Summary: Osakidetzaren «politika suizida» salatu dute Donostiako ESIko 30 bat zerbitzuburuk. Gutun batean, osasun zerbitzu publikoaren zuzendaritzaren dimisioa eskatu dute, zentzugabeko kudeaketarengatik, eta «sektarismoa eta trakeskeria» leporatu dizkiote.

Urak nahasi dira Osakidetzan. Donostiako ESIko 30 bat zerbitzuburuk gutun bat zabaldu dute Osakidetzaren «politika suizida» salatzeko. Osakidetzako «zuzendaritza orokorreko buruak berehala kargugabetzeko» eskatu diote Gotzone Sagardui Osasun sailburuari, eta ESIko zuzendaritzako kideak berriz euren postuetara itzultzeko.

Donostia Ospitaleko gestio krisia salatu dute, eta, horrek «zentzugabeko erabakietan eta zigorrekin» jo duela goia adierazi dute. Itziar Perez eta Idoia Gurrutxaga ESIko zuzendaritzako kideak kargugabetu izana «azken tanta» izan dela adierazi dute, eta «sekulako aldrebeskeria». Osakidetzaren zuzendaritzari «sektarismoa eta trakeskeria» leporatu diote. Azaldu dutenez, zerbitzu publikoaren barneko ataletako zuzendaritzetako kideen ahalmena murrizten ari dira Osakidetzako buruak, eta, horren ordez, zuzendaritza zentrala indartzen ari da, horietako kideak «irizpide politikoen arabera» aukeratzen dituztela, ez eta «trebetasun eta merituen» arabera.

Ikusi gehiago: Agustin Agirre izendatuko dute Donostialdeko ESIko jarduneko zuzendari

Nabarmendu dutenez, zerbitzua kolokan jarri dute, ez dituztelako behar diren erreformak egin aurre egiteko izurriaren ondorioei eta eskaera gero eta handiagoari. «Osasun kudeaketa arazo bat da hau, ez borroka politikoa».

Iragan ostiralean, Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuaren zuzendari kudeatzaile Itziar Perez eta Donostia ospitaleko zuzendari mediku Idoia Gurrutxaga kargutik kendu zituen Osakidetzak. Atzo, beste arduradun batek dimisioa eman zuen: Adolfo Begiristainek, Donostia ospitaleko kirurgia zerbitzuko zuzendariorde medikuak. Eta gaur jakin da, Euskadi Irratiaren bidez, ospitale bereko Maite Martinez mediku zuzendariordeak ere dimisioa aurkeztuko duela bihar.

Atzo, Begiristainek argudiatu zuen «desadostasunak» zituela Osakidetzaren Zuzendaritza Nagusiarekin eta Osasun Sailarekin. Ohar batean, arduradun medikuak salatu zuen Osakidetzak erabakiak hartzen dituela «Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren apeten arabera». Are: osasun sare publikoa «era diktatorialean» kudeatzea egotzi zion Osasun Sailari.

Osakidetzako Zuzendaritza Nagusiaren eta Begiristainen arteko desadostasunetako bat da Donostia ospitalea «minbizi peritonealaren erreferentziazko zentro» izateari uzteko erabakia. «Oso-oso arriskutsua den sistema diktatorial baten bidez kudeatzen dute osasungintza», salatu zuen medikuak.

Begiristain eta Martinez ez dira, ordea, Jaurlaritzaren erabakiekin bat ez datozen bakarrak. Ostiralean Perez eta Gurrutxaga kargugabetu izanak haserrea eragin du Donostialdeko ESI erakunde sanitarioan. Erabakia jakin eta berehala, bilera bat egin zuten hango zerbitzuburuek, eta elkarretaratzea egin zuten Donostia ospitalearen aurrean.

PPk azalpenak eskatu ditu

PPko buru Laura Garridok Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduiren agerraldia eskatuko du Eusko Legebiltzarrean, azalpenak eman ditzan Perezen eta Gurrutxagaren kargugabetzeen inguruan. Garridok salatu du kargugabetze horiek direla Osakidetzaren «kudeaketa negargarriaren» ondorio, eta gaineratu du zerbitzua «noraezean» doala.


Summary: Frantzia eta Ingalaterra, final-laurdenetara. Mbapperen bi golekin, Frantzia nagusitasunez gailendu zaio Poloniari (3-1). Ingalaterrak ere aise hartu du mendean Senegal (3-0).

Aurrera egin dute eguneko bi faboritoek. Oraingoz, ez da ezustekorik izan Qatarko Munduko Kopako final-zortzirenetan: Herbehereek, Argentinak, Frantziak eta Ingalaterrak egin dute aurrera. Azken biek nagusitasunez irabazi diete gaur Poloniari (3-1) eta Senegali, eta elkarren aurka arituko dira.

Frantzia 3-1 Polonia

Gaitasun ikaragarria du Frantziako selekzioak. Beldurra sortzeko moduko jokalariak ditu aurrealdean, eta beste behin erakutsi du hori gaur. Ez da alferrik egungo txapelduna. Didier Deschampsen mutilek Munduko Kopatik kanpo utzi dute Robert Lewandowskiren Polonia (3-1), Olivier Girouden gol bati eta Kilian Mbapperen biri esker, eta Ingalaterraren edo Senegalen aurka jokatuko dute final-laurdenetan.

Gaurko golari esker, Giroud Frantziako selekzioko golegile historiko onena bihurtu da, 52 golekin. Thierry Henry bera gainditu du (51); ez da ahuntzaren gauerdiko eztula. Etorkizunean, ordea, litekeena da Mbappek marka horiek haustea: PSGkoak bost gol daramatza Qatarko Munduko Kopan, eta txapelketako golegile nagusia da. Selekzioarekin 24 gol sartu ditu, 24 urte betetzear dela.

Norgehiagokari dagokionez, Frantzia lehen minututik hasi da nagusitasuna erakusten. Atzean sartu da Polonia, nahiz eta baloia ez zuenean goian presionatu dituen urdinak. Baloiarekin, ordea, ezer gutxi egiten zuten poloniarrek. Lan mordoa izan du Szczesny atezainak; besteak beste, Dembeleren eta Tchouameniren jaurtiketei erantzuteko.

Minutuak aurrera egin ahala, ordea, berdindu egin da partida; Lewandowskik eman du lehen abisua area kanpotik, eta, 37. minutuan, Poloniak izan du lehen zatiko aukerarik argiena: Zielinskik indartsu errematatu penalti puntutik, baina ondo erantzun dio Llorisek, eta bigarren errematea Frantziako defentsak atera du atepetik.

Oraindik sustoa gainditu gabe zutenean, Giroud izan da barkatu ez duena: Mbapperen pase eder bat baliatu du baloia sareetara bidaltzeko. Atsedenaldia heltzear zen, eta Milaneko aurrelariaren golak hotz utzi ditu poloniarrak.

Bigarren zatian, atzerapauso bat egin du Frantziak, horrela, kontraerasoak baliatzen saiatzeko. Eta ondo irten zaio jokaldia: Mbappek bi aldiz birrindu du Szczesnyren ateko sarea, bi jaurtiketa gogoangarrirekin, 74. eta 91. minutuetan. Lewandowskik azken minutuan sartu du, penaltiz, ohorearen gola. Aurkariaren zain geratu da txapelduna.

Ingalaterra 3-0 Senegal

Antzeko gidoia izan du eguneko bigarren partidak. Senegalek lehen zati ederra jokatu du, baina azken minutuetan duten kalitatea erakutsi dute Ingalaterrako jokalariek, eta neurketa erabakita utzi duten bi gol sartu dituzte atsedenaldiaren aurretik. Jokaldi azkarretan elkarrekin konbinatzeko sekulako gaitasuna dute Gareth Southgaten mutilek.

Aurretik, ordea, larri ibili dira ingelesak. Eurek izan dute baloiaren jabetza, baina, kontraerasoei eta presioari esker, Senegal izan da arrisku gehien sortu duen taldea. 23. minutuan, Diak aukera bikaina izan du area barruan; Stonesek eskuarekin desbideratu du baloia, baina epaileari ez zaio penaltia adierazteko modukoa iruditu. 31.ean, berriz, Sarrek erremate indartsua egin du, baina esku bikaina atera du Pickfordek baloia desbideratzeko. Suarekin jolasten ari zen Ingalaterra.

Kalitatea, ordea, soberan dute three lions-ek. Harry Kanek baloi bat jaso du, Bellinghami utzi dio, hark jokaldia egin du hegaletik, eta Hendersoni pasatu dio, Liverpooleko jokalariak baloia sareetara bidaltzeko. Gol bikaina. 46. minutuan, beste maisulan bat: kontraeraso bat zoragarri jokatu dute Bellighamek eta Fodenek, eta bakarrik utzi dute Kane Mendyren parean. Tottenhameko killer-ak ez du barkatu, eta bere lehen gola sartu du Munduko Kopan.

Bigarren zatia hasi eta gutxira, neurketa erabakita utzi du Sakak, Fodenen jokaldi bikain bat baliatuta. 58. minutua zen. Hortik amaierara arte, kontatzeko ezer gutxi izan du partidak. Ingelesek aurkari puska izango dute parean final-laurdenetan: itxura bikaina ematen ari den Mbapperen Frantzia, egungo txapelduna.


Summary: Garaipen garrantzitsua lortu dute Urrutikoetxeak eta Albisuk. Markagailua irauli, eta mendean hartu dituzte Laso eta Imaz. Urrutikoetxea izan da partidako onena.

Mikel Urrutikoetxeak eta Jon Ander Albisuk lortu dute Binakako Txapelketako lehen puntua. Partida gogorra jokatu dute Laso eta Imaz egungo txapeldunordeen aurka, baina hobeto iritsi dira azken tantoetara, eta hori baliatu dute puntua poltsikoratzeko (19-22). 666 pilotakada jo dituzte, eta ordu eta laurden iraun du norgehiagokak.

Atzo, Amets Arzallus izan zen Bizkaia pilotalekuko bertsolari onena, eta, gaur, Urrutikoetxea izan da pilotaririk onena. Neurketaren lehen erdian atzetik ibili dira urdinak, Albisuren hainbat huts tarteko —hamar pilota galdu ditu—; atzelariak bere jokoa hobetu duenean, ordea, nagusitu egin dira. 16-13 galtzen ari zirela gertatu da hori. Hortik aurrera, ezinean ibili dira Laso eta Imaz, eta markagailua irauli dute Urrutikoetxeak eta Albisuk.

Gauzak horrela, puntu banarekin iritsiko dira hirugarren jardunaldira gaur lehiatu diren bi bikoteak.

Bigarren jardunaldiko azken neurketa asteartean jokatuko da, Eibarren (Gipuzkoa). Elezkanok II.ak eta Tolosak parean izango dituzte Peio Etxeberria eta Rezusta. Lehen puntua lortu nahi dute bi bikoteek.


Summary: Mobilizazioei eusteko eskatu dute Iranen, Moralaren Polizia desegin dutela zabaldu ostean. Datozen hiru egunetan manifestazioak eta grebak egitera deitu du oposizioak. Gobernuak, ordea, ukatu egin du Polizia taldea sakabanatu izana.

Moralaren Polizia dago azken hilabeteotan Iran astindu duen zurrunbiloaren erdigunean. Erakunde horrek atxilotu eta hil zuen Mahsa Amini 22 urteko gazte kurdua irailaren amaieran, beloa «gaizki jarrita» eramateagatik. Teherango komisaria batean eduki zuten, eta hiru egunez koman egon ostean hil zen erietxean. Larunbat arratsaldean adierazpen nahasiak egin zituen Irango fiskal nagusi Mohamad Iafar Montazerik. Esan zuenez, Moralaren Polizia «bertan behera geratu da». Baina, ordu gutxiren buruan, Irango Gobernuak ukatu egin zuen polizia taldea desegin izana.

Herritarrek errepublika islamikoak agindutako kodeak betetzen dituzten gainbegiratzen du erakundeak. Zenbait emakumek eta gizonek osatzen dute taldea. Batez ere, emakumeek janzkera kodea betetzen duten kontrolatzen dute, eta, horrela ez bada, berriz hezteko zentroetara eramaten dituzte. Polizia furgoneta zuriak erabiltzen dituzte kaleak patruilatzeko, baina, zenbait iturriren arabera, ez da horrelakorik ikusi kaleetan protestak zabaldu zirenetik.

Horrek Moralaren Polizia desegin zuten zurrumurrua zabaldu zuen. Horren inguruan galdetu zioten larunbatean fiskalari, ekitaldi erlijioso batean, eta hark erantzun: «Moralaren Poliziak ez du loturarik botere judizialarekin, eta iraganean sortu zuen eragile berak desegin du». Hala ere, adierazi zuen botere judiziala ez dela Moralaren Polizia «epe mugagabean ixtearen aldekoa». Zurrumurruak zurrumurru, Irango Gobernuak ukatu egin du taldea desegin izana. Hain justu, Irango Barne Ministerioak eta Iraultzaren Kultura Kontseilu Gorenak sortu zuten, 2005ean.

Aitzitik, Montazerik iragan astean esan zuen Irango Parlamentua eta Botere Judiziala hijab-aren auzia aztertzen ari direla dagoeneko. Iradoki zuenez, baliteke emakumeen janzkera arautzen duten legeak arintzea. Pare bat asteren buruan iragarriko dute erabakia.

Errepublika islamikoaren amaiera eskatzen dute

Herrialdeko agintean zer edo zer mugitzen ari dela iritzita, presioari eusteko eskatu dute oposizioko taldeek. Twitterreko kontuen bitartez, datozen egunetako deialdiekin bat egiteko eskatu dute zenbait manifestarik: gaurtik hasita, hiru eguneko greba deialdiarekin bat egiteko, bihar hiriburuko auzoetan egingo dituzten manifestazioetara joateko, eta, asteazkenean, erdiguneko Azadi plazan (Teheran) biltzeko. «Batasuna garaipenaren eragileetako bat da», adierazi dute sare sozialetan.

Emakumea, bizitza, askatasuna da manifestarien lema. Aminiren heriotzagatik hasi ziren protestak irailaren 16an. Bi hilabete eta erdiren ondoren, manifestariek errepublika islamikoa eraisteko eskatzen dute. Ruhola Jomeini aiatolak sortu zuen errepublika 1979an, zeinak esan zuen emakumeak «biluzik» daudela belorik ez badute. 1983tik da nahitaezko Iranen emakumeek beloa jantzita izatea.

Ia hiru hilabeteko protestetan laurehun bat pertsona hil dira, gobernuz kanpoko hainbat erakunderen arabera, eta beste 2.000 inguru daude auzipetuta, protestetan parte hartzeagatik. Horietako sei hiltzera kondenatu dituzte.

Bada, Irango Botere Judizialeko buru Gholamhosein Mohseni Ejek gaur iragarri du «laster» exekutatuko dituztela hiltzera kondenatutako horietako batzuk. Islamaren eta segurtasun publikoaren aurkako bi delitu egitea leporatzen diete auzipetuei; «Jainkoaren aurkako gerra» eta «lurreko ustelkeria».


Summary: Agustin Agirre izendatuko dute Donostia aldeko ESIko jarduneko zuzendari. Osakidetzako zuzendaritzak ostiralean kendu zuen kargutik Itziar Perez. Loreto Marquet erizaintzako zuzendariordeak ere dimisioa eman du.

Joan den ostiralean Osakidetzako zuzendaritzak Itziar Perez Donostia aldeko ESI erakunde sanitario integratuaren zuzendari kudeatzaile kargutik kendu eta gero, EITBk gaur jakinarazi du Agustin Agirre izango dela haren ordezkoa, behin-behinean. Agirre Bidasoaldeko ESIko burua da gaur egun.

Aurrez, Agirre Basurtuko ESIko zuzendari medikua izan zen, eta, Bidasokora lekualdatu aurretik, Debagoieneko Ospitaleko zuzendari medikoa izan zen. Erietxe horretan aritu ziren lanean 2018ko udaberriko lan eskaintza publikoan egondako iruzurrak salatu zuten hiru anestesiologoak, eta, Agirre bertako arduradun zela, auzia salatu ondoren Agirrerengandik jasandako tratua salatu zuen Roberto Sanchez anestesiologoak aurtengo maiatzean, Eldiario.es atarian argitaratutako artikulu batean. Izen-abizenik aipatu gabe, BERRIAn ere salatu zuten jasotako tratua. Lan eskaintza publikoko iruzurraren ondorioz, Debagoieneko ESIko Maria Jesus Mujikak dimisioa eman zuen, eta hura ordezkatu zuen Agirrek.

Bidasoko ESIan hilabeteak zeramatzan Agirrek. Haren aurretik, Jose Manuel Ladron de Gebara zegoen arduradun, baina hark maiatzean dimititu zuen, ebakuntza geletako obren proiektuak sortutako eztabaidaren testuinguruan.

Gainera, El Diario Vasco egunkariak zabaldu duenez, Loreto Marquet erizaintza zuzendariordeak ere dimisioa eman du.

Osakidetzak ostiralean kendu zituen kargutik Perez eta Donostia ospitaleko zuzendari mediko Idoia Gurrutxaga, eta gaur gauzatuko dira beste bi dimisio: Adolfo Begiristain Donostia ospitaleko kirurgia zerbitzuko zuzendariorde medikuarena eta Maite Martinez mediku zuzendariordearena.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren agendan ez da ekitaldirik ageri hilaren 15era arte, baina gaur gaiari buruzko adierazpenak egingo dituzte. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk ere azalpenak eskatu dizkiote Sagarduiri, eta PP+C's-ek Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariari eskatu dio Sagardui kargutik kentzeko.

Ostiralean bertan, Donostia aldeko ESIko zerbitzuburuek protesta egin zuten kargugabetzeen kontra, eta gaur gutun bat zabaldu dute, Osakidetzaren «politika suizida» arbuiatzeko.


Summary: Sudango krisi politikoa gainditzeko akordioa sinatu dute junta militarrak eta oposizioak. Hitzarmenaren helburuak dira «gobernu zibila» osatzea eta bi urteko epean bozak egitea. Parlamentuko eserlekuen %40 emakumeek beteko dituzte. Estatuko hainbat eragilek itunaren aurkako protestara deitu dute.

Sudango oposizioko aliantza nagusiak, FCC Askatasunaren eta Aldaketaren Indarrek, eta herrialdea gobernatzen duen junta militarrak akordio bat sinatu dute astelehenean, 2021eko urriko estatu kolpearen ondoren Sudanen piztutako krisiari amaiera emateko eta trantsizioa egiteko. Hala jakinarazi du SUNA Sudango berri agentziak. Presidentearen jauregian egin dute ekitaldia, Khartum hiriburuan, eta zeremonia horretan izan dira, besteak beste, erakunde politikoak eta alderdietako eta sindikatuetako ordezkariak, NBE Nazio Batuen Erakundeko eta Afrikako Batasuneko ordezkariak bertan zirela. Estatuko hainbat eragilek, ordea, protestara deitu dute ituna gaitzesteko, ez baitute uste «oso inklusiboa» denik.

Dokumentuak 27 artikulu jasotzen ditu, eta akordioaren helburua da, besteak beste, «gobernu zibila» osatzea eta konstituzioa egitea, bai eta datozen bi urteetan herrialdea gobernatuko duten erakunde legegileak, betearazleak eta judizialak eratzea eta hautatzea ere, «trantsizio aldia» amaituko duten hauteskunde orokorrak egin aurretik.

Akordio horren punturik nabarmenetako bat da armada gai politikoetatik «erabat desagerraraztea», baita Omar al-Baxir diktadore ohiaren erregimenaren jarraitzaileak ere; boteretik kendu zuten 2019an, eta horrek trantsizio prozesu labur bati bide eman zion, harik eta 2021eko urrian, militar talde bat gobernuaren aurka matxinatu zen arte. Indar amatuek, bestalde, segurtasun eta defentsa kontseiluan ordezkaritza izango dute, lehen ministroa buru dela.

Horrez gain, «biktimentzako justizia lortzeko» mekanismo bat indarrean sartzea ere jasotzen du akordioak, iraultzan eta estatu kolpe militarraren aurkako protestetan Sudango indarrek hil zituzten ehunka manifestariei erreferentzia eginez. Dokumentuaren arabera, parlamentu bat sortzea ere erabaki dute, eta ganberako eserlekuen %40 emakumeek beteko dituzte. Halaber, armada eta inteligentzia zerbitzua ere «erreformatuko» dituzte, «gobernuaren menpe egon daitezen».

Xehab Ibrahim Askatasunaren eta Aldaketaren Indarretako bozeramaileetako batek EFE agentziari esan dionez, beste talde batzuek ere, hala nola Kongresu Nazionalak eta Alderdi Errepublikanoak, itun hori sinatu dute, eta horrek «azken akordio bat» lortzeko bidea erraztuko du; Ibrahimen ustez, abenduaren amaieran sinatuko dute.

Sudango Iparraldeko Herriaren Askapenerako Mugimenduko buru Jasir Armanek Sudan Tribune hedabideari emandako elkarrizketa batean adierazi duenez, alderdi hauek sinatu dute hitzarmena: «FCCk, Al Hadi Idris buru duen Sudango Fronte Iraultzaileak, Herri Kongresuaren Alderdiak, Alderdi Unionista Demokratikoak eta gizarteko zenbait profesionalek eta taldek».

Horrekin lotuta, Armanek adierazi du espero duela preso politikoak aske utziko dituztela akordioaren bitartez. Bada, Sudan Tribun hedabidearen arabera, herrialdeko agintariek jakinarazi dute espetxetik atera dituztela Boterea Deuseztatzeko Batzordeko (ERC) kide Wagdi Salih eta Abdallah Suleiman polizia erretiratua, bi hilabetez atxilotuta egon ondoren.

Ituna sinatu baino ordu batzuk lehenago, FFCk sare sozialetan zabaldutako mezu baten bidez adierazi dute «jarrera argia» dutela: «Sudango prozesu politikoak irtenbide politiko sakon baterako proiektu bat izan behar du, iraultzaren indar guztiek parte har dezaten». Mezu horretan, gainera, ohartarazi dutenez, «Sudani ezarritako edozein prozesuren aurka» jardungo dute, «kosta ahala kosta».

Bestalde, NBEk Sudanen duen misioaren buru Volker Perthes izan da zeremonian hitzaldi bat eman duen lehena, eta galdegin du dokumentu horretan sinatutako artikuluak «arrakastaz betetzea». Halaber, Abdel Fatah al-Burhan Sudango Trantsiziorako Kontseilu Subiranoaren presidentea buru duen junta militarrari eskatu dio «sudandar guztien eskubideak errespetatzeko, etnia, erlijioa eta ideologia politikoak alde batera utzita».

NBEk eta Afrikako Batasunak bitartekaritza lanak egin dituzte junta militarreko eta oposizioko ordezkariak mahaiaren itzulian esertzeko helburuarekin. Estatu kolpearen ondoren, Sudango eragileek elkarrizketa erronda hasi zuten, Afrikako herrialdeak bizi duen krisiari irtenbidea aurkitzeko.

«Ezkutuan» adostutako ituna

Nazioarteak eta Sudango hainbat taldek goratu egin dute junta militarrak eta oposizioak hitzartu duten akordioa. Guztiek, ordea, ez dute begi onez hartu; manifestazioak antolatzen dituzten eragileek itunaren aurkako protestara deitu dute. Haien iritziz, bi aldeek «ezkutuan» negoziatu dute akordioa.

Al-Burhanek 2021eko urriko estatu kolpea gidatu zuen, eta Abdala Hamdok trantsizioko lehen ministroa kargutik kendu zuen. Aurreko junta militarrarekin akordioa lortu eta gero izendatu zuten Hamdok lehen ministro, Al-Baxirren aurkako 2019ko estatu kolpearen ondotik. Al-Burhanek zuzendutako gobernu hark erreforma sozial eta ekonomikoa abian jarri zuen, eta bake akordio bat lortu zuen Darfurko eta herrialdeko beste eremu batzuetako talde matxinoekin.

Hamdok 2021eko azaroan lehen ministro kargura itzuli zen arren, dimisioa eman zuen 2022ko urtarril hasieran, estatu kolpearen aurkako protestetan Sudango indarrek manifestarien kontrako errepresioa salatu ostean; ehunka lagun hil zituzten.

Al-Burhanek uztailean iragarri zuen bide emango ziela alderdiei eta gizarteko erakundeei gobernu berri bat osatzeko. Hala, ziurtatu zuen armadak ez zuela negoziazioetan parte hartuko, eta indar politikoei «elkarrizketak bultzatzeko» eskatu zien, «Sudango herriaren batasuna berrezartzeko». Bide horretan, nazioarteak Al-Burhanek hartutako erabakia txalotu zuen.


Summary: Sortzaileekin aurrez aurrekoak, Ahotsenean. Delirium Tremens taldeak 'Hordago' lana aurkeztuko du Plateruenan, gaur, eta zortzi libururen berri emango dute idazleek edo itzultzaileek Musika Eskolan.

Durangoko Azokak gune bat erreserbatuta dauka sortzaileentzat: Ahotsenea. Horretan, euren lanak aurkezteko aukera dute artistek.

Solasaldiak, errezitalak eta performanceak, egiten dituzte, gehienez 30 minutukoak, aurten kaleratutako euskarazko lanekin. Lan horiek salgai egoten dira azokan.

Literatura ingurukoak Bartolome Ertzilla musika eskolan egiten dira, eta, musika saioak, Plateruenan. Edonola ere, Ahotseneako saioak zuzenean ikus ahalko dira, Internet bidez, BERRIAko webgunean:

Gaur goizean ez dute aurkezpenik egingo, ikasleen goizeko tailerrak egingo dituztelako. Baina arratsalderako, honakoak aurreikusi dituzte:

Olaia Inziarte musikariak Lehengo Lepotikan Burua lana aurkeztuko du 14:30etik aurrera, Ahotsenean. Maraca Diablo taldeak egingo dio txanda 15:40an. Eta Zakill taldeak, 16:50ean, Pozoina lanarekin.

Ondoren, 18:00etan, Sua taldeak Gorde genituen beldurrak lana plazaratuko du.

19:10ean, Bizi zioa aurkeztuko du Bolborak.

Eta azken emanaldia, 21:30ean egingo dute: Delirium Tremens taldeak Hordago lana aurkeztuko du.

Literatura

Liburuen alorrean, berriz, Molly Smithen eta Juno Macen Puta zikinak lana aurkeztuko du Katakrak argitaletxeak, 16:00etan, Bartolome Ertzilla musika eskolan, esan bezala. Amaia Astobizak itzuli du.

Ondoren, 16:30ean, 72 ordu eleberriaz mintzatuko da Kepa Iribar egilea. 17:00etan, Assata Shakurren Autobiografia bat aurkeztuko du Danele Sarriugarte itzultzaileak.

Itziar Diez de Ultzurrun itzultzaileak, berriz, Kae Tempesten Antzinako berri berriak lanaz arituko da, 17:30ean.

Amaia Telleria idazleak Zuhara. Clionaren kanpaiak lanaren nondik-norakoak azalduko ditu, 18:00etan.

Ordu erdi geroago, Heriotzari aurrez aurre begira liburua aurkeztuko du Oskar Gazteluk.

Eta Irene Aldasoro itzultzaileak Elisa Leviren Nik ez dakit beste gauza batzuen berri lanaren berri emango du, 19:00etan.

Musika eta literatura biltzen dituen ekitaldi batekin amaituko da eguna: Kepa Junkeraren inguruko Berpiztu lana aurkeztuko dute, 19:30ean.


Summary: Osasunari buruzko edukietan BERRIAk berdintasunaren alde egiten duela dio ikerketa batek. Eneko Fernandez Artigasek eta Itxaso Fernandez Astobizak egindako ikerketa batek neurtu du emakumeek zein presentzia duten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako egunkari nagusietan osasunaren inguru argitaratutako artikuluetan.

Oro har, gizonek emakumeek baino presentzia handiagoa dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako lau egunkari nagusietan argitaratu diren edukietan. Osasun gaiez mintzatzen diren artikuluetan, zehazki. Hori ondorioztatu dute Eneko Fernandez Artigasek eta Itxaso Fernandez Astobizak ikerketa batean. Azaldu dute generoari begira «desoreka informatiboa» dagoela. BERRIA da salbuespena: aztertutako egunkarietan, BERRIAn bakarrik dira emakumeak protagonista gizonak baino maizago.

Ikerketa egiteko, 2020ko martxoaren 14tik 2021eko maiatzaren 9ra bitarteko larunbat eta igandeetan argitaratu ziren edukiak aztertu dituzte –alarma egoera garaikoak–. Orotara, 524 zenbaki arakatu dituzte ikertzaileek, 134 hedabide bakoitzeko. Horietan, osasunaren gaineko 598 pieza aurkitu dituzte, gehienak COVID-19arekin zerikusia zutenak.

Aztertutako artikulu horiek egiteko erabilitako iturri gehienak gizonezkoak izan dira hedabide guztietan. BERRIAk egin du banaketarik orekatuena: behatutako piezen iturrien %30 gizonezkoak dira, %27 emakumeak, eta %29 biak. Testuen sinadurari dagokionez, oro har, gizonezkoenak dira nagusi. BERRIAn, aldiz, emakumeak gehiengoa izan ziren artikulu horien egileen artean: %65.

Testuak ez ezik, argazkiak ere aztertu dituzte ikerketan. Orotara, 580 argazki topatu dituzte, horietako 143 BERRIAn. Berriz ere, nabarmena da emakumeen presentzia, irudien %59 emakumezkoenak baitziren.


Summary: Lanbide Heziketan irakasle euskaldunak nahi ditu LABek. Helegitea aurkeztu du EAEko Lanbide Heziketako irakasle teknikoen kontsolidaziorako meritu lehiaketan

LAB sindikatuak helegite partziala aurkeztu du EAEko Lanbide Heziketako irakasle teknikoen kontsolidaziorako meritu lehiaketan, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailak lanpostuen erdiak bigarren hizkuntza eskakizunik gabe atera baititu. Sindikatuak uste du lehiaketa honetan Hezkuntza Sailak euskara eta irakasle euskaldunak baztertu egin dituela.

LABek gogorarazi du Eusko Legebiltzarrean onartutako Hezkuntza Akordioan euskara «hezkuntza sistemaren ardatz» hartzen dela: «Hala ere, Jokin Bildarratzek zuzentzen duen sailak euskara baztertu egin du». Sindikatuak salatu du Lanbide Heziketako eskaintza publikoan ez direla betetzen legeak jasotzen dituen euskara bermatzeko artikuluak, eta Jaurlaritzak argitaratutako Lanbide Heziketako planetan ez dela jasotzen euskara indartzeko estrategiarik: «A ereduko eskaintza da nagusi hein handi batean».

Gainera, sindikatuak uste du irakasle euskaldunak «baztertu» egiten dituela Hezkuntza Sailak. Irakasle horiek eskolak euskaraz eta erdaraz eman ditzakete, baina aurten gauzatuko den lekualdatze lehiaketan lanpostu horiek oraingoz ez zaizkie eskaini, «ezkutuan utzi eta irakasle ez-euskaldunei soilik gordetzeko».

LABek eskatu du plaza guztiak bigarren hizkuntza eskakizunarekin atera daitezela: «Lanbide Heziketa euskalduntzeko bidean, ezinbestekoa da langile taldea euskalduntzea, horixe baita euskarazko ikasketen eskaintza handitzea ahalbidetzeko modu bakarra».


Summary: Kepa Junkerak bere obra osoa berrikusten duen arte liburua kaleratu du. Musikariaren diskografia osoa errepasatzen du Berpiztu lanak, eta, gainera, 40 artistak propio sortutako obra bana eta Junkerak sortutako kanta guztien partiturak ere badakartza. Musikariak berak parte hartu du argitalpenaren aurkezpenean.

«Liburukote zoroa». Kepa Junkerak berak definitu du bere diskografia osoari errepasoa ematen dion 260 orritik gorako arte liburu elebiduna. Justu gaur bete dira lau urte, Ganten (Belgika) kontzertua emateko bidean zihoala, iktus bat izan zuenetik, eta, geroztik, tantaka konta daitezke musikariak egindako agerpen publikoak. Fermin Aio zinemagileak Donostiako Zinemaldian estreinatutako Berpiztu filmaren aurkezpenean egon zen duela hilabete batzuk, eta Bilboko Arte Ederren Museoan egon da orain, pelikularen izen bereko liburua aurkezten. Horregatik, lagunek, senideek, ordezkari politikoek eta kide izan dituen sortzaileek lagunduta, aurkezpenaren eta ospakizunaren arteko zerbait izan da liburuaren aurkezpena.

Gurpil aulkian sartu da musikaria museora, maskara jantzita lehenik eta irribarrez ondoren. Txaloka jaso dute, eta besarkadak, laztanak, bostekoak eta esker keinuak jaso ditu gero. Bromak egin dizkie lagunei argazkiak ateratzeko orduan —ia kendu dio sonbreirua bati—, eta Alberto Palomera margolariak irakurri du gero Junkerak berak aurkezpenerako prestatutako testua. Dena esker oneko mezu, eta dena lagun arteko ironia. Eta hor joan da lanaren definizioa ere: «Eskerrik asko denei liburukote zoro honetan parte hartzeko eskuzabaltasun infinituagatik».

Diskoz disko, anekdotaz anekdota

Sortzailearen ibilbide osoa biltzen du liburuak, diskoz disko. Joseba Martin kazetariak idatzi ditu lan bakoitzari buruzko testuak, eta 40 artistak espresuki libururako sortutako lan grafiko bana ere biltzen du argitalpenak. Tartean dira Sonia Rueda, Eramun Mendibelanda, Mari Puri Herrero, Miren Asiain, Mikel Urmeneta, Yolanda Mosquera eta Gaizka Peñafiel. Horrez gainera, Junkerak sortutako 400 abesti ingururen partiturak ikusteko aukera ematen duen QR kode bat ere badakar lanak.

Martinek gogoratu duenez, hasieran, «30 edo 40 orriko liburuxka bat» izango zelakoan hasi zen diskoei buruzko testuak idazten, baina hazten eta hazten ikusi du proiektua. «Azkenean bi kiloko artefaktua atera zaigu!». Azaldu duenez, disko bakoitzean Junkerarekin batera aritutako musikari eta artistak elkarrizketatuz osatu du testuetako bakoitza, eta, guztira, 40 pertsona ingururen ahotsak bildu dituela zehaztu du. «Anekdota pila bat atera dira», esan du. «Eta, batez ere, artistaren alde gizatiarra ere agertzen da. Estudioan gertatzen diren momentu dirdiratsu horiek ere deskribatzen dira, zeintzuetan kontua badoan norabide batean, baina, bat-batean, Kepak berbideratu egiten du eskura duen edozerekin, eta aldatu egiten da dena, eta, hasieran, denak zur eta lur geratzen dira, eta gero, amaitutakoan eta entzuterakoan, emaitzarekin zeharo txundituta».

Estudioko energia oldarra

Xabier Amuriza bertsolari eta idazleak gertutik ezagutzen du Junkeraren obra, eta baita Junkera bera ere. Gogoratu duenez, diskoak grabatzen hasi aurretik jaso ohi zuten haren bisita etxean, eta maiz idatzi dizkio letrak. Lehen diskoan hasi zuten elkarlana, eta Amurizarenak dira, Maren zein Izaro kanten letrak ere, esate baterako. Idazleak oroitu duenez, ordea, 2010ean izan zuen Junkerak hasi eta buka disko oso bat nola sortzen zuen ikusteko aukera, eta orduan bizitakoak hartu ditu oinarri Berpiztu libururako hitzaurrea idazteko. «Gazte-gazte ezagutu nuen. Ausart. Hots, bere ahalmen tekniko neurrigabeen eta bere inspirazio abiotsuaren jakile. Sen apurtzailea. Argi esanda, garaile bat. Artista horietakoa, zeinen azkenik ezin baita inoiz suposatu, beti berpizten baitira».

Eta energia olde baten pare deskribatzen du Amurizak Junkera estudioan lanean. Ideiak lehertzen. Moldatzen. Bihurritzen. Hasierako ideia, pixkanaka atzean uzten joan arte. «Aizu, Kepa! Ez al duzu uste honek ez duela hasierako planaren antzik». Eta Junkeraren erantzuna dakar Amurizaren testuak gero. «Baina baietz duela nire antza!».

Durangoko Azokan egongo da salgai lana, 30 euroan.


Summary: Ipar Euskal Herriko garraio zerbitzuko langileak greban sartu dira. Txik Txak garraio sareko langileek grebari ekin diote goizean. Salatzen dute egunean hamalau orduko lan txandak dituztela langile eskasiaren ondorioz.

Ipar Euskal Herriko Txik Txak autobus zerbitzuko langileak greban dira goizetik. Garraio sarea kudeatzen duen Keolis enpresaren TPR adarreko langileek bat egin dute, greba deialdiarekin salatzen baitute langileak eskas direla eta, horren ondorioz, hamalau orduko lan txandak dituztela. Lansari apalegiak dituztela ere salatu dute. CGT sindikatuak zehaztu du greba bihar ere eginen dutela, egun osoan, eta etzitik aitzina ere luza daitekeela goizetan.

Hortaz, goizetik ez da autobusik BAM Baiona, Angelu eta Miarritze (Lapurdi) eremuko zazpi ibilbidetan. Gainera, ondoko egunetan grebak eskola garraioari eragiten ahalko diola erran dute.


Summary: Bertan behera utzi dituzte Lidl eta BM supermerkatuetako grebak. Langraiz Okako (Araba) Lidlen bloke logistikoan hitzarmen berria adostu dute, eta soldaten %20ko igoera lortu. BMn gaur ziren greba hastekoak, baina asteburuan lortutako «aurrerapenen» ostean, deialdia utzi dute.

ELAk bi greba deialdi bertan behera utzi dituela adierazi du gaur goizean, supermerkatu kateetan biak. BM supermerkatu kateko langileek gaur hasi behar zuten greba, baina asteburuan egindako bileretan «aurrerapenak» egon direnez, sindikatuak deialdia uztea erabaki du. Soldaten %16rainoko igoerak oinarrizko soldatari aplikatzea eta antzinatasuna ezartzea lortu dute, baita arrakasta osagarrien proposamena erretiratzea ere. Bestalde, igoerak proportzionalak izango dira, lan kategoria bakoitzari lotutakoak alegia.

Gaueko txandan jarduten duten langileei dagokienez, gaueko lanaren gehigarria handitzea ere lortu dute. Akordioa indarrean egon bitartean, KPIa negatiboa edo zero bada, KPIaren %1 bermatzea lortu dute.

Langraiz Okako Lidl supermerkatu katearen bloke logistikoan ere akordioa lortu dute hitzarmena berritzeko, eta egiten ari ziren greba mugagabea bertan behera uztea erabaki dute; azaroaren 29tik zeuden greban. Enpresa batzordeko ordezkari guztiek —ELAko hiru, CCOOko hiru eta beste hiru ordezkari independente— onartu dute akordioa. Soldatak %20 edo gehiago igotzea lortu dute, eta KPIak ehuneko hori gaindituz gero, gehiago igoko dituzte. Bestalde, aldi baterako kontratuekin jarduten zuten 60 langile finkatzea ere lortu dute. Urteko lanaldian opor egun bat gehitzea ere lortu dute.

Arrain sektorean ere bai

Gipuzkoako arrain eta itsaskien handizkako sektoreko greba ere bertan behera utzi dute gaur. LABen arabera, Mapesgi patronala sindikatuekin harremanetan jarri zen atzo, gaur arratsaldean bilera bat egiteko. Patronalak adierazi die prest dagoela sindikatuen proposamenen inguruan eztabaidatzeko eta neurri batzuk onartzeko: horregatik utzi dute greba bertan behera. Hilaren lehenean egin zuten lehen greba eguna, eta gaur zuten bigarrena; hirugarrena, berriz, asteazkenean ziren egitekoak.


Summary: EAren primarioak berriz egiteko aginduaren aurkako helegiteak aztertuko dituzte. Espainiako Auzitegi Gorenak tramiterako onartu du EAren eskaera, eta alderdiaren primarioak berriz egiteko agindu zuen probintzia auzitegiaren epaia balekoa den ala ez erabakiko du.

Joan den azaroaren 20an, Eba Blanco hautatu zuen EAko idazkari nagusi gisa ezohiko XIV. Biltzar Nazionalak. Aurretik ere horixe bera egin zuen alderdiaren biltzarrak aurtengo otsailean, baina alderdi barruko sektore kritikoak, Maiorga Ramirez buru dela, auzitara eraman zuen Blanco izendatzeko prozesua, primarioak bermerik gabe egin zirela salatuta. Gasteizko probintzia auzitegiak aintzat hartu zuen kritikoen salaketa, eta primarioak berriz egiteko agindu zuen, Eba Blancoren izendapena ezbaian jarrita.

Bada, orain, Eusko Alkartasunak Espainiako Auzitegi Gorenean jarri dituen bi helegite tramiterako onartu dituzte. Helegite horiek Gasteizko lehen epaiaren aurkakoak dira, primarioak berriz egin behar zirela agindu zuen horren aurka, eta, beraz, Auzitegi Gorenak aztertu egingo du kritikoen aldeko ebazpen hori balekoa den ala ez.

Edonola ere, EAk beste biltzar nazionala egin berri du azaroan, eta, horretan ere, Eba Blanco izendatu dute idazkari nagusi, biltzarkideen botoen %92rekin. Dena den, kritikoek berriro ezbaian jarri dute batzar horren zilegitasuna. Hala, EAren azken Biltzar Nazionalak ez du itxi alderdiaren barruko gatazka, eta kritikoek esan dute berriro auzitara joko dutela.

Zuzendaritzak «oso positibotzat» jo du Gorenaren erabakia; «helegite gehienak baztertu egiten ditu aztertzen hasi gabe», azaldu du alderdiak ohar baten bidez. EAk berriro esplikatu du «barne araudiaren arabera» egin zirela primarioak urte hasieran, otsaileko Biltzar Nazionalaren atarian: «Lurralde bakoitzeko berme kopuru jakin bat aurkeztu behar zuten hautagaiek, eta Maiorga Ramirezek ez zuen aurkeztu».

Eusko Alkartasunak bizi duen auzia gero eta katramilatuagoa dago, eta auzitara etengabe jotzeak erakusten du ez dela barne gatazkaren lokarria berehala askatuko. Alderdi horrek EH Bildu koalizioan jokatzen duen rolarekin lotzen dute arazaoa kritikoek; zuzendaritzak, berriz, «botere kontu bat» dela dio; alegia, gutxiengoan egotea zer den onartzen ez jakitea.

Eba Blanco idazkari nagusiak gogor salatu du «beste aldean alderdia txikitzen ari den sektore bat» dagoela. «Anbizio pertsonalarengatik» ari da sektore kritikoa bere ekinean, Blancoren arabera: «Euskal Herrian denek dakiten moduan, honek ez du zerikusirik ideologiarekin edo politikarekin».

EH Bildun duen rola

EAren ibilbideari erreparatu behar zaio barne gatazkaren testuingurua ulertzeko. EAJren banaketa batetik sortu zen Eusko Alkartasuna, Garaikoetxea lehendakari ohia buru zuela, 1986an. Ibilbide luze baten ostean eta beste banaketa baten (Hamaikabat, 2009) zamaren ostean, Euskal Herria Bildu koalizioko kide bilakatu zen 2012an; aurretik Bildun egon zen.

Ramirez EAko Nafarroako buru ohiak eta egun lau urterako afializioa galdu duen politikariak uste du «koalizioa zenak alderdi bakarraren egiturak» garatu dituela, eta ez du aitortzen EAko zuzendaritzaren zilegitasuna, alderdiaren barruan «demokrazia falta» dagoelako, haren ustez. Baina gatazkaren jantzi politiko hori ukatzen du egungo idazkari nagusi Blancok. «Hau ez da auzi politiko bat EH Bildun dugun enkajearen inguruan, botere kontu bat baizik», esan zuen modu argian azaroko biltzarrean.

Bi aldeen arteko arrakala are gehiago handitu du azken urteetan epaitegiek izan duten esku hartzeak, batik bat sektore kritikoaren ekimenez. Azaroko Biltzar Nazionala ez egiteko eskaera ere egin zioten epaileari, baina kautela neurririk ez zuen aintzat hartu hark, eta Eba Blanco berretsi zuten idazkari nagusi gisa, otsaileko biltzarra epaileen aginduz berriz egin ondoren.

Orain, berriz, gerta daiteke Espainiako Auzitegi Gorenak ebaztea otsaileko biltzarra berriz egiteko agindua ez zela legezkoa izan, eta egoera gero eta nahasgarriagoa bihurtzea. Oraingoz, EAren zuzendaritzak jarritako helegiteak aztertu egingo dituela da jakin berri dena.


Summary: Sagarduik ez luke karguan segitu beharko, EH Bilduren arabera. Elkarrekin Podemos-IUk eta PP+C’s-k agerraldi bat egiteko eskatu diote sailburuari Eusko Legebiltzarrean. PP+C's-ek Sagardui kargutik kentzeko eskatu dio lehendakariari.

Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik Donostiako ESIan gertatutakoa argitzeko egindako agerraldiak gogortu egin ditu EH Bilduren kritikak. Haren azalpenak eskatuak zituen Rebeka Ubera legebiltzarkideak goizean, baina, sailburuaren prentsaurrekoaren ondoren, Unai Urruzuno EH Bilduren bozeramaileak adierazi du Sagarduik ez lukeela karguan jarraitu behar: «Harrokeriak eta itsutasun politikoak ezin dute ezein administrazioaren gobernantza eredua gidatu. Ezin da premiazko prentsaurreko bat deitu krisi politiko baten erdian eta bertan herritarrei adierazi bost axola zaizkiela pertsonal sanitarioaren, profesionalen, sindikalaren eta oposizio politiko guztiaren kritikak eta salaketak». Jarrera horrek «larriagotu» baino ez du egin Osakidetzaren «krisia», Urruzunoren arabera. Jaurlaritzako Osasun sailari dagokiona «krisiak aitortzea eta horiei irtenbideak eskaintzea» dela esan du, eta, hain justu, kontrakoa ari dela egiten.

Ikusi gehiago:>> Osakidetzaren «politika suizida» salatu dute Donostiako ESIko 30 bat zerbitzuburuk

Lehenago, Uberak salatu du Osakidetzaren egoera «oso larria eta kezkagarria» dela, eta ohartarazi Osakidetzaren «kudeaketa txarra eta desegokia» dagoela azken egunetan izan diren kargugabetze eta dimisioen atzean. Uberaren iritziz, ez da kasualitatea Osakidetzak orain duen egoera, «gobernantza eredu jakin baten ondorio» baizik. «Erabakiak modu bertikalean inposatzen dituen gobernantza eredua dago Donostia aldeko ESIan piztu den polemikaren jatorrian eta muinean. Eta gobernantza eredu hori da Osakidetzak ezinbestean errotik aldatu behar duena».

Besteak beste, Donostia aldeko ESIan haserrea piztu du Gurutzetan zentralizatu nahi izateak Donostian aitzindari izandako minbizi peritonealaren tratamendua. Uberak azpimarratu duenez, hori ez da Osasun Sailaren zentralizazio prozesuaren adibide bakarra: are, jakinarazi du Osakidetzaren 2023ko memorian jasota dagoela beste sei espezialitate zentralizatzeko asmoa dagoela. Horregatik guztiagatik, EH Bilduk azalpenak eskatuko dizkio Sagarduiri Eusko Legebiltzarreko hurrengo kontrol batzarrean, Donostia aldeko ESIko kargugabetzeak eta dimisioak argitu ditzan. Osakidetzako zuzendaritzaren jokabidea babesten badu, dimisioa eman beharko du, EH Bilduren ustez.

Elkarrekin Podemos-IUk, berriz, Sagarduiren agerraldia eskatu du Eusko Legebiltzarrean. Miren Gorrotxategi bozeramailearen iritziz, «onartezina» da Osakidetzak profesionalak kargutik kentzea kudeaketa ereduaren gabeziak agerian utzi dituztelako. Uste du Osasun Sailak zerbitzu publikoak defendatu behar dituela, eta, Donostia aldeko zerbitzuburuen iritzia entzuteaz gain, atzera bota behar dituela kargugabetzeak.

Eusko Legebiltzarrean erregistratutako agerraldi eskean, berriz, EP-IUk azpimarratu du Donostia aldeko ESIren krisia inoiz ez bezalakoa dela, eta agerian uzten duela nolako gabeziak dauden Osakidetzaren kudeaketan. «Kontrolik ez dago, eta gure osasun publikoa suntsitzera bideratutako kudeaketa bat egiten ari dira».

PP+C’s-k, berriz, Sagarduiren agerraldia eskatu du, baina ohartarazita karguan ezin dela «minutu bat gehiago» egon. Hala, kargutik kentzeko eskatu dio Iñigo Urkullu lehendakariari.

Ikusi gehiago: Agustin Agirre izendatuko dute Donostia aldeko ESIko jarduneko zuzendari


Summary: Willis Drummond, Ines Osinaga, Katixa Agirre eta Harkaitz Cano, zuzenean. Sortzaileen lanak aurkezteko plazak egun betea izango du ostegunean. Emanaldi guztiak zuzenean ikusgai izango dira BERRIAren webgunean.

Bihar, abenduaren 8an, hasiko dira Ahotseneko emanaldiak, 11:00etan, Plateruenan, Bilaka taldearekin. Gernika lana aurkeztuko dute.

Ondoren, 12:10ean, Piztiak taldeko musikariek XXX diskoa taularatuko dute.

Ines Osinagaren txanda helduko da 13:20an. #itsasoadabidebakarra lana aurkeztuko du.

14:30ean, Rodeo taldeak Hybris diskoa taularatuko du. Eta Neomak taldeak, berriz, izen bereko lana, 15:40an.

Ibai abeslariak Harizko zubiak diskoa aurkeztuko du, 16:50ean. Eta Kurkuma taldeak, berriz, Bel3zidorrean, 18:00etan.

Willis Drummond taldeak Hala ere lana taularatuko du,19:10ean.

Kristonak taldeak Aho bete hortz aurkeztuko du, 20:20an. Eta, eguna amaitzeko, Sutan taldeak II diskoaren lagin bat taularatuko du.

Katixa Agirre eta Harkaitz Cano

Musika eskolan, berriz, Petare, Miren Egigurenen puskak liburuaren berri emango du Leire Ibarguren idazleak, 11:00etatik aurrera.

11:30ean, Joseph Brodskiren Ur-marka, Veneziari buruzko saiakera aurkeztuko du Katakrak argitaletxeak.

Josu Zabaleta itzultzailea Lidia Txukovskaia eta Lidia Zukhovaren Haurrek hitza lanaz arituko da, 12:00etan. Ukrainatik ihes eginiko haurren testigantzak bildu zituzten bi egileek 1942an.

Katixa Agirrek Berriz zentauro eleberria aurkeztuko du, 12:30ean.

Komikiek ere izango dute tartea. Izan ere, Unai Iturriagak eta Sanvik onduriko Haur besoetakoa. Itsasoan urak handi lanaz arituko dira 13:00etan.

Bertol Arrieta eta Sandra Garaioaren Hodeien gaineko aldean eta Garazi Albizua eta Olga Carmonaren Iruleak izango dituzte hizpide 13:30ean.

Ondoren, bi itzulpen lan ezagutzeko aukera egongo da. Amaia Apalauzak itzulitako Puskak Irene Pujadasen liburuaz ariko dira 14:00etan. Eta Iker Sanchok euskarara ekarritako Anton Txekhoven 31 ipuin lanaz 16:00etan.

Fito Rodriguezen txanda helduko da 16:30ean: Enararen esanak.

Horren ostean, Asun Agirianok eta Marina Garciak Atzamarra aurkeztuko dute.

17:30ean, Harkaitz Cano idazlea entzuteko aukera egongo da, Pozaren erdia lanaz arituko baita.

Gero, Elena Olabek Keinura itzuli lana aurkeztuko du.

Ekaitz Goikoetxea Balio erantzia lanaz arituko da 18:30ean. Ruben Ruiz, berriz, Beti mugan liburuaz mintzatuko da, eta Karlos Aretxabaletak Txapel eta Sex-sua aurkeztuko ditu.

Durangoko Azokak gune bat dauka sortzaileentzat erreserbatuta: Ahotsenea. Han, euren lanak aurkezteko aukera dute artistek.

Kontzertuak, solasaldiak, errezitalak eta performanceak egiten dituzte Ahotsenean, gehienez 30 minutukoak, aurten kaleratutako euskarazko lanekin. Lan horiek salgai egoten dira azokan.

Literaturaren ingurukoak Bartolome Ertzilla musika eskolan egiten dira, eta, musika saioak, Plateruenan. Edonola ere, Ahotseneko saioak zuzenean ikus ahalko dira, Internet bidez, BERRIAren webgunean:


Summary: «Zarpail edo dotore, gizon edo emakume, sor ditzagun gure Olentzero propioak». Dantzan.eus atariak dei egin du etxean, eskolan, lantokian edo ikasgelan bakoitzak bere Olentzero egitera.

Asko hitz egiten da Olentzeroren jatorriaz, baina gutxi, ordea, Olentzeroren panpina egiteko tradizioaz. Eskuz egindako irudiak ere ikusten dira abenduaren 24an kalean, baina etxeetan ohikoagoak izaten dira erositakoak. Horretaz oharturik, Dantzan.eus atariak Olentzero panpinak egiteko gonbita egin du aurten: «Gabon hauetarako, egin zuen Olentzero, eta bidali argazkiak dantzari@dantzan.com emailera, eta argitaratu sarean (Twitterren, Instagramen...) #OlentzeroDantzan2022 traolarekin. Gainera, bideoak grabatzen badituzue Olentzerorekin zaudetela kantuan, oraindik eta hobe!».

Olentzero Dantzan ekinaldiaren hirugarren aldia izango da aurtengoa, 2020koaren eta 2021ekoaren ondoren. «Tradizioan era guztietako Olentzeroak ezagutu dira. Leitzan, esaterako, aspalditik Olentzero panpinak egin izan dira etxeetako eta baserrietako atarietan eta leihoetan jartzeko. Olentzero ehiztari, arrantzale, dantzari, txistulari, jostun, artzain, sorgin, ikazkin... Batzuetan zarpail, beste batzuetan dotore, gizon edo emakume, edo genero marka argirik gabe!», dio deialdian Dantzan.eus-ek.

Aurten, abenduaren 20an amaituko da parte hartzeko epea. Aurreko urteetan bezala, parte hartu dutenen zerrenda abenduaren 23an eskegiko dute webgunean. «Sor ditzagun gure Olentzero propioak. Katean ekoizten diren Olentzero panpina klonikoen ordez, egin dezagun gure etxeko, eskolako, lantokiko edo ikasgelako Olentzero. Bakoitzak bere Olentzero, forma eta itxura bereizgarriekin».


Kontzertu atomikoak, uda betean

Summary: Kontzertu atomikoak, uda betean. Etenik gabe, goizeko 11:00etatik gauera, liburuak eta diskoak bata bestearen atzetik aurkeztuko dituzte Ahotsenean.

Bihar, abenduaren 9an, 11:00etan ekingo diote sortzaileek lanak zuzenean aurkezteari Ahotsenean.

Solasaldiak, errezitaldiak eta performancea-k, egiten dituzte, gehienez 30 minutukoak, aurten kaleratutako euskarazko lanekin. Lan horiek salgai egoten dira azokan.

Literatura ingurukoak Bartolome Ertzilla musika eskolan egiten dira, eta, musika saioak, Plateruenan. Edonola ere, Ahotseneako saioak zuzenean ikus ahalko dira, Internet bidez, BERRIAko webgunean:

Eguna hasteko, Lumi taldeak Bezperaren dirdira diskoa aurkeztuko du, Plateruenan.

Ondoren, entzuleak Beldurrekin dantzan jarriko ditu Ilargik, 12:10ean. Agur eta Mirua izango dira hurrengoak.

15:40an, Lurrikarak lana aurkeztuko du Xsakara taldeak, 15:40an. Ondoren, Mugan taldearen txanda helduko da, 16:50ean: Bizirik ez bagaude.

Kokein taldeak Atomika lana taularatuko du, 18:00etan.

Gauean, Keia, Mice eta Ezpalak taldeak arituko dira diskoak aurkezten.

Liburuak

Pier Paolo Pasoliniren Kale gorriko umeak liburuaren itzulpena aurkeztuko du Fernando Reyk, 11:00etan.

Olatz Mitxelenak Marina Garcesen Filosofia amaitu gabea itzuli du, eta lana zertan den azalduko du, 11:30ean.

Ondoren Uda betea aurkeztuko du Aritz Gorrotxategik, eta Mikel Alvarezek Euskalia lana.

13:00etan, berriz, Ganbila bildumako Album eta Esperoan lanak azalduko ditu Susa argitaletxeak. Victor Cataláren Atsoa bildumaz arituko dira ondoren, eta 14:00etan, Maite Lopez Las Herasek Amatu liburua aurkeztuko du.

Arratsaldeko saioa 16:00etan hasiko da. Irene Solaren Dikeak lana aurkeztuko du Joxan Elosegi itzultzaileak.

Ondoren, Aiora Zabalak Natura gure esku izango du mintzagai. Nerea Ibarzabalek Bar Gloria eleberria aurkeztuko du 17:00etan, eta Andoni Urzelaik Ametsen trafikatzailea gero.

Donostia Hiria Saria irabazi duten Iñaki Cidek eta Karmele Mitxelenak Behin batean Loiolan eta Haragizko mamuak lanak aurkeztuko dituzte.

Ondoren, 18:30ean, Leire Milikuak Lur gainean, itzal azpian liburua azalduko du, eta Abdela Taiaren Zure argitan bizitzea lana nola itzuli duen kontatuko du Patxi Zubizarretak.

Amaitzeko, ikerketa lan baten emaitzak zabalduko dituzte Marijo Ezeizabarrenak eta Junkal Gutierrezek: Hotsetik hitzera" Nola bereganatzen dute hizkuntza haur euskaldunek?


Summary: Eguzki irratiak salatu du lege berriak ez diela lizentziarik bermatzen irrati komunitarioei. Hala ere, Iruñeko Eguzki irrati libreak lizentzia eskaera egingo du. Irratiak uste du badaudela nahikoa arrazoi lege berriaz ez fidatzeko.

Litekeena da Espainiako Ikus-entzunezko Lege Orokor berriaren hirugarren xedapen gehigarriak aukera ematea Hego Euskal Herriko zenbait irrati libre eta komunitariori legezko frekuentziak eskuratzeko, baina baldintza batzuk ezarri ditu Madrilek, eta ez dago argi zein irratik lortu ahalko duten frekuentzia. Iruñeko Eguzki irrati libreak salatu du lege berriak oraindik ere ez duela bermatzen irrati komunitarioek lizentziak eskuratzea. «Irrati komunitarioentzat, espazio edo irrati maiztasunaren eremua erreserbatzearen aukera estatuaren mende dago, eta orain arte ez du hori inoiz egin», dio Eguzkik agiri batean. Nafarroako irrati librea da Eguzki, 40 urte daramatza martxan, baina ez du orain arte legezko frekuentziarik izan. Gogoratu duenez, uztailaren 7an indarrean jarri zen lege berriak ezartzen du interferentziarik sortu gabe bost urtez jarraian etenik gabe funtzionatu duela egiaztatu dezaketen irrati libre eta komunitarioek «titulu gaitzaile» bat eskatzeko aukera izango dutela, «irrati maiztasunaren eskuragarritasunaren arabera».

Eguzki irratiak gogorarazi du, era berean, Europako beste herrialde batzuetan ez bezala, Espainiak ez duela inoiz irrati komunitarioak arautzeko modurik eskaini. «1970eko hamarkadatik irrati libreak martxan egon arren, 2010era arte ez zen aitortu —aurreko legearekin— irrati libreak bazirela. Hala ere, aitorpen hori egin arren, ez da irrati libreentzako baimenik eman estatuan, ezta horientzako irrati maiztasun eremuan erreserbarik ere».

Horrenbestez, Iruñeko irrati elebiduna oso kritiko agertu da egungo egoerarekin: «Eguzki irratiak oraindik ere jasaten du adierazpen askatasunerako eskubidea urratzen duen diskriminazioa. Pertsona guztiek izan beharko luketen informazioa eman eta jasotzeko eskubidea urratuta dago oraindik». Eguzki irratiak nabarmendu du urte asko daramatzala egoera baldintza tekniko «duinetan» erregulatzeko aukera eskatzen. «Eta administrazio guztiek, estatukoak edo autonomikoak izan, ez diote inolako irtenbiderik eman gure egoerari». Nafarroako Gobernuak irrati komunitarioentzako lizentzia bat lortzeko deialdia atera zuen 2017an, baina azkenean lehiaketarako deia desegin zuen. «Horrek frogatzen du arazoari irtenbide bat emateko borondate politikorik eza».

Eguzki irrati libreak, hala ere, lizentzia eskaera egingo du. «Gutxienez, gaur egun ematen ditugun baldintza teknikoak bermatzeko eskatuko dugu». Eguzkik ez ditu onartuko irrati komunitarioak baztertu nahi dituzten «baldintza diskriminatzaileak». Irratiak uste du badaudela nahikoa arrazoi lege berriaz ez fidatzeko. «Aurreko legearekin bezala, baliteke paper errean geratzea dena, ez baita irrati komunitarioentzat eremu propiorik gordetzen».


Summary: Lertxundi, Anari, Pasadena eta pasatu ez dena kontatzen, azken-aurreko saioan. Anjel Lertxundik 'Desertuan behatxuloa' lana aurkeztuko du, eta Pasadena taldeak, 'Izpiak' disko laburra.

Pasadena taldeak Izpia EPa aurkeztuko du gaur, abenduaren 10ean, 11:00etan, Plateruenan.

Gero, Oasia lana taularatuko du Assata taldeak.

13:20an, Asla taldekoek Nire eguzkia diskoko doinuak aireratuko dituzte, eta, 14:30ean, Kyxo musikariak arituko dira: Lyno.

15:40an, abeslari kantugileen txanda helduko da: Peru Galbetek Beiratu lana joko du jendaurrean, 15:40an, eta, gero, Esti Markezek Hitzekin jolasean bilduma.

Elektronikaren txanda helduko da gero, 18:00etan, Sega Sound Killersek Dolu obraren piezak taularatuko baitituzte.

19:10ean, Zain lana aurkeztuko du Dukkha taldeak.

20:20an, Bizirik daudela adieraziko dute Bengo taldeko musikariek. Eguna amaitzeko, Odei taldea Terapia egitearen onurak azalduko ditu, musikaren bidez.

Ahotseneko literatura inguruko aurkezpenak Bartolome Ertzilla musika eskolan egiten dira, eta musika saioak, Plateruenan. Edonola ere, Ahotseneko saioak zuzenean ikusi ahalko dira Internet bidez, BERRIAren webgunean.

Anjel Lertxundi goizean

Euskal letretako erraldoi batekin hasiko da eguna: Anjel Lertxundik Desertuan behatxuloa lana aurkeztuko du 11:00etan.

Ondoren, Jon Eiherabide eta Xabier Sagasta Hamalau obraren inguruan arituko dira. Aingeru Epaltzak Erretzaile damutuen konpainia eleberria aurkeztuko du eguerdian. Haren ondoren, Iban Zaldua Ipuina engainua da bildumaren inguruan mintzatuko da.

13:30ean, Nerea Loiolak 7G udalekuak lana aurkeztuko du.

Aritz Galarragak Humanitatearen une gorenak lanaren inguruko azalpenak emango ditu, 16:00etan. Ondoren, Lurbinttoko ohoinak aurkeztuko du Adur Larreak. EKE-Elkar sormen bekarekin ondu du lana. Iñigo Antsorregik Nire minaren etxean azalduko du, 17:00etan.

Orain arte batez ere musikarengatik ezaguna den Anari Alberdi Santestebanek Gari eta goroldizko literatura obra aurkeztuko du, 17:30ean.

Poesiaren txandan, Jose Luis Otamendi Landura lanaz arituko da.

Eta Jon Arretxek Lyrica garaia nobela beltza azalduko du, 18:30ean.

Eguna amaitzeko, Andoni Agirrezabala Izagirrek Etxe berdea eleberria aurkeztuko du, eta Miren Azkaratek, Ikusezinak. Erbesteratuen haurrak obra.


Summary: Donostia aldeko ESIan «pertsonen aldaketa bat» behar zela nabarmendu du Sagarduik. Sailburuak azaldu du zuzendaritza berriak eta Osakidetzako buruzagiek «ikuspegi bera» dutela, eta «gertaera kate baten» ondorioz beharrezkoa zela Donostia aldeko ESIko zuzendaritza aldatzea.

Osakidetzan «erakunde guztiek rol jakin bat dute, eta horiek osatzen dituzten pertsonek ere bai». Proiektuak «partekatua» izan behar du: «Sare bat gara». Eta Donostia aldeko ESIan, «halako batean, motibo batengatik edo beste batengatik, batzuek ez dute ikuspegi hori partekatzen». Horrek, «gertaera kate baten» ondorioz, «gomendagarri» egin du «pertsona aldaketa bat»: ikuspegiak «partekatzeko zailtasunak» zituztelako.

Hitz horiekin azaldu du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak zer gertatzen ari den Donostia aldeko ESIan. Iragarri baino hiru ordu laurden geroago, Sagarduik agerraldi bat egin du Donostia aldeko ESIko egoeraren berri emateko, baina ez du zehaztu zein diren zuzendaritza aldaketa beharrezko egin duten gertaera horiek. «Arduradun aldaketak sarri gertatzen dira, ohikoa da», gaineratu du. Orain, zuzendaritza taldea berregituratzen ari dira.

Ikusi gehiago: Sagarduik ez luke karguan segi beharko, EH Bilduren arabera

Sagarduik azaldu du ez direla desadostasun «bat edo bi» izan Osakidetzaren eta erakunde sanitario integratuaren zuzendaritzaren arteko desadostasunak, eta bien arteko ikuspegi desberdintasuna sakonagoa zela.

Bestalde, Sagarduik azaldu du Agustin Agirrek hartu duela zuzendari kudeatzailearen kargua, eta Ana Bustinduik zuzendari medikoarena, eta Agirrek lehen bilera izan duela jada Osakidetzako zuzendaritza nagusiarekin eta Donostia aldeko ESIko zuzendariorde eta zerbitzuburuekin. Lehen eginkizuna zera izan da, «harremanak hastea, ospitalea eta osasun erakundea nola dauden aztertzeko». Sagarduik gaineratu du zuzendaritza berriak eta Osakidetzako zuzendaritzak «ikuspegi bera» dutela orain osasun zerbitzuak izan behar duenaz.

Egunotako kritika eta adierazpenei buruz, Sagarduik esan du horiek entzuteko eta «elkarrizketa eraikitzaile bat» izateko prest dagoela, eta «lasaitasuna, esker ona eta aintzatespena» adierazi die langile guztiei, haien lanagatik.

Ikusi gehiago: Agustin Agirre izendatuko dute Donostia aldeko ESIko jarduneko zuzendari


Summary: Juan Alberto Belloch: «Galindo, borrokalari antiterrorista moduan, onena zen». Justizia eta Barne ministro ohiak adierazi du bera izan zela Galindori jeneral kargua ematea ahalbidetu zuena, nahiz eta jakin atxilotuak torturatzen zituela.

Jose Barrionuevo Espainiako Barne ministro ohiak El País egunkariak egindako elkarrizketan aitortu zuen gerra zikina antolatu zuela. Orain, berriz, Juan Alberto Belloch Espainiako Justizia eta Barne ministro ohia mintzatu da GAL hizpide hartuta, El Español hedabideak egindako elkarrizketan. Enrique Rodriguez Galindo Guardia Zibileko jeneral izendatzeko erabakia bultzatu zuen Bellochek, hark egindako torturen jakitun izan arren. Argudiatu du «onena» zela «terrorismoaren kontrako borrokan». Are gehiago, adierazi du «metodo» horiek —hau da, torturak— zirela Galindok gaizki egiten zuen «gauza bakarra».

«Nire ideia izan zen mailaz igotzea», adierazi du Bellochek, 1994tik 1996ra ministro izandakoak. Hala argudiatu du erabaki hura: «Bi alde zeuden: judiziala eta antiterrorista. Judiziala: Galindok delitu bat egin bazuen, ikertua izan behar zien, beste edozein herritarrek bezala. Eta izan zen. Baina, borrokalari antiterrorista moduan, onena zen». Bere burua tortura kasuetatik aldentzeko, berriz, Bellochek azaldu du berak esan ziola Galindori ezin zuela «tratu txarrak» ematen jarraitu.

Bellochek zalantzan jarri du Galindok Lasa eta Zabalaren hilketetan parte hartu izana. Adierazi du ez zituela sinistu El Mundo-k Intxaurrondoko torturen eta Lasa eta Zabalaren hilketen inguruan argitaratutakoak: «Epaileek esan zuten arte, ez nuen pentsatu Galindok hil zituenik Lasa eta Zabala. Ez nuen inoiz imajinatu. Izatez, oraindik ere nire zalantzak ditut». Argudiatu du zail egiten zaiola sinestea Galindok egin izana zerbait «hain bortitza eta txoroa»: «Bera izan balitz, normalena litzateke ezer ez jakitea inoiz».

Justizia eta Barne ministro ohiak adierazi du Espainiako Barne Ministerioak hilean 500.000 pezeta ematen zizkiela Espainiako Poliziaren Bilboko komisariorde Jose Amedoren eta Bilboko Informazio Brigadako polizia Michel Dominguezen emazteei, haien isiltasuna erosteko. Halere, esan du berak eten egin zuela dirusari hori. «Rafael Vera [Espainiako Gobernuko Segurtasun zuzendaria] eragiten saiatu zen, Amedoren eta Dominguezen emazteentzako dirua ezinbestekoa zelakoan. Nire ministerioko goi kargudunekin hitz egin zuen, haiek konbentzitzeko dirusaria berrezarri zezaten».

Halere, Bellochek GALen ekintzetatik aldendu nahi izan du Felipe Gonzalez Espainiako gobernuburu ohia: «Zintzoki, uste dut Felipek ez zuela zerikusirik izan». Ardura Barne Ministerioko goi kargudunen gain utzi du: «Esan dezakedan gauza bakarra da GAL Barne Ministerioko goi zuzendaritzan eratu zirela, agintzen zutenen artetik. Ez zen pertsona bakarra izan».

Foro Sozial Iraunkorrak «onartezintzat» jo ditu Bellochen hitzak, horiek «kontakizun autojustifikatzaile» batean pean kokatuta: «Jose Barrionuevoren kasuan bezala, beharrezkoa da estatuaren biktimei babes politiko eta instituzionala adieraztea. Birbiktimizatuak ez izateko eskubide bera dute».


Summary: Nafarroan, Madrilek ez du oztopatuko 3.627 enplegu publiko egonkortzea. Espainiako Gobernuak ez dio foru legeari errekurtsorik jarriko Auzitegi Konstituzionalean, eta uztailean Nafarroako Parlamentuak onartutako legea «bere osotasunean» sartuko da indarrean

Nafarroako Gobernuak Espainiako Auzitegi Konstituzionalaren mehatxua saihestu du. Administrazioan gehienez behin-behineko 3.627 enplegu publiko egonkortzeko foru legeko bi artikulurekin ados ez zegoela iritzita, Espainiako Gobernuak auzitegi horretara jo zezakeela ohartarazi zuen. Dena den, eskumen gatazkak konpontzeko Koordinazio Batzordean, bi gobernuek akordioa lortu dute.

Azkenik, Madrilek ez du oztopatuko legea. Javier Remirez Nafarroako Gobernuko lehendakariordea «oso pozik» azaldu da, akordio horrek segurtasun juridikoa emango diolako lanpostuok egonkortzeko prozesuari.

Iazko abenduaren 28an, Espainiako Gorte Nagusietan administrazioetan behin-behinekotasuna %8ra arte murrizteko dekretua onartu zuen. Lege hura lurraldeko errealitatera egokitu eta agindu hari bide emateko asmoz, lehenik foru dekretu bat onartu zuen Nafarroako Gobernuak maiatzaren 23an. Bi egun geroago, 3.588 lanpostu egonkortzeko lan deialdi publiko berezia onartu zuen administrazio nukleoan, Osasunbidean eta Hezkuntzan. Hilabete geroago, uztailaren 1ean, foru legea onartu zuen Parlamentuak: egonkortzeko prozesu hartan sar zitezkeen enpleguen ezaugarriak zabaldu zituen,

Foru lege haren babespean, irailean beste 39 lanpostu gehitu zituen Nafarroako Gobernuak eta gehienez behin-behineko 3.627 lanpostu egonkortzea onartu zuen.

Bi artikulurekin arazoa

Alta, urriaren 7an Madrilgo gobernuak bi aldeen arteko eskumen gatazkak konpontzeko Kooperazio Batzordea bilerara deitu zuen. Ez zegoen konforme lan eskaintza publikoetan zenbat lanpostu publiko izango den zehazten duen lege artikuluarekin (4. artikulua). Halaber, begi txarrez ikusten zuen tramiteak erraztea eta epeak murriztea ahalbidetzen duen foru legearen 6. artikulua.

Gatazka hura konpondu ezean, Konstituzionalera irits zitekeen auzia, eta autogobernuaren adarretako bat mozteko arriskua zegoen: funtzio publikoko lan eskaintza publikoetan postu kopurua ezarri ahal izatea, alegia.

Azkenean ez da halakorik gertatu. Akordioan jasotzen denez, bi aldeek «konpondutzat» ematen dituzte euren arteko desadostasunak, eta gatazka, berriz, amaitutzat jotzen dute. Halaber, Auzitegi Konstituzionalari akordioaren edukiaren berri emango diotela gaineratu dute.

Foru legea, osorik Nafarroako Gobernuak nabarmendu du foru legea «bere osotasunean» ahalbidetuko duela akordioak. Remirezek bere gobernuaren «defentsa adimentsuaren estrategia» goraipatu du, eta «esker ona» adierazi dio Espainiako Gobernuari «elkarrizketa lehenetsi duelako».

Pedro Sanchezen gobernuak «autogobernuarekiko jarrera ona» duela nabarmendu nahi izan dute sozialista nafarrek. Hala, legealdian tankerako beste hamabi akordio lortu direla azpimarratu dute, eta modu horretan adierazi Konstituzionalera jo aurretik ados jartzeko gai direla.

Alta, beti ez da horrela. Adibidez, Kontratu Publikoen legearen aurka errekurtsoa jarri du Madrilek, eta iaz onartutako legearen lau atal auzitan daude. Halaber, aurten onartutako Aldaketa Klimatikoaren legean bederatzi artikulurekin ez dago ados, eta Konstituzionalera jotzeko prest dago.

Remirezen arabera, orotara 7.000 lanpostutik gora egonkortu daitezke. Izan ere, foru legeak baimendutako 3.627 lanpostuei aurretik bere langileen behin-behinekotasuna murrizteko Nafarroako Gobernua prestatzen ari zen ohiko eta ezohiko lan deialdiak gehitu behar zaizkio.


Summary: Jakes Abeberri ehortzi eta omendu dute Miarritzen. Txiki gelditu da Santa Eugenia eliza. Pasa den astean hil zen, 92 urte zituela.

Jende andana bildu da gaur Miarritzeko (Lapurdi) Santa Eugenia elizan, Jakes Abeberriri azken agurra emateko. Abeberri pertsonaia ezaguna izan zen, bai politikan eta bai kultura arloan izan zuen jardunagatik, eta hori aitortu diote bere hiletan bildutakoek. Besteak beste, mundu politikoko zein kulturaleko ordezkariak izan dira han.

Eliza barruan Oldarra abesbatzak abestu du; Abeberri haren zuzendari izan zen urte anitzez. Meza amaitutakoan egin diote omenaldi publikoa. Txalaparta doinuak entzun ahal izan dira, eta bertso bat ere eskaini dio Irantzu Idoate Funosas bertsolariak.

Ikusi gehiago: Abertzaleen ibilbidean erreferente


Summary: Aurten bai: ohiko irudiak ikusi dira Durangoko Azokaren lehen egunean. Goizean ireki ditu ateak Landako guneak, eta ikasleak izan dira protagonista han. Arratsaldean egin dute irekiera ekitaldia, Barrexerka antzerki taldearen eskutik.

Itzuli da, normaltasunez, Durangoko Azoka. Aurten bai; «osoa» izango da 57. ekitaldia, eta horixe berretsi ahal izan da gaur, azokaren lehen egunean. Igandera bitarte, milaka lagun elkartuko dira bertan, sortzaileek aurkeztuko dituzten 930 nobedadeak ezagutzeko eta antolatu dituzten 250 kultur ekitaldiez gozatzeko, besteak beste.

Lehen eguneko protagonistak ikasleak izan dira. Goizerako egitarau berezia antolatu dute azokaren antolatzaileek, eta gune ezberdinetan hainbat ekintza egin ahal izan dituzte gazteenek. Ez hori bakarrik: hainbat sortzaileren lanak ikusi eta erosteaz gain, haiekin egoteko aukera izan dute. Ilararik luzeenak Toti Martinez de Lezea idazlearen eta Zetakeko Pello Reparazen mahaietan sortu dira. 10:30etan ireki ditu ateak Landako guneak, eta han, denera, 160 eragile baino gehiagoren mahaik bisitatu ahal izan dira.

Ikusi gehiago: Lehen eguneko argazki bilduma

Hortaz gain, eguneko ekitaldi nagusia 19:00etan izan da Durangoko San Agustin kulturgunean. Han egin dute irekiera ekitaldia: Barrexerka antzerki taldeak egin ditu umorea ezaugarri nagusitzat zuten antzerkiak, eta, tartean, hitza hartu dute Ima Garrastatxu Durangoko alkateak, Lorea Bilbao Bizkaiko euskara eta kultura diputatuak, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak, eta Nerea Mujika Gerediaga elkarteko presidenteak.

Ikusi gehiago: Nerea Mujika: «Euskal kulturaren plazari bizitza emateko momentua heldu da»

Hiru erakusketa ere ikusgai izan dira gaur: Eskuhaldunak eskultoreen elkartearen Gaurko euskal eskultura, Ramon de Zubiaurreren Sorterriaren kolorea, eta [H]amar soinu instalazioa.

Ikusi gehiago: Bisaia eta proiektu berriak

Publiko orokorrarentzat zabalik dauden Ahotseneako ekitaldiak arratsaldean hasi dira, goizean ikasleentzako ekitaldiak antolatu baitituzte han. Olaia Inziarte izan da oholtzara igotzen lehenengoa, 14:30ean, Lehengo lepotikan burua diskoa aurkezteko. Ahotseneako saio guztiak BERRIAn izango dira ikusgai.

Ikusi gehiago: Eztanda baten esperantzan


Summary: Kroazia eta Brasil sailkatu dira final-laurdenetarako. Penaltietan kanporatu du Kroaziak Japonia, lehia bana amaitu ondoren. Brasilek, aldiz, aise irabazi dio Hego Koreari: 4-1. Irabazleak elkarren aurka ariko dira final-laurdenetan.

Pronostikoak bete dira, eta faboritoek egin dute aurrera: Kroaziak eta Brasilek. Sufrituta egin du batak; erraz, besteak. Japoniaren aurka penaltietan nagusitu da Zlatko Dalic hautatzaileak zuzendutako selekzioa, bana amaitu den partida estu baten ostean. Gertu izan du balentzia Japoniak, baina kamuts aritu da hamaika metrotan. Aldiz, 4-1 nagusitu da Brasil Hego Korearen aurka, aurrealdean erakustaldia emanda. Datorren ostiralean, final-laurdenetan, aurrez aurre izango dira sailkatu diren bi taldeak.

Futbolzaleek gozatzeko moduko neurketa jokatu dute Japoniak eta Kroaziak; intentsitatea, bizitasuna, erritmoa, kalitatea eta lehia irekia. Hustu egin dira jokalariak zelaian, eta gertu izan dute biek sailkapena. Batek bakarrik egiten du aurrera, ordea, eta Kroaziarentzat izan da saria, Japoniaren kaltetan. Neurketa bana amaituta, penaltietan erabaki da kanporaketa. Kale egin du Japoniak, botatako lau penaltietatik hirutan huts eginda -atezainak geratu ditu hiruak-. Eta bale Kroaziak; lautik hirutan asmatu du.

Burua goian bukatzeko partida egin dute japoniarrek, eta ezin meritua kendu. Ezustekoa eman zuen multzokako fasean, Alemaniari eta Espainiari irabazi ondoren lehen postuan sailkatuta, eta demostratu du ez zela txiripaz izan. Otso zelairatu da, eta berehala eman du lehen abisua; bigarren minutuan, Taniguchik buruz egindako errematea gutxigatik joan da kanpora. Erritmo bizia jarri dio neurketari; baloia berreskuratu bezain laster jo du erasora, jokaldi azkarrak harilkatuz, eta hegaletatik min eginez.

Kroazia, hasierako sustoa pasata, baloiaren jabetza izaten saiatu da, lerro artean jokatuz, eta gertuko paseak eta baloi luzeak tartekatuz. Ez du lortu, baina, neurketa kontrolpean izaten. Bizpahiru aldiz arriskuarekin iritsi den arren, lehiak ez zuen Dalic hautatzailearen selekzioak nahi zuen melodia. Mehatxu zen Japonia, erosoago zeuden zelaian, eta jokalariek argi zituzten ideiak. Galtzeko ezer gutxi zuten, eta irabazteko asko. Hegaletan topatu dute zuloa, eta min egin dute hortik. Japoniarrek pase gutxi behar zituzten aurkariaren area ertzera iristeko, eta lehen zati amaieran iritsi da merezitako saria, korner baten ostean. Ez du asmatu Kroaziak erdiraketa urruntzen, eta Maedak ez du barkatu -VAR sistemaren bidez errebisatu dute jokaldia, baina ontzat eman du epaileak-. Japoniak zutoinen artera egindako lehen jaurtiketa zen.

Hankaz gora jarri zaio neurketa Kroaziari, eta arraun egitea besterik ez zuen; markagailua kontra izateaz aparte, min egiten baitute atsedenaldiaren atarian jasotako golek. Azkar erantzun du, ordea; 55 minutuan, hain justu. Perisicek berdindu du lehia, burukada ikusgarri batekin. Penalti puntutik errematatu du baloia, sekulako indarrarekin, eta zutoin ondotik joan da sareetara; ezinezkoa atezainarentzat.

Japonia ez da kikildu, eta berean segitu du. Kroaziak, baina, lerroak aurreratu ditu, eta konfiantza hartu. Modric nabarmentzen joan da, eta eskertu du haren selekzioak; hura baita taldeko lemazaina.

Kroaziak izan ditu hortik aurrerako aukerarik garbienak, baina markagailua ez da gehiago mugitu. Jokoan ere nabaritu da elkarri zioten errespetua, eta, pixkanaka, motelduz joan da lehia. Gidoia mantendu da luzapenean. Bi taldeak sendo, eta erasora tentuz joz. Kontra jasotako gol batek kondenatuko zituzten, eta ez dute gehiegi arriskatu nahi izan.

Hala iritsi dira penaltietara. Tentsioa, urduritasuna eta emozioa. Indarrak parekatu egiten dira penaltietan, baina Dominik Livakovic Kroaziako atezaina izan da heroi kapa jantzi duena. Hiru penalti geldituta, bidean utzi ditu japoniarren ametsak, eta final-laurdenetarako atea ireki dio haren selekzioari.

Badirudi tentsioko uneetan ondo moldatzen dela Kroaziako selekzioa, 2018ko Munduko Kopan ere sufrituta iritsi zen finaleraino; bi aldiz gailendu zen penaltietan, eta beste kanporaketa bat luzapenean irabazi zuen.

Sendo eta eraginkor

Brasil izango du parean Kroaziak. Hautagai nagusia zen askorentzat, eta hala izaten jarraituko du. Irribarrea dario Titek zuzendutako taldeari. Partida hasi eta gutxira eman du kolpea; lehen aukera garbia, lehen gola. Viniciusek bakar-bakarrik hartu du arean baloia, eta patxadaz egin du jaurtiketa sareetara. Elkar besarkatuta eta dantzan ospatu dute jokalariek gola. Aldarte horretan, errazagoa da dena. Berehala handitu du aldea, gainera. Hego Koreako atzelari bat baloia urruntzen saiatu da, baina Richarlisonen hankarekin egin du topo. Area barruan izan da ostikada, eta penaltia adierazi du epaileak; Neymarek ez du barkatu. Hamahirugarren minutua zen, eta, ohartzerako, bi gol aurretik zen Brasil.

Hego Koreari asko konplikatu zaio kanporaketa. Hasiera batean ere, urriak ziruditen aurrera egiteko zituen aukerak, eta esperantzarako tarte oro uxatu dizkie Brasilgo aurrelariek. Ez du amore eman, eta hamaseigarren minutuan area kanpotik egindako zartako batekin gertu izan du gola. Asko arriskatu du hortik aurrera. Lerro artean erraz jokatu dute Brasilgo jokalariek; espazio ugari zuten aurrera egiteko, eta halako talentudun selekzio baten kontra, bekatua da hori. Gogor ordaindu dute; 29. minutuan hirugarrena sartu du Richarlisonek, jokaldi eder baten ostean, eta 36. minutuan erabakita utzi du kanporaketa Lucas Paquetak. Atsedenaldira 4-0 iritsi dira, eta errentak handiagoa ere izan zitekeen.

Erakustaldia emanda, dantzan eta gozatzen. Nahi bezala maneiatu du lehia Brasilek. Bigarren zatia tramite hutsa baino ez da izan. Lanak eginda zituen batak, eta etxerako bidea hartuta besteak. Markagailua apaintzea lortu du Hego Koreak, Paikek area kanpotik egindako gol ikusgarri batekin. Azkenean, 4-1 amaitu da partida.


Summary: Indonesiak urtebeteko espetxearekin zigortuko ditu ezkontzatik kanpoko sexu harremanak. Parlamentuak zigor kodea moldatzea onartu du gaur. Erreformaren bidez, debekatu egin du apostasia, agintariak iraintzea eta aurrez abisurik eman gabe protesta egitea.

Indonesiak giza eskubideak murriztuko dituen erabakia hartu du gaur, zigor kodearen erreforma onartuta. Zehazki, sexu, erlijio eta adierazpen askatasunak murriztu ditu, debekua ezarri baitie ezkontzatik kanpoko sexu harremanei, apostasiari, agintariak iraintzeari eta aurrez abisurik gabe protesta egiteari.

Parlamentuak onartu duen lege aldaketak protesta ugari eragin ditu munduan musulman gehien biltzen dituen herrialdean. Erreforma gauzatzeko lehen saiakera izan zenetik, 2019 urtetik, manifestazio ugari izan dira. Protesta jendetsuek neurria alboratzera behartu zuten gobernua. Alderdi politiko guztien babesarekin onartu du gaur parlamentuak.

Gizarte zibileko elkarte ugarik neurri «antidemokratikoa» dela salatu dute. Erreformaren kontrako sektore batzuek salatu dute gobernua Indonesia «islamizatzeko» ahaleginean ari dela, eta Suhartoren diktadura garaira (1967-1998) itzuli nahi izatea egotzi diote.

Zigor kodean ezarriko diren aldaketen artean kritikatuenetako bat da ezkontzatik kanpoko sexu harremanak debekatuko dituena. Urtebetera arteko espetxe zigorra jaso ahal izango dute debeku hori urratzeagatik kondenatutakoek. Legez kanpokotzat joko du ezkondu gabeko bikoteak elkarrekin bizitzea ere. Presidentea iraintzeagatik errudun jotakoek, berriz, hiru urtera arteko espetxe zigorra jasoko dute. Bost urtera artekoa apostasiagatik zigortutakoek, eta sei hilabetera artekoa aurrez abisurik eman gabe protesta baketsu batean parte hartzen dutenek.

Parlamentuak erreformari bide eman dion arren, ez da indarrean sartuko oraindik. Aldaketak hiru urteko epea aurreikusi du araudia garatu eta hura ezartzeko. Dena den, erabakia herrialdeko Auzitegi Konstituzionalaren aurrean salatzeko aukera ere izango da. Hala eginez gero, auzitegiak urtebeteko edo bi urteko epean erabakitzea espero da, baina moldaketarekin kritiko agertu diren ahotsek ez dute epaileen laguntzarik jasotzeko esperantza handirik, gobernuaren eta auzitegiaren artean lotura estua dagoela uste baitute.


Summary: Nork banatuko ditu Bertsolari Txapelketa Nagusiko sariak?. Bertsogintzako kideez gain, euskalgintzan eta kulturgintzan dabiltzan zenbait lagunek emango dituzte sariak abenduaren 18ko finalean; besteak beste, Irantzu Idoatek, Sagrario Alemanek eta Edurne Azkaratek.

Bertsozale Elkarteak esana zuen IÃ±aki Muruak jantziko diola txapela 2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko irabazleari. Txapela ez da, ordea, abenduaren 18ko finalean banatuko duten sari bakarra, ezta Murua sari emaile bakarra ere. Oholtza gainean izango diren zortzi bertsolariak sarituko dituzte; eta sari emaileek, bertsogintza mundua ez ezik, euskalgintza eta kulturgintza ere ordezkatuko dituzte, baita bertsolaritzak munduan kantu inprobisatuen eremuan utzi duen arrastoa ere.

Irantzu Idoatek emango dio saria txapeldunordeari. Bertsolaria da: aurtengo Eskolarteko Bertsolari txapelduna. Sagrario Alemanek hirugarren eta seigarren sailkatuei emango dizkie sariak. Urte luzez izan da IruÃ±eko Arturo Campion euskaltegiko zuzendaria, eta Nafarroako euskalduntze mugimenduko erreferente bat da.

Edurne Azkarate aktoreak ere parte hartuko du sari banaketan. 2017ko Txapelketa Nagusiari buruzko Aulki jokoa telesaioa aurkeztu zuen, eta lan ugaritan ibili da aktore azken urteetan: KÃ¤ffka (2019) eta Zaldi urdina (2019) antzezlanean eta Irati filmean (2022), besteak beste. Formol laborategiko kidea da. Bi sari emango ditu finalean.

Munduko kantu inprobisatuen ordezkaria izango da Paulu Zedda, Sardiniako cantada bat-bateko kantuaren inprobisatzailea: cantadoria. Bertsozale Elkarteak adierazi duenez, harreman luzea dute Sardiniako inprobisatzaileekin, neurri handi batean Zeddari esker. Maiz joan izan dira bertsolariak hara, eta beste horrenbeste sardiniar inprobisatzaile etorri dira Euskal Herrira. Bosgarren eta zortzigarren sariak banatuko ditu Zeddak.

Zer sari emango dituzte?

Azken urteetan, Ana Zaldua billabonatarrak brodatutako txapela jantzi izan zaio txapeldunari; 2019an hil zen Zaldua. Aurten, Itziar Alduntzin donostiarrak hartu du txapeldunaren garaikurra osatzeko ardura. Gainera, Mikel Lertxundi berriatuarraren eskultura bat ere jasoko du txapeldunak.

Lau txapelketetako zikloa bete zuen 2017an bere garaian Bertsozale Elkarte eragile zen Koldo Tapiaren ekimenez proposatutako eta Xabier Lakak egindako Eskutik eskura artelanak. Hala, aurtengoan beste artelan bat jasoko du txapeldunordeak: Iker Valle andoaindarraren brontzezko eskultura bat.

Hirugarren postutik zortzigarrenera bitarteko bertsolariek margolanak jasoko dituzte: Jose Luis Zumeta, Dora Salazar, Carmelo Ortiz de Elgea, Marta Cardenas, Mariano Arsuaga eta Olatz Irigarai artistek eginak, hain zuzen.


Summary: DSBEaren lege proiektua bertan behera uzteko eskatu du ELAk. Sindikatuak uste du proposamena «oso urrun» dagoela mugimendu sozial eta sindikalen aldarrikapenetatik. Ezkerreko alderdiei eskatu die ordezko proposamenak aurkezteko.

ELAren arabera, DSBE diru sarrerak bermatzeko errentaren lege berria «oso urrun» dago mugimendu sozial eta sindikalek planteatu dituzten aldarrikapenetatik, eta erakunde publikoak aplikatzen ari diren «murrizketak» finkatu egiten ditu. Hori dela eta, Eusko Legebiltzarrean onartu asmo duten lege egitasmoa bertan behera uzteko eskatu du beste behin sindikatuak.

DSBEaren lege berriak 2008koa ordezkatu nahi du; «eskuragarriagoa» eta «eraginkorragoa» izan nahi du kaltebera diren kolektiboentzako, Jaurlaritzaren hitzetan, eta, horretarako, baldintza malguagoak eta zenbateko handiagoak izango ditu. Bada, Gasteizko legebiltzarreko Lan eta Enplegu batzordeak aurreko astean onartu zuen azkeneko txostena, eta osoko bilkuran eztabaidatu eta bozkatu beharko dute orain. EAJ, PSE-EE eta Elkarrekin Podemosen babesa izan zuen irizpenak, eta EH Bildu abstenitu egin zen. Sindikatuaren arabera, ordea, txosten horren edukiak «apenas» ditu aldaketarik Jaurlaritzak aurkeztutako lege proposamenarekin alderatuta, eta uste du alderdien arteko akordioaren emaitza baino ez dela.

Hain zuzen ere, Eusko Jaurlaritzak eta Elkarrekin Podemos-IUk akordioa egin zuten urrian, eta adostu zuten, besteak beste, errenta jasotzeko adina 23 urtetik 18ra jaistea, eta gehieneko errenta pobrezia arriskuaren tasa baino txikiagoa ez izatea, hots, 803 eurotik gorakoa izatea.

ELAren iritziz, aldaketa horiek ez dira nahikoak, eta Elkarrekin Podemos-IUri egotzi dio «kanpaina onartezina» egitea, lorpen gisa saldu dituelako aldaketak. Izan ere, sindikatuak azaldu duenez, ez da egia 18 urte bete dituen edonork izango duela errenta eskatzeko aukera, 18-23 urte bitartekoei aurrez urtebetez Lanbiden izena emanda egotea eskatzen baitzaie, eta 29 urtetik beherakoei urtebetez bakarrik bizitzen egotea.

Zenbatekoari dagokionez ere, ELAk salatu du KPIaren eguneratzea baino ez duela jasotzen txostenak, bestelako igoerarik gehitu gabe, eta aurrerantzean ere Jaurlaritzaren esku geratuko dela kopurua zehaztea, nahierara egin dezan. Gainera, salatu du Espainiako pobrezia arriskuaren tasa lehenetsi dutela Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako tasaren aurretik, eta horrek errentaren zenbatekoa txikiagotzea dakarrela.

Horiek horrela, sindikatuak ohartarazi du diru laguntzen zenbatekoa eta prestazioa eskatzeko gutxieneko adina aldatzeak ez dituela konponduko gizarte babesaren sistemak egun dituen arazoak. «Gaur egun, 2008an baino 73.000 pertsona gehiago daude pobrezia arriskuan. Horrek argi eta garbi erakusten du gizarte prestazioen sistema ez dela nahikoa».

Oharra alderdiei

ELAk gogorarazi du gizarte prestazioen sistema egokia izatea «funtsezko elementua» dela gizarte kohesiorako eta pertsonak erdigunean jartzeko, eta ohartarazi konpondu gabe segitzen dutela DSBEak dituen hutsuneak eta «benetako kudeaketa arazoak». Bada, lege proiektua erretiratzeaz gain, 2008ko legea «berehala» aplikatzeko eskatu du sindikatuak.

Sindikatuak iritzi dio lan prekaritatea murrizten duten eta irregulartasun egoerekin amaitzen duten neurriak ezartzea dela irtenbidea. Horregatik, Eusko Legebiltzarrean ordezkaritza duten ezkerreko alderdiei eskatu die lege egitasmoa arbuiatzeko eta 2008ko legea hobetuko duten proposamenak aurkezteko. Izan ere, ELAk uste du «legea onartzeak edota babesteak» lagundu egingo duela pobrezia handitzen edota pentsiodunen «errealitate bidegabeak» betikotzen.


Summary: Deforestazioaren aurkako araudia adostu dute Europar Kontseiluak eta europarlamentuak. Egitasmoaren helburua da baso suntsitzearekin lotutako salgaiak Europako Batasunaren merkatutik kanporatzea. Produktu jakin batzuk merkaturatzen dituzten enpresek ziurtatu beharko dute beren ekoizpen kateek ez dutela deforestazioa eragiten.

Deforestazioaren kontrako araudi bat adosteko azken negoziazioetan murgilduta zeuden EB Europako Batasuneko erakundeak azken asteetan, eta akordioa lortu dutela jakinarazi dute gaur, hain justu, Kanadan egitekoa den COP15 biodibertsitateari buruzko Nazio Batuen Erakundearen goi bileraren bezperan. Araudiaren helburua da EBk munduko basoen soiltzean duen ardura gutxitzea, eta, modu horretan, ekarpen bat egitea biodibertsitatearen galera eta berotegi gasen isuriak apaltzeko. Egitasmoak batasunaren merkatutik kanporatu nahi ditu deforestazioarekin estuen lotuta dauden produktuak.

Araudia zazpi produktu gakoren gainekoa izango da: palma olioa, behiak, soja, kafea, kakaoa, egurra eta kautxua. Baita horietatik eratorritako salgaien gainekoa ere; besteak beste, ikatz begetala, altzariak eta txokolatea. Produktu horiek EBn merkaturatzeko, enpresek ziurtatu beharko dute horien ekoizpen kateak ez duela deforestazioa eragiten. Horretarako, salgaien jatorria arakatu beharko dute, eta ekoitziak izan diren lur eremuei buruzko informazio geografikoa bildu. EBk aintzat hartuko ditu 2021etik deforestatuak izan diren lurrak, baso soiltzea legez kanpokoa ala legezkoa izan den bereizi gabe.

Gaur-gaurkoz, EB da munduko «deforestazio inportatzailerik» handienetan bigarrena, WWF Naturarentzako Mundu Funtsa erakundearen ikerketa baten arabera. Soilik Txinak gainditzen du nazioarteko merkataritzarekin lotutako baso suntsitzean. Hark inportatzen dituen produktuek eragiten dute deforestazioaren %24, EBri dagokio %16, eta atzetik dira India (%9), AEBak (%7) eta Japonia (%5). FAO Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritzako Erakundearen esanetan, munduko deforestazioaren %90 nekazaritza industrialak eragindakoa da, eta baso suntsitzearen bi heren sojarekin eta palma olioarekin daude zuzenean lotuta.

Ikusi gehiago: «Jokoan dagoena da lehengaiak ekoizteko paradigma aldatzea»

Pozez hartu dute akordioaren albistea zenbait elkarte ekologistek. Esaterako, Together4Forests (Elkarrekin basoen alde) kanpainaren sustatzaileen artean izan den WWFk. Ohar bidez adierazi duenez, araudiaren gaineko adostasuna «pizgarri bat da COP15arentzat». Elkartearen iritziz, goi bilera «une egokia da Txina, India, AEBak eta Japonia konprometitu daitezen antzeko araudiak onartzera».

Adostu den testuak Europako Batzordeak hasieran egin zuen proposamena hobetzen duela nabarmendu du WWFk. «Negoziazio gogor baten emaitza izan da. Europako Parlamentuak babestu du anbizio handieneko jarrera». Hasierako proposamenari gehitu zaizkion hobekuntzen artean aipatu ditu araudiaren peko produktuen zerrendan kautxua, eta ikatz begetala gehitzea eta baso degradazioaren hasierako definizioa zabalagoa egitea.

Ikusi gehiago: Deforestazioaren aurkako EBren araudia, azken negoziazioetan

Hala ere, ohartarazi du akordioak kanpoan utzi dituela «gai oso garrantzitsuak». Horien artean, araudiaren babesa basoak ez diren «bestelako eremu oihantsuetara» hedatzea; sabanetara, hezeguneetara eta zohikaztegietara, kasu. «Horrek esan nahi du babes gabe geldituko direla zuhaitz estaldura urriagoa duten ekosistemak, baina sekulako garrantzia dutenak biodibertsitatearen eta klima aldaketaren ikuspegitik, eta tokiko biztanleriak bizirik iraun dezan». Adibide adierazgarriak dira Brasilgo El Cerrado sabana eta Brasilgo, Paraguaiko eta Argentinako lurretan hedatzen den El Chaco eremua. Eskualde horiek ez babesteak «presioa oihanetatik gune horietara lekualdatzea eragingo du», WWFren iritziz.

Europarlamentuaren eskarien artean bazen ere, akordioak jaso gabe utzi du finantza erakundeei zuzendutako puntua. Parlamentuaren proposamena zen erakunde horiei baldintza batzuk ezartzea berma dezaten beren inbertsioek ez dutela deforestazioa sustatzen.

Araudia onartzen denean —urtea amaitzerako onartu nahi duela esana du Bruselak—, urte eta erdiko epea izango dute enpresek eskakizun berrietara egokitzeko. Tarte handiagoa aitortuko zaie enpresa txiki eta ertainei.

WWFren iritziz, EBko estatu kideek eman beharko dute hurrengo pausoa, araudia betetzen dela zaintzeko erakunde ikuskatzaileak eratuta. Beharrezko «baliabide ekonomiko, humano eta teknikoak» bideratzeko eskatu die, araudia benetan eraginkorra izan dadin.


Summary: Adostasunak eta «letra larriko politika» aldarrikatu ditu Eskisabelek, Kontseiluaren lema hartuta. Euskararen biziberritzea «justiziari eta kohesio sozialari muin-muinean» lotutako auzia dela defendatu du idazkari nagusiak, eta balio horiekin bat egiten duten guztiekin adostasunak bilatuko dituela aurreratu. Tresna berriak behar dituzte euskaldunek, haren arabera, «bizitza bizigarriak izango badituzte».

«Euskaltzaleok, gure kezka eta beldurrek eraginda, gure burua babesteko xedez, askotan aipatu eta bultzatu dugun ideia da euskarak politikatik at behar duela. Nago ideia hori itzulikatu behar dugula, eta esan euskarak zerbait behar badu, politika dela, baina letra larriz idatzitako politika, desberdintasunen gainetik interes orokorra, euskararen biziberritzea, jarriko duen begirada zabaleko eta goi arnasdun politika». Hala amaitu du Idurre Eskisabelek Euskalgintzaren Kontseiluaren idazkari nagusi karguan egin duen lehen hitzartzea, Kontseiluaren 25. urteurreneko ekitaldian egindakoa, Durangon.

Euskalgintzak eta haren bilgune den Kontseiluak Eskisabelen eskutik zein oinarri izango dituzten agerian utzi dute haren hitzek. Hiru «zutoin» aipatu ditu: adostasun soziala, ezagutzaren unibertsalitzazioa eta erabilerarako eremu erosoak sortzea. Adostasunean «sakontzea» helburu izango duela nabarmendu du; bai euskalgintzako eragile eta norbanakoekin, baina baita «beren burua euskalgintzatik eta euskaratik aparte xamar ikusten duten arren justizia eta kohesio soziala helburu dituzten eragile eta norbanakoekin» ere. Hain zuzen, hizkuntzen auzia eta euskararen biziberritzea «justiziari eta kohesio sozialari muin-muinean lotzen zaizkion» auziak direla defendatu du.

Kontseilua osatzen duten eragileetako kideen, ordezkari instituzionalen eta gizarte eragileetako dozenaka lagunen babespean hartu du Kontseiluko gidaritza Eskisabelek, eta, hain justu, publikoan zeudenetako asko bana zitezkeen euskalgintzak eta Kontseiluak duela 25 urtetik gaurdaino izan dituen aro desberdinetan. Eskisabelek ere egin dio keinu «ziklo aldaketari». Eskertzatik, batetik, eta bereziki nabarmenduta «gure etxeko genealogia euskaltzalea»: «Euskara ur putzu sakon eta ilun bat besterik ez zen garai haietan, orduan ere ez zuelako etsi. Eta ahal zuen bezala eta ahal zuen guztietan atera zuelako handik ur gazi bat, tanta bat, eta eskura eman zigulako. Hain zuzen ere, beste milaka etxetan bezala, eguneroko ekin tematsuz, euskararentzako itsaso bat osatu arte».

Aipamen berezia egin dio gaur arte orain bera dagoen karguan izan den Paul Bilbaori ere. Hainbat «enbatatan» lemari eutsi ez ezik, «itsaso berriak non zeuden sumatzeko gai» ere izan da Bilbao, Eskisabelen esanetan, baita Kontseilua noranzko horietan jartzeko ere. Bestetik, aipatu du euskalgintzako kdieak aspalditik ari direla «aro berri baten iragarpenean», harik eta euren buruak «biribilgune batean bueltaka», «gurpil zoroan» irudikatzeraino. Edozein kasutan, egon badago aro berri baten premia, Eskisabelen ustez. «Munduaren aldaketa abiadura inoiz ez bezala azeleratu da azken bi hamarkadetan, eta euskarak iraungo badu eta euskaraz garen jendeok bizitza bizigarririk izango badugu, orain arteko tresna, apareju eta nabigazio kartak jada ez zaizkigu baliagarri», ohartarazi du. Aro berriak, baina, mugarri finkoek baino gehiago dute «jario etenik gabeko lan isilarekin», haren arabera, eta horretan hasia da euskalgintza.

«Enbatak», baina, ez dira nolanahikoak, gogorarazi duenez, eta horietako zenbait zerrendatu ditu; hala nola, euskarak ez duela estatus ofizialik bere lurraldearen zati handi batean, eta duen lekuetan «Espainiako botere judizialaren forman» iritsi dela euskaldunen kontrako «oldarraldia». Digitalizazioaren eta merkantilizazioaren ondorioz hizkuntzekiko harremana aldatzen ari dela ere azaldu du, eta horrek kaltetu egiten dituela «gutxiagotasun egoeran» dauden hizkuntzak, hegemonikoen mesedetan. Hizkuntza gutxituen alde egitea «hautu» bat dela akordarazi du, eta hautu hori egiteko behar dela «motibo» bat: «Hizkuntza horiek funtzionalitatea behar dute, baina, funtzionalitatea ez ezik, balio sinboliko handi bat ere bai. Balio hoiriek ez dira berez eta kasualitatez sortzen, baizik eta landu, eratu eta sustatu egiten dira».

Bilbaoren azken eskaerak

Eskisabelen lehen hitzak izan ziren kargu berrian, baina, aurretik, Bilbaok bere azkenak egin ditu kargu berean. Kontseiluaren eskertza gisa oroigarri bat jaso du eta dantza ere egin diote, eta, hala, hunkituta hartu du hitza. Hark ere omendu ditu hiru lagun, Kontseiluaren ibilbidean kide izandakoak: Joan Mari Torrealdai, Joxe Mari Auzmendi eta Isidro Ioldi. «Zaudeten lekuan zaudetela, jakin Kontseiluak bizirik jarraitzen duela».

Kontseiluan egindako azken hamabi urteak, idazkari nagusi moduan egindakoak, «intentsitate handikoak» izan direla aitortu du Bilbaok, baina gaineratu euskararen berreskurapen prozesuak behar duela «intentsitatea». Baita prozesu hori «azkartzea» ere: «Beharrezkoa da azeleragailua zapaltzea». Zentzu horretan, Kontseilua «ongi posizionatuta» ikusten du.

Bestalde, kargua hartu zuenean egindako eskariei erreferentzia egin die; euskalgintzari egindakoei, batetik; eragile sozialei luzatutakoei, bestetik; eta eragile politiko eta instituzionalei zuzendutakoei, bestetik. Ordukoetatik abiatuta, berritu egin ditu eskeak. Euskalgintzari eskatu dio jarraitzeko sinesten «indar metaketan»: «Gure arteko loturak zenbat eta trinkoagoa eta sendoagoak izan, are gehiago eragingo dugula barneratu behar dugu». Eragile sozialei, berriz, euren jarrera eskertu die: «Etxeko lanak bete dituzue. Orduan eskatzen genizuen urrats bat aurrera egiteko, eta halaxe ari gara, aliantza berriak eraikitzen. Hortaz, jarraitu horrela». Interpelazio zuzenena, beraz, eragile politiko eta instituzionalei egin die. Eurekiko harremanak hobetu direla aitortu du, baina eskatu die erreparatzeko Kontseilua eragile sozialekin egiten ari den bideari: «Hori balekoa izango zaizue, benetan, jauzia egiteko. Eta berandu baino lehen, zuek ere lotu adostasunetara».

Eskaera orokorrago bat ere egin die denei: «Oldarraldi judizialari» elkarrekin erantzutekoa. «Aldarrika dezagun badagokigula hizkuntza politika inolako esku hartzerik gabe egiteko eskubidea», defendatu du.

Kontseiluaren lehen idazkari nagusi Xabier Mendigurenek ere hartu du parte ekitaldian. Euskalgintzako eragileen bilgunearen lehen urteak gogora ekarri, eta Kontseiluak euskararen normalizazioaren aldeko lana bateratzen egindako ekarpena goratu du. «Trinkotze» bat ekarri zuen, haren arabera:»Talde txiki asko elkartu egin ziren, zeregin txiki asko metatu egin zen, eta horrek indarra segurtasuna ematen zigun aurrera egiteko».


Summary: Hezkuntza akordioak «jauzi bat» ekartzea nahi du EH Bilduk. Lege berriak haren ustez ekarri beharko lituzkeen 11 urratsak zerrendatu ditu Bilbon egindako mintegi batean.

EH Bilduk uste du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan erdietsitako hezkuntza akordioak «jauzi bat» ekarri behar duela euskalduntzean, laikotasunean eta inklusioan, eta akordioan agertzen den Euskal Hezkuntza Zerbitzua «oinarrizko kanpaleku gisa» jotzen du euskal hezkuntza sistema publiko eta burujabea lortzeko bidean. Hala adierazi du Pello Otxandiano EH Bilduko Programa zuzendariak, koalizioak Bilbon egin duen hezkuntza konferentzian.

Euskalduna jauregian egindako bilkuran, koalizioak aztertu ditu Kataluniako hezkuntza sistemaren berezitasunak eta hortik atera daitezkeen irakaspenak, Kataluniatik etorritako zenbait adituren laguntzarekin, eta aukera baliatu du EH Bilduren ustez hezkuntza lege berria diseinatzeko prozesuan zehaztu beharko liratekeen 11 lorpenak. «Hurrengo hilabeteetako erronka lege on bat onartzea izango da», esan du Otxandianok; «asko dago jokoan eta ezker subiranistak bere onena emango du».

Euskal Hezkuntza Zerbitzuari dagokionez, EH Bilduk uste du horrek kontzertazio unibertsala amaitu eta «doakotasun erreala» bermatu beharko lukeela. «Euskara ardatz duen eredu orokortura» jauzia ekarri beharko luke, eta «sexu-generoaren araberako bazterkeria» bukatu eta laikotasuna ziurtatu.

Lege berriak «eskola publikoa indartzea» ekarri beharko luke EH Bilduren iritziz, eta, horretarako, lau helburu finkatu ditu: klasearen eta jatorriaren araberako segregazioari aurre egiteko estrategiak ezartzea, Haurreskolak partzuergoa «doako eta kalitatezko eskaintza unibertsala egingo duen zerbitzu publiko» bilakatzea, eskola publikoaren azpiegiturak indartzea eta eskola mapa antolatzerakoan «eskola publikoaren perimetroa» zabaltzea.

Azkenik, sistemaren eraldatzeari dagokionez, eraldaketa pedagogikoa bultzatzea, ikastetxeen autonomia sustatzea eta herri eta auzoetan ikastetxeen arteko elkarlana artikulatzea bilatzen du EH Bilduk.

Aitortza eragileei

Otxandianok aitortza egin die Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan aritzen diren eragileei. Eskola publikoaren komunitateari eskerrak eman dizkio «administrazioaren inbertsio ezaren ondoriozko baldintza kaskarretan» herrigintzan egindako lanagatik, euskara zabaltzeko ahaleginagatik eta segregazioa eztabaida publikoaren erdigunean jartzeagatik. Ikastolei aitortu die «kultur transmisioan eta euskararen irakaskuntzan» egindako lana eta «bere hezkuntza jardueran nazio ikuspegia» bermatu izana.

Nuria Mora Kataluniako Generalitateko Hezkuntza Saileko idazkaria, Lleidako Udaleko alkatetzako aholkulari Juanjo Falco eta Francesc Colome Generalitateko Hezkuntza Saileko idazkari izandakoa mintegian egon dira, eta Kataluniako hezkuntza arloko errealitatearen nondik norakoak azaldu dituzte, EH Bilduko Bakartxo Ruizek eta Ikoitz Arresek gidatuta. Kataluniako Hezkuntza Legea nola eta zergatik sortu zen azaldu dute, eta han erdietsitako Hezkuntzaren Nazio Ituna giltzarritzat jo dute prozesu horretan.

Katalunian segregazioari buru egiteko erabilitako estrategiak ere hizpide izan dituzte: «Segregazioa bultzatzen duen sistema, bidegabea izateaz gain, ez da efikaza, gizarte osoari kalte egiten diolako», esan du Falcok.


Summary: Energia krisi globala ziztu bizian ari da indartzen berriztagarrien hazkundea. Energia segurtasunaren inguruko kezkak areagotu egin ditu inbertsioak. IEAren arabera, eguzki energia fotovoltaikoak 2027an gaindituko du ikatza

Zenbat aldatu diren gauzak urte bakarrean. Ukrainako gerrak, besteak beste, hankaz gora jarri du energiaren mundua, eta energia segurtasunaren inguruko kezkak «ziztu bizian indartu» du energia trantsizioa, IEA Nazioarteko Energia Agentziaren ustez. Hortik, adibidez, energia berriztagarrientzat iaz egindako hazkunde iragarpenak %30 handitu behar izan ditu orain IEAk.

«Itzelezko booma ikusten ari gara berriztagarrietan, mundua osoan», azaldu du gaur Fatih Birol IEAko presidenteak. «Azken hogei urteetan hazitakoa adina handituko da berriztagarrien potentzia instalatua munduan hurrengo bost urteetan. Itzelezko hazkundea».

Berriztagarrien zabalkunderako arrazoi nagusia orain arte klima larrialdia izan bada ere, orain beste bi elementu berri agertu dira, hazkundea «ziztuan indartzen» ari direnak. Bat energia segurtasuna da: «Herrialde asko ari dira berriztagarriak aukera gisa ikusten energia segurtasunerako; hori agerikoa da Europan».

Hazkunderako beste pizgarri berria energiaren prezioak dira, Birolen aburuz. «Badakigu azken urteetan berriztagarrien kostuak jaitsi egin direla, baina orain horri gehitu behar zaizkio energia fosilen prezio handi eta aldakorrak. Gas eta ikatz garestiak prezioetan lehiakorrago egin ditu berriztagarriak».

Berriztagarriak nagusi 2025erako

Errekor bat bestearen atzetik ari dira hausten berriztagarriak, eta IEAko presidenteak gutxi batzuk azpimarratu ditu, hala nola oso urte gutxian, 2025. urtean, argindarra sortzeko modu nagusia izango direla.

Soilik plaka fotovoltaikoen potentzia instalatuak gaindituko du gas naturala 2026. urtean, eta ikatza bera 2027an. Energia eolikoaren hazkundea ere esanguratsua izango da, eta potentzia instalatua bikoiztu egingo da datozen bost urteetan.

Txinan gertatuko da berriztagarrien hazkunde handi horren zatirik handiena —erdia inguru—, aurten onartutako bost urteko plana betetzen bada. India, Europa eta AEBak izango dira berriztagarrien hedapenerako beste zona handiak.

Eguzki energiari buruzko beste datu interesgarri bat ere eman du Birolek. «Gaur egun Txinan egiten dira panel fotovoltaikoen %90. Gure aurreikuspenen arabera, Indiak eta AEBek orain gutxi abiatutako politiken ondorioz, 2027. urtean ekoizpenaren %75 hartuko du Txinak».


Summary: «Konstituzioa apurtzera» deitu du Jarki antolakundeak Iruñean. Espainiako Konstituzioaren Eguna izaki, berrehun lagun inguruk manifestazioa egin dute iluntzean. 'Mugak gaindituz, Euskal Herri sozialista eraiki' izan dute lelo.

Jarki antolakundeak deiturik, berrehun herritar inguruk manifestazioa egin dute iluntzean Iruñean. Espainiako Konstituzioaren Eguna izaki egin dute mobilizazioa gaur, dokumentu horri lotua izan baita ozendutako aldarria: «Konstituzioa apurtzera» deitu dute, eta Mugak gaindituz, Euskal Herri sozialista eraiki lelopean egin dute martxa.

Espainiako konstituziora mugatu ez, eta Frantziako konstituzioari ere erreparatu diote manifestazioaren amaieran eginiko adierazpenetan. Izan ere, nabarmendu dute biek ala biek «legeztatu» egiten dutela «Euskal Herri langilearen aurkako jazarpena», bai eta itxurazko zilegitasuna eman ere. Halaber, diotenez, Euskal Herriko lurraldearen zatiketak asmo argia du: «Nazio izaera eta identitatea deuseztatzeko baldintzak sortzea».

Hala, salatu dute konstituzioen babesean ondutako legeek «otzan» nahi dituztela langileak, eta irmoki adierazi dute aukera bakarra dagoela horri aurre egin eta jazarpenari aterabidea emateko: «Euskal Herri independente eta sozialistaren eraikuntza». Zehaztu dute «erdibideko proposamenek» edo «autonomismoak» ez direla aukera onargarriak, «Espainiak eta Frantziak baliatu egiten dituztelako, euskal burgesiaren kolaboraziorako». Horren adibideak ere eman dituzte, burujabetzari loturik: «Erregimen autonomikoaren eta Euskal Elkargoaren iruzurra».