Summary: 'Modelo 77' filmarekin hasiko da Donostiako Zinemaldia. Alberto Rodriguezen pelikula irailaren 16an emango dute, lehiaketatik kanpo

Alberto Rodriguez zinemagile espainiarren Modelo 77 filmak lehiaketaz kanpo inauguratuko du Donostiako 70. Zinemaldia. Espainiako trantsizio politikoaren garaian girotutako thriller bat da, eta Miguel Herran eta Javier Gutierrez ditu protagonista, besteak beste. Film horrekin, bosgarrenez hartuko du parte zuzendariak Sail Ofizialean; irailaren 16an Kursaal auditoriumean egingo den inaugurazio galaren ondoren emango dute filma

Benetako gertakarietan oinarrituta dago filma, eta adiskidetasun, elkartasun eta askatasun istorio bat kontatzen du. Bartzelonako Modelo espetxean hasten da ekintza. Bertan, Manuel (Miguel Herran) izeneko kontulari gazte bat, funtsak desbideratzeagatik, epaiketa baten zain dago, eta 6-8 urteko zigor bati aurre egin behar dio, zigorra neurriz kanpokoa bada ere egin duen deliturako. Haren ziegakide Pinorekin batera (Javier Gutierrez), bat egingo du berrogei urteko diktadura pairatu ondoren eskuratutako demokraziaren hasieran euren eskubideen eta amnistiaren alde borrokatzen ari diren preso arruntez osatutako talde batekin.

Alberto Rodriguezek (Sevilla, Espainia, 1971) El factor Pilgrim filmarekin egin zuen debuta (2000). Santi Amodeorekin batera zuzendu zuen film hori, eta lehendabizikoz izan zen Donostiako Zinemaldian. Aipamen berezia lortu zuen Zuzendari Berriak sailean. El traje filmarekin (2002), sail berean parte hartu zuen berriro, orduan bakarka; geroago, Sail Ofizialean egin zuen debuta 7 vírgenes filmarekin (2005), eta, horri esker, Juan Jose Ballestak aktorerik onenaren Zilarrezko Maskorra irabazi zuen.

Zuzendaria Donostiako lehiaketa ofizialera itzuli zen La isla mínima-rekin, zeinak gizonezko aktore onenaren Zilarrezko Maskorra eman baitzion Javier Gutierrezi eta argazki onenaren epaimahaiaren saria, halaber, Alex Catalani. Horren ondoren, berriro lehiatu zen Zinemaldian, El hombre de las mil caras filmarekin (2016). Eduard Fernandezek Zilarrezko Maskorra eskuratu zuen film horri esker. La peste telesaila ere (2017) aurkeztu zuen Sail Ofizialean, lehiaketaz kanpo.


Summary: EGK-k Donostian eta Zarautzen gertatutako eraso matxistak salatu ditu. Adierazi dutenez, erasoak ez dira izan kasu bakanak, eta kolektibo osoaren kontrakoak dira

Euskadiko Gazte Kontseiluaren (EGK) erranetan, 2022an hamazazpi emakume gaztek erasoren bat jasan dute. Joan den ostiralean, emakume batek bere mutil lagun ohiaren erasoa jasan zuen Donostian (Gipuzkoa). Mutilak sexu harremanak izatera behartu nahi izan zuen emakumea, eta hark uko egitean, mutilak ukabilkada bat eman zion. Gizona genero indarkeriagatik atxilotu zuten martxoan, eta urruntze agindu bat ezarri zioten.

Zarautzen (Gipuzkoa), berriz, emakume batek sexu erasoa jasan zuela salatu zuten aurreko asteburuan. Zarauzko Udalak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak babesa eskaini diote eraso egin ziotenari.

Eraso horiek bakanak ez direla adierazita, EGK-k zenbait eskaera egin ditu: besteak beste, erasoen aurrean justizia egitea, delituak salatzeko baliabideak denen eskura jartzea, legediak kontuan hartzea bikotekideen artean gertatzen ez diren erasoak eta sexu berekoen arteko indarkeria, heziketa ziurtatzeko baliabide ekonomikoak ematea, datuak eguneratzea, behatokiak hobetzea, erasoen aurrean ikuspegi intersekzionala izatea, eta estereotipoen aurrean jarrera kritikoa izatea.

Erasoen kontrako mobilizazioak

Zarautzen (Gipuzkoa) gertatutako erasoaren harira, atzo eguerdian elkarretaratzea egin zuten udaleko eta aldundiko ordezkariek. Arratsaldean, berriz, agerraldia egon zen, herriko mugimendu feministak deituta.

Indarkeria matxista eguneroko harremanetan dagoela adierazi zuten bertan. Hortaz, zenbait aldarrikapen egin zituzten: espazio publikoa segurua izan dadin, herriko tabernak emakumeentzako espazio seguruak izatea; heziketa egokiagoa izateko baliabide gehiago jartzea; autodefentsa feminista lantzea; eta gizonekin lan egitea.


Summary: Mercedesek lan hitzarmenaren negoziazioa eten du. Zuzendaritzak sindikatuei esan die grebak dirauen bitartean ez duela negoziatuko. Grebak lantegia gelditu du beste egun batez.

Gasteizko Mercedes-Benz lantegiko lan gatazka hasierara itzuli da. Enpresak eta sindikatuek asteartean berrekin zieten elkarrizketei, eta asteazkenean zuten bigarren bilera. Jarrerak hurbiltzen hasi zirela ematen zuenean, ordea, zuzendaritzak sindikatuei adierazi die grebak dirauen bitartean elkarrizketak etengo dituela. Lantegian bertan, bilera hasi bezain pronto eman die erabakiaren berri, Igor Gebara langile batzordeko presidenteak (ELA) azaldu duenez. Kritiko azaldu da Gebara zuzendaritzarekin, eta erabakia gaitzetsi du. «Berriro ere Emilio Titos jaunak hartu du negoziazioaren gidaritza, ez jarrerak hurbiltzeko eta langileek diotena entzuteko, baizik eta negoziazioa blokeatzeko, esanez grebarekin ez duela negoziatuko, nahiz eta duela egun batzuk hala egin zuen».

Ez da zuzendaritzak negoziazioak eteten dituen lehen aldia. Ekaineko lanuzte jendetsuak hasi zituztenean ere hala egin zuen. Aste honetan berrekin diete. Zuzendaritzak proposamen bat helarazi zien langileen ordezkariei asteartean. Soldatak aurten %5 igotzea eta lan malgutasunari arau batzuk jartzea eskaini zien, besteak beste. UGTk, CCOOk, Ekintzak eta PIMek «aurrerapausoak» ikusi zituzten zuzendaritzaren jarreran, nahiz eta aitortu zuten proposamena hobetu zitekeela. ELAren, LABen eta ESK-ren iritziz, ordea, ez da nahikoa, eta ez ditu aintzat hartzen beren eskariak.

Langile batzordea zatituta egoteak ez zuen eragotzi grebak erantzun zabala izatea atzo. ELAk, LABek eta ESK-k deitu zuten grebara, eta langile gehienak ez ziren lanera joan. Atzo eta gaur ere ekoizpena geratzera deitua zuten sindikatu abertzaleek, eta hala izan da: deitzaileen arabera, langileen %95 ez dira lanera joan asteazkenean, eta lan hitzarmenaren gatazka hasi zenetik bosgarrenez ez dute furgonetarik egin Gasteizko lantegian.

Manifestazio jendetsua

Langileek protesta egin dute lantegiaren aurrean; milaka lagun elkartu dira fabrika inguratzeko manifestazioan, ordezkariak bilera egiten ari ziren bitartean. Erabakiaren berri izan dutenean, ordea, ELAk, LABek eta ESK-k zuzendaritzaren jarrera kritikatu dute. «Mehatxutzat» jo du erabakia Mikel Diaz de Alda LABeko ordezkariak, presioa langileengan jarri nahi duelako enpresak. Eta iragarri du gaurko grebari eutsiko diotela. Hain zuzen ere, ELAk, LABek eta ESK-k asteartean iragarri zuten datorren asteazkenean, ostegunean eta ostiralean ere grebara deituko zutela negoziazioan urratsik egon ezean.

Hiru sindikatuek langileekin batera egin nahi dute bidea, eta hasieratik ari dira batzar orokorra egin nahian. Deitzeko nahikoa babes ez dutela-eta, batzar irekiak egin dituzte kalean azken egunotan. Atzo ere egin dute, hurrengo pausoak «guztien artean» zehazteko. «Ez dugu erabakirik hartu nahi beroaldian», esan du Gebarak. Lantegiko sarreran piketeak egingo dituzte hurrengo egunetan ere, baita manifestazio eta elkarretaratzeak ere.

CCOOren eta UGTren eskaintza

CCOOk alde guztien gogoeta eskatu du, «estrategiarik onena bilatu» eta negoziazioan aurrera egiteko. Roberto Pastor ordezkariak Europa Press berri agentziari adierazi dionez, zuzendaritzaren jarrera ez da «ona» izan; «nahastu» egin da, haren iritziz, «mahaian aurrera egin eta akordio bat lor daitekeela» erakusteko aukera zuelako.

Arratsaldearen amaieran, CCOOk, UGTk, Ekintzak eta PIMek eskaintza bat helarazi diote zuzendaritzari: seigarren gau batez lan egiteko proposamena kenduz gero, lanera itzultzeko eskatuko diete langileei.


Summary: Euskotreneko bonuak %50eraino merkatuko ditu Eusko Jaurlaritzak. Irailaren 1etik abenduaren 31ra izango da deskontua, eta garraio publiko osora hedatu nahi dute

Eusko Jaurlaritzak %50erainoko deskontua ezarriko du Euskotreneko bonuetan. Espainiako Gobernuak ezarritako garraio publikoaren %30eko deskontuari beste %20koa gehituko dio Jaurlaritzak, bi milioi euro ezarrita horretarako. Atzo goizean iragarri zuen neurria Iñaki Arriola Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio sailburuak. Halaber, Eusko Jaurlaritzaz gain, foru aldundien eta udalen mende dauden garraio zerbitzuek ere joera hori hartzeko bideak aztertu zituzten atzo, Euskadiko Garraio Agintaritzaren (EGA) osoko bilkuran. Arriolak iragarri zuenez, irailaren 1etik abenduaren 31ra jarriko dira hobariak indarrean.

Espainiako Gobernuak ekainaren 25ean iragarri zuen garraio publikorako hobariak emango zituela, krisi ekonomikoari aurre egiteko beste hainbat neurriren artean. Estatuarenak diren garraio publikoko enpresetan, Renfen, esaterako, %50ekoa izango da deskontua, eta autonomia erkidego, diputazio eta udalen esku dauden enpresen zerbitzuari %30eko deskontua aplikatu dio Madrilek, %50eraino iristeko aukera gainontzeko administrazioei utziz. Guztira 221 milioi euroko aurrekontua bideratu du Pedro Sanchezen gobernuak hobaria aurrera ateratzeko.

Mugi, Barik edo BAT-en moduko txartela duten erabiltzaileei aplikatuko zaie hobaria, baita abonu bidezko txartelei ere. Joan edo etorriko txartel arruntei ez zaie aplikatuko. Bestalde, enpresa publikoek kudeatutako zerbitzuek bakarrik izango dute deskontua. Deskontua % 20 handitzeak hamalau milioi euro inguruko kostua izango du Jaurlaritza, diputazio eta udalentzat.

EAEko Garraioaren Agintaritzan onartu dute neurria. Jaurlaritza, aldundiak eta Euskal Udalerrien Elkartea (Eudel) elkartzen dira foru horretan. Arriola sailburuak adierazi du guztiz konprometituta daudela herritarrei «ahalik eta hobari gehien» lortzeko, eta foru aldundietako eta udaletako ordezkariak ere horretarako «borondate politikoa» dutela nabarmendu du.

«Herritar guztientzat onuragarria izango den neurri ekologiko eta soziala da hau, eta bereziki klase ertain eta langileriarentzat. Garraio publikoa indartzeko eta sustatzeko helburua ere badu, baita ibilgailu pribatuaren erabilera eta karbono dioxido isuria jaistekoa ere», adierazi du Arriolak.

Neurri horiek kontu publikoetan izango duten eraginaren kalkuluak egiteko eskatu die Arriolak Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ogasun erakundeei. Hiru herrialdeetan jarduten duten garraio zerbitzu batzuek egin duten ikerketa baten arabera, hamalau milioi euroko kostua izango du neurriak gutxi gorabehera, legeak uzten duen gehiengo deskontura iristen bada. Eusko Jaurlaritzako Garraio sailburuaz gain, hiru foru aldundietako garraio diputatuak, Bilboko eta Gasteizko mugikortasun zinegotziak eta Leioako (Bizkaia) alkatea ere egon ziren bilkuran, eta neurri horrek eskumenetan eta diruaren banaketan izan dezakeen eraginaren inguruan jardun dute.

12 urtez azpikoak doan ez

Gorka Urtaran Gasteizko alkate eta Eudeleko lehendakariak proposatu zuen 12 urtetik beherakoek garraio publikoa doan izatea, eta horri buruz ere aritu ziren atzo bilkuran. Arriolak adierazi zuen atzoko bilkuran beste gai batzuk izan zituztela esku artean, eta ez ziotela horri heldu, baina gehitu zuen etorkizunean Urtaranen proposamena eztabaidatzeko aukera egongo dela.


Summary: Gizon bat atxilotu dute sanferminetan sexu erasoa leporatuta. Iruñeko Udaltzaingoan jarritako salaketa baten ondorioz atxilotu dute, emakume bati ukituak egin dizkiolakoan. Beste bi eraso ere salatu dituzte sanferminetarako informazio gunean.

Udaltzaingoak gizon bat atxilotu du Iruñean ukituak egitea egotzita. Poliziak azaldu duenez, salaketa bat jaso dute, eta horren ondorioz egin dute atxiloketa. Ez da izan sanferminetako lehen egunetan gertatutako sexu eraso bakarra: indarkeria matxistari aurre hartzeko jarritako informazio gunean ere salatu dituzte beste bi kasu, horiek ere ukituak egiteagatik.

Bestalde, udalak jakinarazi du 3.825 lagun pasatu zirela asteartean eta asteazkenean Gazteluko plazan jarritako informazio gunetik. Astearte arratsaldean jarri zuten martxan prebentzio postu hori, informazio eta arreta zerbitzuak erraztu eta zentralizatzeko helburuz.

Ikusi gehiago: EGK-k Donostian eta Zarautzen gertatutako eraso matxistak salatu ditu


Summary: Ezkurdiak irabazi du San Fermin torneoko lau eta erdiko finala. Arbizuarrak lehendabizikoz jantzi du txapela, Lasori 22-15 irabazita, Labriten. Sakez eta horma-bikoz bikain aritu da.

Sufrituta, baina Joseba Ezkurdiak merezita jantzi du San Fermin torneoko lau eta erdiko lehendabiziko txapela, Unai Lasori 22-15 nagusitu ostean; bor-borka egon da Iruñeko Labrit. Gisa horretara, Arbizuko pilotariak mendeku hartu dio Bizkarreta-Gerendiaingoari, Buruz Buruko finala galdu eta hilabete pasatxora. Ezkurdiak lau eta erdiko diziplinan eroso sentitzen dela berretsi du gaurko lehian ere, heldutasuna eta abiadura makulu izan dituela.

Hasiera-hasieratik dema oso gogorra izan dute bi pilotariek, eta pilotalekuko berotasunak are gehiago zaildu du partida. Lehen zatian oso berdinduta joan da finala. Batek jo eta besteak erantzun. Dena dela, launako berdinketaren ostean, Ezkurdiak beste erritmo bat ezarri dio neurketari, eta eroso aritu da kantxan, txokoan nahiz zabalean, markagailuan aldea zabaltzeraino: 8-4.

Arbizuarrak abiadura handiz ibili du pilota, Lasoren hanketara behin baino gehiagotan bidalita. Baikoko pilotaria, berriz, ezinean aritu da, behartuegi. Hain zuzen, sakez asmatzen ez zuenean, aukerak sortzeko arazoak izan ditu, eta horiei bikain atera die zukua Ezkurdiak. Modu horretara egin du hanka markagailuan, 12-6.

Etenaldi luzearen ostean, Laso suspertu egin da, eta lo harrapatu du Ezkurdia. Bizkarreta-Gerendiaingoak sakez min handia egin dio, eta errematean ere ikusgarri aritu da. Bost kintze segidan egin ditu, eta bete-betean sartu da partidan. Horrek hauspotu egin du nafarra. Bai hauspotu ere; zehazki, defentsa sendo bat egin ostean, aukera izan duenean ezker boleaz dotore bukatu du tantoa: 12-12.

Laso, aldageletara

Ezkurdiaren sua, baina, ez da guztiz itzali, eta une horretan hasi da Aspeko pilotariaren erauntsia. Bi tanto jarraian egin eta gero, ordea, Lasok eten egin behar izan du dema; ezker izterrean ziztada bat nozitu du, eta aldageletara joan da. Minutu batzuen ostean itzuli da kantxara, txalo artean. Halere, oinaze txiki hori lasta izan da Lasorentzat amaiera arte, etsi-etsian aritu baita.

Ezkurdia, berriz, bere lana zintzo eta serio egiten aritu da. Sakez eraginkor jokatu du, eta Laso alde batetik bestera mugitu du, sehaska baten antzera. Une batez Bizkarreta-Gerendiaingoa hiru tantora gerturatu bazaio ere (18-15), Arbizukoak ez du burua galdu, eta, biak sufritzen ibili diren arren, Ezkurdiak berak atera dio etekina sufrimendu horri. Laso salduta utzi du, eta garaipenak ez dio ihes egin.

Ezkurdia hirugarrenez aritu da San Fermin torneoko lau eta erdiko finalean, eta hirugarrenean erdietsi du txapela janztea. Partidaren ostean, nekatuta baina pozik mintzatu da: «Sufrituz gozatu dut. Bero handia izan dugu, eta huts asko egin ditugu. Torneo hau irabazi nahi nuen, eta lortu dut».


Castillo, botererik gabeko gobernua

Summary: Castillo, botererik gabeko gobernua. Duela ia urtebete, Castillok bere gain hartu zuen Peruko presidentetza, eta, hamar hilabeteotan, lau aldiz aldatu ditu gobernukideak, eta 50 ministro baino gehiago izendatu. Krisialdia izugarria den honetan, ikusi egin beharko da agintariak legealdirako iparrik aurkitzen duen.

Duela ia urtebete, Pedro Castillok bere gain hartu zuen Peruko presidentetza; boz orokorretan gertatu zen, ezustean, ia inork ez baitzuen sumatu ere egin halakorik. Perun izugarrizkoa da instituzioen krisia, eta Castillo klase politikoko outsider bat izateak berebiziko garrantzia izan zuen ziztuan gora egin eta presidente kargua lortzeko bidean. Testuinguru horretan, non 30 urteotan presidente izaniko ia guztiak atxilotze agindupean edo prozesu judizialen baten pean baitzeuden, landa eremuko irakasle eta buruzagi sindikal horrek —sortzez, Cajamarca eskualdekoa— bere irudia landu zuen, lurraldean barrena ibiliz, eta hantxe bilatu eta aurkitu zituen babesle nagusiak. Garaipena ozta-ozta eta bigarren itzulian lortu bazuen ere, beste bat zen gehien-gehienen zalantza: ea aurre egin ahalko zien gobernatu beharraren erronkei eta klase politikoaren mespretxuari, jakinik eskuinak eta enpresetako eliteek kontra ekin ziotela hasiera-hasieratik, eta kontuan izanik ez zuela inolako eskarmenturik kudeaketan, ezta gobernu programa oso argirik ere esku artean. Oraindik ez da argitu zalantza hori, baina, orain, eskuinak Kongresuan sutsuki eraso dio —hura kargutik kentzeko bi saialdi izan dira—, eta, horrez gainera, zenbait sektore sozial ere protestan dabiltza, ez baitirudite oso gogobeterik gobernuaren lehen urte honetako emaitzekin.

Pedro Castillo presidentearen aurkako manifestazio bat, Liman, aurtengo apirilean. Aldair Mejia, EFE

2018ko martxotik 2021eko uztailera —orduan iritsi ziren boterera Castillo eta haren gobernu taldea—, Peruk lau presidente izan zituen, eta batek ere ez zuen amaitu agintaldia. Paula Tavara politologoak nabarmendu duenez, «2020az geroztik, Vizcarra kargutik kendu ondoren, Perun arma politiko gisa normalizatu da botere txandaketa». Joan den martxoaren amaiera aldean, gobernuan zortzi hilabete eskas zeramatzalarik, Castillok bigarrengoz aurre egin behar izan zion «ezgaitasun moralarengatik kargutik kentzeko mozio bati» Kongresuan, ganbera horretan eskuineko oposizioa baitzen nagusi. Epaiketa politikoan ez zuten lortu kargutik kentzea onartzeko behar adina boto (87); aldeko 55 boto izan ziren, kontrako 54, eta 19k abstentziora jo zuten. Kongresua, gaingiroki, antzeko hiru bloke handitan zatituta dago: bata, ezkerrera lerratuago dagoena eta Castilloren babeslea dena; beste bat, eskuin erradikala, hari gerra egiten diona; eta bestea, zentro-eskuineko eta zentroko indarrena, gobernua kritikatuagatik ere hein handi batean presidentea kargutik kentzearekin bat ez datorrena. Gobernuan jardun duen hamar hilabeteetan, Castillok lau aldiz aldatu ditu gobernukideak, eta 50 ministro baino gehiago izendatu. Joan den maiatzean egin zituen azkeneko aldaketek ez zituzten konforme utzi ez ofizialismoa eta ez oposizioa; biek ala biek, aurka egin ez bazioten ere, kritika ugari egin zizkioten. Peru Librea alderdi ofizialistako buru Vladimir Cerronek eraso egin zion, eta Energia Ministerioaren «eskuindartze ezin handiagoa» nabarmendu. Oposiziotik, Jorge Montoya parlamentari eskuin muturrekoak, beti gogotik jarduten baitu Castillo kargutik kentzeko edozein saialditan, zera seinalatu zuen: «Ministro batzuk ordezkatu izana aldaketaren zantzu bat dela pentsatzea, azken batean, gobernu hau ez dela komunista sinestea bezain inozoa da». Halere, azken aldaketak ikusirik, ez Peru Librea alderdiak eta ez kolektibo horretatik atera berri diren eserlekudunek ez zioten utzi presidentea babesteari, eta, hortaz, oraintxe, matematikoki ez da posible 87 boto lortzea, hots, hura kargutik kentzeko behar adina boto lortzea.

«Nire ustez, jokabide horren helburua zera izan da, politikan irautea, eta, ondorioz, edonorekin egiten dituzte itunak», azaldu du Tavarak. «Diskurtsoaren mailako konfrontazioa da, ez besterik; borroka argi bat dago: zein jabetuko den botereaz. Denak ere beren alderdien interesak, edota zenbait sektorerenak, defendatzeari emanak daude, herritarren interesak defendatzen ibili ordez. Asko, denak ez esateagatik, seinalatuta daude, ustelkeria kasuak direla eta». Kontrako kanpaina Analista batzuek diotenez, oposizioko alderdi nagusiek gobernuari beste zentsura mozio bat aurkeztuz gero, arriskuan jarriko lituzkete Kongresuan dituzten aulkiak —hala ezarria baitu konstituzioak—, eta ez daude prest arrisku hori beren gain hartzeko. Beraz, eskuineko kongresistek higatze eta ahultze kanpainan aurrera jarraitzeko asmoa dute, berandu baino lehen eraistearren Dina Boularte —Inklusio Sozialerako ministro eta Peruko presidenteordea—; hartara, ondorengotza lerroa hautsiko lukete —baldin eta Castillo kargutik kentzen badute—, eta hurbilagoko norbait bideratu ondorengoa izateko. Gastu Publikoa Kontrolatzeko Erakundeak Boularte akusatua du klub pribatu bateko presidente izateaz —ministerioen buruei debekatua zaion jarduera—, eta, hortaz, debekatu ahalko liokete kargu publiko batean jardutea. Apirilaren hasieran, protesta sail bat izan zen Huancayon, Junin departamentuko hiriburuan —Peru Librearen sorlekua—, eta, haien ondoren, beste batzuk ere izan ziren herrialdeko beste zenbait eskualdetan, horietako batzuetan arpilatzeak eta indarkeria ere baliatzeraino. Garraiolariek greba bati ekin zioten, eta orduan hasi zen guztia; bideak trabatu zituzten, eta denboran bat egin zuten Junin Eskualdeko Nekazaritzako eta Abeltzaintzako Ekoizleak Babesteko Fronteak antolaturiko mobilizazioekin. Eskatzen zuten, besteak beste, jaits zitzatela erregaien, ongarrien eta nekazaritza baliabideen prezioak. Azkenean, hiri sektore batzuk ere atxiki ziren, kontsigna arrazistak erabilita. Gobernuak gaizki eta berandu erantzun zuen, eta, informazio zerbitzuetakoen zenbait txostenen arabera Liman arpilatzeak gertatzear zeudenez, etxeratze agindua eman zuten; hori, ordea, ez zen inoren gustukoa izan, eta kritika ugari piztu zen, ezker-eskuin. Castillok barkamena eskatu zien herritarrei, eta gogora ekarri zuen bere kontra protestan ari zen herriaren parte dela bera ere. «Protestak ere, noizean behingoa izaki, ez du argi uzten norantz egin nahi den aurrera; oso noizean behin piztutako matxinadak dira, eta ez dagozkio klase politikoari. Herritarrek eskatzen dute denek alde egin dezatela, baina hori ez dago adierazia ez kalean eta ez herritarren mugimendu baten bitartez ere». Krisialdia izugarria den honetan, kontsolagarri bakarra zera da, inkesten arabera Castilloren irudia Kongresuarena baino hobea dela. Orain, ikusi egin beharko da ea aurkitzen duen iparrik, baita bestelako nortasun bat ere, aurrerantzean gobernatzen segitzeko. 2017ko urrian, Cristina Fernandez de Kirchner Argentinako presidente ohiak esaldi ezin adierazgarriago batean laburbildu zuen nolako zailtasunak dituzten agintari latinoamerikar ugarik presidentetzara iristean: «Astakeria da pentsatzea gauza bera dela gobernuan egotea eta boterea izatea. Presidente batek boterearen %25 edukiko luke».

Anahi Durand. Soziologoa

Anahi Durand soziologoa da, Pedro Castilloren gobernuan Emakumearen Ministerioko buru izandakoa, eta Peru Berria ezkerreko alderdiko presidente ohia; azken kargu horretan, Veronika Mendoza ordezkatu zuen, presidentetzarako hautagai izandakoa. Egun, estatu kolpearen aurkako koordinakundeko kide da. Haren arabera, Peruko Kongresuak «agenda propio arrunt argia du» Castillo presidente kargutik kentzeari dagokionez. Zer deritzozu Pedro Castilloren gobernuaren kudeaketari? Gobernu hagitz prekarioa izan da: krisi instituzional betean hartu zuen agintea denbora gutxian lau presidente izan ondotik, hain justu Kongresua konstituzioan ageri ez diren prerrogatibak ezartzen ari zelarik eta Peruko Parlamentua arrunt zatitua zegoelarik. Ia urtebete iragan da agintea hartu zutenetik, eta giroa zinez tirabiratsua da, eta polarizatua dago. Nor ordezkatzen du Castillok? Baztertutako sektoreak ordezkatzen ditu, inork, ezta ezkerrak berak ere, aintzat hartu ez zituen horiek. Parlamentua gogorra da erakunde gisa, eta presidentea, sindikalista izaki, kuotak ematen ahalegindu da bera babesteko prest egon zitezkeen alderdiei. Baina zailtasun anitz izan ditu gobernua osatu eta bide bat ezartzeko. Lehenbiziko kabinetea, hain zuzen, kanpainan parte hartu genuen indarren isla izan zen, baina zazpi hilabeteren buruan aldatu zen; orduan, Kongresuko indar jakin batzuetara hurbiltzeko asmoz hautatu ziren ministroak, baina indar horiek ez zuten espero bezala erantzun. Kongresu honek agenda propio arrunt argia du presidentea kargutik kentzeaz. Zergatik alde egin zenuen gobernutik? Kabinete osoa aldatu zen; presidenteak erabaki zuen hori, noiz-eta Peru Berria barne krisian zegoelarik, gainera. Peru Berria alderdiko presidentetza hartu nuen nik orduan, egoera nolabait bideratzeko. Baina ia ez nuen babesik alderdi barnean: bereziki agerikoa zen hori batzorde politikoan, hura zinez kritikoa baitzen gobernua babestearen inguruan. Ez nator bat jarrera horrekin, eskuinak alde guzietatik estutua baitu gobernu hau hasiera-hasieratik. Zer-nolakoa da emakumeen eta disidenteen egoera? Ataka zinez estuan gaude; izan ere, pandemiak izugarri gogor jo gintuen, eta emakumeek hartu zuten beren gain horrek dakarren guzia, gosea zabaldu egin baitzen. Peru hirugarrena da pandemiak gehien eragin dien herrialdeen artean. Nire kargualdian, emakumeen elkarteekin lanean hasi ginen autonomia ekonomikoko sistema bat sortzeko, eta orain arriskuan jarri dute Kongresuan inpunitate osoz jarduten duten kontserbadoreek. Kongresuan ezarritako diktadura bat dugu hemen. Bada berririk konstituzioaren erreformari dagokionez? Konstituzioaren auzia ez aitzinera ez gibelera dago. Kongresuak berean dirau, eta 1993ko Konstituzioa defendatzen du, baina lege horrek zilegitasun handia galdu du; hainbertzeraino, ezen biztanleen %16k bakarrik erraten baitute ez dutela nahi inongo aldaketarik egitea. Fujimorista bat da Konstituzioaren Batzordeko burua, eta nahi duen gisara aldatzen ari da testua: 53 artikulu aldatu gogo ditu. Hau da, baliteke Kongresuak konstituzioaren %25 aldatzea jendeari galdetu gabe. Zenbaitek diote Castillok jada ezin dituela erabili eskuinaren kolpeak bere hutsegiteak justifikatzeko; halaber, batzuek leporatu diote gobernu programa aski argia ez izatea eta gobernua behin eta berriz aldatzea… Kasu, gobernua ez baitu presidenteak bakarrik aldatzen: Kongresuak ere kentzen ditu ministroak kargutik, zentsura mozioen bitartez. Egungo Kongresuak hiru Lan ministro bota ditu, lan erreformak bulkatzeagatik, eta Hezkuntza ministro bat ere bai. Interpelazioa eta zentsura konstituzioan bilduak daude, baina, lehenago, bakan erabiltzen ziren, egoera berezietan, eta, orain, aldiz, behin eta berriz. Horrekin guziarekin, ezegonkortasuna sortu, eta betiko helburua bete nahi dute: presidentea kargutik kendu eta, hala, goberna dezan eragotzi.


Toryak 'brexit' osteko garaian

Summary: Toryak 'brexit' osteko garaian.

Hilabeteak ziren Boris Johnson politikoki kondenatuta zegoela. Zehazki, Erresuma Batuko hedabideek argitara atera zutenetik zenbait festa antolatu zituztela Downing Streeteko 10.ean, pandemiako neurririk murriztaileenak indarrean zeudela. Baina politika politika da, eta hilabete zail horietako higadurak bere gain hartu behar zituen norbaitek: Alderdi Kontserbadoreak erabaki zuen hori lehen ministroak egin behar zuela, eta, beraz, agintean pixka bat gehiago iraungo zuela.

Hori adostuta, toryek aitzakia sendo bat behar zuten asteotan hura kargutik botatzeko, eta, egiari zor, Johnsonek lana nabarmen erraztu die alderdikideei. Polemikak ugaritu egin dira azken hilabeteotan, baina, azkenean, kontserbadoreek iragan ekainaren 23an bi hautesbarrutitako bozetan galdu izanak eragin du agintari toryaren lasterketa politikoa hondoratzea.

Jada jarduneko lehen ministroa denaren agintaldia, bi urte eta erdi ingurukoa, kontserbadoreek 2019ko bozetan erabili zuten leloarekin laburbildu daiteke: Get brexit done (buka dezagun brexit-a). Finean, Johnson Erresuma Batuaren irteera gauzatzeko gobernuburua izan baita; beste askorik ez. Eta hori ere ez du ongi egin, Ipar Irlandarako Protokoloaren inguruan hamaika eztabaida sortu baititu —interes pertsonalengatik eta politikoengatik—, Londresen eta Bruselaren artean dena adostuta zegoen arren.

Orain, toryek, besteak beste, erabaki beharko dute zer egin auzi horrekin; printzipioz, gaurko dimisioak berekin ekarri baitu brexit-aren garaiaren amaiera —bidean, David Cameronek eta Theresa Mayk ere utzi behar izan dute lehen ministro kargua—, eta, beraz, atal hori behin betiko bukatzea.

Egungo elementuak eta izaera kontuan harturik, kontserbadoreak ez dira erabat eroso egongo egoera horretan, eta 2016ko erreferendumetik hona behin eta berriz egin dutena egin beharko dute: beren burua eraldatu. Badute esperientzia horretan, eta horregatik dira Europako alderdirik arrakastatsuenetako bat.

Datorren buruzagiak argi definitu beharko du zer-nolako ideologia eta ikuspegia izango dituzten kontserbadoreek, batez ere Erresuma Batuak —beste herrialdeek bezala— garai zailei egin beharko baitie aurre, batez ere aurtengo udazkenean eta neguan.

Toryen barne eztabaidez harago, egunotako gertakariek agerian utzi dute Erresuma Batua etenik gabeko krisi politikoetan dagoela murgilduta Europako Batasunetik ateratzeko prozesua abiatu zuenetik, eta horiek ez direla amaituko behin Johnson joanda.

Kontserbadoreen hurrengo buruzagiak egoera oso ezegonkorrean hartuko baitu lehen ministroaren kargua: Erresuma Batuko inflazioa %11ra iristear da, egunerokoa garestitzen ari da, eta hilabeteak dira Alderdi Laborista toryen aurretik dagoela inkestetan. Europan, gainera, gerra bat dago, luze iraun dezakeena.

Eta Johnsonen aroak erakutsi duenez, Komunen Ganberan gehiengo osoa izateak ez du zertan egonkortasuna bermatu.


Antxoa «sobran», baina berdela nahiago

Summary: Antxoa «sobran», baina berdela nahiago. Azterketen arabera, osasuntsu dago antxoa, baina ontzidien arteko lehia handiagatik berdela lehenesten ari dira Gipuzkoako eta Bizkaiko arrantzaleak

Gipuzkoako eta Bizkaiko arrantzaleentzat «ona» izan da aurtengo antxoa harrapaketa kanpaina. Iazkoa, pandemiak baldintzatuta ere, aurreikusi baino hobea izan zen, eta antzera aritu dira aurten. Gutxiago arrantzatu dute (6.528 tona guztira, -%19,5), baina iaz baino garestiago saldu dute (batez beste 1,58 eurotan kiloa, +%1,9). Tamaina handiagokoa izan da aurtengo antxoa, garestiagoa, eta euskal kostaldetik gertuago harrapatu dute: Gipuzkoako eta Bizkaiko portuetan egindako deskargak hamar puntu igo dira urte batetik bestera (arrantzatutakoaren %43).

Datu horiekin, pentsa daiteke litekeena dela errentagarritasuna handiagoa izatea, baina, ohi bezala, zuhur mintzatu dira sektoreko arduradunak. Bidaia motzagoak eginda gasolio gutxiago kontsumitu dute, baina erregaien prezioen igoerak asko baldintza ditzake urte amaierako emaitzak, eta baliteke horrek orain arteko irakurketa baikorra desitxuratzea. Emeterio Urresti Gipuzkoako kofradietako ordezkariak azaldu duenez, iazkoa halako bi ordaintzen ari dira gasolio litroa (80 zentimotik gora), baina gaineratu du oraindik «goizegi» dela horren eraginak neurtzeko, eta interpretazio zehatzagoa egingo dutela hasi berri den hegaluzearen kanpaina amaitzean.

Historikoki antxoarena izan da, hegaluzearenarekin batera, Gipuzkoako eta Bizkaiko baxurako ontzien kanpaina nagusietako bat. Baina pisua galtzen ari dira bata eta bestea; antxoaren kasuan, berdelaren mesedetan. Lonjetan berdela antxoa baino garestiago saltzen ari dira euskal arrantzaleak (1,45 euroan kiloa), eta horren aldeko apustua egiten ari dira (8.000 berdel tona inguru arrantzatu dituzte aurten).

Hainbat faktore daude atzean. Eta horietako bat ez da antxoaren falta. Badago, eta asko gainera: azken 25 urteetan ez da hainbeste egon Bizkaiko itsasoan. Hala berresten dute azterketa zientifikoek. Hiru erakundek neurketa bana egiten dute urtean, eta horietako baten emaitzak eman dituzte ostegun honetan: Aztiren Bioman kanpainarena. Datua argigarria da: kalkulatu dute Bizkaiko itsasoan 230.000 tonako stocka dagoela, espeziearen iraunkortasuna bermatzen duen gutxienekoaren (21.000 tona) oso gainetik, Bittor Oroz Eusko Jaurlaritzako Arrantzako sailburuordeak gogorarazi duenez.

Rogelio Pozo Aztiko zuzendari nagusiaren arabera, gaur egungo biomasak espeziearen iraunkortasuna bermatzen du, eta jarduera ekonomikoa ere bai. Arazorik ez harrapatzen jarraitzeko. Egun, iraganeko kontua da arazo horrengatik euskal arrantzaleek antxoaren kanpaina eten behar izan zutenekoa: 2005etik 2009ra gertatu zen. Aurreko urteetan antxoa ia desagertu arte aritu ziren arrantzan Kantauri itsasoko ontzidiak.

«Autogestioaren» alde

Neurketa zientifikoak funtsezkoak dira, biomasa kontuan hartuta zehazten baititu Europako Batzordeak arrantza gune eta espezie bakoitzeko arrantza kuotak, estatuka. Antxoari dagokionez, euskal arrantzaleak aritzen diren eremurako 31.000 tonakoa ezarri zuen aurten, Galiziako, Asturiasko eta Kantabriakoekin partekatzeko. Jaurlaritzak uste du oso antzekoa izango dela datorren urteko kuota.

Gipuzkoako eta Bizkaiko kofradientzat egokia da kopuru hori, Iberiar penintsulako iparraldeko ontzidia guztientzat nahikoa dela uste baitute. Antxoa «sobran» badago eta kuotarekin ados badaude, zein da arazoa? Zergatik ari dira berdela lehenesten antxoaren kaltetan? Kofradien aspaldiko aldarrikapen bat dago atzean: kuoten banaketa. «Antxoa debaluatzen ari dira kuoten kudeaketa desegoki batengatik», azpimarratu du Miren Garmendiak, Gipuzkoako kofradietako idazkariak.

Garmendiak gogora ekarri duenez, Espainiako Gobernuak antxoaren kuota ez du lurraldeka banatzen, beste espezie batzuekin egiten duen bezala —berdelarekin, adibidez—. «Lurraldeka eta barkuka banatu beharko lirateke kuota guztiak. Horrela, kanpaina hobeto kudeatu ahalko genuke: erregaien eta salmenta prezioen arabera noiz irten-eta erabaki ahalko genuke. Errentagarriagoa izango litzateke gure jarduera, eta ez genuke arriskuan jarriko espeziearen iraunkortasuna».

«Autogestio» hitza aipatu du Garmendiak. Hegaluzearekin «arazo bera» dute Gipuzkoako eta Bizkaiko arrantzaleek. Egun, bi espezie horien arrantzan «lehia handia» dagoela azpimarratu du Garmendiak, eta egungo kuoten sistemak sektorearen gutxiengo bati (%30i, haren iritzian) baino ez diola mesede egiten, Kantabriako eta Galiziako kontserba fabriketarako lan egiten duten armadore handiei.


Summary: Oihuak eta bultzakadak Curia kalean, San Fermin eguneko prozesioan. Enrique Maia alkateak eta beste hainbat udal ordezkarik hartu dute parte San Fermin eguneko prozesioan, eta tentsio uneak izan dira Curia kalean, katedralera bidean.

San Fermin eguneko prozesioan ohikoak izaten ziren udal ordezkarien aurkako protestak, eta pandemiaren etenaren ondoren ere halaxe izan da. Ohi bezala, Enrique Maia alkateak eta gainerako udal ordezkariek parte hartu dute prozesioan, eta, ibilbidearen amaiera aldera, tentsioak gora egin du Curia kalean. Elizaren aurkako mezuak erakutsi dituzte hainbatek.

Udaltzainek inguratuta egin dute bidea udal ordezkariek, eta une batean bultzakadak ere izan dira. Protestan ari zen jendearen aurka jo dute poliziek. Udaltzaingoak jakinarazi duenez, polizia bat behintzat zauritu dute; odola zeriola geratu da sudurrean hartutako kolpe batekin.

Udaleko bozeramaile batzordeak adierazpen bat ere atera du, esanez prozesioan parte hartu duten agintariek «ezker abertzalearen aldetik kutsu faxista duen eraso bat» jasan dutela eta «Udaltzaingoaren jardunari eta Espainiako beste herrietatik etorritako agenteei esker soilik» eragotzi ahal izan dutela «Navarra Sumako eta PSNko zinegotzien aurkako lintxamendu bat». Bi alderdi horietako ordezkariek onartu dute adierazpena. Geroa Bai aurka agertu da, eta abstenitu egin da EH Bildu; bere aldetik, ohar batean jakinarazi du «deitoratu» egiten dituela Curiako istiluak: «Erasoak ezin dira inola ere justifikatu».

Prozesioa pasatu denean eta ondoren, UPNren aurkako oihuak ere entzun dira Curia kalean:

2019an hartu zuen kargua Enrique Maia alkateak, eta urte hartako sanferminetan ere izan ziren antzeko istiluak.


Summary: Salgai jarri dute Frankfurteko euroaren eskultura ezaguna. Mantentzeko garestiegia dela eta, enkantean jarriko dute datorren urrian

Salgai jarri dute euroaren eskultura urdina, Europako ikur bereizgarrienetakoa. Denboran zehar bandalismo ugari jasan izan dituen arren, 2012ko finantza krisian bereziki, azken bi urteetan pairatutako indarkeriek erabaki hau hartzera bultzatu dute Verein Frankfurter Kultur Komitee batzordea. Bandalismo horiek igo egin dituzte eskulturaren mantenu kostuak, eta batzordeko Manfred Pohl zuzendariak gaur jakinarazi du ezingo duela ordaintzen jarraitu.

Eskultura Frankfurteko (Alemania) Willy-Brandt plazan dago, eta Ottmar Hörl artista alemaniarrak eraiki zuen 2001. urtean. 14 metro luze da, eta 50 tona pisatzen du. Euroarekin lotutako edozein albistetan agertu ohi izan da horren argazkia, eta dagoeneko Alemaniako eta Europako ikur garrantzitsuenetarikoa bilakatu da.

Gaur egun, LED argiak erabiltzen dituzte eskultura argiztatzeko, eta, horrek gastuak asko jaitsarazi dituen arren, Pohlek adierazi du eskulturaren mantenua jasangaitza bihurtu dela eta urriaren erdialdera enkantean jarriko dutela.


Summary: 203,6 milioiko isuna jarri die CNMCk sei eraikuntza enpresari. 25 urtetan eskaintza publikoetako lehia manipulatzeagatik zigortu ditu batzordeak. Etorkizuneko kontratu publikoetan parte hartzeko betoa jarri nahi die enpresei.

CNMC Merkatuen eta Lehiaren Espainiako Batzordeak 203,6 milioi euroko isuna jarri die sei eraikuntza enpresari, 25 urtetan eskaintza publikoetako lehia manipulatzea egotzita. Egun arte jarritako isunik handiena du batzordeak. Hain zuzen, zigortutako enpresak Acciona, Dragados, FCC, Ferrovial, OHLA eta Sacyr dira.

Batzordeak jakinarazi duenez, 1992-2017 artean astean behin elkartzen ziren enpresok. Bilkura horietan, argitaratu berri ziren eskaintza publikoez eztabaidatzen zuten, baita erabaki ere zeinetara aurkeztuko ziren elkarrekin. Besteak beste, ospitaleen, aireportuen, portuen eta errepideen eraikuntzetan izan dute eragina manipulazioek.

Batzordeak eskatu du zigortu dituen enpresei aurrerantzeko kontratu publikoetan parte hartzeko betoa jartzeko, arau hauste larriak egin dituztela argudiatuz. Horretarako, baina, epaia irmoa izan behar da. Bien bitartean, enpresa batzuk Espainiako Auzitegi Nazionalean helegitea jarriko dutela adierazi dute.

200 milioi eurotik gorako isuna sei enpresen artean banatuko dute: Acciona (29,4 milioi), Dragados (57,1 milioi), FCC (40,4 milioi), Ferrovial (38,5 milioi), OHLA (21,5 milioi), eta Sacyr (16,7 milioi).


Etapa eta maillot horia, Pogacarrentzat

Summary: Etapa eta maillot horia, Pogacarrentzat. Azken metroetan erasoa joz irabazi du Frantziako Tourreko seigarren etapa. Woud van Aertek denbora galdu du ihesean egon eta gero, eta Tadej Pogacar da lider berria

Tadej Pogacarrek (UAE) irabazi du Frantziako Tourreko seigarren etapa. Eguneko azken muinoan Primoz Roglicek (Jumbo-Visma) jo du aurreneko erasoa, baina erritmo aldaketa bizi batekin erantzun du Pogacarrek. Azken bi Tourretako garailea bera gailendu da helmugan, hogei bat lagunekin batera esprintean iritsi eta gero. Woud van Aert (Jumbo-Visma) eguneko ihesaldian izan da, baina tropelak harrapatu ostean denbora asko galdu du. Hortaz, Pogacar da lider berria, eta kolpea jo du mahai gainean.

Aurtengo Frantziako Tourreko etapa luzeena zuten aurrean txirrindulariek: 220 kilometro, Bianchetik abiatu eta Longwyra iritsi arte. 2017an Peter Saganek irabazi zuen amaiera bera izan zuen etapan, eta gaur ere bera zen faboritoetako bat. Kalitatezko borroka izan da ihesaldian sartzeko, eta garai bateko txirrindularitza gogorarazi dute ziklistek. Van Aert hainbatetan saiatu da, baina Pogacarrek ia denetan erantzun dio, bere gurpilera iritsiz. Hala ere, halako batean lortu du ihesaldian sartzea. Harekin batera aritu dira ihesean Jakob Fuglsang beteranoa (Israel) eta Quinn Simmons (Trek), tropeleko gazteena. Lau minuturen aldea ere izan du hirukoteak, baina Alpecin, UAE eta Education First taldeetako morroiek gogotik egin dute lan alde hori murrizteko.

Esprinterrak eta klasikoetan ondo moldatzen direnak ziren faborito nagusiak, baina amaierako ibilbide gorabeheratsuan mugimenduak espero ziren. Azken hamabost kilometroetan hiru muino igo behar izan dituzte txirrindulariek, eta horietako lehenengoan utzi du ezerezean tropelak ihesaldia. Ordurako, Van Aert bakarrik ari zen aurrean. Hogei kilometro egin ditu bakar-bakarrik, baina, amore eman ez duen arren, tropela ondo antolatu da.

Azken-aurreko muinoan (800 metro %12,3an) Alexis Vuillermozek (Total Energies) eraso egin du eta bakarrik iritsi da tontorrera. Pogacar bera ere mugitu da, baina taldea murriztea lortu duen arren, ez ditu faboritoak gurpiletik atera. Vuillermozek jarraitu du bakarrik aldapan behera, eta, saiatu bada ere, taldetxoak irentsi du azken muinoan gora hasi direnean (1,6 km. %5,8).

Azken muinoan UAEk jarri du erritmoa Rafal Majka eta Brandon McNultyrekin, taldeko liderrari bidea errazteko asmoz. Bi horiek lehertu direnean, Roglicek jo du urrunetik, etapa garaipenaren bila, baina Pogacarrek abiadura bizian erantzun dio. Herrikidearen gurpilera iritsitakoan aurrera jarraitu du, eta hark irabazi du etapa. Garaipenaz gain, maillot horia ere jantzi du esloveniar gazteak, eta bera da lider berria. Neilson Powless (Education) lau segundora dago sailkapen nagusian, eta Jonas Vingegaard (Jumbo-Visma), 31ra.


Summary: Hasi da BBK Live jaialdia Kobetamendin, «inoiz baino biziago». Igandera arte ehun talde baino gehiago arituko dira guneko hamabi agertokietan. 105.000 zale inguru espero dituzte, 35.000 bat eguneko.

Gazzi musikariaren doinu elektronikoekin hasi da gaur BBK Live jaialdia, Bilboko Kobetamendin. Douleurdolor, Depresion Sonora eta Ginebras taldeak hasi dira ondoren musikazaleak animatzen. Arratsalde hasieratik joan da jendea biltduz San Mames estadioaren inguruan, Kobetamendira igotzeko autobusak hartzeko asmoz. Horietako askok kanpatzeko tresneria zuten, jaialdiko hiru egunak mendian pasatzeko.

Antolatzaileek azken egunotan agindu dutenez, «inoiz baino biziago» itzuliko da jaialdia, izurriak eragindako bi urteko etenaldiaren ostean. Horretarako, hamabi agertoki atondu dituzte, eta ehun artista baino gehiago gonbidatu dituzte jotzera.

Musika garaikidearen albait ertz gehien ukitzeko apustua berretsi du jaialdiak itzuleran, eta pop-rocketik harago egin, eta trapa, flamenkoa, musika urbanoa eta indar betean dauden beste eremu batzuk ere lehen lerrora ekartzea erabaki dute.

Europako musika jaialdien panoraman lekua irabazten segitzeko borondatea berretsi du horrela BBK Livek, eta grina horrekin erantzun du publikoak ere: 75 herrialde baino gehiagotan saldu dituzte sarrerak, eta 105.000 zale inguru espero dituzte —35.000 bat eguneko—.

The Killers, Pet Shop Boys, LCD Soundsystem, J Balvin, Placebo, Moderat eta Stromae daude aurten kartelburuan, baina entzule ugari bildu ohi dituzten beste hamaika musikari eta apurka sona hartuz doazen beste horrenbeste ere helduko dira: Chill Mafia, Bulego, Nacho Vegas, Alizzz, Nathy Peluso eta Rigoberta Bandini, kasurako.

Sorrerako urtetik, batik bat nazioarteko izen handiak ikusteko aukera eskaini du BBK Livek, baina Euskal Herriko musikariei milaka lagunen aurrean jotzeko parada ere eman die, eta Ezpalak, Verde Prato, Chill Mafia, Nogen eta Bulego izango dira aurten hala jardungo duten euskal taldeetako batzuk.

Rocka zein reggaetona

Gaur James Murphyk gidatzen duen LCD Soundsystem talde beteranoa izango da izarrik nabarmenetako bat. New Yorkeko taldeak hogei urte bete ditu aurten, hain justu, eta, urtemuga ospatzeko egiten ari den biraren barruan, Europan egingo duen geldialdi bakarra izango da Bilbokoa.

Letra larriz datoz, halaber, Placebo, Caribou eta Moderaten izenak. Never Let Me Go disko berria aurkezten ari da lehena, Brian Molko buru duena; elektronikaren eta pop psikodelikoaren nahasketa dantzagarria hedatuko du Dan Naithek (Caribou); eta, elektronikarekin segituta, Gernot Bronsertek, Sebastian Szaryk (Modeselektor) eta Sascha Ringek (Apparat) osatutako Moderat Berlingo hirukoak More D4ta diskoa aurkeztuko dute.

Zahara, Ginebras, Nacho Vegas, Depresion Sonora, Alizzz, Sinal Mail, Coach Party, Gazzi, Eris Drew, Mujeres, The Blessed Madonna, Phoebe Bridgers eta Helena Hauffen txanda ere ostegunean izango da.

Bihar, berriz, The Killersen eguna izango da askorentzat. Brandon Flowers buru duen taldea egona da aurretik ere Kobetamendin —2007an, 40.000 lagunen aurrean aritu ziren bertan—, eta pandemia aldian kaleratu dituzten bi diskoak aurkezten izango dira bueltan: Imploding The Mirage (2020) eta Pressure Machine (2021).

Agertoki nagusian ariko dira estatubatuarrak, eta alboko San Miguel gunean, berriz, Supergrass talde beteranoa; 1993an sortu zen taldea, Oxforden, The Beatles, Buzzcocks eta garai hartako beste talde britainiar batzuen eragin nabariarekin, eta, 2010ean ia hamarkada beteko etenaldia egin ostean, berriz itzuliak dira zuzenekoen zirkuitura.

Haien tekla eta gitarra melodia dantzagarriei erritmo kolonbiarrak emango die segida; Soy Yo eta To My Love hiten egile Bomba Estereok Deja (2021) diskoa aurkeztuko du: elektronika, cumbia eta reggae doinuak nahasian dakartza.

Gauerdia igarota, Stromae izango da beste izen handietako bat, eta musikari belgikarrak inguruan emango duen kontzertu bakarra izango da hori ere.

Kolonbiako musika fokupera itzuliko da larunbatean. «Reggaetonaren printzea» ere deitu izan dute J Balvin, eta aurtengo jaialdiaren apustu handietako bat izan da. Haren kantuek milioika entzunaldi lortu dituzte munduko hamaika herrialdetan, eta horiekin osatuko du Kobetamendiko saioa.

Azken egunean ariko dira aurtengo beste izen handi bi ere: Pet Shop Boys eta Nathy Peluso. Neil Tennant abeslariak eta Chris Lowe teklistak osatutako bikote britainiarrak popik elektronikoena ekarriko du, Heart, It's a Sin, West and Girls eta halako abestiak zuzeneko argitsu eta muntatze eszeniko ikusgarriekin lagunduz. Eta ez da gutxiago espero Pelusorengandik ere; hip-hopa, soula, rythm & bluesa, swinga, jazza, trapa eta beste fusionatzen ditu kantari argentinarrak, eta kolore biziz eta ezustekoz betetako zuzenekoak eskaini zale da.

Rigoberta Bandini, Four Tet, Billie Marten, Cariño, Lena Willikens, John Talabot, Nilufer Yanya, Peaches eta Romy ere larunbatean helduko dira.


Summary: Mariano Kamiori ezarritako espetxe zigorra hamar hilabetera jaitsi dute. Lau urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri zion Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak 2019an, Balentziaga museoan izandako irregulartasunen harira, eta helegitea aurkeztu zuen; epaileak partzialki onartu du helegite hori, eta zigorra murriztu dio.

Ibilbide luzea izan du Getariako Balentziaga museoan (Gipuzkoa) izandako irregulartasunen auziak. Fiskaltzak 2007an abiatu zuen ikerketa, eta hamabi urte geroago, 2019an, lau urte eta erdiko espetxe zigorra ezarri zion Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak Mariano Kamiori, Getariako alkate (EAJ), Balentziaga Fundazioko lehendakariorde eta Berroeta Aldamar elkarte publikoko kudeatzaile izandakoari. Epaileak erruduntzat jo zuen kudeaketa desleiala egiteaz eta merkataritza agiriak faltsutzeaz, eta bi urte eta erdiko eta bi urteko kartzela zigorrak ezarri zizkion horiengatik, hurrenez hurren —biak modu jarraituan egiteagatik—. Absolbitu egin zuen, ordea, diru publikoa bidegabe erabiltzeaz. Kartzela zigorra ez ezik, isun ekonomikoa ere ezarri zioten: Berroeta Aldamar elkarteari 426.093 euro eta Balentziaga Fundazioari beste 43.687 euro ordaintzera ere zigortu zuten orduan. Akusatuen artean ziren Rolando Paciel eta Julian Arguilagos arkitektoak ere; Paciel absolbitu egin zuten, eta Argilagos, berriz, ez zen epaiketara joan.

Epai hura «astakeria» gisa definitu zuen orduan Kamiok, eta helegitea jarriko ziola iragarri zuen. Bada, helegite hori da orain Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak partzialki onartu duena. Ebatzi duenez, kudeaketa desleialaren delituagatik ezarritako bi urte eta erdiko zigorra hamar hilabetekoa izango da azkenean. Auzia bidegabe luzatu zela eta, aringarria aplikatu zioten, eta atzerapen hori are larriagotzat jo izana da zigorra murrizteko arrazoi nagusietako bat, ebazpenaren arabera. Merkataritza agiriak faltsutzearen delituari dagokionean, berriz, errugabe jo dute Kamio orain, eta, beraz, bertan behera utzi dute horri lotuta jaso zuen bi urteko espetxe zigorra.

Duela hiru urteko epaiak ezarri zion isun ekonomikoa ere murriztu egin du oraingo ebazpenak: Berroeta Aldamar elkarteari 221.659 euro ordaindu beharko dizkio kalte ordain gisa, eta Balentziaga fundazioari, beste 20.075 euro.

Espainiako Auzitegi Gorenean ezohiko helegite bat aurkezteko aukera lukete oraindik akusazioek, oso baldintza zehatzetan, baina halakorik ezean, ebazpen honekin amaituko litzateke auzibidea.

Auzibide luzea

1999an sortu zuten Balentziaga fundazioa, Cristobal Balentziaga jostunaren jaioterrian museo bat eraikitzeko helburuarekin; sei milioi euroko inbertsio aurreikuspena zuen —30 milioi izan ziren azkenean—. Kamiok urte hartan bertan kontratatu zuen Argilagos. 2005ean, Berroeta Aldamar elkartea sortu zuten, fundazioari emandako diru publikoa kontrolatzeko. Eusko Jaurlaritza, Gipuzkoako Foru Aldundia eta Getariako Udala sartu ziren elkartean, eta Kamio izendatu zuten kudeatzaile. Berroeta Aldamarrek bere gain hartu zituen fundazioak ordura arte hitzartutako kontratu eta esleipenak, baita obren kudeaketa ere. Aralar alderdiko Getariako zinegotziek irregulartasunak salatu zituzten 2003rako, baina auzia ez zen 2007ra arte lehertu. Orduan hasitako auzibidearen ondorio izan zen 2019ko apirilean egindako epaiketa, eta, ondoren, ekainean, plazaratutako epaia.

Fiskaltzak eta akusazio partikularrak zortzi urteko espetxe-zigor eskaera eta 2.234.448 euroko kalte ordaina galdegin zituzten orduan Kamiorentzat. Argilagosen kontra —museoaren proiektua diseinatu zuen arkitektoa— lau urteko kartzela zigorra eta 2.077.189 euroko kalte ordaina eskatu zituzten, kudeaketa desleiala eta arlo profesionalean bidegabe sartzea leporatuta. Argilagos 2005ean Miamira (AEB) bizitzera joan zenean, Paciel kontratatu zuten proiektua gauzatzeko; hari ere arlo profesionalean bidegabe sartzea leporatu zioten akusazioek, eta 3.600 euroko isuna ordaintzeko eskatu; epaileak, ordea, absolbitu egin zuen.


Summary: Frantziako Gobernuak pentsioak eta gizarte sariak handituz egin dio aurre inflazioari. Erregaiaren prezioaren deskontua txikitu egingo da urritik aurrera, baina autoa lanera joateko erabiltzen dutenek beste sari bat eskatu ahal izango dute.

Frantziako Asanblean eta Senatuan bere aurkezpena egin eta biharamunean, lehen lege proiektua aurkeztu du Elisabeth Borneren gobernuak. Inflazio handiak erosteko ahalmenean eragindako higatzeari aurre egiteko neurri sorta bat da, baina baita energia segurtasuna bermatzeko testu bat ere, haren bitartez gobernuak eskubidea izango duelako gasa erretzen duten zentralak bere kontrolpean hartzeko, eta Saint Avoldeko ikatz zentrala berriro irekiko duelako.

20.000 milioi euroren kostua duela azaldu du Bruno Le Maire Finantza ministroak, eta ziurtatu du Europako Batasunean «erosahalmenari eusteko neurririk handienak» hartu dituela, nahiz eta Frantziak izan inflaziorik txikiena. Ezkerreko oposizioak eskatutakoaren aurka, ez ditu zergak ukitu nahi, eta ogasuna izaten ari den sarrera handiekin finantzatu nahi ditu neurriak.

Legegaia Frantziako Parlamentuak aztertuko du, eta litekeena da aldaketa handiak jasatea, gobernua sostengatzen duten alderdiek ez dutelako gehiengo osorik, eta ezkerreko eta eskuineko oposizioko taldeekin negoziatu beharko dituzte.

Honako hauek dira neurrietako batzuk:

-Argindarra eta gasa

2022an gehienez %4 handituko dira argindarraren tarifak, eta etxebizitzetako gasaren tarifek izoztuta jarraituko dute 2022 amaitu arte bederen.

-Erregaia

Apirilaz geroztik, Frantziako Gobernuak hemezortzi euroren deskontua egiten du erregai litroko. Kopuru hori emango du irailaren amaiera arte, baina progresiboki jaitsiko du gobernuak: hamabi zentimo izango dira urrian, sei azaroan, eta zero abenduan. Baina urriaren 1etik aurrera beste laguntza bat emango die lanera autoz joaten direnei. Ehun eta berrehun eurorainokoa izango da, errentaren arabera, eta 50 euro gehiago jasoko dituzte lanpostutik 30 kilometro baino urrunago bizi direnek. Ogasunaren orrian izena eman beharko dute laguntza nahi dutenek.

Badago erregaiari lotutako beste laguntza bat: enplegatzaile batzuek beren soldatapekoei garraio gastuetarako ematen dieten sariak ez du zergarik ordaintzen lehen 200 eurotan; aurrerantzean eta 2023 amaiera arte, 400 euroren sariak ez du zergarik pagatuko.

-Pentsioak eta sariak

Urtarrilaren 1ean %1 emendatu ziren oinarrizko pentsioak eta ezintasun pentsioak, eta uztailaren 1ean beste %4 handituko dira. Maila horretan igoko dira familiek jasotzen dituzten diru laguntzak eta gizarte laguntzak (RSA, AAH, , eta Aspa).

-Langile publikoen sariak

Administrazioetako 5,7 milioi langile publikoen sariak ere berriro handituko ditu Frantziako Gobernuak. Haien soldata kalkulatzeko baliatzen den indizea %3,5 emendatu da uztailaren 1ean.

Elikagaiak erosteko txekea

Diru sarrera apalak dituzten herritarrek elikagaiak erosteko ehun euroren txeke bat emango die Parisko gobernuak. Seme-alaba-bakoitzeko beste 50 euro eskuratuko dituzte. Bederatzi milioi familiatara iritsiko da laguntza. Legegaia udan onartuz gero, irailean jasoko dute.

Macron saria

Langileen erosteko ahalmena handitze aldera, 2019az geroztik enpresek mila eurorainoko sari berezi bat eman diezaiekete beren langileei (Macron saria), eta ez dute horiengatik ez zergarik ez gizarte kontribuziorik egin. Aurrerantzean, 3.000 eurorainokoa izango da kargarik gabeko saria. 2021ean, batez beste 506 euro izan zen Macron sarian parte hartu duten enpresek emandako saria.

Autonomoak

Langile independente edo autonomoek ordaintzen dituzten gizarte kotizazioak apaldu egingo dira. Alokairuak

Alokairuen emendatzea %3,5era mugatu nahi du Bornek, eta horrela utzi nahi du gutxienez urtebetez. Maila horretan handituko dira alojamendurako sariak ere.

Ikusentzunezkoen saria

Ipar Euskal Herriko eta Frantziako herritarrek urtean 138 euroko saria ordaindu behar dute gaur egun telebista eta irrati publikoak finantzatzeko. Sari hori ezabatu egingo dute udazkenean.


Summary: Azkarra eta polita izan da bigarren entzierroa. Hiru minutu eta hamar segundo iraun ditu Fuente Ymbro ganadutegiko zezenen entzierroak. Sei pertsona eraman dituzte ospitalera, kolpeak hartuta.

Azkarra izan da gaur Fuente Ymbro ganadutegiko zezenen entzierroa, sanferminetako bigarrena. Atzean geratu den zezen batek luzatu du zezen plazan, baina kosta egin zaiolako ukuiluetan sartzea; azkenean, hasi eta 3:10era bota dute entzierro amaierako etxafuegoa. Ostirala izaki, atzo baino jende gehiago nabaritu da Alde Zaharreko kaleetan, eta asko erori dira. Azkar, oso azkar atera baita zezen saldoa Santo Domingoko ukuiluetatik. Gero, ordea, sakabanatu egin dira zezenak, eta Estafetan korrikaldi politak egiteko aukerak izan dituzte. Beltzak izan dira, gainera, gaurko sei buruak, eta, idiengandik erabat bereizita, irudi oso politak ikusi dira.

Santo Domingo aldapa animaliak bat egin da egin dute gora. Atzo baino aurrerago kokatu dira zezenak, eta ozta-ozta eutsi ahal izan diote lekuari korrikalariek zezenen aurrean; modu bortitzean erori dira asko. Zezen batek ezkerrera begiratu du, baina keinua besterik ez da izan. Udaletxe plazara idien aurrean iritsi dira bost zezen. Batasun hori, baina, Mercadares eta Estafeta arteko bihurgunean hautsi da. Gaur ere irrist egin dute animaliek, eta azken zezena biratu egin da, gainera, erorikoan. Zorionez, altxatu eta, buelta erdia emanda, aurrerantz jarraitu du. Korrikaldia berriro hasi duenean arrisku handiko egoerak izan dira, zenbait korrikalari lurrean baitzeuden, baina zezenak ez die jaramonik egin.

Estafeta kalea bakarrik zeharkatu du zezen horrek. Aurretik, zezen saldoa zatitu egin da. Bi zezen joan dira aurretik, beste bi atzetik, eta bosgarrena, atzerago. Korrikalariek zezenen artean sartu ahal izan dute, adarren aurrean korrika eginez. Gaur ere eskuinerantz egin dute zezenek, eta zezen plazarako jaitsieran horietako bik itxituraren kontra pilatuta zeuden korrikalarien kontra egin dute talka. Ez dute inor adarkatzeko imintziorik egin, ordea, eta, traba gaindituta, zezen plazara sartu dira.

Zezen plazako biribilgunean batera sartu dira lehen bost zezenak. Ondoren sartu da seigarrena. Entzierro azkarra izan da, baina seigarren zezen horri kosta egin zaio ukuiluetara sartzea. Zezen plazan zegoen batek, gainera, atzetik ukitu du. Azkenean, baina, lortu dute ukuiluetara eramatea azken zezen hori ere. Hiru minutu eta hamar segundo iraun ditu entzierroak.


Shinzo Abe hil dute, tiroz

Summary: Shinzo Abe hil dute, tiroz. Kalean mitin bat ematen ari zela hil dute Japoniako lehen ministro ohi kontserbadorea, bi tiro eman ostean. Nazioartetik berehala heldu dira lehen gaitzespenak atentatuaren aurka. Tiroen ustezko egilea atxilotu egin dute. Ez zegoen «pozik» Aberekin.

Shinzo Abe Japoniako lehen ministro izandakoa hil dute gaur. Goi ganberarako etzi egitekoak diren hauteskundeetarako kanpainako ekitaldi batean hitz egiten ari zen, Nara hirian, kalean, tiro egin diotenean. Konorterik gabe eta bihotz biriketako geldialdian eraman dute ospitalera helikopteroz, eta ordu batzuk geroago hil da. 67 urte zituen 2012 eta 2020 artean gobernuburu izandakoak. Sare sozialetan zabaldutako bideoetan ikusi bezala, ustezko erasotzailea tiro egin eta berehala atxilotu dute. Zenbait hedabidek kaleratutako informazioaren arabera, Aberi eraso egin dionak 41 urte ditu, eta Japoniako armadako soldadu ohi bat da. Etxean egindako arma batekin egin dio tiro lehen ministro ohiari.

Erasoa gertatu eta gutxira, agerraldi publiko bat egin du Fumio Kishida Japoniako lehen ministroak, Abe bezala LPD Alderdi Liberal Demokratikokoak. Zendutakoaren laguna zen, eta azalpenak ematekoan ozta-ozta eutsi die malkoei. «Orain galdera da klima soziala aldatu ote den», nabarmendu du, baina erantsi tentuz hartu behar dela gertatutakoa. «Hauteskunde batzuen erdian gertatu da. Demokraziaren zutabea dira, eta hori ezin da onartu». Ziurtatu du, erasoa gorabehera, etzi bozak egingo dituztela.

Abe, hain zuzen, hauteskunde horietarako kanpainako ekitaldi batean parte hartzen ari zen Naran, Japoniako hiriburu zaharrean, Tokiotik bostehun bat kilometrora. Osasun arrazoiengatik, kargua utzi zuen 2020ko irailean, eta jada ez zuen kargurik bere alderdian. Dena dela, ordezkarien ganberako diputatua zen, eta, Japoniako hedabideek diotenez, jarraitzen zuen PLD indar kontserbadoreko lider nagusia izaten.

Mintzatzen hasi eta gutxira, Japonian 11:30 inguru zirenean —04:30 Euskal Herrian— egin dio tiro, atzealdetik. Abe lurrera erori da, bularrean odola zuela. Japoniako komunikabideek Polizia iturriak aipatuz kaleratu dutenez, atxilotutakoa ez zegoen «pozik» agintari ohiarekin, eta horregatik jo zuen hura hiltzera. Poliziaren esanetan, atxilotuak galdeketan aitortu zien «elkarte jakin bati» herra ziola.

Abek ekitaldia baino ordu batzuk lehenago erabaki zuen Naran hitz egingo zuela; beraz, ez dago argi hilketaren susmagarriak nola jakin zuen eta nola prestatu zuen erasoa. Hori bai, kriminalitate tasa oso apala du Japoniak, suzko armekin egindako erasoak bakanak dira, eta, horrenbestez, hauteskundeetako mitinak kalean egin ohi dituzte, segurtasun neurri gutxirekin. Kasu honetan, tren geltoki baten aurrean zen ekitaldia. Poliziak prentsa agerraldi bat egin du, eta kazetari batek ekitaldiaren segurtasunaz galdetu dio bozeramaile bati, ea zergatik zegoen tokia Aberen atzean oinez ibiltzeko edo haren atzean gelditzeko. Bozeramaileak erantzun dio erantzukizunez espekulatzen hasi aurretik gertatutakoa ikertuko dutela.

Agintean egindako zortzi urteetan arlo ekonomikoan egindako erreformengatik, eta atzerri politikan AEBekin eta EB Europako Batasunarekin harremanak hobetzeagatik nabarmendu zen Abe. Defentsarako jarritako gastua handitu zuen, eta Bigarren Mundu Gerra bukatu eta gero 1946an onartutako konstituzioa, kutsu bakezalekoa, aldatu zuen 2014an, Japoniako tropek beren mugetatik kanpo borrokatzeko bidea emateko.

Gaitzespen mezuak

Nazioartean berehala zabaldu dira atentatuaren aurkako ahotsak, Abe oraindik bizirik zela. G20ko herrialdeek Balin dute bilera egunotan, eta handik helarazi dute erasoaren aurkako euren gaitzespena. NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenberg ere esan du «erabat hunkitu» duela Aberen aurkako tiroketak: «Gure kide hurbila da Japonia, eta haren eta Fumio Kishida lehen ministroaren ondoan gaude».

Europako Batasuneko buruak ere mintzatu dira atentatuaz. Europar Kontseiluko presidente Charles Michelek adierazi du «hunkituta eta triste» utzi duela Aberen aurkako «eraso koldarrak», eta nabarmendu du Japoniako lehen ministro ohia «benetako laguna, eta ordena multilateralaren eta balio demokratikoen defendatzaile sutsua» dela.

Zhao Lijian Txinako Atzerri Ministerioaren bozeramaileak ere adierazi du «zirrara» eragin diola gertaerak. Aberen agintaldian areagotu egin zen Japoniaren eta Txinaren arteko tentsioa, Diaoyu uharteen inguruko liskarrengatik, besteak beste.


Summary: 17 urteko mutil bat hil da Sarriko putzu batean, itota. Hildakoa Urduñako adingabeen zentrokoa zen.

Ertzaintzak jakinarazi duenez, 17 urteko mutil bat hil zen atzo arratsaldean, Sarriko (Araba) putzu batean bainatzen ari zela. Ertzaintzaren esanetan, «itxura guztien arabera», itota hil zen. Gazteak putzura salto egin zuen, igeri egiteko, eta suhiltzaileek ia pultsurik gabe atera zuten handik.

Urduñako (Bizkaia) adingabeen zentroan bizi zen mutila. Bertako udalak haren heriotza deitoratu du, eta doluminak helarazi dizkie gaztearen senideei zein zentroko langileei eta adingabeei.


Summary: Auzitegi Nazionalak deklaratzera deitu ditu Arizkuren, Albisu eta Iparragirre, Blancoren hilketagatik. Iñaki Graciaren kasuan, delituak preskribatuta daudela ebatzi du.

Miguel Angel Blancoren hilketaren 25. urteurrenaren bueltan egiten ari diren ekitaldi eta adierazpenen erdian, Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile Manuel Garcia Castellonek ikertu gisa deklaratzera deitu ditu Josetxo Arizkuren, Mikel Albisu eta Marixol Iparragirre, Ermuko PPko zinegotziaren bahiketarekin eta hilketarekin loturaren bat izan dezaketelakoan. Epaileak «gertaeren arduraduntzat» jo du Iñaki Gracia ere, baina azaldu du haren kasuan delituak preskribatuta daudela.

Dignidad y Justicia elkarteak bederatzi euskal herritarren aurkako salaketa jarri zuen, haiei egotzita Blancoren hilketaren «egile intelektual» izatea, hura gertatu zenean ETAren buruzagitzaren parte zirelakoan. Garcia Castellon instrukzio epaileak tramitera onartu zuen salaketa, eta Guardia Zibilari eskatu zion aferaren inguruko txosten bat egiteko.

Txostenaren arabera, ikertuek «omisioz» parte hartu zuten ekintza hartan, erakundeko «organo exekutiboko» kide bezala hura geratzeko «benetako gaitasuna» izan arren, halakorik agindu ez zutelako. Epaileak urrunago ere jo du, eta adierazi ikertuek osatzen zuten batzorde exekutiboak «desegonkortze estrategia bat» jarri zuela martxan 1990eko hamarkadan; tartean, PPko eta PSOEko hautetsien ETAren jomugan jartzeko erabakia hartuta.

Epaileak uste du litekeena dela Blancoren bahiketa «planifikatutako» ekintza bat izatea, «agindu zehatz» batzuen ondorio. Modu berean, uste du ETAren zuzendaritzak hilketa eragozteko «gaitasuna» zuela, baina ez zutela ekintzarik egin «eurek emandako aginduak jarraituz Donostia komandoko kideek egindako bahiketa eta biktimaren heriotza gerarazteko».

Garcia Castellon izan zen duela 25 urte Blancoren hilketa ikertu zuen instrukzio epailea. Irantzu Gallastegi eta Xabier Garcia Gaztelu epaitu eta zigortu zituzten hilketagatik, egile material izatea egotzita. Gero, Arizkurenen aurkako auzi bat ere ireki zuten, hilketaren eragile izatea leporatuta. 2016an hark ustez ETAren Bizkaia komandoko kideei bidalitako bi gutun ditu oinarri akusazio hark.

Iparragirre, Albisu eta Arizkurenen aurkako prozesua Dignidad y Justicia elkarteak ETAren zuzendaritzako kide ohitzat jo dituen euskal herritarren aurkako salaketetako baten ondorio da. Gregorio Ordoñez legebiltzarkidearen eta Francisco Querol epailearen hilketetan, eta Barajas aireportuko atentatuan erakundeko buruzagitzak izandako rola ere ikertzen ari da auzitegia.


Summary: Mercedesek uko egin dio seigarren txandari, eta astearterako deitu du bilerara. Sindikatuek zuzendaritzari erantzun diote keinurik egin ezean protestekin jarraituko dutela. Ekoizpena eten du grebak gaur ere.

Keinu eske ziren sindikatuak Gasteizko Mercedesen, zuzendaritzak lan hitzarmenaren negoziazioak eten eta biharamunean. Eta seigarren egunez grebak ekoizpena geratu duen egunean iritsi da keinu hori: EFE albiste agentziak aurreratu duenez, zuzendaritza prest dago gaueko seigarren txandari uko egiteko. UGT, CCOO, Ekintza eta PIM sindikatuek egin zioten eskari hori, negoziazioak aurrera egitea bermatuko lukeen aukera delakoan, eta zuzendaritzak onartu egin du. Astearterako deitu du langile batzordea bilerara.

Gehiengo sindikalak uste du hori dela ekoizpena berriz martxan jartzeko «modu bakarra». Eta konpromisoa azaldu zuten langileei berriz lanera itzul zitezen eskatzeko. Izan ere, asteon enpresak adierazi du lantegia berriz martxan jartzeko «agindua» jaso zuela Alemaniatik.

Langile batzordeko presidenteak, Igor Gebarak (ELA), BERRIAri adierazi dio, ordea, ez dutela zuzendaritzaren proposamen aldaketaren ingurukorik jaso: «Guri ez digute ezer esan, ez zaigu ezer iritsi. Jaso dugun bakarra astearteko bilerarako deialdia izan da». Gebara pozik azaldu da erabakiarekin, baina ohartarazi du «letra txikia» irakurri beharko dutela balorazio bat egin eta hurrengo pausoak erabaki aurretik. Eta zera esan die gainerako sindikatuei: «Lorpena, izatekotan, langileena da, eta ez azken unean dominak jarri nahi dituzten sindikatuena».

Ekoizpena etenda ELA, LAB eta ESK sindikatuen eskarietako bat da gaueko seigarren txanda ez ezartzea,soldatak KPIaren arabera igotzearekin batera. Aldarri horiek hartuta egin dute greba gaur ere. Langile gehienek egin dute bat protestarekin: %95 inguruk egin du greba, deitzaileen arabera, eta ekoizpena eten dute seigarrenez protestak hasi zituztenetik.

Manifestazioa egin dute goizean Gasteizen. Lehendakaritzatik abiatu eta Eusko Legebiltzarrerainoko bidea egin dute. Jendetza batu da protestara, nahiz eta langile batzordeko gainerako sindikatuek greba ez babestea erabaki zuten. «Ez dugu ulertzen langile batzordeko gainerakoek zergatik ez duten hau ikusten. Uste dugu langile hauek enpresak dioena baino gehiago merezi duela, eta guk horren alde borroka egingo dugu, babesa dugun bitartean», esan du Gebarak.

Izan ere, atzoko bileraren ondotik, protestara batzeko deia egin zieten sindikatu abertzaleek gainerakoei. Gaur goizean langile batzordea biltzea ere eskatu zioten UGTri, CCOOri, Ekintzari eta PIMi, baina ez dute nahi izan. «Greba eguna izanda ez zuten egoki ikusten biltzea, eta agenda arazoak dituztela ere esan digute. Ulertezina da horrelako erantzuna ematea, gu greban egonda ere biltzeko prest gaudelako», gaitzetsi du Mikel Diaz de Alda LABeko ordezkariak.

Langileek argi adierazi diote enpresari ere elkarrizketarik gabe ez dela akordiorik egongo, eta mahaiaren bueltan esertzeko eskatu diote. «Dei diezagutela», eskatu du Gebarak. Eta gogorarazi die hitz egiteko prest daudela, nola asteburuan, hala datorren astean. «Guk deitu diegu, baina ez digute hartu. Deitzen badigute, guk erantzungo diegu, eta arazorik gabe elkartuko gara hitz egiteko».

Diaz de Aldak gogorarazi du lan hitzarmena negoziatzen hasi zirenetik enpresak lau aldiz eten dituela elkarrizketak. Eta kritiko azaldu da sindikatuei gauza bat esaten dielako bileran, eta oso bestelako mezua zabaltzen duelako hedabideetan. «Harrigarria da esatea ez dutela negoziazioa eten, atzo bileran bi aldiz esan zutenean grebak dirauen bitartean ez dutela negoziatuko».


Summary: Hitz berriak, Euskaltzaindiak hiztegira ekarriak. Euskaltzaindiaren Hiztegia eguneratu dute, eta azken sei hilabeteotan bildutako 431 forma berri jaso dituzte. Adarrak jarri, ardi beltz, buruloka, gezurzale eta kafe huts daude berrikuntzen artean.

Urtean bitan berritu ohi dute Euskaltzaindiaren Hiztegia, eta gaur jakinarazi dituzte azken sei hilabeteotan jasotako aldaketak. Denera, 431 forma berri gehitu dituzte, bai sarrera nagusietan, bai horien azpisarreretan. Bifido, bizarrontzi, deliberatu, espresu, gezurzale, mastektomia, superni eta superego, eta zurmailu daude sarrera berrien artean. Azpisarreren multzokoak dira berrikuntza gehienak: adarrak jarri, ardi beltz, bihotza arraildu, botere faktiko, buruloka, buru(a) gogorra izan, elkartasun(-)kutxa, Familia Santu, kafe huts, lerroartean, merke-zurrean ibili, plater zapal, plazebo(-)efektu...

Dokumentu honetan ikus daitezke berrikuntza guztiak.

Sarrera berriak egiteaz gain, zuzendu edo osatu ere egin dituzte beste asko. Forma berrien artean, hitz teknikoak dira asko; azido izenak, esaterako: artseniko, askorbiko, azetiko, azetilsaliziliko, bentzoiko, boriko, desoxirribonukleiko... Hitz berri arruntagoak ere sartu dituzte, definizioekin batera.

Horra definizio batzuk:

Ardi beltz: Talde batean desberdina delako nabarmentzen den pertsona, taldea lotsarazten duen pertsona.

Buruloka edo buru-loka: buruarina.

Superni: Freuden psikoanalisian, psikearen zatia, egoaren kontzientzia kritiko bezala aritzen den, haurtzaroan gurasoekin eta hezitzaileekin izandako harremanetan garatzen dena.

Pituita: Sudurreko barrunbeetako muki-mintza, usaimena datzana.

Zurmailu: Zurezko mailu handia, edo mazoa.

Esapideak

Azpisarrera berrietan badira esapide berezi batzuk ere. Badira galtzak bete lan eduki bezalakoak, baina baita ezezagunagoak ere:

Ahuntzak adarrak dituen aldera joatea, alderantziz edo kontrako aldera dabilenari esateko.

Arima hortzetan edukitzea edo hilzorian egotea.

Arrantzura larrera joatea edo ezinezko gauzetan saiatzea.

Beste oilar batek kukurruku jo, gauzak bestela egin edo gertatu izan balira, egoera desberdina, hobea izango litzatekeela adierazteko.


Biziago itzuli da

Summary: Biziago itzuli da. Milaka musikazale batu dira Kobetamendin BBK Live jaialdiaz gozatzeko. LCD Soundsystem, Moderat eta Caribouren doinu elektronikoek dantzan jarri dituzte guztiak.

Inoiz baino biziago itzuliko zela iragarri zuen Bilboko BBK Live jaialdiak, eta hala izan da. Bi urteko etenaldiaren ostean, Kobetamendi ostera musikazalez bete da. Pandemiaren larriena atzean utzita, musika jaialdi gosez zegoen jendea; dozenaka lagun zebilen autobuserako ilaretan uda honetako jaialdietan batuz joan diren eskumuturrekoak erakusten. Askorentzat urteroko ekitaldi nagusia zen Kobetamendikoa, eta, bi urtean elkar ikusi gabe egon ondoren, besarkada eta agurrez beteriko kontzertuak izan ziren arratsaldekoak. Zaharak eta Ginebras taldeek, adibidez, ez zuten egoerarik errazena eduki zaleen arreta erakartzeko, beraz. Placeboren kasuan, bolumena pixka bat igo izanak lagundu zuen, baina zaleei mugikorretara barik kontzertura adi egotea eskatu arren, deialdiak ez zuen arrakasta handiegirik eduki. Brian Molko buru duen taldea Never Let Me Go diskoaren aurkezpen biran murgildurik dago, eta kontzertuaren zati handi bat disko horretako abestiei eskaini arren, klasikoentzako tartea ere egon zen, noski. Too Many Friends hunkigarriak edo The Bitter End-ek alde izan zuten gaua iristearekin batera martxan jarri zuten argi joko ikusgarria. Batu zen jendetza ikusita, San Miguel agertokia txiki geratu zitzaien britainiarrei.

New Yorkeko LCD Soundsystem talde beteranoak hogei urte bete ditu aurten, eta bira horretan kokatu behar da Bilboko kontzertua; Europa osoan emango duen kontzertu bakarra izango zela iragarri zuten, eta ikusmina begi bistakoa zen. James Murphyk eta bereek dantza pista erraldoi bihurtu zuten Kobetamendiko agertoki nagusia. Karisma itzela du Murphyk, eta gustura aritu zen oholtzatik kantatzen eta zaleak animatzen. Musikariak ere, bikain. Erritmo sinple baina sotilekin hasitako abestiak ederki gorpuzten zituzten sintetizatzaile eta gitarra doinuekin. Gazte zein adineko, Daft Punk Is Playing at My House eta Tonite bezalako abestiekin dantzan jarri zituen guztiak. Taldeak post punkaren eragin nabarmena du; hortik, Joy Division britairiarrei eginiko keinua ere No Love Lost bertsioarekin. New York, I Love You But You're Bringing Me Down lasaiagoarekin arnasa hartu ostean, Dance Yrself Clean eta All My Friends klasikoekin goia jota amaitu dute emanaldia.

Zaleak dantza gogoz zirela iritsi zen Caribouren eta Moderaten txanda. Lehenaren proposamenaren oinarrian musika elektronikoa eta pop doinuak daude. Moderat berlindarrenak ere elektronika du oinarrian. Aurretik ere jaialdian aritutakoak dira biak; festa gosez zirenek, baina, gogotsu hartu zituzten bien emanaldiak.

Hamabost aldi bete ditu BBK Live jaialdiak, eta urteotan publikoaren gustuetara moldatzen saiatu dela erakutsi du. Horrela, hasieran rock, indie edota pop doinuak nagusi baziren ere, azken aldietan trapa, elektronika edota reggaetona lehen lerrora ekarri dituzte. Doinu intimistagoek ere eduki zuten bere espazioa.

Eskaintza intimista ere bai

Phoebe Bridgersen kontzertuak zeresana eman zuen sare sozialetan jaialdia hasi orduko; izan ere, LCD Soundsystemen ordutegian berean eta agertoki txikietako batean jotzekoak ziren; zaleen eskaerari erantzunda, baina, antolatzaileek arratsaldera eta agertoki handiago batera pasatu zuten kontzertua. Taula gainean dir-dir eginez erantzun zuen artista kaliforniarrak —eta taldekideek—. Punisher diskoan oinarritutako ikuskizuna eman zuen, dotorea eta zaindua. Bridgersek harrera ona eskertu zuen –lehenbiziko biderra zuen Euskal Herrian—, eta AEBetan bizi duten egoera salatzeko —besteak beste, aborturako eskubidea debekatzea aipatu zuen— baliatu zuen abesti arteko atsedenaldietako bat. «Nire jaioterrian izorratuta gaude orain. Oinarrizko eskubideak direnak ukatzen ari dira, eta ondorio larriak edukiko ditu horrek. Inoiz baino gehiago, gobernuz kanpoko erakundeak laguntzeko garaia da». Gazte asko zegoen publikoaren artean, eta deigarria zen nola konektatu zuten musikariek eta zaletuek; abesti lasaiagoetan koroak eginez eta mugituagoetan dantzatuz, elkartzea erabatekoa izan zen. I Know the End abestiarekin itxi zuten emanaldia, post rock doinu indartsuetara hurbilduz.

Aurretik, Ed Maverick mexikarrak kontzertu duina eman zuen Txiki agertokian. Zaharak jo zuen ordutegi berean jo zuen, eta horrek zalegoan ere eragin zuen; andaluziarraren proposamenak doinu elektronikoak ditu oinarrian, eta zerbait lasaiagoaren bila joandakoak ziren Maverickenean batutako asko. Snail Mail taldeak, ostera, zale gazteagoak batu zituen karpan; Placeborekin batera jo zuten, eta doinu dantzagarriagoen bila joandakoek hartu zuten karpa. Hasieratik dantzarako gogoz zebiltzanek, baina, Basoa gunean topatu zuten horretarako aukera bikaina. Urteekin indartu egin da horko eskaintza, eta jendetza batu ohi da disko jartzaileen sesioetara. Gazzi italiarrarekin hasi ziren saioak, eta, hamar ordu pasatu eta gero, Helena Hauffek itxi zuen gunea; alemaniarra da Hauff, eta azken urteetan zeresan handia lortu du clubbing-aren munduan.

Gaur, barikua, The Killers, Stromae eta Bomba Estereo izango dira talde nagusiak. Euskal Herriko Nogen eta Chill Mafiak ere kontzertua emango dute. Asteburua hastearekin batera, Kobetamendira are jende gehiago hurbiltzea aurreikusten dute antolatzaileek.


Summary: Hirugarren gradura aldatu dute Xabier Atristain euskal presoa. Gaur goizean atera da Martuteneko espetxetik.

Xabier Atristain euskal presoari hirugarren gradua ematearen alde egin du Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak, eta gaur goizean irten da Martuteneko espetxetik (Gipuzkoa). Datozen egunetan zehaztuko dute hirugarren gradua nola gauzatu den. Espetxetik atera izanak, baina, ez du zerikusirik Giza Eskubideen Europako Auzitegiak haren alde emandako ebazpenarekin, hirugarren gradua jasotzeko baldintzak bete izanarekin baizik.

Atristain ekainaren 2an atxilotu eta espetxeratu zuten azkenekoz, Espainiako Auzitegi Gorenaren erabakiz. Aurrez, Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren ebazpen baten eraginez askatu zuten, otsailaren 18an. Izan ere, Estrasburgoko auzitegiak urtarrilean ebatzi zuen «epaiketa justua eta ekitatezkoa» izateko eskubidea urratu zitzaiola Atristaini, inkomunikazio garaian konfiantzazko abokatu bat izateko eskubidea galarazi zitzaiolako. Ebazpenaren arabera, erabaki hark «prozesuari modu orokorrean» eragin zion. Halako kasu bategatik Espainiako Estatua zigortu duten lehen aldia izan zen, eta EH Bilduk adierazi zuen beste dozenaka presoren kasuetan ere aplikagarria litzatekeela.

Apirilean, ordea, Espainiako Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri zion ebazpenari, Giza Eskubideen Europako Auzitegiko Sala Handiak aztertu zezan, baina auzitegiak ez zuen tramitera onartu.

Halere, Espainiako justiziak entzungor egin du Estrasburgoren erabakien aurrean, eta Auzitegi Goreneko fiskaltzak Atristaini jarritako hamazazpi urteko espetxe zigorra aztertzearen aurka egin zuen maiatzean, defentsaren eskaerei kontra eginda. Gorenak ere fiskaltzarekin bat egin zuen, eta ebazpen haren ostean atxilotu zuen Ertzaintzak Atristain, Martutenen espetxeratzeko.

Atristainen defentsak haren askatasuna eskatu du, eta Espainiako Estatuari exijitu dio Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren ebazpena betetzeko: «Hitzarmenaren 46. artikuluaren arabera, alde kontratugile guztiek Estrasburgoko auzitegiaren behin betiko sententziak betetzeko konpromisoa hartzen dute, eta estatuek sententzia horien arabera moldatu behar dute beren jarrera». Izan ere, defentsaren ustez, Espainiako Auzitegi Gorenak uko egin dio ebazpenari men egiteari.

Eskaera horrekin bat egin dute hainbat eragilek. Besteak beste, Donostiako Udalak adierazpen instituzional bat onartu zuen, Gorenaren jarreraren inguruan «harridura» eta «kezka» adierazteko, eta gogoratzeko Estrasburgoko auzitegiaren ebazpena «irmoa eta derrigorrez bete beharrekoa» dela.


Summary: Eusko Jaurlaritzak esan du osasun arloko ikertzaile gehiago izatea duela helburu. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak Osasun Arloko Ikerketa eta Berrikuntzarako 2022-2025erako Estrategia aurkeztu du. Finantzaketa handiagoa izatea ere jarri dute xedetzat.

Gizartearen ongizatean osasun arloko ikerketak duen garrantziaz jakitun, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak Osasun Arloko Ikerketa eta Berrikuntzarako 2022-2025erako Estrategia aurkeztu du. Laborategietatik aterata, ikerketa horien emaitzek «pertsonentzako onura, gizarte hobekuntza eta aurrerapen ekonomiko» bihurtzea nahi dutela azaldu du Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak: «Gure helburua da ikuspegi argi bat indartzea: osasunaren arloko ikerketa batez ere osasun sistemaren eta euskal herritarren beharretara bideratu behar dela. Eta, aldi berean, Euskadiko ekonomiak lehiakortasuna hobetzeko eta hazkunde jasangarriaren bidean aurrera egiteko palanka ere izan behar du» Horretarako, besteak beste, estrategia berrian jaso dute ikerketa proiektuen finantzaketa hobetzea, baita ikertzaile gehiago erakartzea ere.

Bost ardatzen baitan antolatu dute estrategia. Lehenik eta behin, ikerketa institutuen, asistentzia eremuaren eta enpresa esparruaren arteko lankidetza eta integrazioa handiagoa izatea nahi dute. Horretarako, beste era batera antolatuko dute osasun ikerketarako sistema osoa, eta izena bera ere aldatuko diote: Osasunaren arloko Euskadiko Ikerketa izango da aurrerantzean. Horren barruan egongo dira Bioaraba, Biobizkaia, Biogipuzkoa eta Biosistemak, BIOEF Berrikuntza + Ikerketa + Osasuna Eusko Fundazioak koordinatuta. Gainera, institutu horien espezializazioa sustatu asmo dute, «bikaintasunera eta osasun sistemaren beharretara» bideratuta.

Baina proiektuok garatzeko, ezinbestekoak dira pertsonan eta finantzaketa. Hori ere aintzat hartu dute. Hain zuzen, ohar bidez azaldu dutenez, erronkatzat daukate ikertzaile gehiago izaten jarraitzea, baita talentuari eusteko nahiz talentu gehiago erakartzeko programak identifikatzea ere. Horrekin lotuta, estrategiaren bidez ikerketa proiektuen finantzazioa ere hobetu nahi dute. Azaldu dutenez, etengabe ari da handitzen Eusko Jaurlaritzak I+G+Bra bideratzen duen dirua, baina, haien hitzetan, ez da nahikoa. Horrenbestez, «publikoaren eta pribatuaren arteko lankidetzaren» aldeko apustua berretsi dute: «Institutuek azken sei urteotan % 95 kanpoko finantzaketa gehiago lortu dute, eta helburua da osasun sisteman ikerketa eta berrikuntza finantzatzeko esparru egonkorra eta efizientea izatea, baliabideak finkatu ahal izateko».

Nazioartera zabaltzen

Azkenik, estrategia berriaren bidez, nazioartekotzen jarraitu nahi dute: «Une hauetan Euskadiko osasun sistema osasunarekin lotutako nazioarteko 56 ikerketa proiektutan parte hartzen ari da. Orain asmoa da Euskadiren presentzia hori areagotzea nazioarteko proiektu lehiakorretan liderra izanez».


Summary: Koronabirusaren ondorioz, 563 lanpostu galdu ditu kulturgintzak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Kultur eta sorkuntza industrien esparrua definitzen duen ikerketa bat eta koronabirusaren eragina aztertzen duten beste bat kaleratu dituzte Eusko Jaurlaritzak eta Orkestra Lehiakortasunerako Euskal Institutuak.

Guztira, 17.000 dira kultura eta sormen industrietan zuzenean edo zeharka parte hartzen duten enpresak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta ia 34.000 lanpostu mantentzen dituzte denen artean. Kulturgintzaren eta sorkuntzaren esparrua aztertzeko hitzarmena egin dute Eusko Jaurlaritzak eta Orkestra Lehiakortasunerako Euskal Institutuak, eta horiek dira esparrua definitzeko egindako azterketaren ondorioak. Eta nahikoa da enpresen eta lanpostuei buruzko bi datu horiek gurutzatzea, kulturgintzako enpresen bataz besteko neurria ikusteko ere. Enpresarik gehienek bi langile dituztelako, eta, azterketan zehazten denez, gainera, autonomoak dira haietako gehienak. Hori da sektorearen argazki orokorra, beraz, baina pandemiak argazki horretan izandako eragina aztertzen duen bigarren ikerketa bat ere kaleratu dute Orkestrakoek. Bertan zehazten denez, 2019tik 2020ra 243 enpresa galdu ditu kulturgintzak eta 563 enplegu gutxiago dauzka.

Zehazki, %1,5eko beherakada ekarri zion osasun krisiak sektoreari 2020an. Eta pandemiak gehien eragin zuen hiru sektoreen artean dagoela gogorarazi du Mari Jose Aranguren Orkestrako zuzendariak. Eta bada kolpe horren neurria ematen duen beste datu bat ikerketan: %32ko jaitsiera izan zuen sektorearen fakturazioa 2019tik 2020ra. Eta halakoengatik aipatzen da kaleratutako azterketaren azken ondorioan «sektorea bere onera ekartzeko» eta «indartzeko» politika publikoen «beharra» dagoela.

Beherakada orokorrean bi salbuespen

Arte eszenikoek galdu dituzte lanpostu gehien; 2020an, 258 enplegu eta 16 enpresa galdu zituztelako. 57 enpresa eta 112 enplegu galdu ditu liburu eta prentsen alorrak, eta galerak dira nagusi gainerako alor gehienetan ere. Baina badira bi salbuespen: 174 enplegu irabazi zituen ikus-entzunezkoen eta multimedien eremuak 2020an, eta zortzi diseinuarenak.

Guztira, hamabi dira Orkestrak ikerketan kontuan hartu dituen alorrak. Sei dira kultur industriatzat jotakoak: Arte eszenikoak; ikusizko arteak; ikus-entzunekoak eta multimedia; liburuak eta prentsa; musika; ondarea, eta museoak, artxiboak eta liburutegiak. Eta beste sei alor biltzen ditu sormen industriei dagozkienak: arkitektura; diseinua; hizkuntzaren industria; modaren fabrikazioa; publizitatea; eta bideo jokoak. Eta horiekin osatu du aurrez aipatutako kulturgintzaren mapa ekonomikoa.

Europarekin alderaketak erraztea

Erakundeek lehenago ere zehaztua zuten kultura eta sormen industriaren perimetroa, baina hura «berrikustea» izan da Orkestrak kaleratutako beste ikerketaren helburua. Eta Arangurenek zehaztu duenez, Europan erabili ohi diren ereduak kontuan hartuz egin dute eguneratze hori, gerora, alderaketak egin ahal izatea errazteko. «Baina ez dugu besterik gabe beste herrialdeetako eredua erreplikatu, kontuan hartu ditugulako gure berezitasunak». Eta hain zuzen ere, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hizkuntzaren industriak duen pisua jarri du horren adibidetzat. Itzulpengintzarekin, enpresetan ezarritako euskara planekin eta euskararen bueltako beste hainbat jarduerarekin lotutako jardunak, alegia.

Azterketa ekonomikoa izanik, edonola ere, oraingoz ez dute aztertu kultur eta sormen industria horietan euskaraz, elebitan edo gaztelera hutsean lan egiten duten. Orain egindako azterketa, nagusiki, «kuantitatiboa» izan dela esan du Arangurenek, eta euskarari buruzkoak «kualitatiboa» izan beharko lukeela.

Hazteko aukera

Ekonomikoki hazteko aukera ikusten dio Arangurenek kultura eta sormen industriari. Baina ez berak bakarrik. Orkestrako zuzendariak zehaztu duenez, esaterako, «aukera nitxo» modura definitzen du sektorea Teknologia zientzia eta berrikuntza planak, eta Europako Batzordeak ere hazkuntza bidean aurkeztu izan dituela gogoratu du. «Ez dute manufaktura industriak duen bezainbesteko pisurik, baina badute eragina ekonomian eta ongizate sorkuntzan». Eta, hain zuzen ere, kulturgintzaren sektoreak bestelako sektoreetan eragiteko duen gaitasuna ere nabarmendu du Arangurenek.

Sektoreko enpresak txikiak izanik, hain justu, haiei hazten laguntzeko edo elkarlana bultzatzeko politikak behar liratekeela ere zehaztu du Orkestrako zuzendariak. Horrek erraztu egingo baitie lehiakortasuna zein nazioartekotzeko aukera ere.

Gogorren jotako sektoreetako bat

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak azaldu ditu Orkestrarekin egindako hitzarmenaren nondik norakoak, eta, esan duenez, pandemiaren sasoirik gogorrenean erabaki zuten kulturgintza ere alde ekonomikotik aztertzea. Orduan jo zuten Orkestra institutukoengana hitzarmena proposatzera. Kultur mundu osoan igarritako kezkak bultzatu zituen horretara, sailburuak esan duenez. «Haiek izan ziren itxi zuten lehenak, eta baita era normalizatu batean ateak ireki zituzten azkenak ere».

Parentesi artean bezala joan da orain arte kulturgintza Eusko Jaurlaritzaren azterketetan. Bestelako parametroen arabera egiten ziren neurketak, eta, horren ondorioz, azterketa ekonomikoetatik kanpo geratu ohi ziren hari buruzko datuak. Eta, hain zuzen, hori da aurrerantzean aldatuko den gauzetako bat. Horregatik, aurkeztu berri dituzten bi ikerketak lehen urratsa baino ez dira, Zupiriak azaldu duenez, eta aurrerantzean ere azterketak egiten jarraitzeko konpromisoa ezartzen du Orkestrarekin sinatu duten hitzarmenak. Datu horiek sektoreari buruzko analisiak «zorrozteko» eta kultur politika «hobeak» diseinatzeko balioko dutela esan du.


Hegoaldetik datorren bultzada

Summary: Hegoaldetik datorren bultzada. Hordago herri ekinaldiak zonifikazioa salatzeko manifestazio bat antolatu du: urriaren 22an eginen dute, Tuteran. Eragile horrek astindua eman dio euskararen aldeko mugimenduari. Ez da lanean ari den bakarra: Lizarran Garean dago, eta IrunÌean Euskararen Defentsarako Sarea aurkeztu berri dute.

Errigora, Agerraldia, eta iazko azarotik, Hordago. Euskararen inguruko mugimenduak gora egin du Erriberan azken urteotan. Hordago herri ekinaldiak iazko azaroaren 13an egin zuen lehendabiziko agerraldia, Cortesen, eta erdigunean jarri zuen zer helburu duen: zonifikazioaren aurka lan egiteko sortu dute, euskara herrialde osoan izan dadin ofiziala. Hegoaldetik bultza egiteko prest dira.

Errigora eta Agerraldia dira Hordago herri ekinaldiarekin bat egin duten eragileetako bi; hainbat norbanako ere batu dira. “Ia 40 urte joan dira zonifikazioa ezarri zenetik. Duela bi urte hasi ginen gogoeta egiten, ohartu ginelako auziak astindu bat behar zuela”, azaldu du Hordago ekinaldiko kide Daniel Jimenez tuterarrak.

Astindu hori Erriberatik eman nahi izan dute. “Zonifikazioak kalte handiena eragiten duen eskualdetik”. Hegoaldetik ari dira lanean, baina herrialde osoan eragitea dute helburu, hizkuntza eskubideak “herritar guztienak” direlako. Sarea osatu nahi dute eskualdez eskualde, hain zuzen ere, eta asmo horrekin ari dira batzarrak egiten Erriberan eta erdialdeko eskualdeetan.

Herritarrak erdigunean

Hiriburutik at, herriz herriko lanari eman nahi diote balioa. “Horregatik egin genuen lehen agerraldia Cortesen, hango herritarrekin; eta horregatik eginen dugu manifestazioa Tuteran”. Urriaren 22rako antolatu dute protesta hori, Zonifikazioari hordagoa lelopean, “bereizkeriarik gabeko herrialde bat” exijitzeko. Tuteran egin zuten urriko manifestaziora deitzeko agerraldia, ekainaren 25ean.

Hordagok Tuterako eta inguruko herritarrak “mobilizatu” nahi ditu, batez ere, urriko protestarako. “Herritarrak jarri nahi ditugu erdigunean. Erriberan anitzetan sentitu gara bakartuta, baina euskara ere bada Erriberakoa, eta hemen ere bada euskararen alde ari den jendea”, erran du Jimenezek.

Euskararen legeak eremu ez-euskalduntzat dauka Erribera, eta horrek eragina izan du hango egoera soziolinguistikoan; horrek ez du erran nahi, halere, lege horrek euskararen aldeko aldarria isiltzea lortu duenik, eta Errigorak edo Hordagok eragin duten oraingo goraldia gertatu baino lehen ere egon dira Erriberan zenbait eragile euskararen alde lanean. “Euskara gurea ere badela ukatzen duenik bada, baina euskararen aldeko herritar anitz ere bai; euskaraz egin ez arren, hizkuntza eskubideen alde dira horiek ere”, erantsi du Jimenezek. Euskaraz egiten ez duten horiekin ere egin nahi dute lan, hain zuzen ere, zonifikazioa gainditzeko.

Euskararen aldeko mugimenduak Erriberan egin dituen urratsek herrialde osoari eragin diote. Iruñerrian ere sumatu dute hegoaldetik hizkuntza eskubideen auziari eman dioten bultzada, eta eskertu egin dute. Iruñean, hain justu, Euskararen Defentsarako Sarea aurkeztu berri dute, euskararen aurkako “etengabeko erasoei erantzun azkar bat” emateko asmoz. “Iruditzen zait Erriberan beste edozein tokitan baino mugimendu handiagoa dagoela orain; inportantea da aldarriak handik egitea”, erran du sare horretako kide Fermin Zabaltzak.

Lehen protesta, ekainean

Euskararen Defentsarako Sareko kideek euren bultzada gehitu nahi diote Erriberako euskalgintzak egindakoari. Ekainaren 17an egin zuten sarea aurkezteko lehendabiziko elkarretaratzea, eta Tuterako Hizkuntza Eskola Ofizialak euskararen inguruan egin nahi dituen murrizketak salatu zituzten. Taldeen erdiak bertan behera utzi nahi ditu Nafarroako Gobernuak Tuterako egoitzan.

“Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilari Carlos Gimeno euskararen etsai amorratua da; hark egindako deus ez da kasualitatez gertatzen: dena egiten du euskararen aurkako estrategia baten barruan”, salatu du Zabaltzak.

Halere, Hezkuntza Departamentua ez da euskararen aurka egiten duen bakarra, Euskararen Defentsarako Sareko kideak kontatu duenez. Nafarroako Administrazio Auzitegiak eremu mistoko udalen autonomiaren kontra hartu dituen erabakiak jarri ditu erdigunean: “Euskararen legeak udal horiei onartzen die erabakitzea euren

lantaldeetako zer postutan izanen den euskara derrigorrezko, eta zeinetan merezimendu; legearen kontra, udal horien hizkuntza eskakizunak bertan behera uzten ari da Administrazio Auzitegia, behin eta berriz”.

Egoera hori “oharkabean” pasatzen ari dela gaineratu du Zabaltzak. Gisa horretako erasoen aurrean noizean behin manifestazio bat egitea ez dela nahikoa uste dute sareko kideek, eta horregatik sortu dute plataforma hori. “Asmoa da egunerokoan gertatzen diren erasoei berehala erantzutea”.

Berehalako erantzuna

Whatsapp talde bat sortu dute horretarako. Hori da erasoen berri emateko eta jasotzeko euskarria, bai eta erantzuna antolatzekoa ere. “Helburua da zerbait gertatu den tokian agertzea pankarta batekin, eta salatzea. Xedea ez da jendetza elkartzea; berehala erantzun nahi dugu, eta azaldu ez gaudela prest eraso bakar bat ere onartzeko”, aipatu du Zabaltzak. Sarean parte hartu nahi duenak mezu elektroniko bat bidal dezake euskararendefentsarakosarea@gmail.com helbidera.

Lizarran, Garean elkarteak ere sare sozialak baliatzen ditu. Kotarro izeneko hedabide digital eta fisikoa badu, adibidez, herritarrengana heltzeko.

“Garean 2007. urtean sortu zen, Lizarran, euskaldunen komunitatea trinkotzeko asmoz”, azaldu du Alfredo Dufur kideak. Bidean urrats anitz egin dituzte geroztik, eta sumatzen da karrikan, bertzeak bertze. “Euskararen erabilerari buruzko datuak Iruñerrikoak baino hobeak dira”. Erriberan bezala, herrigintzak duen balioa nabarmendu du Dufurrek. Hordagorekin ere hasi dira harremanetan. Elkarlanerako prest dira; hegoaldetik datorren bultzada laguntzeko prest.

Bor-bor Bortzirietako euskaltzaleen mugimendua aurkeztu dute Lesakan

Eragile sortu berriak helburu hartu du euskararen erabilera sustatzea Bortzirietako herrietan. Herritarak ahalduntzeko ere lan egin nahi dute.

“Bor-bor sortu dugu, Bortzirietako euskaltzaleen mugimendua, gure herrietan euskara sendoago aditzeko, esparru berrietara zabaltzeko, geuretik aritzeko, indarrak biltzeko. Mugimendua osatu nahi dugu, bor-bor paratu gure herriak. Elkarrekin ari, batera ekin”. Halaxe aurkeztu zuten Bor-bor Bortzirietako Euskaltzaleen Mugimendua larunbatean, uztailaren 2an, Lesakan egindako jende aitzineko ekitaldian.

Urtebeteko lan isilaren ondotik sortu da euskararen aldeko Bortzirietako elkarte berria. Iazko udaberrian plazaratu zuten Bortzirietan euskalgintza artikulatzeko modu berri baten beharra. Ordura bitarte, herriz herriko euskara batzordeek egiten zuten dinamizazio lana. Bortzirietako Euskara Mankomunitateak eredu hori agortua zela uste zuen, ordea, eta jardunaldi batzuk eta hausnarketa prozesu bat paratu zituen abian, bertze lekuetako esperientziak ikusi eta Bortzirietan zer egin zitekeen aztertzeko.

Jardunaldi horiek eman zuten beren fruitua, bertan eratu baitzen Bor-borren ernamuina izanen zen lantaldea. Geroztik, urtebetez Bortzirietako euskaltzale talde bat aritu da etorkizuneko Bortzirietako euskalgintza artikulatuko zuen mugimendu edo talde bat sortzeko prozesuan lanean, eta bertatik jaio da Bor-bor, zeina orain aurkeztu baitute.

Larunbatean 12:00etan paratua zuten hitzordua, eta ordurako jendez betetzen hasi zen Lesakako plaza. Euskaratik eta euskaraz, elkarrekin eta batera leloa zuen elastiko urdina soinean batzuk, Elkarrekin ari, batera ekin leloa zuen pegatina gorria soinean bertzeak, txistulari eta trikitilariekin eman zioten hasiera ekitaldiari.

Maite Bidartek egin zituen aurkezle lanak, eta Ritxi Abril eta Juanen Saralegi arduratu ziren azken urteetako errepasoa egiteaz, umorez. Horiekin batera, Bortzirietako zenbait dantzarik hartu zuten parte ekitaldian, eta baita hiru belaunaldi eta herritako bertsolariek ere: Arantzako Kattin Madariaga, Berako Julen Zelaieta eta Lesakako Manolo Arozena.

“Elkarrekin eta batera”

Arantzako Mentxu Peña eta Etxalarko Beñat Iratzoki euskaltzaleak arduratu ziren elkartearen sorrera mezua irakurtzeaz. “Euskara dantzan paratu nahi dugu. Mugimenduan. Futbolean edo pilotan jostetan. Rapean eta bertsotan. Pantailan eta paperean. Mugimenduan. Bor-borrean”.

Bor-bor zertarako sortu den ere azaldu zuten: “Orain arte euskalgintzak egin duenetik ikasi eta bide berriak urratzeko. Bortzirietako herritarren arteko indarrak bildu, metatu, pilatu, jauzi bat emateko. Herritarren, zuen guztion, gu guztion kemena bildu nahi dugu, barreneko sentimendu gartsua atera, euskararen alde paratu”.

Bide hori dena “elkarrekin eta batera” egiteko beharra nabarmendu zuten: “Elkarlanean eta elkarrekin aritu nahi dugu. Euskara gure karriketan aditzeko, eta gure etxeetara, lantokietara, ostatuetara eta eskolara sartzeko. Zernahi lanetan aritzeko. Nonahi mugitzeko”.

Mezua irakurri ondotik, Bortzirietako bortz herrietako dantzariek aurkezpen egunerako espresuki sortutako agur berezia dantzatu zuten, eta Bortzirietako Bertso Eskolako kideen abesti batekin bukatu zen Lesakako ekitaldia.

Unai Ruiz beratarrak egindako murala erakutsi zuten orduan. Mural hori izanen da, hain zuzen ere, Bortzirietako bortz herriak lotuko dituena, udan batetik bertzera eramanen baitute taldearen aurkezpenak egiteko. Irailetik aitzinera abiatuko da, berriz, elkartearen jardun iraunkorra, Bortzirietan euskara eta euskararen aldeko aldarria borborrean paratzeko.


Osasuna ere itzuli da lanera

Summary: Osasuna ere itzuli da lanera. Gorritxoek denboraldiaurreko lehen lan saioa egin dute, Jasoba Arrasateren esanetera. Aitor Fernandez eta Ruben Peña Taxoaren izan dira.

Osasunak gaur goizean ekin dio denboraldiaurreari, Taxoaren. Jokalari multzo handia batu da zelaian, 25 denera, eta, guztiak, Jagoba Arrasate entrenatzailearen esanetara egon dira. Berriatukoak (Bizkaia) hirugarren denboraldiz jarraian zuzenduko du Osasuna. Oporren ostean, taldekideak berriz elkartzeko topagunea izan da, baita kide berriak ezagutzeko parada ere. Bertan izan dira Aitor Fernandez atezaina eta Ruben Peña eskuin albokoa. Arrasatearrak eta espainiarrak 2025 arteko kontratua sinatu dute.

Hain zuzen, bi horiek dira orain arte Osasunak denboraldi honetan fitxatu dituen bi jokalariak. Gehiago espero dira, baina ez luze gabe. Kirol zuzendaritzak ezarritako lehen helburua zen bi aurpegi berri edukitzea denboraldiaurreko aurreneko egunerako. Alta, klubak aurrera begira bi postu indartzea du xede: erdi-punta eta hegala.

Harrobiko hiru jokalarik ere parte hartu dute estreinako entrenamenduan: Aimar Orozek, Pablo Ibañezek eta Iker Benitok. Azken sasoian Leganesen utzita aritu zen Rober Ibañez ere sasoiaurrera batu da. Halere, Osasuna aurki utz dezake eskuin hegalekoak. Bestalde, klubak baieztatu du Marc Cardona Las Palmasen jokatuko duela datorren denboraldian. Azken bi sasoietan utzita aritu da, Mallorcan eta Go Ahead Eagles Herbehereetako taldean.

Kike Severio Arrasateren agindupean izan da gaur, baina Ekuadorreko erdilaria min hartuta dago oraindik; azken sasoian, Ponferradinan utzita jokatzen ari zela, orpazurda hautsi zuen. Klubeko medikuen arabera, urtea amaitu arte ez da lehiatzeko moduan izango.

Bestalde, Ante Budimir ez zen Taxoaren. Aurrelaria uztailaren 18an batzekoa da taldera, Kroaziako selekzioarekin Nazioen Liga jokatu zuela eta. Horrenbestez, oporretatik uztailaren amaieran itzuliko da.

«Denboraldi zaila»

Lehen lan saioaren ostean, Arrasatek hitz egin du: «Sasoia hartzen ari gara, eta, egunez egun, lan karga gehitzea dagokigu. Denboraldi zaila izango dugu. Xehetasun guztiak ondo findu nahi ditugu». Horrez gain, Berriatuko teknikariak aurreratu duenez, taldea beste bi jokalari berrirekin indartu nahi du, eta zuzendaritza taldea horretan ari da lanean.

Bestalde, klub gorritxoak jakinarazi du lagunarteko sei partida jokatuko dituela denboraldiaurrean. Lehenengo neurketan, Osasunako bigarren taldea izango du aurkari, hilaren 16an, Taxoaren; bigarrenean, Okzitaniako Tolosa, hilaren 19an (19:30), Taxoaren; hirugarrenean, Huesca, hilaren 23an (19:30), Mendigorrian (Nafarroa); laugarrenean, Reala, hilaren 27an, Tolosan (Gipuzkoa); bosgarrenean, Burgos, abuztuaren 5ean (11:30); eta azkenengoa, egun berean, Mirandes, Anduvan (19:00).