinda ibiltzen direla sarri. “Orion flota ez da lehen adinakoa, baina mantentzen da. Gu, berriz, gero eta gutxiago gara”, azaldu du Morenok. Zazpi saregile daude Orion. “Ez dakit lehen zenbat ginen, baina dezente gehiago”. Getarian, garai batean berrogeiren bat behintzat bazirela esan du Urribetxeberriak. “Orain, hamalau gara. Ni naiz gazteenetakoa, eta 57 urte ditut, eta flota ez da gutxitzen ari”. Hamalau dira Hondarribian ere. “Baina batek 63 urte ditu, eta koefiziente murriztailearen neurri honi esker, erretiroa hartzeko moduan izango da %100 kobratuz”, kontatu du Kanpandegik.

Langile autonomoak

Hein batean, normaltzat ere jotzen dute gazteek saregile hasi nahi ez izatea. Langile autonomoak dira, eta egiten duten lanaren arabera kobratzen dute. “Soldatari begira, ziurtasunik ez dugu. Lana dagoenean, ondo, eta ez dagoenean, ez duzu kobratzen. Gaur egun, ezin zara inora joan horrekin, soldata finko bat behar da etxean”, uste du Hondarribiko saregileak.

“Horrek bultzatzen du jendea atzera”, gaineratu du Orioko Morenok. Getariara joan behar izaten dute gehienetan lanera Orioko saregileek. “Aterperik gabeko lana Getarian egiten dugu. Egunero joan-etorrian ibiltzen gara. Arrain salmenta ere han dute ontziek, eta erosoagoa da haientzat. Arraina saldu bitartean ateratzen dizkigute sareak”. Zenbait konponketa, ordea, Orion bertan egiten dituzte, “aterpean”.

Uribetxeberria Getariako saregileak kontatu du portu bakoitzean baldintza ezberdinak dituztela hitzartuak. “Nik, adibidez, konpromiso handiagoa dut ontzi jakin batekin. Patroiekin hitz eginda gaude saregileok”. Aurrena, ontzi jakin batera jaisten da saregile bakoitza, eta, hortik aurrera, deitu ahala joaten dira besteetara. “Hori Getarian; beste herri batzuetan ez da hala gertatzen”.

Uribetxeberriak uste du baldintza aldetik lehen baino hobeto daudela. “Lehen, ez zen diru askorik irabazten, osagarri bat zen gure soldata”. Azaldu du emakume askok haurren zaintza eta lana uztartu ahal izateko aprobetxatzen zutela. “Umeak eskolan zeuden orduetan lan egiten zenuen, eta ez bazinen etortzen, ez zen ezer gertatzen, asko ginelako. Errazago zen lana ateratzea”. Esan duenez, orain, hamalau saregile izanda, lana asko handitu zaie, eta presa handiagoarekin ibiltzen dira. “Baina gaur egun ezin da esan ez dela dirurik irabazten; ondo lan egiten dugu”.

Udaberrikoa da sasoirik fuerteena saregileentzat, arrantzaleak antxoatara eta berdeletara ateratzen direnean. Lehen, asteburuetan ere lan egiten zuten Getarian; orain, larunbateko 14:30 arte aritzen direla kontatu du Uribetxeberriak. “Hori udaberrian, bestela larunbatetan ez dugu lanik egiten. Gaur [astelehena], adibidez, 09:00etarako etorri gara lanera, larunbateko gauza bat amaitu gabe genuelako. 12:30ean bazkaltzera joan gara, eta 14:00etan jaitsi gara berriz, 19:00 arte”. Lan asko badago, 21:00 arte geratzen dira. “Gehienez, 09:00tatik 21:00etara”. Aste lasaiagoetan, lokal barruan aritzen direnean, 09:30etik 12:30era eta 14:30etik 19:00etara izaten dute ordutegia.

Lan fisikoa

Lanak baduela bere konplikazioa adierazi dute. Alde batetik, lan fisikoa delako. “Gogorra da. Sareak ere gero eta handiagoak dira, pisua hartzen dute, eta eskuek, bizkarrak eta lepoak sufritu egiten dute”, esan du Kanpandegik. Horrez gain, saregileena artisau lana da guztiz. “Nik hogei urte daramatzat honetan, eta oraindik ikasten ari naiz”, dio Morenok. Kontatu du makina bat eraman zietela behin, probatzeko. “Baina ez zuen funtzionatu. Ez dago ezer asmatuta guk egiten dugun lana egiteko”.

Itsasoarekin zerikusia duten familietakoak izan ohi dira saregile gehienak. “Nire koinatuak ontzi bat du, eta haren amak irakatsi zidan niri sareak josten”, esan du Morenok. Hori ere aldatzen ari dela zehaztu du. “Gurekin hasi diren azken hiru saregileek ez dute inolako loturarik itsasoarekin. Saregile ikastaroan izena eman zuten, gustatu, eta horrela hasi dira”.

Uribetxeberria, adibidez, Legazpikoa da. “Uda bat pasatzera etorri nintzen Getariara, eta hemen geratu nintzen”. Saregile lana “izugarri” gustatzen zaiola nabarmendu du. Besteak beste, itsasotik gertu lan egiteko aukera eta arrantzaleekin duten harreman ona aipatu ditu. “Lan guztiek bezala, baditu bere gauzak, baina nik guztiak animatuko nituzke saregile izatera”.


Summary: Black Lips, The Schizophonics eta The Courettes Andoaingo Rock Jaialdian. Beren zuzeneko indartsuengatik ezagunak diren zenbait talde bildu dituzte aurtengo egitarauan. Nize eta Arima euskal taldeek ere joko dute.

Ekainaren 10ean egingo dute Andoaingo XV. Rock Jaialdia, Gipuzkoako herri horretako Nafarroa plazan, ohi bezala, doan. 18:00etan hasiko dira emanaldi nagusiak, eta Black Lips, The Schizophonics, The Giant Robots, The Courettes, Chocolat Billy eta Nize taldeak ariko dira agertokian. Gainera, urteurren biribila ospatzeko, eguerdirako kontzertu sorta bat ere antolatu dute: «aperitifa».

Ikusmina sortuko du Georgiako (AEB) Black Lips garage rock taldeak, seguru —«garage punkaren salbatzaileak», antolatzaileen esanetan». Cole Alexander gitarrista eta Jared Swilley baxu jotzailea elkarren ondoan aritu dira aspalditik, elkarrekin jotzetik zetozen-eta 1999an taldea sortu zutenean; estiloa askotan aldatu dute, ordea, blues eta country ukituak zituen musika egitetik psikodeliaren eraginera igaroz, besteak beste. Urte horietan guztietan, ez da aldatu zuzenekoetan erakutsi duten jarrera: Interneten zabaldu izan dira haien emanaldi basati batzuk.

Taldearen disko batzuek harrera beroa izan dute (2007ko Good Bad Not Evil-ek eta 2011ko Arabia Mountain-ek, besteak beste); orain, iaz Fire Recordsekin kaleratutako Apocalypse Love aurkezten ari dira, etengabeko aldaketarako grina erakusten duen beste lan bat.

Neurri batean, zuzenekoei esker lortu du ospea The Schizophonics taldeak ere. The Damned, Devo eta The Hives taldeekin ibili izan da biran, besteak beste. Rock energia eta ikuskizuna nahasten trebea da San Diegoko (AEB) rock-and-roll hirukotea.

Antolatzaileen hitzetan, kritikariek honela deskribatu izan dituzte The Giant Robotsekoak: «Eszenatokiko errege-erreginak». Lausannen (Suitza) sortutako taldearen Too Young to Know Better... To Hard to Care! lehen diskoak (2006) oihartzun handia izan zuen, eta «rock undergroundean kultuzko talde bat» da ordutik. Laugarren diskoa ateratzekoak dira aurten.

The Courettes taldeak sortutako musikaren aberastasuna nabarmendu dute jaialdiaren antolatzaileek: «Garage rockaren, 1960ko hamarkadako neska taldeen, Wall of Sounden, surf musikaren eta doo wap-aren arteko oreka ezin hobea aurkitu duen duo leherkorra».

Beste era bateko emanaldia egingo du Chocolat Billy laukoteak: instrumentuak trukatzen dituzte, distortsioarekin jolastu, erritmo primitiboak erabili... Free-rockera eta munduko musikara zabalduko dute jaialdiaren soinua, inprobisaziora ere landuko duen emanaldi ireki batekin.

Nize euskal taldea ere ageri da kartel nagusian. Andrea Plazak (gitarra eta ahotsa), Niko Bortolinik (baxua) eta Intza Arakistainek (bateria) osatzen dute. «Fuzzak harturiko post-rocka» egiten dute, antolatzaileen hitzetan. Iazkoa dute lanik berriena: Zu lo han.

Musika eguerditik

Jaialdiak Euskal Herriko hiru talde inguratu ditu eguerdiko saiorako: Arima, gaur bertan Beldurrez beste egitean EPa argitaratu berri duen rock laukotea; Siglas, 1990eko urteetako indietik eta pop elektrikotik edaten duen talde gaztea; eta Krin, rockean eta zaratan oinarritutako soinu «sailkaezinak» lantzen dituen proposamen berezia.


Summary: 1859an landatu zutenetik, Gernikako arbolaren 453 oinordeko ipini dituzte mundu zabalean. Azkena otsailaren 23an landatu zuten, Amurrion (Araba). Zaharrena, 1859an, Gernika-Lumon bertan, batzar etxetik berrehun metrora dagoen Nabor izeneko etxearen lorategian. Bizkaitik kanpo egun bizi den oinordeko zaharrena Argentinan dago: 1886an landatu zuten, Rosarion.

«Gernikako arbola da bedeinkatua euskaldunen artean guztiz maitatua. Eman ta zabal zazu munduan frutua adoratzen zaitugu arbola santua».

1853an, Gernikako arbola kantaren lehen estrofan, Jose Maria Iparragirre koplariak munduan zabaltzeko agindua eman zuen, eta euskal herritarrek bete egin dute. Gernikako leinuko arbolen oinordekoak kontinente guztietan topa daitezke, Ana Otadui Bizkaiko Batzar Nagusietako presidentearen arabera. Azkena otsailaren 23an landatu zuten, Amurrion (Araba). Zaharrena, 1859an, Gernika-Lumon bertan, batzar etxetik berrehun metrora dagoen Nabor izeneko etxearen lorategian. Elezahar baten arabera, horren aurretik, 1602an Argentinan landatu zuten beste bat, eta 1724an, Uruguain —Montevideon, zehatzago esanda—.

Bizkaitik kanpo egun bizi den oinordeko zaharrena Argentinan dago: 1886an landatu zuten, Rosarion. “Euskal diaspora dagoen edo egon den leku gehienetan dago Gernikako arbolaren oinordekoren bat: euskal herritarron sustraiak eta identitatea ordezkatzen ditu”, esan du Otaduik. Euskal Herritik kanpo dauden gehienak Ameriketan daude: Argentinan —laurogei arbola—, Uruguain —hemeretzi—, Mexikon —hamazazpi—, AEBetan —hamalau—, Txilen —zazpi—…

2018an, Batzar Nagusiek errolda bat abiatu zuten: 453 oinordeko zenbatu dituzte. Horietatik 284 topatu dituzte, eta badakite bizirik daudela. Beste 103 arbolaren inguruko informazioa badute, baina ez dute lortu haiek topatzea. Esate baterako, 1902an, Bizkaitik Jerusalemera joandako erromes batzuek bat eroan zuten, eta han landatu, baina ez dute lortu jakitea non egon daitekeen eta oraindik bizi den. 1996an Sydneyko (Australia) lorategi botanikoan eta 2006an Nairobin landatutakoen berri ere ez dute. Badakite 66 arbola hil egin direla. Batzar Nagusien asmoa da errolda osatzea: oraindik martxan ez dagoen arren, gune interaktibo bat prestatzen ari dira erakundearen web orrian, eta gura dute munduan barrena dauden arbolen argazkiak bidaltzea herritarrek.

Sinbolismo sakona

Historialarien arabera, Gernikako Antiguako Amaren ermita —batzar etxea— XII. mendeko harizti batean zegoen. Erdi Arotik, han biltzen ziren Bizkaiko herrietako ordezkariak; hau da, Bizkaiko Batzar Nagusiak. Baso hura zuhaitzak galduz joan zen, eta bakarra geratu zen zutik: Gernikako arbola. Bizkaiko jaurerriaren sorreratik, beste arbola batzuen itzalpean ere batzartu izan dira elizate eta hiribilduetako ordezkariak, baina, azkenean, Gernikakoa gailendu zitzaien. Haren gerizpean biltzen ziren batzarretako kideak, eta haren gerizpean zin egiten zituzten Bizkaiko foruak Bizkaiko jaunek eta andreek —besteak beste, Fernando II.a Aragoikoak, 1476an, eta Isabel I.a Gaztelakoak, 1483an—.

Atzerrian ere badira horrelako zuhaitzak, kultura gehienek sakratutasuna aitortu diete eta. Ama lurraren babesa irudikatzen dute, besteak beste, zeltarrentzat eta eskandinaviarrentzat. Gernikakoa Jesu Kristoren gurutzearekin lotu dute; hala dago irudikatuta Bizkaiko armarrian. Fede kristauarentzat, bekatua ekarri zuen paradisuko zuhaitzak, eta salbamena “osasunaren arbola” den Jesu Kristoren gurutzeak. Esangura politikoa ere badu Gernikakoak: “Gure herriaren eskubide historikoen, askatasunen eta bake nahiaren ikurra da”, Otaduiren esanetan. “Gustatzen zait nabarmentzea ideologia guztietako euskal herritarrok miresten dugula. Horren adibide da kolore eta pentsaera guztietako erakundeek eskatzen digutela haren oinordekoa landatzeko, gertaera inportanteak edo urteurren esanguratsuak ospatzeko”.

XIX. mendean, foruak galzorian zeudela, Bizkaiko ikur dena euskal herritar askok “besarkatu” zuten. Bizkaian daude oinordekoen ia erdiak: artxiboen arabera, 148, nahiz eta denak ez dituzten topatu. Baina Euskal Herri osoan ere landatu dituzte. Oñatin (Gipuzkoa), esaterako, 1917an landatu zuten, eta 2017an mendeurrena ospatu zuten. Baita Zallako San Pedro Zariketen ere, 2012an, baina berri bat landatuta, 1912koa ihartu egin baitzen. Beste batzuk ere hil dira; besteak beste, arrazoi politikoengatik eraso egin dietelako: berbarako, Lizarran (Nafarroa) eta Luiaondoko (Aiara, Araba) Malatu zuhaitzaren alboan jarritakoak. Malatu zuhaitzak Bizkaiko jaurerriaren muga zehazten zuen Gaztelara bidean.

Eskaera edo proposamena

Bizkaiko Foru Aldundiak biltzen ditu Gernikako arbolaren ezkurrak, ereiten ditu eta hazten ditu bere haztegietan. Non landatzen dituzte oinordekook? Eskatzen duten lekuetan edo Batzar Nagusiek landatu nahi dituzten tokietan. Iniziatiba bi aldeetatik etor daitekeela esan du Otaduik, baina azken hitza Bizkaiko Batzar Nagusietako Mahaiak du: hark erabakitzen du eskaerak baldintzak betetzen dituen. Azken urteetan, Portugaleten, Zallan, Arratiako Arteagan, Muruetan, Donostian, Zumaian (Gipuzkoa), Gasteizen, Amurrion eta Haranan (Araba) landatu dira, tokiko udalek eskatuta. Iaz, Errusiara ere bidali zituzten: “[1936ko] Gerrako ume izandakoak izan genituen batzar etxean, eta arbolaren oinordekoak eskatu zizkiguten. [Vladimir] Putinek [Errusiako presidentea] Ukraina inbaditu bezperetan izan zen. Erasoa etor zitekeela esaten zuten, eta nik nire nahia agertu nuen ekitaldian: bakearen sinbolo eta hazi diren arbola haiek bakea erein zezatela Errusian. Zoritxarrez, ez zen bete”. Tbilisira ere bidali zuten, hango unibertsitate baterako. 2021ean, Berriatuko Cikautxo kooperatibak 50 urte bete zituen, eta urteurrena ospatzeko oinordeko bat eskatu zieten. “Mahaiak onartu zituen eskaerak guztiak, eta ipini genituen”.

Ostera, Batzar Nagusien iniziatibaz, Sartagudako memoriaren parkera (Nafarroa) eta Auschwitzeko kontzentrazio esparrura (Polonia) eroan ziren, 2017an. “Gernikako bonbardaketaren 80. urteurrena izan zen, eta hura gogoratzeko memoria historikoari lotutako leku esanguratsu horietan Gernikako arbolaren oinordekoak egotea gura genuen, bake nahiaren ikur ere badelako arbola”. Otaduik berak Vatikanoko lorategietan egotea gura du, eta bidali die eskaera Bilboko gotzainaren bitartez, baina oraindik ez du baiezkorik jaso. “Kasu honetan ere, fedea eta esperantza ez ditugu galduko”.

Haren arabera, “ohorea” da Iparragirrek agindutakoa betetzen jarraitzea, “garrantzitsua” delako zuhaitzak ordezkatzen duena. “Gernikako arbolaren leinukoak gure herriaren iragan handiaren lekukoak izan dira. Gernikan batzen ziren gure arbasoak gai izan ziren martxan jartzeko sistema juridiko bat, pertsonen estatusa eta askatasuna bermatzen zituena. Europako herrialde askotan oraindik ezagutu ere egiten ez zituztenean, tormentu debekua, habeas corpusa eta kaparetasun unibertsala martxan ipini zituzten Bizkaian”. Oinordekoak, ostera, “etorkizun oparoaren” lekukoak izango direla deritzo. “Historia handia duen herria gara, baita etorkizun handia daukan herria ere”.


Summary: «Frontoian, nire helburua da ez nabarmentzea». Nafarroako Gobernuak 2022ko kirol epailerik onenaren saria eman dio Naroa Iturain pilota epaileari. Eskertu du aitortza, eta erantsi du andreen lana profesionalizatzen segitu behar dela pilotaren arlo guztietan.

“Oso berezia”. Horixe erran du Naroa Iturainek (Iruñea, 1992) Nafarroako Gobernuak 2022ko kirol epaile onenaren saria eman izanaz. Pilota epailea da hura, eta garbi du euren lana dela partida bateko albiste ez bilakatzea, baina eskertu du gobernuak egin dion aitortza: kantxan orain arte egin duen lana nabarmentzea, alegia.

Epailerik onenaren saria eman dizu Nafarroako Gobernuak. Aitortza bat da?

Bai, eta oso pozgarria. Ez nuen espero halako sari bat jasotzea, are gutxiago kontuan hartuta urteak direla Nafarroatik kanpo bizi naizela, eta Aragoiko [Espainia] Pilota Federazioarekin aritzen naizela.

Etxean ere zure lana estimatzen duten seinale?

Nafarroako Pilota Federazioko buru Javier Condek proposatu zuen nire izena sarirako. Ni Iruñekoa naiz, eta nire etxean horrelako sari bat jasotzea izugarri pozgarria da, oso berezia. Bitxia da, era berean, frontoira ateratzen naizenean nire helburua delako ez nabarmentzea, epailea ezin baita izan pilota partida bateko albiste.

Nabarmentzen ez dena da epaile ona?

Partida amaitzen denean, emaitzak izan behar du albiste, edo zein jokalari izan den onena, edo nork egin duen tanto gehien. Epaileari buruz hitz egitea ez da seinale ona: ezin da izan albiste.

Nolatan hasi zinen epaile lanetan?

Epaile izatea erabaki nuen pilotan aritzen ginenean gure partidetarako epailerik ez zegoelako. Ni 2015 urte inguruan hasi nintzen berriz pilotan jokatzen. Txikitan palan aritzen nintzen, eta 23 urterekin berriz jokatzen hasi nintzenean, eskuz jokatzen hasi nintzen. Niri beti gustatu zait eskuz aritzea. Aldatze taldea sortu genuen Iruñean, eta jokatzen hasi ginen batzuk. Antolatzen genituen txapelketak, eta epaile lanetan beti taldeko beste jokalariek aritu behar zuten, epailerik ez zegoelako. Guk nolabaiteko ofizialtasuna edo seriotasuna lortu nahi genuen, eta horregatik nahi genituen epaileak.

Zergatik ez zegoen?

Federazioak ez zuelako antolatzen trebatzeko behar zen ikastaroa. Ni hasi nintzen eskatzen; Nafarroako Pilota Federaziora jo nuen formakuntza hori eskatzeko, baina ez nuen erantzunik jasotzen. Federazioak administrazioari egozten zion ardura, eta administrazioak federazioari. Hiru urtez aritu nintzen ikastaroa galdegiten, eta deus ez. Ordurako Zaragozan [Espainia] bizi nintzen, eta Aragoiko Pilota Federazioarekin prestatu nintzen, azkenean.

Horrek erran nahi zuen Nafarroan ezin zinela epaile aritu?

Hala da. Baina Nafarroan aukera hori ematen ez zidatenez, Aragoikoa egitea erabaki nuen. Pena hartu nuen, halere, etxean ate hori ez zabaltzeagatik. Bi urtez Aragoin aritu nintzen epaile gisa, eta gero Espainiako federazioaren titulua lortu nuen.

Aragoitik at ere aritzen zara, beraz?

Bai.Titulua lortu eta handik hiruzpalau hilabetera, bertze emakume epaile bati eta niri egokitu zitzaigun final batean aritzea, lehen aldiz. Martxoaren 8ko asteburua zela oroitzen naiz, 2020an. Garbi genuen oso ondo egin behar genuela gure lana; uste genuen zerbait gaizki eginez gero arriskua zegoela zaleek esateko emakumeok ez dugula ondo egiten epaile lana. Azkenean, dena ondo joan zen. Eta ordutik aurrera, hamaika txapelketa eta finaletan aritu naiz, han eta hemen. 2022an, Miarritzeko Munduko Euskal Pilota Txapelketan egon nintzen. Larruzko palako Espainiako eta Frantziako selekzioen finalean izan nintzen epaile.

Epaile ez ezik, pilotari ere bazara oraindik. Bertze emakume anitzek bezala, eskuz jokatzen hasi, baina pala hartu zenuen gero. Zergatik?

Orain eskuz aritzen naiz, hori maite dudalako gehien. Baina egia da garai batean emakume gehienoi gertatzen zitzaigula hori, eskuz hasi baina palan aritzera pasatzen ginela denak, 12-13 urterekin esaten zigutelako eskuak izorratuko zitzaizkigula. Gauzak aldatzen hasi ziren 2016an; Bartzelonan emakume pilotarien topaketa bat egin genuen, eta gauzak aldatzen hasi ziren. Orain, eskuz aritu nahi duten neskek badute aukera gehiago.

Ados eskuzko pilotari emakumezkoen lehen klub profesionala sortu zen 2021ean. Aldaketa horren ikur bat da?

Bai. Hor dago Maite Ruiz de Larramendi, Nafarroan erreferente bat dena; Iera Agirrerekin batera jarri du martxan Ados, eta urrats handiak ari dira egiten emakumeen profesionalizazioa lortzeko. Pilotari asko ari dira klubean, eta hori ona da. Hori sustatu behar da, arlo guztietan.

Epaileen artean ere bai, adibidez?

Bai, alor guztietan aritzeko emakumeok, eta profesionalizazio hori lortzeko esparru guztietan; pilotarien artean, bai eta teknikarien, epaileen eta zuzendaritzetako kideen artean ere. Guretzat bainoago, gure atzetik heldu direnentzat ari gara lanean, haiek izan dezaten guk izan ez duguna.

Kirol erakundeak berritzeko beharra bada?

Bai. Nik ezagutu ditudan federazioetan ikusi dut berritzeko ahaleginik handiena egin dutela jende berri eta gaztea bereganatu dutenek. Ez dugu kirola aldatu nahi, baina egokitu behar da egungo errealitatera.

Erresistentzia bada, oraindik ere?

Bada, bai. Aspalditik daudenek ez dute aldatu nahi. Baina behar da. Eta horren alde ari gara lanean, arlo guztietan.


Kolektiboaren indarrak josita

Summary: Kolektiboaren indarrak josita. IrunÌÂeko Haritu etxebizitza sindikatuak eta bertze zenbait kolektibok manifestazio bat antolatu dute, etxebizitzaren egoera salatzeko. Maiatzaren 13an eginen dute, IrunÌÂean. Erdigunean jarri nahi dituzte etxe bat alokatzeko dauden zailtasunak; umeak dituzten andre arrazializatuek dute arazo gehien.

Egoerarik zaurgarrienean direnentzat gero eta zailagoa da egunerokoari aurre egitea; jakien prezioek gora egin dute nabarmen, eta etxebizitza bat alokatzea ezinezko bilakatu da anitzentzat. Gela bat partekatzea da aukera bakarra, askotan. «Haurrak dituzten emakume arrazializatuek dute etxe bat lortzeko zailtasun handien», nabarmendu dute Harituko kideek. Etxebizitza sindikatu bat da Haritu, eta duela bi urte jarri zuten martxan, Iruñean. Egoera zaurgarrienean diren horiei helduleku bat eskaini nahi diete, elkartasun sare bat ehundu, erantzun kolektibo bat emateko asmoz. «Etxebizitzarena gizarte osoaren arazo bat da». Auzi hori erdigunean jartzeko, manifestazio bat antolatu dute, bertze hainbat kolektiborekin batera; maiatzaren 13an eginen dute, Iruñean.

«Kapitalismoak, arrazismoak eta patriarkatuak egiten dute bat», erran du Harituko Oihana Idoatek, haur txikiak dituzten andre arrazializatuek etxebizitza bat lortzeko dituzten zailtasunak azaltzeko. Idoateren hitzak berretsi ditu Aichak. Marokoarra da, eta 3 urteko alaba bat du. Asmatutako izen bat da Aicha, nahiago baitu berea ez erran. Pisu bat alokatzea lortu du, bost urterako kontratu bat sinatuta, baina hori lortu arteko bidea «hagitz gogorra» izan da harentzat, eta egoera berriz okertuko den beldur da. Garbi erran du: “3 urteko alaba bat dut, eta haren ongizatea da nire lehentasun”.

Aichak oroitu du Iruñean etxebizitza bat alokatu zuen lehen aldian jabeak «dirua lapurtu» ziola: «Kontratua sinatu, eta bermea eta alokairua ordaindu nituen; etxean sartzeko eguna ailegatu zenean, baina, ezin izan nuen, sarraila aldatu zuelako».

Iruñeko Alde Zaharrera mugitu zen azkenean. Gela bat alokatu zuen etxe batean, eta hiru hilabetez egon zen han. «Dena ongi joan zen, egun batean etxera ikasle batzuk sartu ziren arte», azaldu du Aichak. «Ikasle horiek erran zidaten etxe osoa alokatua zutela; nire gela barne! Etxetik kanpo egon nintzen denbora horretan nire gelan sartu ziren».

Kudeatzaile baten esku

Etxebizitza turistikoak kudeatzen dituen norbaiten bidez lortu zuen Aichak Iruñeko Alde Zaharreko etxe hori. «Koronabirusaren krisia gertatu zenean, etxe turistikoak zituzten jabeak bertzelako bezeroen bila hasi ziren, negozioari eusteko asmoz», aipatu du Idoatek. Kudeatzaileen bidez alokatzen dituzte etxebizitzak, eta, anitzetan, maizterrek dituzten eskubideak kontuan hartu gabe.

Are gehiago maizterrak zaurgarriak direnean. «Egun, etxebizitzarena arazo handia da, baina egoerak okerrera egiten du alokatu nahi duena migratzaile bat bada, edo paperik ez badu. Eskubideen urraketa nabarmena da halakoetan, eta gela bat partekatu bertze aukerarik ez dute. Hori egiteko baliabiderik ez dutenak karrikan gelditzen dira», kontatu du Harituko kide Jesus Villarok.

Ikasleek Aicha bizi zen etxea alokatu eta gero, kudeatzaileak pisu horren gaineko solairuko bertze bat alokatzeko aukera eman zion marokoar emakumeari. «Gauza batzuk konpondu behar zituela erran zidan, eta bitartean bertze toki batera joan beharko nuela. Toki batetik bertzera mugitu ninduen, behin eta berriz».

Egoera hori konpontzeko asmoz, Aichak Harituko kideekin bat egin zuen azkenean, ikasleek alokatutako etxetik bota zutenean zain segitzen baitzuen kudeatzaileak agindutako etxera sartzeko. Gainera, alokairuaren prezioa igo zion. «Ia mila euro eskatu zizkidan, hasieran baino 400 gehiago».

Gaua teilatu baten pean pasatzeko ziurtasunik ezak Aicharen osasunari eragin zion, bestalde. «Gogorra da beti kezka horrekin bizitzea, are gehiago haur bat duzunean». Orain lasaiago dago, baina badaki etxebizitzarena arazo hagitz handia dela jende anitzentzat, eta horregatik nabarmendu du Harituren gisako kolektibo baten babesa hagitz inportantea dela.

«Denon artean ari gara lanean», nabarmendu dute Idoate eta Villarok. Izan ere, sindikatuaren laguntza behar izan duten anitzek taldean gelditzea erabaki dute, laguntza behar duten bertze pertsonak artatu ahal izateko. Berdinen arteko harremanak ditu oinarri sindikatuak, ez baitu laguntza emate hutsaz arduratzen den kolektibo bat izan nahi. «Denon artean eraiki behar dugu; ez da erraza, baina horretan ahalegindu nahi dugu», berretsi dute.

Jabego pribatua

30 pertsona inguruk osatzen dute Haritu gaur egun. Kolektiboak duela bi urte hasi zuen bidea. Koronabirusaren krisia gogor jotzen ari zen orduan, eta aurretik egoera kaskarrean ziren herritarren egunerokoak okerrera egin zuen. Harituk eta maiatzeko manifestaziora deitu duten gainerako elkarteek erdigunean jarri dituzte zenbait datu, egoera horren adierazgarri: batetik, herrialdeko biztanleen %10ek ezin dietela aurre egin etxebizitzaren gastuei, eta ezin diotela tenperatura egoki bati eutsi etxe barruan; eta, bertzetik, %20k ekonomia «hagitz ahulak» dituztela, eta, ondorioz, ezin diotela aurre egin ezusteko gastuei.

Harituko kideek garbi dute zaila dela sistemari aurre egitea. Etxebizitza, ustez, oinarrizko eskubide bat da, «baina jabego pribatua ere bai», zehaztu du Villarok, eta, ondorioz, «sistemak jabeen alde egiten du» bi eskubide horien arteko talkan.

Jokaleku horretan, sistemak bazter utzitakoak erdigunean jarri nahi ditu Harituk, hain zuzen, eta herritarren arteko sare bat ehundu, erantzun kolektibo bat emateko. Aholkularitza juridikoa eskaintzen die etxebizitzarekin arazoak dituzten herritarrei, eta lortu dute, gainera, «modu isilean» hamaika etxegabetze gelditzea.

«Gaur egun, anitzek ia soldata osoa baliatu behar dute etxebizitza ordaintzeko», erantsi du Oihana Idoatek. Hau da, lana izateak ere ez du bermatzen prekaritatea bazter utzi ahal izatea. Horregatik, etxebizitza sindikatuarekin batera, despentsa solidario bat dute. «30 familia daude proiektu horretan; 120 pertsona inguru, denera. Autogestioa da gure helburua». Hori lortzeko, zenbait baratze dituzte, bai eta olibondoak ere, utzitako zenbait lursailetan.

Etxebizitza sindikatuko eta despentsako lana egiteaz gain, eta herritarrak mugitzeko asmoz, protestaren arloa sustatzeko urratsa egin nahi izan du Harituk orain. Eta dinamika horren barruan deitu dute maiatzeko manifestaziora. Gainera, Iruñeko auzoetan hitzaldi sorta bat eginen dute, sarea ehuntzen segitzeko. Hurrengo ortzegunean, Etxabakoitzen izanen dira Haritukoak, 18:30ean, zentro komunitarioan.


Summary: «Karrikan utzi ninduen, 8 hilabeteko seme batekin».

“Dena lapurtu zidan. Karrikan utzi ninduen, zortzi hilabeteko seme batekin”. Angela Muñozenak dira hitzak, eta 2021eko ekainean Iruñean bizilekutzat zeukan etxearen jabeaz ari da. Muñoz etxetik atera zela aprobetxatu, eta ateko sarraila aldatu zion. Muñoz ezin izan zen berriz sartu, eta barruan gelditu ziren haren ondasun guztiak. “8 hilabete zituen nire semeak orduan; haren sehaska eta pixoihalak ere kendu zizkidan”.

Etxearen jabeak 2021eko ekainean bota zuen etxetik. Lehenago hasi zen, halere, alde egin zezan “presio egiten”. “Telefonoz deitzen zidan, eta oihuka erraten zidan alde egin behar nuela, kontratua izan arren”. Kolonbiarra da Muñoz, eta asilo politikoa jasota etorri zen Nafarroara. Salatu du “hasieratik” egin zaiola zaila etxebizitza aurkitzea. “Harrera etxetik alde egin behar izan nuenean, hamaika arazo izan nituen etxe bat lortzeko. Arrazakeria nabarmena da”.

2019tik 2021eko ekainera bitarte, etxe berean egon zen, Iruñeko Alde Zaharrean. “Etxe zahar bat zen, bazuen moldatzeko beharra, baina toki bat behar nuen, eta hartu nuen”. Kontratua berez berritu arren, 2021eko martxotik etxetik bota nahian aritu zen jabea, Muñozek oroitu duenez. Nabarmendu du dozena bat etxebizitzaren jabe dela hura. “Negozioa baino ez du buruan”.

Jabeak kalean utzi zuenean, Poliziarengana jo zuen. “Ez ziren agertu ere egin”. Auzitara jo zuen, eta iazko abenduan egin zuten epaiketa. Auzia sententziaren zain da. 2021eko ekainean, kalean gelditu zenean, lagun batek utzitako dirua erabili behar izan zuen lehen gau hartan gela batean lo egiteko. Lizarran bizi da orain. “Ongi nago”.


Summary: Portuaren kudeatzaile berria, sozietate publikoa. Donibane Lohitzune eta Ziburuko portuaren hamarkadetako kudeaketa moldea irauli zen urte hasieran, Pirinio Atlantikoetako departamenduak plantan ezarri duen sozietate publikoak ordezkatuko baititu orain arteko egiturak. Desagertzen ari zen «izpiritu kolektiboa» berriz aktibatu nahi luke zuzendariak.

Deszentralizazio legearekin, 1982an, Donibane Lohitzune-Ziburuko portua departamenduaren jabego bilakatu zen. Urteetan modu azpikontratuan portuaren arlo guztiak kudeaketa egitura batzuei delegatu ondotik, Pirinio Atlantikoetako departamenduak esku hartu du berriz, lekuko sozietate publiko bat sortu baitu portu osoa zuzentzeko.

Arrainen salmenta gunea elkarte batek kudeatzen zuen orain arte; laket-portua, herriarteko sindikatuak; arrantza profesionalaren kudeaketa Baionako Industria eta Komertzio Ganberaren esku zen; erregaia, La Basquaise kooperatibaren esku; orga altxatzailea Zokoako ontziolak kudeatzen zuen… Marie-Laure Ondars da, urtarrila hastapenetik, sozietate publikoaren zuzendaria, eta, haren ustez, arazo bilakatua zen portuan hainbeste kudeatzaile izatea: “Kudeatzaile anitz izateak eragozten zuen azterketa ona egitea portuaren kudeaketaz, baita deliberoen hartzea ere. Informazioa galtzen zen, bakoitzak zati bat bere gain zuelako”.

Arrain maiorista eta, lehenago, arrain salmenta kudeatzen zuen elkarteko lehendakari izan zen Mikel Arregik gutun bat igorri zion Jean-Jacques Lasserre departamenduko buruari, jakinarazteko bere ustez aldaketa bat beharrezkoa zela. “Atlantikoan, portu guztietan aldaketak izaten dira, eta egoera ondo finkatzeko ezin genuen horrela segitu”. Arregiren erranetan, inbertsioak “beharrezkoak” ziren portuan, baina industria eta komertzio ganberak ez zituen egin nahi: “Materiala ere zaharra zen, aldatu behar zen, eta momentu batez ezin zen. Portuan behar ziren inbertsioak egin, eta Baionako Ganberak ez zuen nahi ordaindu”, laburbildu du.

Garai batean, Donibane Lohitzuneko eta Ziburuko portuak kooperatiba desberdinekin funtzionatzen zuela gogoan hartu du Ondarsek bere postua hartu berritan: “Azken urteetan, arloko parteen artean elkarrizketa gelditua zen. Bakoitza bere xokoan zen. Helburua da berriz loturak egitea, berriz kolektiboki aritzea”. Horretarako, aholku batzorde bat sortu dute, portuko profesional batzuk bilduta.

Salmenta gune komuna

Arrantzaleetan panorama zabala da; amua, sarea edo hondasarearekin ari direnetan, teknika desberdinak baliatzen dituzten arrantzaleak “bildu eta hortik boz bat ateratzea zaila da”, Arregiren ustez. Halere, gehitu du interes bera dutela arrantzale guztiek arrain salmenta gunearen inguruan: “Denek nahi dute arrain salmenta zerbitzuak segi dezala eta zerbitzu ahalik eta hoberena izan dadila”, erran du. Ez baita merkatu tipia Ziburuko arrain salmentarena: urtean 8.000 eta 12.000 tona arrain saltzen da, eta iaz 30 milioi euroko negozioa izan zen.

Portuaren ibilmolderako finantza iturri da arrain salmenta, zerga batzuk direla medio. Donibane Lohitzune eta Ziburuko 45 arrantza ontziez gain, Hendaia eta Capbretongo (Landak) arrantzaleek ere Ziburun saltzen dute arrainaren parte bat. Batzuk, gainera, kamioiz ekartzen dira; armadore handi batek, bereziki, Irlandan arrantzatu legatza handik Lapurdira kamioietan ekartzen du erregularki, Ziburun saltzeko.

Antolaketa berria oraino plantan ezartzekoa badute ere, Ondarsen lan ardatza profesional batzuen arteko lankidetza da, argiki. Arrain salmentaren kasuan, onartu ondotik elkarrizketa kanalak sortzekoak direla, eta sinesten du hobekuntza posibleetan: “Adibidez, entseatu gaitezke saihesten denek arrain berdina ekar dezaten momentu berean, horrek baitu, normalean, prezioen gainbehera ekartzen. Antolatuz gero, merkatua erregularki hornitzea posible izan daiteke”.

Elkarlana sustatzen hasteko, kontsulta batzorde bat sortu dute, arrantzako profesionalez osatua: arrantzale elkarteak, arrain erosle maioristak, La Basquaise kooperatiba… “Lotura atxikitzeko eta elkarlanean aritzeko, edo, bederen, informazioa elkar trukatzeko”, Ondarsen arabera. Haren erranetan, arau anitz badira, eta etengabe aldatzen dira, gainera, eta “hori guztia partekatzea” da haren ideia, “elkarrekin estrategia komertzial bat garatzeko, portua dinamizatzeko, salmentak goratzeko, irabaziak eta zerbitzuak hobetzeko xedez”.

Obrak abian ontziolan

Lantalde berriak abiada hartu artean, kudeatzaile aldaketak berehala ekarri du lehen inbertsioa berritze lanetan. Industria eta komertzio ganberak ezin zuena asumitu departamenduak eginen du: lehen obra gotor batekin hasiak dira, Ziburuko Zokoako ontziola berritzeko, hemezortzi hilabete iraunen dituzten lanekin. Ezinbestekoak ziren, Ondarsen erranetan, “ez baita batere normetara egokitua” gaur egun. Beste obra beharrezko batzuk ere baditu gogoan portuko zuzendariak, baina urratsez urrats egitekoak; bai arrantza sail profesionalarentzat, bai atsegin portuarentzat.

Arrantzaleen artean bestelako iritziak entzuten badira ere, Arregik uste du lehen urratsetan jadanik sozietate publikoak kudeatzaile batzuk kontsultatzen dituela lanak hasi aitzin: “Inbertsioak egiten dituzte denekin hitz eginez, profesional guztiekin. Gero sintesia egiten dute, denen artean adostua egiteko. Haiek badituzte gero ahalak diru laguntzak lortzeko”.

Sozietate publikoaren egiturarekin, Ondarsi iduri zaio “borondate historiko” bati ihardesteko manera izanen dela oraindik goiti: “Arrantzaleen elkarteak beti hertsiki lotuak izan dira portuaren kudeaketari. Bazen kooperatiba izpiritu azkarra, momentu batez arrain salmenta ere kooperatiba batek zuen kudeatzen”. Zuzendari berriak epe luzeko estrategia plantan ezarri nahi du orain, “orain sobera existitzen ez den izpiritu kolektiboa” berriz aktibatuz.


Arteen prestakuntza Lizardi institutuan

Summary: Arteen prestakuntza Lizardi institutuan. Zarauzko Lizardi BHI ikastetxean batxilergoko modalitate guztiak egin daitezke. Batxilergo Artistikoa bere bi modalitateekin eskaintzen duen Urola Kostako ikastetxe bakarra da: Arte Plastikoak modalitatea eta Musika, Dantza eta Arte eszenikoak modalitatea.

Zarauzko Lizardi BHI ikastetxeak (Gipuzkoa) batxilergoko lau modalitateetako adar guztiei buruzko prestakuntza ematen du: Zientziak eta Teknologia, Giza eta Gizarte Zientziak, Orokorra eta Arteak. Arteen modalitateko bi adarrak egin daitezke, hau da, Arte plastikoak, irudia eta soinua, eta Musika eta arte eszenikoak —antzerkia eta dantza—.

Arteen modalitatea eskaintzen duen Urola Kosta osoko ikastetxe bakarra da. Beraz, eskualde horretako ikasleek arteen prestakuntza egin nahi badute, Lizardi institutuaren ateak zabalik dituzte. «Zientziak eta Teknologia eta Giza eta Gizarte Zientziak modalitateez gain, iaz batxilergo orokorra eta artistikoa ematen hasi ginen, baina arte plastikoen adarra bakarrik, eta aurten batxilergo artistiko osoa ematen hasi gara», Marina Aranzabal Lizardi BHI ikastetxeko zuzendariak azpimarratu duenez.

Orain arte, profil artistikoa duten Urola Kostako batxilergoko ikasleek ez dute aukera hori izan, hau da, arteei buruzko prestakuntza egitea haien eskualdean bertan. «Normalean aurrena Giza eta Gizarte Zientziak modalitateko ikasketak egin izan dituzte batxilergoan, eta ondoren arteei buruzko goi mailako ziklo bat hautatzen zuten, baina orain Lizardi institutuan arteen prestakuntza egiteko aukera dute eta dantzan, antzerkian eta arteen gainerako alorretan trebatzeko».

Arteen modalitateko bi adarrak egin daitezke Lizardi BHI ikastetxean. LIZARDI BHI

Sormen gela

Aurten, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikasleak curriculum berria lantzen hasi direla eta, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak sormen gelak zabaldu ditu hainbat ikastetxetan. Gipuzkoako bigarren hezkuntzako bitan, Arrasate BHI eta Lizardi BHI ikastetxeetan, hain zuzen. «Egunotan, sormen gela edo etorkizuneko gela eraikitzeko lanak amaitzen ari dira. Martxoaren 24tik aurrera, hirugarren ebaluazioan, Derrigorreko Bigarren Hezkuntzako (DBH) lehen mailako ikasleak sormen gela horretan jadanik hasiko dira curriculum berriaren eremuen lanketan». Sormen gelan bi talde batera bilduko dira, espazio handi batean, eta benetako egoeretan oinarritutako proiektuak aurrera eramango dituzte. «Gero, ikasegoera horren inguruan landuko dira lehengo modura elkarrengandik banatuta zeuden ikasgaietan lantzen ziren konpetentziak eta oinarrizko jakintzak».

Gainera, sormen gela baliabide teknologikoez ederki horniturik egongo da. «Esaterako, chroma key alderdia dago, bideoa, telebista eta irratia lantzeko, edo baliabide digitalen artean, beharren arabera joango dira txertatzen hiru dimentsiotan lan egiteko pantaila edo betaurrekoak, AIko aplikazioak... besteak beste. Pilotatze bat izango da, eta pixkanaka bere erabilera ezartzen joango gara ikastetxean, hemen lantzen ditugun proiektuekin bat egin dezan».

Hizkuntzen garrantzia egungo gizartean

Ikasleek hainbat proiektu lantzen dituzte Lizardi ikastetxean. Besteak beste, bizikidetza, hezikidetza, Agenda 30, berrikuntza, digitalizazioa, kalitatea eta hizkuntzak. Horrela, ikasleek frantsesa, ingelesa eta alemana ikasteko aukera dute. «DBHko bigarren mailatik batxilergoko bigarren mailara arte, ikasleek ikasgai bat eleaniztasunean egiteko aukera dute. Adibidez, DBHko hirugarren mailan Musika ingelesez hartzeko, DBHko laugarren mailan Teknologia euskaraz edo ingelesez, Batxilergoan Fisika edota Psikologia euskaraz edo ingelesez... Horrela, maila guztietan aukera bat dute ikasleek, nahi duenak hori egiteko».

Halaber, ikasleek hain ibilbidean nahi duten arloa aukera dezakete. Aukera zabala da. «Alde batetik, zaletasunak garatzeko tailerrak dauzkate, esaterako, dantza eta musika ikuskizunak, gozogintza, eskalada... Bestetik, ikasgaiak indartzeko tailerrak daude, eta hizkuntzen aldetik ere, ahozkotasuna lantzeko, frantsesa, ingelesa eta alemana eskaintzen ditugu».

Lizardi institutuak Frantziako eta Alemaniako zenbait ikastetxetako ikasleen arteko trukeak egiten ditu. «Horrez gain, batxilergoan bidaiei ere garrantzia ematen diegu, bi urtetik behin Italiara joaten gara eta Londresera ere bai. Eskiatzera ere joaten gara».

Lizardi ikastetxean izena eman nahi duten ikasleek martxoaren 27tik apirilaren 21era zabalik izango dute aurrematrikulazioa egiteko epea.

Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.lizardi.eus.


Ehunka boluntario auzolanean

Summary: Ehunka boluntario auzolanean. Urtero bezala, ehunka boluntario auzolanean ari dira Errigoraren Nafar hegoaldeko uzta eskutik eskura kanpainan. Bat egin Errigora Balioekin leloarekin egingo da, hilaren 29ra arte, eta Nafarroa hegoaldeko eta erdialdeko oliba-olio birjina estra, kontserbak, arroza, pasta, lekaleak eta fruitu lehorrak eskuratu daitezke. Kalitate bikaineko elikagaiak.

Errigoraren Nafar hegoaldeko uzta eskutik eskura kanpaina martxan da, Bat egin Errigora Balioekin leloarekin, eta hilaren 29ra arte, kalitate bikaineko produktuak eta Errigora Balioak berme zigilua dutenak eskuratu ahal izango dira: Nafarroa hegoaldeko eta erdialdeko oliba-olio birjina estra, kontserbak, arroza, pasta, lekaleak eta fruitu lehorrak.

Urtero bezala, kanpaina aurrera ateratzeko, ehunka boluntario auzolanean ari dira. Haien laguntza estimagarria eskertzen dute Errigora herri ekinaldiko kideek.

Bernadet Berra da Errigoraren kanpainetan aritzen den boluntarioetako bat. Azkainekoa da (Lapurdi). «Errigoraren kanpainei buruzko informazioa emateko paperak banatzen ditut, eta jendearen eskariak ere bideratzen ditut. Produktuak banatzeko toki bat genuen, Xoko Ona ostatua, eta, pandemia garaian itxia zenez, banaketa gure etxean egiten hasi ginen. Horrela, pertsona bakoitzak eskatzen duena prestatu, haiei deitu eta banatzen dizkiegu gure etxetik». Azkaineko bertako eta inguruko herrietako jendea etortzen zaio eskariak jasotzera.

Beste lau herritan ere banatzen ditu eskariak, Lekornen (Lapurdi), Saran (Lapurdi), Ortzaizen (Nafarroa Beherea) eta Larzabalen (Nafarroa Beherea).

Gustura ari da lanean Errigorarekin. Egitasmo garrantzitsua da, haren aburuz, bertako produktuak sustatzen baitira euskararen alde, auzolanean. «Horiek dira nik defendatzen ditudan balioak. Ikastolako irakaslea izan naiz, orain erretretan nago, eta parada polita da nire ekarpena egiten segitzeko euskararen alde. Kontsumitzen dugunak garrantzi handia du, eta Errigorarekin banatzen ditugun produktuak bertakoak izanik eta, gainera, etekina euskararen alde denez, ezin parada hobea horiek laguntzeko».

Sarekideek Arronizen egin topaketa. ERRIGORA

Patxi Aguayo Meana Larrabetzukoa da (Bizkaia). Larrabetzun bertan eta Txorierriko beste herri batzuetan banatzen ditu Errigoraren kanpainetako elikagaiak. Batzuk etxez etxe, eta erosleak biltegira ere etortzen zaizkio. Horrez gain, kanpainetako afixak ipintzen ditu, informazioa Whatsapp bidez zabaltzen du, eta Errigoraren bidez banatzen diren produktuen dastatzeak antolatu ere egin izan ditu, beste zenbait boluntariorekin batera, Larrabetzuko plazan: olioa, zainzuriak, piperrak...

Gustura ari da Errigorarekin: «Errigora sortu eta berria jaso nuenean, proiektu polita iruditu zitzaidan, interesgarria. Alde batetik, bertako produktuak modu errazean jasotzen dira, etxean bertan edo etxetik gertu. Bestetik, auzolana betidanik bizi izan dut, taldean gauzak egitea, pertsona batek laguntza behar zuenean... Oso polita da auzolana».

Errigora egitasmoarekiko, haren inguruko herritarren erantzuna «oso ona» dela dio: «Jendea pozik dago, kalitatezko produktuak direlako, eta maitasuna eta gertutasuna estimatzen dituzte, Errigoraren balioak».

Nagore Zaldua Donostian aritzen da. «Donostiako puntu batez arduratzen gara. Udaberriko eta udazkeneko kanpainetan, produktuak Nafarroatik noiz iritsiko diren jakinarazten digutenean, pare bat bilera egiten ditugu eta guneak antolatzen ditugu, produktuak pilatzeko eta banatzeko tokiak, lokalak, elkarteak...». Horrela, Donostiako Arrano Beltza kultur elkartetik Errigorako elikagaiak banatzen dizkiete Donostiako auzo batzuetako herritarrei. «Horretarako, jendeari deitu eta jakinarazten diogu zein egunetan egingo dugun banaketa».

Errigora egitasmoa «oso handia» dela dio: «Euskal Herrian berrehun herritan baino gehiagotan daude banaketa puntuak, eta horietan boluntario ugari aritzen dira. Sare erraldoi horren bidez, Euskal Herri osora zabaltzen dira produktuak. Garrantzitsua da jendea lotzea ekimenarekin, jakinaraztea zer den eta zergatik egiten duen lan modu horretan».

Errigora Balioak berme zigiluak aintzat hartzen dituen balioak nabarmendu ditu: euskara, auzolana, bertakotasuna eta nekazariekiko harreman bidezkoa. «Errigoraren bidez, euskararen aldeko lana egiten da. Azpimarragarria da produktuen ekoiztetxe guztiek euskara normalizatzeko plan bat dutela martxan, bakoitzak bere erritmoaren eta egoeraren arabera aurrera eramateko. Halaber, nekazariekin duten harremana ere aipatu behar da, bidezkoa, bitartekarien oztoporik gabe».

Azken batean, Errigoraren inguruan sare handi bat da osatu da tokian tokiko elikadura Euskal Herri osora zabaltzeko eta, aldi berean, balio jakin batzuk helarazteko. «Euskara sustatzeaz gain, Nafarroako elikagaiak Euskal Herri osora zabaltzen dira eta hori lurraldetasunaren islada da, nazio eraikuntzarako garrantzitsua. Era berean, kontsumo ohiturak aldatzeko modu bat da, bertatik bertara egiten den kontsumo eredu bat bultzatzen duena».

Errigoraren Nafar hegoaldeko uzta eskutik eskura kanpainan Nafarroa hegoaldeko eta erdialdeko oliba-olio birjina estra, kontserbak, arroza, pasta, lekaleak eta fruitu lehorrak eskura daitezke. ERRIGORA

Errigora Balioak

Martxoaren 1ean Errigora Balioak identifikatzailea aurkeztu zuten Errigora herri ekinaldiko kideek, «gure produktuak gure balioekin estuago lotzeko berme zigilua». Horrela, kanpaina honetan eskaera egitea, identifikatzaile hori indartzeko bidea ere bada. «Izan ere, berme zigilu bizia sortu dugu, erronka berriei erantzun nahi diena, eta, kontsumitzaileen babesari esker, ekoizpenaren eremuan pauso berriak eman ahal izango ditugu. Esan ohi dugun bezala, kontsumitzeko modua aldatuta, ekoizteko erak alda ditzakegu».

Errigora Balioak berme zigiluak produktuak lau balio, gutxienez, badituela ziurtatzen du: euskara, auzolana, bertakotasuna eta nekazariekiko harreman bidezkoa. Beraz, Errigoraren kanpainan banatzen diren produktuak kontsumitzea, «bestela» kontsumitzeko bide bat da, Errigora Balioen arabera kontsumitzeko: «Bertako elikagaien alde, euskaraz eta euskara indartuz, auzolanean eta ekoizpenean harreman bidezkoak sustatuz. Gainera, bultzada bat suposatzen du ekoizleek elkarlanean hasitako Errigora Balioak identifikatzailearentzat, abiapuntuko lau balioetan edota berrietan sakontzeko».

Produktuen eskaerak Errigoraren webgunearen bidez edo telefonoz (532-09 35 45 edo 848-87 12 23 zenbakira deituta 09:00etatik 13:30era) egin behar dira, eta ehunka herritan jaso ahalko dira. Horretarako, AEK, Sortzen eta Ikastolen Elkartearen laguntza izan dute Errigorako kideek.


Summary: Okindegi eta gozotegi artisauen kontsumoa %12 jaitsi da hamar urtean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. COVID-19aren pandemia, Ukrainaren eta Errusiaren arteko gerra eta gizartearen kontsumo ohituren aldaketa dira beherakada horren eragile nagusiak.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako okindegi eta gozotegi artisauen sektorea «ez dago garai gozoan». Horixe adierazi du Eusko Jaurlaritzako Nekazaritza, Arrantza eta Elikagaien Politikako sailburuorde Bittor Orozek, gaur goizean egindako prentsaurrekoan. Izan ere, azken hamar urteotan %12 jaitsi da produktu horien kontsumoa. Azken hiru urteotan, berriz, %7ko beherakada izan du.

Gipuzkoako Okinak Gipuzkoako Okindegien Elkarteko presidente Mikel Garmendiaren esanetan, COVID-19aren pandemia piztu baino lehen hasi zen behera egiten ogi eta gozo artisauen kontsumoa. Prezioen aldakortasuna —nabarmen igo dira azken urtean— kontuan hartu beharreko eragilea den arren, azpimarratu dute gizartearen kontsumo ohiturak aldatu direla, eta, horren ondorioz, «nabarmen» murriztu dela okindegi eta gozotegi tradizionalen negozioa.

Kontsumo ohituren aldaketaz gain, sektorean «ondorio latzak» izan dituzte pandemiak eta Ukrainako gerrak. Batetik, pandemian okindegiak irekita egon ziren arren —ogia oinarrizko elikagaia izateagatik—, Gozoa Gipuzkoako Artisau Gozogileen elkarteko presidente Lorena Gomezek azaldu du gozotegiek «beren ateak itxi behar» izan zituztela. Bestetik, Ukrainako gerraren albo kalteak pairatu dituzte sektorean: garestitu egin dira ekoizpenerako beharrezkoak diren oinarrizko lehengaiak, baita ordaindu beharreko argindar eta gas fakturak ere.

Prentsaurrekoan, gainera, Eusko Jaurlaritzarekin elkarlanean abian jarriko duten kanpaina aurkeztu dute. Okintza eta gozogintza artisaua, bihotzez egina izena du, eta gaurtik aurrera izango da abian. Kanpainak xede du okintza eta gozogintza artisauei «balioa ematea» eta kontsumitzaileak sektorera hurbiltzea.

Helburu hori lortze aldera, bi ildo nagusiri ekingo diete: batetik, Orozek iragarri du Eusko Jaurlaritzak laguntza ekonomikoa bideratuko duela sektorera, baina ez du zehaztu laguntza horren inguruko xehetasunik; bestetik, asmoa litzateke ekoizpen tradizionala egiten duten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako gozotegien eta okindegien produktuak zigilu baten bidez identifikatzea.

Etorkizuna kolokan

Hiru lurraldeetan 5.600 pertsona inguruk egiten dute lan sektorean, eta 2.300 establezimendu inguru daude. Baina horietako askok ez dute segidarik izango, belaunaldi gazteen erreleboaren gabezia baita sektorearen arazo handienetako bat. Horregatik, Gozoa Gipuzkoako Artisau Gozogileen Elkarteko presidente Lorena Gomezek uste du «beharrezkoa» dela sektorean lan egiteko formakuntza sustatzea. Hala ere, esan du formakuntza hori «beste ikuspegi batetik» eskaini behar litzatekeela.

Gomezen arabera, ofizioan «ezinbestekoa da bihotzarekin lan egitea eta sormena izatea». Harekin bat egiten du Garmendiak: «Labeen bihotzetan bizi gara, eta gure produktuak ere horrela egiten ditugu, bihotzez».


Summary: Finlandiari NATOko kide izateko atea ireki dio Turkiak. Erdoganek adierazi du espero duela parlamentuak maiatzaren 15eko presidentetzarako bozen aurretik bukatzea berreste prozesua. Suediari esan dio 120 «terrorista» bidaltzeko

Ia bederatzi hilabetez negoziatzen aritu ondoren, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzeko atea ireki dio Turkiak Finlandiari. Izan ere, Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek jakinarazi du, gaur, Finlandiak Mendebaldeko aliantza militarreko kide bihurtzeko aurkeztutako hautagaitzaren berreste prozesua hasiko duela Turkiako Parlamentuak. NATOko 29 estatu kideen artean Turkia eta Hungaria dira hori egin ez duten bakarrak. Hungariako Parlamentua, hain zuzen, hilaren 27an da tramitearekin hastekoa.

Finlandiako presidente Sauli Niinisto eta Erdogan Ankaran batzartu dira gaur, eta ondoren agerraldi bateratua egin dute. Turkiako estatuburuak ez du zehaztu auzia noiz eramango duten parlamentura, baina aintzat hartu behar da presidentetzarako hauteskundeak egingo dituztela maiatzaren 15ean; berreste prozesua horiek baino lehenago gauzatzea espero du Erdoganek.

Iazko otsailean Errusiak Ukrainako inbasioa hasi eta gutxira hasi zen Finlandiako Gobernua hitz egiten NATOko kide bihurtzeko aukeraz. Suedian ere gauza bera gertatu zen. Horrenbestez, Europa iparraldeko bi herrialdeek elkarrekin aurkeztu zuten, iazko maiatzaren erdialdean, aliantzako kide bihurtzeko eskaera. Hori gogoan, Niinistok nabarmendu du Finlandiaren bat egitea ez dagoela «osatuta» Suedia gabe. Bien asmoa zen batera bihurtzea aliantzako kide.

Ikusi gehiago: NATOn sartzeko betoa kendu die Turkiak Finlandiari eta Suediari

NATOko estatu kideek beto eskubidea dute, eta Turkiak betoa ezarri zien bi herrialdeei, ekintzaile kurduei, hau da, PKK Kurdistango Langileen Alderdiari eta YPG Herriaren Babes Unitatei babesa ematen dietela leporatuta. Biak ala biak «terroristak» dira Turkiarentzat. Ekain amaieran, baina, beto hori kendu zuen, hiru herrialdeek dokumentu bat sinatu ondoren. Ankararen arabera, bi herrialdeek konpromisoa hartu zuten «guztiz kooperatzeko» beraiekin «PKKren eta bere adarren aurkako borrokan».

Erdoganek pentsatzen du Helsinkik bete dituela jarri zizkion baldintza guztiak; horietako bat da, esaterako, bere lurraldean saihestea Ankarak «terroristatzat» jotzen dituen taldeen jarduerak. Turkiako estatuburuak uste du, ordea, Suediak ez duela berdin jokatu, eta hori azaldu du gaur: «Ez gaude Suediaren kontra, baina Suediak beso zabalik hartu ditu terroristak eta kaleak ireki dizkie. Esan nion Suediako lehen ministroari 120 terrorista bidaltzeko. Ez dizkigutenez eman, ezin dugu haienganako jarrera positibo bat eduki. Finlandiarekin ez da hori gertatu, eta gure posizioa positiboa da».

Stoltenberg, pozik

Azken hilabeteetan Ankara haserretu duten pare bat gertakari izan dira Suedian; biak urtarrilean. Stockholmen egin zuten protestan, Erdogan urkatzea itxuratu zuten. Hori batetik. Eta bestetik, eskuin muturreko militante batek Koranaren ale bat erre zuen Ankarak Suedian duen enbaxadaren aurrean. Horrek Suediaren kontrako protestak eragin zituen Turkian.

Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak azpimarratu du «inportanteena» dela Suedia laster bihurtzea aliantzako kide, nahiz eta ez izan Finlandiarekin batera. «Pozik hartu dut Turkiaren erabakia. Finlandiaren, Suediaren eta NATOren segurtasuna indartuko ditu», adierazi du ohar batean, eta gogoratu aliantzaren «historia modernoko» berreste prozesurik azkarrena izaten ari dela bi herrialdeena.


Summary: Baxurako arrantzak indartsu hasi du antxoaren eta berdelaren kanpaina. Bizkaiko eta Gipuzkoako lonjetan 1,1 milioi kilo antxoa deskargatu dituzte, eta 2 milioi kilo berdel, gehiena aste honetan. Eusko Label etiketa eramango du berdelak.

Egunotan irribarre handi batekin porturatzen ari dira Bizkaiko eta Gipuzkoako baxurako arrantzaleak. Kofradiek jakinarazi dutenez, harrapaketa handiak egin dituzte antxoaren eta berdelaren kanpainaren lehen egunetan: gehiena aste honetan, asteartetik ostegunera; guztira, 1,1 milioi kilo antxoa deskargatu dituzte Bizkaiko eta Gipuzkoako lonjetan eta 2 milioi kilo berdel. Enkanteak ere ez dira txarrak izaten ari arrantzaleentzat.

Antxoa kiloa iazko kanpainan baino hogei zentimo garestiago saldu dute, batez beste 1,48 euroan. Ohikoa izaten da lehen harrapaketak garesti ordaintzea lonjetan. Dena den, beste urte batzuetako prezioetatik oso azpitik ari da ordaintzen antxoa, azken urteetako joera mantenduz. Horrek eragin du, besteak beste, euskal arrantzaleentzat harrapaketa nagusietakoa izandakoak indarra galtzea azken urteetan.

Berdela, berriz, 1,31 euroan ordaindu da aste honetan, iaz baino hamazazpi zentimo gutxiago. Hala ere, ez da prezio txarra. Iaz, espero baino berdel gutxiago arrantzatu zuten eta azken urteetan baino garestiago saldu zen. Gainera, berdelaren balioa handitzen ari da azken urteetan, eta espezie hori bihurtu da Bizkaiko eta Gipuzkoako baxurako arrantzaleen harrapaketa nagusia, hegaluzearen aurretik.

Duela urte batzuetatik hona antxoaren prezioan izaten ari den jaitsieraren eta berdelaren prezioan izaten ari den igoeraren artean kofradientzat gakoa den eta eztabaida askoren iturri den auzia bat dago: harrapaketa kuoten banaketa.

Antxoarentzat kuota bakarra dago Kantauri itsasoan aritzen diren barku guztientzat, eta lehia handia sortzen da haien artean, ea nork lehenago eta gehiago harrapatu; horrek espeziearen «debaluazioa» dakarrela uste dute kofradiek. Berdelarekin, aldiz, barku bakoitzak kuota bat dauka esleituta, eta hark nahi duen moduan kudeatzen du.

Berdelari hauspoa

Berdelaren aurtengo aurreikuspenek onak dira. Guztizko kuota %20 igo du Bruselak. Hala ere, espezie horren kontsumoa oso txikia da Hego Euskal Herrian, Bizkaiko eta Gipuzkoako lonjetan deskargatutakoaren %10era baino ez.

Kontsumoa bultzatzeko Eusko Jaurlaritzak Eusko Label produktuen zerrendara batu du berdela —antxoak ere badu kalitate ziurtagiri hori—, eta ostiral honetan eman du horren berri, Hondarribian (Gipuzkoa). Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak nabarmendu duenez, erabaki horrekin arrantza sektoreari tresna berri bat eman nahi zaio bere produktuak «ahalik eta baliorik handienarekin» merkaturatzeko. Hazi fundazioak ezarriko ditu kontrol eta ziurtapen sistemak.

Lehenengo fasean, berdel freskoa bermatuko du bereizgarriak, baina produktu eraldatuetara edo prestatuetara ere irekita egongo da, hala nola Eusko Labeldun izendapenarekin egindako berdel hanburgesetara.


Summary: Menpekotasuna gutxitzeko energia komunitateak bultzatu nahi dituzte. Udalbiltzak energia komunitateak osatzen laguntzeko gida bat aurkeztu du Antzuolan

Ukrainako gerrak eta larrialdi klimatikoak energiari buruzko gaiak lehen lerroan jarri ditu azken urtean. Euskal Herriak kanpoko energia iturriekiko duen «menpekotasunaz» jakitun, tokiko energia komunitateak bultzatzea ezinbestekoa dela uste du Udalbiltzak. Hori dela eta, gida bat osatu du herritarrentzat, enpresentzat eta udalentzat, ez soilik komunitateak sortzen laguntzeko, baita zer diren eta parte hartze prozesuak nolakoak izan behar diren azaltzeko ere.

Antzuolako (Gipuzkoa) Torresoroa aretoan aurkeztu dute gida gaur, Bernardo Kortabarria alkatearekin batera. Pili Legarra Udalbiltzako lehendakariordeak adierazi du azken urteetan energia burujabetza «iparrorratz» izan dutela azken urteetan, eta hamarkada hau «behar-beharrezkoa den eraldaketa energetikoan aurrera egiteko» gakoa izango dela gehitu du.

Aurkezpenaren ostean, mahainguru bat egin dute, energia komunitateen ideia orokorrean gehiago sakontzeko. Eztabaidan Artelaneko Oihana Loreak, Goienerreko Aitor Osak eta Xabier Zubialde ingeniariak hartu dute parte. Lehenik eta behin, hirurek garbi utzi nahi izan dute energia komunitate bat ez dela plaka fotovoltaikoen sare huts bat soilik, harago doan zerbait baizik. Gaiari «plakazentrismo» hori albo batera utzita begiratu behar zaiola dio Osak: «Europak dio irabazi interesen gainetik egon behar dutela ingurumen eta gizarte interesek, baita prozesu ireki, boluntario eta ez-diskriminatzaileak izan behar direla ere».

Energia komunitateak «edozer» izan daitezkeela adierazi du Loreak: «Komunitateak instalazio fotovoltaikoekin harremantzen dira, baina desinformazioagatik gertatzen da hori. Eguzki plaka tresna bat izan daiteke, baina ez du zertan izan behar. Udalak edo komunitateak erabaki dezake zer motako energia sortu. Plakak izan daitezke, edo ur-jauzi bat izan daiteke».

Begiak kontsumora

Energia komunitateak bultzatzeaz gain, energia kontsumoari begiratu behar zaiola ere ados daude hirurak. Zubialdek adierazi du berarentzat garrantzitsuena «energia aurreztea» dela, eta kontsumo elektrikoaz gain besteenergia kontsumo motei ere begiratu behar zaiela gehitu du; izan ere, haren esanetan, energia kontsumoaren laurdena da soilik elektrikoa.


Summary: Gutun Zuriak Anjel Lertxundi eta Cristina Rivera saritu ditu. Bilboko literatur jaialdiak bigarrengoz banatu ditu BBK Gutun Zuria Bilbao ohorezko sariak, euskal autoreei eta nazioartekoei aitortza adierazteko.

Bi idazle dira aurtengo BBK Gutun Zuria Bilbao ohorezko sariaren onuradunak: Anjel Lertxundi (Orio, Gipuzkoa, 1948) eta Cristina Rivera (Matamoros, Mexiko, 1964). Goizean omendu dituzte, Bilboko Azkuna zentroko atarian egindako emanaldi batean. Makila bat jaso dute biek garaikur modura, Bilboko alkate Juan Mari Aburto, BBK-ko zuzendari nagusi Gorka Martinez eta Azkuna Zentroko zuzendari Fernando Perezen eskutik.

Euskal autoreen eta nazioartekoen ibilbideari aitortza egiteko sortu zituen aipamenak Gutun Zuria Bilboko literatur jaialdiak. Iaz egin zuten estreinakoz, eta Miren Agur Meabe eta Theodor Kallifatides izan ziren saridunak.

Gaurko sari banaketan, hiribilduko alkateak xehatu ditu irabazle bakoitzaren merituak. «9.000 kilometrok baino gehiagok banatzen ditu bi artista hauek, baina gizakiaren esentziarik ezkutuenetan arakatzeko nahiak batzen ditu».

Idatzi, editatu, irakurri lelopean, martxoaren 28tik apirilaren 1era bitarte egingo dute jaialdia, eta hain zuzen ere, Lertxundik emango dio hasiera aurtengo aldiari: Lecturas de los demás, lecturas de mí mismo solasaldia eskainiko du Adan Kovacsics idazle eta itzultzaile txiletarrarekin batera.


Summary: Gizon bat atxilotu dute Antsoainen, andre batekin etxean gotortu ostean. Emakume horrengandik urruntzeko agindua du gizonak. Emakumeen aurkako indarkeria egotzita, bi gizon atxilotu dituzte Tuteran eta Lizarraldean.

Foruzaingoak gizonezko bat atxilotu du Antsoainen (Nafarroa), emakume batekin etxean gotortu eta gero. Emakume horrengandik urruntzeko agindua du gizonak. Erasoa aste honetan gertatu da; oraingoz, ez dute informazio gehiago eman.

Ez da indarkeria matxistagatik asteon Nafarroan atxilotu duten pertsona bakarra. Emakumeen aurkako indarkeria egotzita, bi gizon atxilotu dituzte, Tuteran eta Lizarraldean. Gainera, sexu osotasunaren aurkako delitua, jazarpena eta tratu txarrak egotzita, bi gizon inputatu dituzte Altsasun, eta beste lau Aitzoainen, Noainen, Castejonen eta Antsoainen, kautelazko neurriak hausteagatik. Beste gizon bat ere atxilotu dute San Adrianen, indarkeria matxistagatik. Poliziaren arabera, emakume bat eta gizona eztabaidan ari ziren, eta andrea ere atxilotu dute, «etxeko indarkeria» egotzita.

Horietaz gain, Cintruenigoko Udaltzaingoak Foruzaingoaren esku utzi du gizon bat, urruntze agindua haustea leporatuta. Atarrabiako Udaltzaingoak ere gauza bera egin du sexu osotasunaren aurkako delitua egozten dioten gizon batekin.


Summary: EHUko ikasle batzuek salatu dute ikasgai bat gazteleraz ematera behartuko dituztela. Ekonomia graduko bigarren mailako Gastu Publikoa ikasgaiko ikasleek kexa bat aurkeztu dute. Gaztelerazko ikasleak irakaslerik gabe geratu dira, eta 70 ikasle euskaldun eta haien irakaslea behartuko dituzte gaztelaniaz egitera, bi lerroak bateratzeko.

EHUko Ekonomiako euskarazko lerroko ikasle batzuek salatu dute asteazkenetik Gastu Publikoa ikasgaia gazteleraz ematera behartuko dituztela. Sarrikoko fakultateko (Bilbo) ikasleak dira, eta bigarren mailako ikasgaia da Gastu Publikoa. Etxahun Artetxe ikasleak azaldu duenez, gaztelerazko lerroko irakasleak utzi egin du lanpostua, eta EHUk erabaki du, ordezkorik ez duenez, asteazkenetik aurrera euskarazko irakaslea eta bere ikasleak gaztelerazkora pasatzea. Euskarako lerroan 70 ikasle daude, eta gaztelerazkoan, 20 inguru.

Ostegun goizean izan zuten erabakiaren berri ikasleek, euskarazko lerroko irakasleak berak esanda. Behin-behineko irtenbide bat dela esan diete. Ikasleek atzo goizean izan zuten Gastu Publikoa ikasgaia, eta ondoren, idatzi bat adostu dute. Idatzia dekanoari eraman diote, baina une horretan ez zegoen bere bulegoan. Artetxek kontatu duenez, tramitatuko dutela erantzun diete ikasleei. EHUk adierazi duenez, ordea, dekanoak ez du ofizialki idatzirik jaso, eta ez du irakasleekin gertatu denaren berririk. BERRIAri adierazi dio datorren astean aztertu asmo dutela arazoa.

«Lan bikoitza»

Otsailean hasi ziren ikasle horiek Gastu Publikoa ikasgaia ematen. Erdia teorikoa da eta beste erdia praktikoa. Dekanoarenean aurkeztu duten idatzi horretan salatu dute «lan bikoitza» egitera behartuko dituztela orain, hasiak baitziren kontzeptuak euskaraz ikasten: «Orain ikasteaz gain, itzuli ere egin beharko dugu». Sei praktika egin beharko dituzte gazteleraz.

Gainera, euskarazko irakaslearen egoera ere salatu dute ikasleek, ikas material guztia euskaraz emateko zuelako prest. Ikasgai hori ingelesez ikasteko aukera ere badago, eta ikusteko dago ingelesezko ikasleekin zer gertatzen den.


Summary: Errepublikarekin jokatu zutenak ezkutatzea eta frankistekin ariturikoak aipatzea egotzi diote Osasunari. Oroimen demokratikoaren legeari «bistadizoa» emateko gomendatu diote taldeari.

David Garcia Osasunako jokalaria deitu dute, gaur, lehen aldiz Espainiako selekzioarekin aritzeko. Hori dela eta, taldeak mezu bat zabaldu du sare sozialetan. Garcia «Osasunaren Historian» Espainiako selekzioarekin jokatzera deituriko «hamargarren» jokalaria dela, adierazi du taldeak horretan, eta irudiaren azpian zerrendatu ditu hamar jokalari horiek. Goian, ordea, ohar bat jarri dute: «Julian Vergara eta Luis Aranaz selekzio frankistarekin aritu ziren 1937. urtean, baina Federazioak ez ditu partida horiek ofizialtzat ematen».

Osasuna Memoria taldeak mezua salatu du sare sozialetan. «Vergara eta Aranazen selekzio falangistarako deialdi ez ofiziala aldarrikatzea, eta Vergara eta Bienzobas (Paco) Selekzio errepublikar ofizialera deitu zutela ezkutatzeak historia eta memoriarekiko interes eza erakusten du».

Kolpe faxistak Osasunan eta gizartean eragindako biktimekiko «sentikortasun gutxi» izatea egotzi dio elkarteak futbol taldeko zuzendaritzari.

Izan ere, Osasuna 1935ean iritsi zen aurrenekoz Osasuna Lehen Mailara, Natalio Cayuelaren agindupean. Baina 1936ko gerrak haren ibilbidea zapuztu zuen. Frankoren aldekoek Cayuela fusilatu egin zuten 1936an, Santiago anaiarekin batera. Berdin egin zuten klubeko zuzendari izandako Eladio Zilbetirekin, Fortunato Agirrerekin, Alberto Lorenzorekin eta Ramon Bengarairekin.

Ondoren hiru urtez egon zen taldea jokatu gabe, eta gero ere, hamarkadak behar izan zituen kolpea sendatzeko, eta mailaz igotzen hasteko.

Ehun urte bete zituen Osasunak 2020an. Ordukoa da bideoa.

Oroimen demokratikoaren legeari «bistadizoa» emateko gomendatu diote taldeari.


Summary: Jorge Edwards idazle txiletarra hil da, 91 urterekin. Eleberriak, ipuinak eta saiakerak idatzi zituen, eta diplomazialaria ere izan zen

XX. mendeko idazle ezagunenetariko bat izan zen Edwards bere herrialdean; 50eko belaunaldia izenez ezaguna zen idazle taldearen parte izan zen. Txileko Unibertsitateko Zuzenbide Eskolan eta unibertsitate bereko Institutu Pedagogikoan ikasi zuen, eta graduondoko prestakuntza egin zuen, ondoren, Princetongo Unibertsitatean. 1973an, Pinocheten kolpe militarraren ondotik, Bartzelonan erbesteratu zen. Difusora Internacional argitaletxeko zuzendaria izan zen bertan, eta Seix Barral argitaletxean ere aritu zen, aholkulari gisa. 1994 eta 1997 artean, enbaxadorea izan zen Unescoren aurrean, Parisen. 2010ean, berriz, Txileko Gobernuaren enbaxadore izendatu zuten Parisen.

Hainbat libururen egile da. 1952an argitaratu zuen lehen ipuin liburua, El patio (Patioa). Ordea, El peso de la noche (Gauaren pisua) izan zen bere estreinako eleberria, 1965ean.

Nerudaren lagun

Pablo Nerudaren adiskide izan zen, eta hainbat obra eskaini zizkion: 1990ean Adiós poeta: Pablo Neruda y su tiempo (Agur poeta: Pablo Neruda eta haren garaia) eta 2019an, berriz, Oh, maligna (Oh, maltzurra), besteak beste. Nolanahi ere, Persona non grata (Pertsona ez atsegina) du lanik ezagunena.

Hainbat sari lortu zituen, gainera; horien artean, Cervantes saria (1999) eta Txileko Literaturako Sari Nazionala (1994). Txileko Hizkuntzaren Akademiako kide ere bazen, gainera, 1982az geroztik.


Summary: Bolada txarra amaitu du Athleticek Valladoliden. Garaipena lortu du Athleticek Valladoliden. Iñigo Martinez, Gorka Guruzeta eta Mikel Vesga izan dira golegileak.

Gogorra izan zen Athleticeko zaleentzat iragan asteko partida. Zuri-gorriek 0-1 galdu zuten etxean Bartzelonaren aurka, eta azken minutuetan baliorik gabe utzi zuen epaileak Iñaki Williamsek berdinketa ezartzeko sartutako gola. Zuri-gorriak, baina, ederki altxatu dira jasotako kolpetik. Partida osoa jokatuta irabazi du Ernesto Valverderen taldeak Valladoliden. Iñigo Martinezek aurreratu zituen bisitariak, eta atsedenalditik bueltan Gorka Guruzetak bigarrena egin zuen. Cyle Larinek esperantzaren gola sartu zuen etxekoentzat, baina handik bi minutura Mikel Vesgak hirugarrena egin zuen, penaltiz. Irabazita, bi puntura du seigarren postua Athleticek.

Ederra izan da partida hasiera. Bi taldeak hiru puntuen bila zelairatu dira, eta Valadolidek izan ditu neurketako lehen aukerak zaleen bultzada baliatuta. Athleticen atzeko lerroa ez da oso fin aritu, baina Julen Agirrezabalak beste behin erakutsi du punta-puntako atezaina dela. Zuri-gorriek gora egin dute minutuak aurrera joan ahala, eta Guruzetak lehenbizi eta Vesgak ondoren lehenengoa egiteko aukera izan dute. 30. minutuan iritsi da, ordea, gol hori. Area ertzean falta bat gogor jaurti du Iñigo Martinezek, eta atzelari baten gorputzean jo ostean sartu da sarera baloia. Atezainak ezin izan du ezer egin.

Partida lasaiago bat ikusi da golaren ostean, eta atsedenaldira 0-1 joan dira. Bigarren zatian bigarrenaren bila abiatu da Athletic, beldurrik gabe, eta lehen aukera bat huts egin ostean, bigarrenean sarera bidali du baloia Guruzetak. De Marcos hamaikagarrenez iritsi da area ingurura eskuin hegaletik, eta atzelariaren erdiraketa maisuki errematatu du Donostiako aurrelariak: 0-2 56. minutuan.

Markagailu horrek aldaketak egitera behartu du Pacheta, eta orduan iritsi dira etxekoen minutu onenak. Athletic atzean sartu da, atzeko hutsuneak itxiz, eta kontraerasoan soilik egin du aurrera. Valladolid bila eta bila aritu da, eta azkenean aurkitu dute gola etxekoek. Cyle Larin izan da goleatzailea. Dani Garciak irrist egin du area barruan baloia ateratzear zegoela, eta Agirrezabalak lehen saiakera zapuztu badu ere, bigarrenean ez du huts egin Larinek.

Etxekoek berdinketarekin amestu dute orduan, baina berehala esnatu ditu epaileak. Handik bi minutura penaltia egin du Joaquinek, besoan eman baitio baloiak. Vesgak hartu du erantzukizuna, eta arabarrak lasaitasunaren gola egin du zuri-gorrientzat. Bertan amaitu da etxekoen ametsa, eta baita partida ere. Irabazita, bi puntura du Europa Athleticek, aurkariek baino partida bat gehiago jokatuta.


Moto gidari bat hil da Donostian

Summary: Moto gidari bat hil da Donostian.

Donostiako Udalak jakinarazi duenez, atzo 51 urteko moto gidari bat hil zen istripu batean. 20:45ean izan zen ezbeharra, Trintxerpetik Garberara doan G-20 errepidean, Irunerako noranzkoan. Suhiltzaileen parkearen parean izan zen istripua. Handik pasatzen ari zen beste gidari batek eman zuen horren berri. Moto gidaria lekuan bertan hil da, zaurien ondorioz.

Istripua nola gertatu zen ez dute argitu eta ikertzen hasi dira.


Summary: Astelehenean aztertuko dituzte Macronen kontrako zentsura mozioak. Bart ere istilu larriak izan dira Frantziako hainbat hiritan. 12:00etan Intersindikalak deituta protesta hasi dute Baionan. Ostegunerako grebara deitu dute Ipar Euskal Herrian eta Frantzian.

Frantziako Gobernuak erretretaren erreforma 49.3 artikularen bidez onartu ostean, Asanblea Nazionalak astelehenean aztertuko ditu Emmanuel Macron presidentearen kontra aurkeztu dituzten bi zentsura mozioak. LIOT zentristak aurkeztu du horietako bat; Bertrand Pancherrek eta beste 90 legebiltzarkidek sinatu dute. Marine le Penek beste bat aurkeztu du eskuin muturraren izenean, baina esan du LIOTena babesteko prest daudela. Astelehenean 16:00etan aztertuko dituzte.

Ostegunean bezala, bart ere istilu larriak izan dira erretretaren erreformaren kontra. Bigarren protesta eguna izan zen atzokoa. Milaka pertsona atera ziren kalera, eta Parisen soilik 61 pertsona atxilotu ditu Poliziak. Manifestari batzuek sua piztu dute kalean eta poliziek negarra eragiteko gasarekin erantzun die. Lyonen protestak are eta gogorragoak izan dira, eta manifestariak barrutiaren batzarraren egoitza batean sartzen saiatu dira.

Frantziako Konstituzioaren 49.3 artikularekin, bozketarik gabe, erretreta 62 urtetik 64ra atzeratu du Macronen gobernuak. Gaur beste protesta egun bat espero da, larunbata izanik. Baionan 12:00etara deitu du protesta egitera Intersindikalak. Hainbat greba daude deituta, gainera, eta tren zerbitzuan hainbat bidaia bertan behera geratu dira. Astelehenean hegaldi batzuetan ere espero da eragitea greba deialdiak. Ostegunerako protesta egun handi batera deitu dute Frantziako sindikatuek.


Summary: Pantailak Euskaraz ekimenak abestia eta bideoklipa aurkeztu ditu. Josu Bergarak eta Oihane Bartrak sortu dute abestia eta hainbata musikarik eta aktorek hartu dute parte bideoklipean

Pantailak Euskaraz ekimenak abesti bat eta bideoklip bat aurkeztu ditu gaur, Donostian. Abestia Josu Bergarak eta Oihane Bartrak sortu dute. Bideoklipean hainbat musikari eta aktorek hartu dute parte, eta , Bergararekin batera, Sara Cozar aktorea eta Iñaki Ortiz de Villalba egon dira gaurko aurkezpenean oholtzan. Euskalgintzako eta kulturgintzako hainbat ordezkari egon dira aurkezpenean.

Abestia Basauriko Blue Bayou estudioetan grabatu dute, David Sanchez Damianen gidaritzapean. Bideokliparen zuzendaria Ibon Iza Totorika izan da. Lekeition (Bizkaia) grabatu dute. Isuntza arraun elkarteko arraunlariek ere hartu dute parte. Kameralari lanetan eta muntaketan Joseba Rodriguez eta Lander Gurtubai aritu dira.

Ekaineak bi urte beteko ditu euskarazko ikus-entzunezkoen aldeko ekimenak, eta gaur azaldu dutenez, bost erronka izango dituzte aurrerantzean: «streaming plataforma nagusietan euskararen presentzia handitzen jarraitzea, euskarazko streaming plataforma bat sortzea, zinemetan eta zinemaldietan euskararen presentzia legez bermatzea, espainiar telebista publikoan euskararen presentzia lortzea eta EITBko programazio eta aurrekontuetan euskarazko kateek lehentasuna izatea».

Aurkezpenean esan dute, hain zuzen, abestiaren helburua ekimenaren aldarrikapenak zabaltzea dela. Horretarako hainbat komunikabeetan euskarrietan egongo da ikusgai, baita BERRIAn ere. Abestia, berriz, Spotify, AmazonMusic, Itunes, eta antzeko beste aplikazio batzuetan eskuragarri egongo da datorren astetik aurrera.


Summary: Foro Sozial Iraunkorrak bere ibilbidea bukatu du Donostiako jardunaldian. Ikasitakoak datorrenari utzita agur esan dio zazpi urteko ziklo bati; ikaskuntzak plazaratu dituzte Foro Sozialean aritutakoek, Kursaalean egindako agerraldian.

Foro Sozial Iraunkorrak «etorkizuneko erronkei aurre egiteko» hamabi ikaskuntza utzita amaitu du bere ibilbidea. Kursaalean, VI. eta azken Foro Sozialeko amaiera agerraldian, Agus Hernan eta Nekane Altzelai eledunek adierazi dute foroaren ibilbidea «oso emankorra» izan dela, baina nabarmendu dute oraindik urratsak geratzen direla bizikidetza demokratikoa eraikitzeko bidean.

I. Foro Sozialetik seigarrenera arteko bidea «zaila eta neketsua» izan dela esan dute, baina prozesuaren erronka nagusiak identifikatzeko balio izan du. «Ezinezko» ziruditen gaietan ere aurrera egin da: ETAren armagabetzean eta desegitean, presoen egoera «desblokeatzean», biktimen errekonozimenduan eta erreparazioan, eta gizartearen adiskidetzean. «2013an inork imajinatzen ez zuen egoerara iritsi gara».

Politika, sindikalgintza eta talde sozialetako eragile batzuen aurrean aritu dira Hernan eta Alzelai; besteak beste, han izan dira Eneko Goia Donostiako alkatea; Joseba Egibar EAJko GBBko presidentea; Mertxe Aizpurua EH Bilduko kongresukidea; ELA eta LABeko idazkari nagusia eta koordinadore orokorra, Mitxell Lakuntza eta Garbiñe Aranburu; Gure Esku-ko bozeramaile Josu Etxeburu; eta Ezker Abertzaleko zenbait eragile historiko ere bai, esaterako, Rufi Etxeberria.

«Askotan aleka hartzen zuen motorraren olioa». Hori izan da gizarte zibila, foroko eledunen hitzetan. Gogoratu dute hura izan zela «lidergoa» hartu zuena indarkeria zikloa «modu adostu eta ordenatuan ixteko», eta hura izan dela agenda politiko eta mediatikoan mantendu dituena I. Foro Sozialeko gomendioak zein gerora alor anitzetan egindakoak.

Lubakiei uko eginda

Bidea egiterakoan, «pertseberantzia» izan da ezaugarri nagusietako bat. Aurrera egiteko «lubaki posizioak» baztertu eta gizartearen gehiengoarekin «konektatzea» izan dute xede. Foroaren gomendioak «errealitate printzipioan» oinarritu dituzte, eta uste dute jarrera horrek alderdien arteko desberdintasunak gainditzen lagundu duela. Bidelagunak ere izan dituzte hizpide. Eragile politikoek «gizartearekiko konpromiso gisa» ulertu dituzte euren ekarpenak, eta alde bakarreko ekimenek «aukera eszenatoki berriak» ireki dituztela esan dute, «alde anitzeko dinamikak» sortzeko. «Konfiantzazko lan espazioak» eraikitzeko ekosistema sortu du Foro Sozialak, eledunen hitzetan, eta «pixkanaka» adostasunak iritsi dira: «Akordioetarako tarteak ezadostasunen gainetik».

Biktimen ekarpena ere eskertu dute. «Haien eskuzabaltasunik eta konpromisorik gabe» ezingo litzateke aurrera egin, haien ustez, «eskubideak urratzen dituztenen araberako bereizkeriarik gabeko» eszenatoki baterantz.

Bestalde, nazioarteko komunitatea «erabakigarritzat» jo dute 2011ko Aieteko Nazioarteko Konferentziara iristeko, baina baita ondorengo «blokeo zikloan» ere ETAren armagabetzea eta desegitea gauzatzeko. Izatez, Aieteko konferentzia eta Aieteko Adierazpena egungo eszenatokira iristeko beharrezkoak izan zirela azaldu dute. Euskal Herriko «bakea eraikitzeko prozesua» ez da ohiko negoziazio prozesuen bake prozesu bat izan, baina kontuan hartu ditu nazioarteko estandarrak, eledunen arabera.

Aurrera begira

Oraindik ere bidea geratzen da egiteko, bozeramaileen hitzetan: «Konponbiderako markoak zehazten joan diren arren, bakea eta bizikidetza demokratikoa eraikitzeko, oraindik erronka zehatzak daude». Presoak, biktimak eta memoria «kritiko-inklusiboa»; horiek dira foroak nabarmendutako hiru multzoak.

Presoei dagokienez, salbuespen politikak «desaktibatzea» eta birgizarteratzeko ibilbidearen inguruko adostasunak sortzea jo dituzte helburutzat. Biktimen kasuan, horiekiko tratuan dagoen diskriminazioarekin amaitzea. Kontakizun guztiak errespetatuko dituen memoria «kritiko-inklusibo bat» behar dela nabarmendu dute, halaber, «kontakizunaren borrokan oraindik dagoen korapiloa gainditzeko».


Summary: Nafarroan aldaketak «beste bultzada bat» behar duela aldarrikatu du Aznalek. Baluarten egindako ekitaldian, EH Bilduk foru hauteskundeetarako egitarauaren oinarriak aurkeztu ditu

Hurrengo legealdiari begirako lehentasunak eta oinarriak plazaratu ditu EH Bilduk, Iruñeko Baluarte jauregian. Koalizioko ordezkariek, atalka, hauteskunde programaren ideiak laburbildu dituzte.

Ekitaldian, halaber, Laura Aznal Nafarroako lehendakarigaiak hartu du hitza.

Aznalek nabarmendu duenez «premiazkoa da egoerak eskatzen duen mailako proposamen politikoak egitea», benetako eraldaketa bat bultzatu asmoz, Bere irudiko, azken bi legealdietan Nafarroan izan den aldaketa, «bere zailtasunekin eta gorabeherekin», bestelako paradigma politiko bat eraikitzeko aukera bat da.

Argi utzi du, Nafarroan akordio politikoetan EH Bildu tartean denean, «herritarrek eskubideak irabazten» dituztela.

Dena den, ondorengo lau urteetan aldaketak «beste bultzada bat» behar duela uste du. «Orain, etorkizuneko Nafarroa bidezkoagoa, demokratikoagoa eta berdintasunezkoagoa eraikitzeko jauzia egin behar dugu, eta hurrengo legealdia funtsezkoa izanen da aurrean ditugun etorkizuneko erronkei berme osoz aurre egiteko», aipatu du.

Lehentasunei begira, koalizioak hiru ardatz nagusi dituela azpimarratu ditu. Batetik, kalitatezko zerbitzu publiko eta komunitarioak bermatzea proposatu du, batik bat osasungintza, zaintzan eta hezkuntzan. Bigarrenik, eskubideak zabaltzeko beharra aldarrikatu du eta gizarte eta lurralde kohesioaren aldeko apustu garbia egitea —hala nola, etxebizitza duina izateko eskubidea, hizkuntz eta kultura aniztasunaren defentsa, politika feminista erreala eta mugikortasun jasangarria—.

Azkenik, beharrezkotzat jo du «bidezko irizpide demokratikoen gainean» eraikitako trantsizio energetikoaren eta ekologikoaren alde egitea, «espekulazioari aurre eginez eta autokontsumorako eta herritarren partaidetzarako ereduak sustatuz».


Summary: Pentsioen erreforma motz gelditzen dela aldarrikatu du pentsiodunen mugimenduak. Milaka pertsona bildu dira Bilboko kaleetan 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eskatzeko

Euskal Herriko pentsiodunen mugimenduak ozen esan du Bilboko kaleetan Espainiako Gobernuak pentsioak erreformatzeko diseinaturiko lege dekretuko berrikuntzak ez direla aski berientzat. «Erreforma hau ez da duela bost urte mugimendu bezala sortu ginenetik eskatzen eta defendatzen ari garena», aldarrikatu du Ana Agirre bozeramaileak Bilboko udaletxeko eskaileretan. Hiriko erdi aldeko kaleak gurutzatu dituen manifestazio jendetsuaren amaieran. 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eskatzeko deialdia izan da, astean zehar 150 pentsiodunek eginiko itxialdi eta baraualdiari amaiera eman diona.

Milaka lagun bildu dira Bilbon, eta deitzaileen arabera, horrek erakusten du pentsiodunen mugimendua «bizi eta osasuntsu» dagoela. Giharra erakutsi du mugimenduak, mobilizazio jendetsua izan baita. Moyua plazatik abiatuta ia Kale Nagusia hartu baitute. Pankartaren atzean baraualdian parte harturiko pentsiodunen taldea zegoen, eta ur botila hutsak eskuan hartuta mobilizatu dira. Aste osoa egin dutenek gaur goizean amaitu dute eta mediku baten onespenarekin hartu dute parte manifestazioan. Txalo ugari entzun dituzte.

Pentsiodunak kritiko izan dira aste honetan aurkezturiko dekretuarekin, oraindik Espainiako Gorteetan onartu beharko dena. «Pentsioak eta eskubideak murrizten dituen» prozesu baten parte dela kritikatu du Agirrek, eta alderdi positiboak izan arren, ez duela 2011koa indargabetzen. Gai berean, gehitu du «betirako» erreforma bat dela, eta pentsiodunek ikusten dutela, «erreformaz erreforma» gero eta zailagoa dela bizi mailari eustea.

Kritika EH Bilduri

Kritikak ez dira hor bukatu, Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari leporatu diote 1.080 eurotik beherako pentsioak hobetzeko mekanismoak ez aktibatzea, eta gogoratu diote hori egiteko eskuduntza badutela. EH Bilduri ere egin diote kritika Espainiako Gobernuaren erreformari babesa emateagatik. Kasu horretan Jon Fano mugimenduko bozeramaileetako bat izan da mintzatu dena: «Alargunen laguntzak hobetzeko lorturiko akordioa ondo dago, baina ez da nahikoa babesa justifikatzeko».

Manifestazioa giro onean garatu da, eta oihu errepikatuenak «1.080 euroko pentsioa, posible da”, «Emakume zein gizon, pentsio berdina» eta «Agintzen duenak agintzen duela, pentsioak defendatu egin behar dira». Irten eta gutxira Bizkaiko Foru Aldundiaren egoitza nagusiaren aurrean etenaldia egin du martxak, eta zahar etxetako egoera hobetzearen aldeko oihuak egin dituzte.

Martxa udaletxeko plazan amaitu da, «pentsiodunen plaza», deitzaileen ahotan. Genero arrakalaren aurkako oihuak entzun dira, eta Agirrek gogoratu du Euskal Herrian emakumezkoen pentsioak gizonezkoena baino %36 txikiagoak direla batez beste. Era berean, gogoratu dute kostuen garestitzea pentsioen eboluzioa baino handiagoa izan dela urte luzez, eta «gero eta zailago» dute hilabete bukaerara iristea. Hori dela, nabarmendu du kalera irteteko arrazoi asko daudela oraindik, eta mugimenduak «borrokan» jarraituko duela.


Summary: Abortatzeko pilulak debekatu ditu Wyomingeko gobernadoreak. Legea uztailean sartuko da indarrean, eta sei hilabete arteko espetxe zigorra jaso dezake hura urratzen duenak.

Wyoming ez da AEBetako lehen estatua abortatzeko pilulak debekatzen dituena, baina bai debeku hori lege batean jasotzen duena, etorkizun batean erabaki hori indargabetzea zailduz. Atzo berretsi zuen neurria estatuko gobernadore Mark Gordonek, baita erabakia defendatu ere: «Uste dut bizitza oro sakratua dela eta guztiekin jokatu behar dugula duintasun eta errukiz, baita jaio ez direnekin ere». Wyomingen soilik bortxaketa kasuetan, intzestua gertatzen denean edota amaren bizitza arriskuan denean da legezkoa abortua. Orain arte, gainera, estatu osoan erietxe bakarrak egin izan ditu abortuak, eta horiek soilik pilulen bidezko tratamenduarekin.

AEBetan, beste hamahiru estatutan daude debekatuta abortatzeko pilulak, eta beste hamabostek baldintza jakin batzuen arabera onesten dute tratamendua jaso ahal izatea; horietatik seitan emakumeek mediku azterketa bat igaro behar dute pilulak eskuratu ahal izateko. Wyomingen kasuan, helegiteek prozedura atzeratu ezean, uztailean sartuko litzateke indarrean debekua eta sei hilabete arteko kartzela zigorra jaso dezake hura urratzen duenak. Neurria gaitzetsi du Ameriketako Askatasun Zibilen Batasuneko ordezkari Antonio Serranok nabarmenduz pertsonen osasuna hartu beharko litzatekeela oinarri gisa «osasun erabaki garrantzitsuak» hartzeko, eta ez «helburu politikoak».

Gordonen erabakia heldu da, Texasen abortuak egiteko botikak auzitara eraman dituzten garai berean. Askatasunaren Defentsarako Aliantza erakunde katolikoak jarri du salaketa. Haren arabera, estatuetako gobernuen eskumena behar du abortatzeko baliatzen den osagai aktiboaren kontsumoak bertako legedia betetzen duela bermatzeak. Osagai aktibo hori mifepristona da, zeina abortatzeko piluletan erabiltzen den eta legezkoa den duela hogei urtetik hona. Gainera, iazko udan AEBetako Gorenak abortua eskubide gisa aitortzen zuen legea indargabetuz geroztik, gorantz egin du pilulen bidezko tratamenduen eskariak.

Abortuaren aldeko erakundeek iruzurtzat jo dute salaketa, izan ere, erakunde katolikoak Elikagai eta Botiken Agentziaren aurka jo badu ere, salaketa ez du hark egoitza duen estatuan jarri, Texasko Amarillo barrutian, eta han epaile kontserbadore batek ebatzi ohi ditu halako auzien %95. Donald Trumpek berak izendatu zuen Matthew Kacsmaryk epaile lanetarako; aurrez, erlijioarekin zerikusia duten auziak eramaten dituen abokatu bulego batean egin zuen lan.

AEBetako Justizia Departamenduak iragarri du helegitea jarriko duela, Kacsmaryk erakunde katolikoaren alde egiten badu. Horrek esan nahiko luke auzia goragoko auzitegietara bideratuko luketela, eta handik Gorenean amaitu dezakeela. Gorenean, baina, kontserbadoreak dira oraindik ere epaileetatik gehienak.

Bi piluletan lehena

Abortua legez kanpo utzi ondoren abortatu ahal izateko pilula bidezko tratamenduak debekatzea izan dute helburu mugimendu kontserbadoreek. Hori du xede Askatasunaren Defentsarako Aliantzak ere, haien eskaria onartuko balitz herrialde osoan debekatuko litzatekeelako mifepristona. Osagai hori baliatzen dute abortatzeko tratamenduetan. Horietan bi pilula hartu behar izaten dituzte emakumeek: lehenak haurdunaldiak aurrera jarraitzea eragozten du, eta bigarrenak odol isuria eragiten du eta umetokia husten.


Summary: BBVAk «gerra industria finantzatzen» duela salatu du KEM-MOCek. Talde antimilitaristak protesta ekintza bat egin du gaur BBVAk Bilbon duen egoitzaren aurrean. Salatu du bankuak 5.421 milioi euro bideratu dituela arma industriara.

KEM-MOC Bilboko talde antimilitaristak ekintza bat egin du gaur BBVAk Bilboko Kale Nagusian duen egoitzaren aitzinean, bankuak «gerra industria finantzatzen» duela salatzeko. Ekintzaileek tindu gorriz zikindu dituzte euren buruak BBVAren etekinak «odolez zikinduak» direla adierazteko, eta 500 euroko billeteekin garbitzen saiatu dira. Taldearen arabera, BBVAk 5.421 milioi euro bideratu ditu arma industriara. «Gerra gizateriaren aurkako krimena da, eta, pertsonen sufrimendua eragiteaz gain, milioika lagunen desplazamendua ere bultzatzen dute», adierazi dute. Salatu dutenez, BBVAk iaz 6.429 milioi euro irabazi zituen, hein handi batean gerraren industria finantzatzetik.


Summary: Brebetaren zientzietako azterketa euskaraz egin ahalko dute Seaskako ikasleek. Vicent Bru diputatuak eman du albistea sare sozialetan. Orain arte Matematiketako eta Historia-Geografiako azterketak egin zitzaketen euskaraz, baina ez zientzietakoa.

Urte luzeko borrokak eman du fruitua: Seaskako ikasleek euskaraz egin ahal izango dute aurten brebetaren zientzietako azterketa. Hala iragarri du gaur Vicent Bru Frantziako Asanbleako diputatuak, sare sozialetan. Pap Ndiaye Hezkuntza ministroak hartutako erabakia txalotu du Burk, eta adierazi azterketa euskaraz egitea euskara hutsean eskaintzen den hezkuntzari «aitortza justua» egitea dela. Heldu den ekainaren 26an eta 27an izango da brebeta, eta orduan egin ahalko dute Seaskako ikasleek zientzietako froga euskaraz. Orain arte, Seaskako ikasleek Matematikako eta Historia-Geografiako probak egin zitzaketen euskaraz; ez ordea, zientzietakoa. Hain justu ere, Seaskako ikasleen aldarrikapen historikoa da baxoa euskaraz egin ahal izatea. Brebetari dagokionez, 1994an lortu zen eskubide hori, eta urteetan euskaraz egin dituzte Matematikako eta Historia-Geografiako probak ikasleek. Baina 2016an kolegioetako erreforma egin zuen Frantziako Gobernuak, eta zientzia arloko gaiak gehitu zituen Brebetaren azterketara: Fisika-Kimika, Teknologia, eta Bizia eta Lur planetaren zientziak. Orduan sortu zen gatazka, horiek frantsesez egitera behartu baitzituzten ikasleak, nahiz eta euskaraz ikasi. Seaskak pozez jaso du albistea. «Azkenean lortu dugu! Aurten Brebeta Euskaraz izanen dugu!», idatzi dute Twitterren. Hurrengo erronka baxoa euskaraz egin ahal izatea izango dela adierazi dute. Astelehenean elkarretaratze batera deitu dute Etxepare lizeoan, 13:30etan, Azterketak Euskaraz lelopean.


Summary: Sebas Gurtubai eta Zigor Blanco aske geratu dira, hogei urteko espetxealdia beteta. Zigorraren hiru laurdenak aspaldi beteta zituzten bi presoek, baina osorik bete dute espetxe zigorra. Darocako (Espainia) espetxetik atera da Gurtubai, eta Basaurikotik (Bizkaia) Blanco.

Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Sebas Gurtubai eta Zigor Blanco euskal presoak aske geratu dira hogei urteko espetxealdia beteta. Bilbokoa da Gurtubai eta Trapagarangoa (Bizkaia) Blanco. 2003.urtean espetxeratu zituzten biak ala biak. Hogei urteko kartzela zigorra ezarri zieten, 2001ean Portugaleten (Bizkaia) ETAko zenbait kiderekin batera Ertzaintzaren patruila baten kontra molotov koktelekin egindako eraso batean parte hartzea egotzita. Bi euskal presoek aspaldi bete zituzten zigorraren hiru laurdenak, eta baldintzapeko askatasuna eskuratzeko eskubidea zuten. Haatik, Espainiako Auzitegi Nazionalak ezarritako zigorra osorik bete arte ez dituzte askatu. Darocako (Espainia) espetxean zegoen Gurtubai, eta Basaurikoan (Bizkaia) Blanco.


Lasok eta Imazek oso gertu dute finala

Summary: Lasok eta Imazek oso gertu dute finala. Baikokoek Elordiri eta Zabaletari irabazi diete, eta finala jokatuko dute, bihar Altuna III.ak eta Tolosak Peña II.ari eta Mariezkurrena II.ari irabazten badiete

Hiru kilometro daude Iruñeko Labrit pilotalekutik Nafarroa Arena pabiloira. Hango frontoian jokatuko dute apirilaren 2an Eskuzko Pilota Enpresen Ligako (EPEL) Binakako Txapelketako finala; lehen aldiz jokatuko da han binakakoaren finala. Hara iristeko bidearen zati handi bat egina dute Unai Lasok eta Ander Imazek. Bi partida jokatu dituzte finalerdietako ligaxkan, eta biak irabazi dituzte: duela astebete, 22-21 hartu zituzten mendean Jokin Altuna eta Xabi Tolosa; gaur, berriz, 22-19 nagusitu zaizkie Aitor Elordiri eta Jose Javier Zabaletari Labriten.

Horri esker, oso bideratuta dute finala jokatzea. Bihar bertan ziurta dezakete bigarren urtez jarraian txapela irabazteko lehian aritzea. Nahikoa dute bihar Jokin Altunak eta Xabi Tolosak Jon Ander Peñari eta Jon Mariezkurrenari irabaztea. Eibarko (Gipuzkoa) Astelena pilotalekuan jokatuko da bigarren jardunaldiko azkeneko norgehiagoka. Hau da, Lasori eta Imazi enpresakideek galtzea komeni zaie. Bestela, astebete itxaron beharko dute azken urratsa egiten saiatzeko. Hala ere, esku-eskura lukete. Handia gertatu beharko litzateke finala ez jokatzeko. Historiak ere halaxe dio: behin bakarrik ez da bikote bat sailkatu finalerako, ligaxkako aurreneko bi neurketak irabazi eta gero. Aimar Olaizolari eta Imazi gertatu zitzaien, 2018an.

Gainera, Laso eta Imaz konfiantzaz gainezka iritsiko dira azken partida horretara: unerik aproposenean suspertu dira. Lehen jardunaldian, ligaxkan eta kanporaketan baino askoz hobeto aritu ziren. Gaur, berriz, beste koska bat egin dute gora: bikain aritu dira. Laso nabarmendu da: aspaldiko partidarik onena jokatu du, eta zutik jarri du hainbat tantotan Labrit: hamahiru egin ditu, eta bost huts egin. Hark egin du distira gehien, baina Imazek oso ondo lagundu dio. Meritu handia du horrek, parean Zabaleta zegoela kontuan hartuta.

Elordi, nerbioak jota

Batzuen gozamena, besteen ezina. Gaur galduta, Elordi eta Zabaleta azkeneraino borrokatu beharko dira finalerako sailkatzeko. Ikusgarri ibili dira gaur arte, aurkari guztiak hankapean ibilita: batez beste hamalau tanto besterik ez zizkieten egin partidako. Baina, gaur, aurreneko aldiz, ezinean aritu dira. Elordirena izan da ezinik handiena. Aurrelaria ametsetako estreinakoa egiten ari zen binakako nagusian, baina gaur, ametsa amesgaizto bilakatu zaio. Urduritasunak jota aritu da hasi eta buka, eta ez da inongo unetan haren maila emateko gai izan. Argigarriak dira haren datuak: hiru tanto bakarrik egin ditu, eta zazpi huts egin.

Apur bat hobeto aritu izan balitz, ziurrenik irabazi egingo zuten hark eta Zabaletak, atzelaria berriro ikusgarri aritu baita. Sei tanto egin ditu, eta bi huts egin. Zenbaki bikainak dira atzelari batentzat, baina alferrikakoak gaur; laguntza falta izan zaio.

Hari esker eutsi diote Aspekoek lehiari, hasiera-hasieratik izan baiu Baikokoen aldeko joera: 5-1. Lasok bi tanto egin ditu, eta Elordik hiru pilota galdu. Baina Zabaleta egurrean hasi, eta partida berdindu egin da.

Laso berehala ohartu da tantoa luzatzeak kalte egiten ziela: Zabaletaren joa nagusitzen zen. Erritmoa bizitu behar zuen, eta jokoa nahastu. Pentsatu eta egin; ondo egin. Gainera, Elordik suspertu ezinda zegoen. Horrela, alderik handiena lortu dute: 15-10.

Baina Elordiren susperraldi txiki batek eta Zabaletaren pilotakadek aldea murriztu dute: 15-14. Lasok beste astindu bat eman dio partidari (19-15), baina ez da erabakigarria izan, gorriak hutsak egiten hasi baitira. Lasok kanpora bidalitako bipareta bati esker lortu dute urdinek 19. tantoa. Baina berehala atera du arantza buruz buruko txapeldunak: lehenbizi, tanto ikusgarria lortu du ezker gantxoz; eta, ondoren, sakez, biparetaz. Elordiren huts batekin amaitu da lehia. Azken bi tantoek ezin hobeto islatu dute Labriten gertatutakoa: batzuen konfiantza, eta besteen ezina.

Laso eta eta Imaz, eta Elordi eta Zabaleta bihar gertatzen denari begira egongo dira. Asko dute jokoan Altuna III.a eta Tolosak eta Peña II.a eta Mariezkurrena II.ak, bi bikoteek galdu baitzuten lehen jardunaldian. Baikokoak aukerarik gabe geratuko dira galtzen badute, eta Aspekoak, ia kanpoan.


Summary: Gogotik lan eginda irabazi dio Realak Elxi. Lehen zatian ez dute ate aurrean asmatu txuri-urdinek, baina bai bigarrengoan. Kubo eta Barrenetxea izan dira golegileak. Laugarren postuari eusten diote.

Garaipena behar zuen Realak, eta lortu du. Imanol Algualcilen taldea ez da une gozoa bizitzen ari, eta gaur ezin zuen hutsik egin: azken sailkatua jaso du etxean, Elx, bai ala bai irabazi beharreko partidan. Eta egin du, Take Kubok eta Ander Barrenetxeak bigarren zatian sartutako golei esker.

Donostian aste osoa zeramaten «partida tranpa» zela esanez. Elxek hamahiru puntu bakarrik ditu sailkapenean (26 ditu Almeriak, 19.ak), eta jada ez du ia ezer jokoan. Presioa, beraz, etxekoentzat zen gaurkoan, are gehiago sailakpen nagusian aurkari zuzena den Betisek irabazi egin duela jakinda. Horren jakitun, ez du hamaikakoan aldaketa handirik egin Alguacilek, eta onenak zelairatu ditu. Berrikuntza nagusiak Aihen Muñoz eta Asier Illarramendi izan dira.

Baloiaren jabetza, espero zen moduan, Realak izan du. Lan egin behar izan duen lehen atezaina, ordea, Remiro izan da, area kanpotik Gumbauk egin duen jaurtiketa arriskutsu batean. Dena den, Realak izan ditu lehen zatiko aukera argienak; besteak beste, Kubok Silvarekin jositako bi jokalditan. Dena alde zuela, Kubok kanpora bota ditu biak. Kanariarrak ere zutoinera bidali du baloi bat, eta Sorlothek ez du asmatu aldaratzean.

Silvaren eta Kuboren arteko konexio horrek geroxeago eman ditu fruituak, bigarren zatiaren hasieran: kanariarrak pase bikaina egin dio japoniarrari, eta hark ederki gurutzatu du Badiaren aurrean. Bigarren zatiko hirugarren minutua zen, eta Realak zailena egina zuen.

Hortik aurrera, Elx saiatu da erasora egiten, baina asko asmatu gabe. Barrenetxeak itxi du partida 90. minutuan. Norgehiagokako jokalaririk onena Silva izan da, eta merezi zuen moduko txalo zaparradarekin aitortu dio hori Anoetak.

Sailkapen nagusian 48 puntu ditu Realak, eta laugarren postuari eusten dio. 51 ditu Atletico Madrilek, eta 45 Betisek.

Reala: Remiro; Gorosabel, Zubeldia, Le Normand, Aihen; Zubimendi, Illarra (Barrenetxea, 83'), Brais Mendez, Silva (Gebara, 78'); Kubo (Cho, 78') eta Sorloth (Oiartzabal, 63').

Elx: Badia; Morente, Palacios (Lautaro Blanco, 75'), Verdu (Bigas, 60'), Diego Gonzalez, Clerc (Carmona, 75'); Mascarell, Gumbau, Fidel (Josan, 82'); Nteka (Ponce, 60') eta Boye.


Osasunak kolpea hartu du Sadarren

Summary: Osasunak kolpea hartu du Sadarren. Aurkari zuzena da Vila-Real, eta Chukwuezeren eta Moralesen bi goli esker nagusitu da. Gorritxoek bi hilabete daramatzate Sadarren irabazi gabe.

Olatuaren osteko zulotik atera ezinik dabil Osasuna. Gorritxoek Europan sartzeko lehian dabilen aurkari zuzen bat jaso dute gaur Sadarren, Vila-Real, eta egurra jaso dute: 0-3 nagusitu da Herrialde Katalanetako taldea. Osasunak bi hilabete daramatza ligan etxean irabazi gabe; azkenekoa urtarrilaren 14an izan zen, Mallorcaren aurka.

Gaur ez diote gaizki ekin partidari. Lehen minutuetan hobeak izan dira, baina azkar iritsi da lehen kolpea: Chukwuezek 14. minutuan sartu du Vila-Realen lehen gola, Pedrazaren pase bat baliatuta. Hiru minutu geroago sartu du bigarrena, baina baliogabetu egin diote. Osasunak ez du erreakzionatu. Ezinean ibili da Jagoba Arrasateren taldea atsedenaldira arte.

Aldageletatik beste jarrera batekin atera da. Bigarren zatia hasi eta berehala, epaileak ez du adierazi Osasunaren aldeko penalti bat (Yeremik baloia eskuarekin ukitu du area barruan), eta baloi bat zutoinera ere bidali dute. Esnatu da Sadar, baina ez da iritsi gola, eta neurketa azken minutuetan zela iritsi da Moralesen unea: azken hamar minutuetan bi gol sartu ditu Vila-Realen aurrelariak.

Sailkapen nagusian bederatzigarren da Osasuna, 34 punturekin. Orain 41 ditu Vila-Realek, seigarren sailkatuak.

Osasuna: Aitor; Nacho Vidal (Brasanac, 45'), Aridane, David Garcia, Manu Sanchez; Torro (Ibañez, 78'), Moncayola, Moi; Barja (Kike Garcia, 78'), Ez Abde (Ruben Garcia, 78') eta Chimy Avila (Budimir, 64').

Vila-Real: Reina; Foyth, Albiol (Mandi, 45'), Pau Torres, Pedraza (Mojica, 45'); Parejo, Trigueros, Terrats (Lo Celso, 68'); Chukwueze (Femenia, 85'), Yeremi Pino eta Gerard Moreno (Morales, 35').


Summary: Altunak eta Tolosak egin dituzte etxeko lanak. Binakako txapelketako finalean dira Laso eta Imaz, eta datorren igandean erabakiko dira beste finalistak: Altuna-Tolosa edo Elordi-Zabaleta. Kanpoan geratu dira Peña eta Mariezkurrena.

Neurketarik onena jokatu gabe, txapelketan jarraitzeko behar zuten garaipena eskuratu dute Eibarren (Gipuzkoa) Jokin Altunak eta Xabi Tolosak. Eurak izan dira bikote sendoena gaur. 22-15 irabazi dute Peña II.aren eta Mariezkurrena II.aren aurka, eta datorren astean nor baino nor ariko dira Elordi-Zabaletaren kontra; irabazten duenak jokatuko du Nafarroa Arenako finala Laso-Imazen aurka.

Boladaka jokatu dute Peñak eta Mariezkurrenak. Une eta jokaldi bikainak izan dituzte, baina hamabost galdutako egin dituzte denera. Horrela, ezinezkoa da lehiatzea. Gaizki hasi dute partida: 7-7 berdindu dute, baina hortik aurrera, lehengo lepotik burua.

Mariezkurrenaren kolpea baliatuta, partida atzean jokatzen saiatu dira urdinak, baina ondo eutsi dio gaur Tolosak. Baita fisikoki ere. Altunak ez du partidarik onena jokatu, baina nahikoa izan du aurkariak baino huts gutxiago egitearekin. Horixe aitortu du Tolosak ere partida amaitutakoan: gakoa seguru jokatzea izan dela, ahalik eta huts gutxien egitea.

Asteburuko emaitzei esker, argitu dira Binakako Txapelketako kontu gehienak. Finala jokatuko dute Lasok eta Imazek, kanpoan geratu dira Peña eta Mariezkurrena, eta datorren igandean Bilbon irabazten duena sailkatuko da finalera: Elordi-Zabaleta edo Altuna-Tolosa.

Ikusi gehiago: Labritetik joaten da Nafarroa Arenara