Summary: ELAk mobilizazioak egingo ditu hezkuntza akordiorako testuaren edukiak aldatu ezean. ELAk ekarpenak egin dizkio hezkuntza akordiorako zirriborroari: besteak beste, eskatu dute hala nahi duten ikastetxeak publikatzeko «marko egonkorra» ezartzea eta euskarazko murgiltze eredua ezartzea.

Egungo hezkuntza sistemaren «gabeziak» betikotzen dituena eta aurrerapausorik proposatzen ez duena. Horrelakoa da, ELAren irudiko, Eusko Legebiltzarrean hezkuntza akordiorako aurkeztu duten lehen txostena. Hitz gogorrak izan dituzte Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak eta Miren Zubizarreta sindikatuko hezkuntza arduradunak, Bilbon egin duten agerraldian: «Txostenak ez ditu hezkuntza sistema propio, publiko, askotarikoa, euskalduna eta kohesionatua lortzeko aldaketa zehatzik jasotzen». Mobilizazioen aukera ekarri dute hizpidera: «Datozen hilabeteetan eztabaida errealik sortzen ez bada eta edukiak ez badira aldatzen, mobilizazioetarako deia egingo dugu».

Testuari zuzenketak egiteko epea zabalik dago, datorren ostiralera arte. ELAk hainbat proposamen egin ditu dagoeneko, testua hobetzeko baliagarriak direlakoan. Segregazioari dagokionean, salatu du arazo horri aurre egiteko zehaztasunak falta direla, eta ideia batzuk eman ditu: era guztietako kuotak debekatzea, sexuen araberako segregazioa ezabatzea, eta matrikulaziorako bulego bakarra jartzea, esaterako. Sindikatuaren hitzetan, sare banaketa «betikotzen» du dokumentuak. Horren aurrean, sare bateratua helburu gisa jarrita, trantsiziorako bide orri bat adostearen alde egin du sindikatuak: «Borondatea duten eskolen publifikaziorako marko egonkorra ezarri behar da, langileen subrogazioa ziurtatuz». Eta murgiltze eredua defendatu dute: «Proposamenak ez du haurren euskarazko jakintza bermatzen». Beste hainbat nahi ere plazaratu dituzte: «Curriculum marko propioa» eraikitzeko prozesua jasotzea, ratioak berrikustea, azpikontratatutako langileak zuzenean kontratatzea, langileen hautaketa sistemak berrikustea, software librea garatzea, eta hezkuntza laikoaren alde egitea, besteak beste. Eta, horretarako, ezinbestekoa izango da finantzaketa ere: proposamen bat helarazi dute hiru urtean Europako batez bestekora iristeko.

Finean, hezkuntzak «eraldaketa sakona» behar duelakoan daude. Begiz jota duten sistemaren ezaugarriak ere xehe-xehe zehaztu dituzte: «Sistema propio burujabea» erdietsi nahi dute, publikoa eta «askotarikoa» izango dena, egungo sareen banaketaz harago joango dena, «tokian tokiko errealitateei eta beharrei» erantzungo diena, aniztasunari lekua egingo diona, kohesioa landuko duena, hezkuntza komunitatearen parte hartzea bermatuko duena, nahiko baliabide izango dituena, euskara eta Euskal Herria izango dituena ardatz, doakoa izango dena, eta langile guztiek lan baldintza egokiak izango dituztena.


Summary: ELBk Bidaxuneko ahate hazkuntzarako sartzea oztopatu die zerbitzu sanitarioei. 60 bat lagun bildu dira goizean Lataillade familiaren etxaldean, eta hegazti gripearen birusa detektatzeko probak egitera etorritako zerbitzu sanitarioei sartzea blokeatu diete.

ELB sindikatuak ekintza bat egin du goizean Bidaxunen (Nafarroa Beherea), ahate hazkuntzarako etxaldean zerbitzu sanitarioek egin behar zituzten probak oztopatzeko. Zerbitzu sanitarioak Lataillade familiaren etxaldera etorri dira goizean, hegazti gripea kontrolatzeko ezarritako eremu berezia kentzea aztertzeko, probak egin behar zituztelakoan. ELBk, ordea, kezka agertu du proba horiek egitearen harira. «Analisi horiek arrangurak sortzen dizkie laborariei, ahateak positiboak izanez gero iazko protokolo bera aplikatuko bailitzateke ahate guziaz hilaraziz, Kriaxera sail guzia behin betiko desagerraraziz». Horretarako, analisia horien blokeatzea deliberatu dute: 60 lagun bildu dira Bidaxuneko etxaldean, eta ez dituzte zerbitzu sanitarioetako langileak sartzera utzi.

Hegaztien hazkuntzarako politika sanitario «berri» bat plantan ezartzea galdetzen dio ELB sindikatuak Frantziako Estatuari. «Gure ustez, Frantziako Estatuak beharko luke politika sanitario berri bat plantan ezarri eskualde horretan, Kriaxera arrazaren sorleku bakarra delako eta arraza hori babestu behar den ondarea delako», adierazi dute. Izan ere, Lataillade familiaren etxaldean Kriaxera arrazako txitak hazten dituzte, eta inguruko laborariak hornitzen.

Iaz, ELB sindikatuak protokolo bat izenpetu zuen Frantziako administrazioarekin batera, tokiko berezitasunaren aitzinean, hegazti gripearen bestelako kudeaketa bat plantan ezartzeko. Sindikatuak, alta, salatu du ez dutela protokoloari buruzko berririk. «2021eko larrazkenaz geroztik, lan horren emaitzak Frantziako Laborantza ministerioaren eta Frantziako Estatuaren bulego gainean dira. Lan horri esker, ministerioak Europarekin jorratzen ahalko luke hiltzeaz bestalde zein diren alternatibak arraza berezien sorleku batean agertzen delarik eritasuna. Gaur egun ez dugu berririk, eta iduri luke ez dela oraindik deus eginik zentzu horretan». Honela justifikatu dute, beraz, goizeko ekintza: «Bidaxuneko etxaldea berriz ere infekzio gune agertzearen arriskua ez dugu hartzen ahal administrazioak bere ardurak ez dituelako hartu».


Summary: Jean Dubuffet artistaren ibilbidea erakutsiko du Guggenheimek. Jean Dubuffet artistaren 54 obra egongo dira ikusgai Bilboko Guggenheim museoan, abuztuaren 21era arte. New Yorkeko eta Veneziako Guggenheim museoen bildumaren parte dira lan guztiak.

Bigarren Mundu Gerraren amaieran hasi zen Jean Dubuffet (Le Have, Frantzia, 1901-Paris, 1985) bere pinturak ikusgai jartzen. Kulturaren mekanismo arruntetatik harago joaten ziren lan horiek, edertasun klasikoaren eta lotsaren printzipioak baztertuta. Haren ibilbideko «hamarkada erabakigarrienak» bilduko dituzte bihartik aurrera Bilboko Guggenheim museoan. Zehazki, artearen esparruan egin zuen etengabeko bilaketaren eta esperimentazioaren adierazle direnak: 1940ko hamarkadako lehen sorkuntza lanetatik hasi eta 1984an egindako azken obretaraino. Kronologikoki antolatu dute sortzailearen ibilbidea eta haren garapena erakusten duten 54 obrak. Horietako gehienak New Yorkeko Solomon R. Guggenheim museoko funtsetatik hartutakoak dira, eta gainerakoak, berriz, Veneziako Peggy Guggenheim bildumatik. Abuztuaren 21era arte ikusi ahal izango dira.

«Jendeak nire lana gutxietsitako balioak indarberritzeko ahalegin gisa hartzea nahi nuke, eta, ez gaizki ulertu, ospakizun bizi gisa», esan zuen behin Dubuffetek. Eta handik hartu dute erakusketaren izenburua ere: Jean Dubuffet: ospakizun bizia. Harentzat, kultura zoramenaren, zorroztasunaren eta bat-batekotasunaren ispilua da, ez edertasunarena, ez arrazoiaren emaitza. Mundu akademikoak kutsatua zegoela onartzen zuen, eta, hortaz, ezin zuela sormen hori landu. Pintura, marrazkia, collagea, litografia, eskultura eta performancea erabili zituen artistak, besteak beste, bere lanak sortzerako orduan. Eta, hain zuzen ere, horietan oinarritzen da erakusketa ere: artistaren sorkuntza lan zabalaren panoramika bat da.

Dadaismoak piztu zuen Dubuffeten barrenean artearen abenturari ekiteko nahia. Artistak edertasunaren kontzeptua birpentsatzera gonbidatu zuen publikoa, eta gauza arruntak zeinen miresgarriak izan daitezkeen erakutsi zuen. Horren adibide da, esaterako, Irudipenen muinoa obra. Karea, zementua eta harea bezalako materialak erabili zituen artistak pinturaren izaera fisikoa nabarmentzeko asmoz. Eta artelaneko forma zehaztugabeek formazio geologikoak, fosilak edo lur azpiko formak dirudite. «Baina ezin daitezke ondo antzeman», adierazi du David Max Horowitz erakusketako komisarioak. Dubuffetek natura bizia irudikatu nahi izan zuen artelan horretan: «Paisaia etengabeko aldaketan dagoela erakutsi nahi izan zuen, eta ez zerbait pintoreskoa eta barea balitz bezala».

Aldi berean, erretratu asko ere egin zituen artistak garai hartan. Besteak beste, Lucien Geominne soldaduaren erretratua. Horiek egiterakoan, edertasunaren inguruan gizartean onartutako ideiak baztertzea zen haren asmoa. «Gorputz idealizatuak kritikatzen zituen, eta bere erretratuetan, jendea uste baino ederragoa zela aldarrikatzen zuen», kontatu du komisarioak.

1958tik 1962ra Fenomenoak saileko grabatuak egiten aritu zen Dubuffet, eta, guztira, 362 litografia sortu zituen. 1962az geroztik, berriz, estilo aldaketa nabarmena egin zuen artistak. «Dubuffetek ez zuen estilo bakarrera mugatu nahi izan; hortaz, bere ibilbidean zehar, lan egiteko modua aldatzeaz gainera, erronka eta bide berriak planteatzen zituen etengabe».

«Arteak beti eragin behar digu barre pixka bat, eta baita beldur pixka bat ere; baina aspertu, inoiz ere ez», esan zuen behin Dubuffetek. Eta Une egokia obra da, besteak beste, horren adibide. Pailazo itxurako irudiak nahastuta agertzen dira artelan horretan, eta kolore nahasketa itzela ematen da. Ordura arteko estiloa aintzat hartuta, aldaketa nabarmena ekarri zuen bai tonuan eta baita gaietan ere. Izan ere, naturaren inguruko gaiak baztertu, eta «gizakia ospatzen» hasi zen pixkanaka.

Bide beretik, L’Hourloupe saila ere ondu zuen artistak etapa horretan. Multzo horretako artelanetan, marra lodi batek marrazturiko eta mugaturiko gelaxkak modu ordenatuan antolatuta daude, eta kolore gorri, urdin eta zuriak dira nagusi. Horren adibide da, kasurako, Nunc Stans obra. Artelanak «eternitateari» egiten dio erreferentzia, eta bisualki ere «oso indartsua» da, komisarioaren hitzetan: «Benetakoaren eta asmatutakoaren arteko tentsioa nabaria da, eta aurpegi ugari ere badaude ezkutuan». Fantasiazko unibertso hedakor bat osatu zuen Dubuffetek ziklo horretan, eta itxuraz iraunkorra dena iheskorra izan daitekeela aditzera ematen du: «Hau da, formak ez duela zertan objektua definitu».

Bere bizitzako azken hamarkadan, adimenaren mekanismoak aztertzeari ekin zion artistak, eta pentsamenduaren alderdirik abstraktuenak adierazten hasi zen. Mirak sailean, adibidez, nahas-mahas koloretsuek hartzen dute ikuslearen arretarik handiena. «Margolan hauek beste ikuspegi bat ikasteko praktikatzat hartu behar dira», zioen artistak. Oroimenaren Antzerkiak sailerako, adibidez, hiztegi bat ezarri zuen, eta jendeak pertzepzioa, oroitzapenak eta ideiak nola integratzen zituen adierazi nahi izan zuen bertan.

Artista ezaguna

Dubuffeten izena aski ezaguna da arte munduan, eta ez dira gutxi eskaini zaizkion atzera begirako garrantzitsuak ere. Kasurako, New Yorkeko Guggenheim museoak hiru erakusketa handi eskaini zizkion artistari: Jean Dubuffet 1962-66 (1966), Jean Dubuffet: A Retrospective (1973) eta Jean Dubuffet: A Retrospective Glance at Eighty (1981). Horrez gain, bere obraren bilduma bat ere sortu zuten 1959an eskuratutako Ate askiarekin (1957) pinturatik abiatuta. Lan hori ikusgai dago erakusketa honetan ere, eta jendeak oro har miretsi ohi ez dituen objektuetan jarri zuen artistak foku nagusia.


Summary: ITP Aero PCBko langileek dimisioa eman dezala eskatu diote zuzendaritzari. Kaleratu nahi zituen 83 langileak aste pare batean itzuli beharko lirateke lantokira. Lan karga handitzen ari dela azaldu du langile batzordeak. ITP Aerok 67 milioi euroren irabazi garbiak izan zituen iaz

Despidorik ez leloa idatzia duen txaleko laranja izan da ITP Aero PCBko kaleratzeen aurkako ikurra. «Lanera itzultzen naizen egunean buzoaren gainean eramango dut, eta marko batean jarriko dut gero». Iragarpena gaur goizekoa da, eta PCBk egin nahi zuen lan erregulazioko zerrendan ageri zen langile batek egin du, harro asko jantzi baitu azken hamabost hilabeteetan. Hark eta berronarturiko beste 83 langileek Barakaldoko (Bizkaia) plantaren aurrean egin dute Auzitegi Gorenaren sententziaren balorazioa, eta zuzendaritzak dimisioa eman dezala eskatu dute. Era berean, lan karga gero eta handiagoa dela azaldu dute, eta ITP taldearen iazko zenbakiek uste hori berretsi dute: 67 milioi euroren irabaziak izan zituen. Dimisio eskaeraren zergatia azaldu du Angel Rodriguez batzordeko presidenteak. Egin nahi zuen lan erregulazioa Gorenak baliogabea zela berretsi ondoren, langileek iritzi diote zuzendaritza ez dela aritu «egoerak eskatzen duen mailan». Era berean, nabarmendu du lanik ez dela falta, eta zuzendaritza ordu poltsa delakoa husten ari dela: «Malgutasun erreminta bat da, eta han pilaturiko orduak husteak esan nahi du lana gora egiten ari dela». Emaitzen berri emateko oharrean, ITPk ere nabarmendu du joera ona. Turbina enpresaren ustez, aeronautika komertziala «berrindartzen» ari da, eta militarra «egonkor» dago, «joera positiboan». Guztira 915 milioi euroko fakturazioa izan zuen iaz, 2020an baino 180 milioi gehiagokoa (%24,5). 2020n hamahiru milioi galdu zituen; galerak izan dituen urte bakarra izan da. PCBk kaleratu nahi zituen langileak 15-20 egunetan itzuli beharko lirateke lanera, hori baita sententziak betetzeko tartea. Asteazkenean batzordeak bilera du zuzendaritzarekin, eta orduan lotu beharko lituzkete xehetasunak. Oraingoz ez dute zuzendaritzaren deirik izan, baina komunikaziorik ez egoteak ez du batzordea harritu: «Haren erabakiek, malgutasun neurriak adosteko ezintasunak eta langileen aurkako irizpideak ezartzeko ahaleginek arriskuan jarri dute PCBren bideragarritasuna». Jaurlaritzak izandako jarrera ere kritikatu dute langileek: «Hitz politak esan ditu, baina erantzukizunik hartu gabe. Inplikazio bakarra, beste lan gatazka batzuetan bezala, errepresioa eta patronalaren jarrerekin bat egitea izan da». Era berean, deitoratu egin dute ITPren moduko taldeek duten «inpunitate instituzionala». Langileek eskatu dute bertan behera uztea akusazio faltsupean jasotzen ari diren zigorrak. Era berean, martxoaren 12rako esker on mobilizazio batera deitu dute Sestaon. Zein jurisprudentzia? Gorenak berretsi zuen PCBko erregulazioa baliogabea dela, baina goiz da zein jurisprudentzia ezarri duen jakiteko. Gorenak ebazpenaren laburpena ezagutarazi zuen, ez osoa, eta hura jaso arte ezingo da zehaztu. Hori bai, laburpenean ez zuen aipatu COVID-19arengatik kaleratzeak egitea debekatzen duen dekretua, EAEko Auzitegi Nagusiak bere ebazpenean gehituriko arrazoi subsidiario bat baizik: enpresako 2020ko aldi baterako lan erregulazio bat baliogabetu ondoren egin zuela lan erregulazio berria, eta berme printzipioa urratu zuela. Alegia, ezin dela jakin ebazpenak eragina izango duen Aernnovaren epaiketan. Martxoaren 16an izango da haien epaiketa.


Summary: Kutxabankek %20 handitu ditu irabaziak, 216,5 milioi euroraino. Inbertsio funtsetan eta aseguruetan inoiz baino kontratazio gehiago izan ditu, eta horrekin konpentsatu ditu maileguen interes tasa txikiak

Krisiak krisi, errekorren urtea izan da 2021. urtea Kutxabankentzat. Inondik ere, ez ditu lortu inoizko irabazirik handienak, baina markak hautsi ditu aseguruen arloan eta inbertsio funtsetan, eta bultzada handia eman die familiei eta enpresei emandako maileguetan.

Kutxabankek 216,5 milioi euroren irabaziekin itxi zuen 2021. urtea. 2020an baino 36,5 milioi gehiago dira (+%20), baina pandemiaren aurreko urteko irabazi mardulak urrun ditu oraindik; 2019an, 332 milioiren mozkinak izan zituen. Bankuak ontzat jo ditu emaitzak, eta nabarmendu du kudeaketan jarritako helburuak betetzea lortu duela.

Xede horien artean zegoen banka negozio arruntean irabazterik ez zuena beste bide batzuetatik berreskuratzea, eta hori lortu du: balantzetik kanpoko baliabideek —inbertsio funtsak, pentsio osagarriak, zorro delegatuak— eta aseguruak jada diru sarreren erdia baino gehiago dira. Azken horietan, 125.000 poliza berri egin zituen iaz; dagoeneko 925.000 ditu, eta 160 milioi euroren diru sarrerak eman dizkiote.

Konfinamenduak aurrezkia handitu zuen, eta interes tasa apalek inbertsio funtsetara bideratu dute aurrezkiaren zati bat. Horrenbestez, 2,579 milioi euro bereganatu ditu Kutxabankek alor horretan, inbertsio funtsen merkatuan sartu diren hamar eurotik bat. Jada 21.000 milioi euro baino gehiago dituzte Kutxabankek kudeatzen dituen funtsek, Espainiako sistemako %6,65.

BGAE pentsio osagarrian atalean are kuota handiagoa du Bilbon egoitza duen bankuak, %48,8koa, 6.315 milioi kudeatzen baititu (+%6).

Hipoteka berrien %45

Balantzez kanpoko diru sarrerak indartu izanak ez du esan nahi bankuen ohiko negozioa bigarren mailan geratu denik. Ekonomia suspertu ahala, maileguen eskaria ere handitu egin da, eta Kutxabankek horren zati bat eskuratu du. Guztira, 46.175 milioi euro ditu mailegatuak, 2020ko abenduan baino %7,5 gehiago. Hipoteka mailegu berriak asko hazi dira azken urtean (+%18,8), eta Kutxabankek iaz Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan sinatutakoen %45 egin ditu. Enpresei emandako maileguak %20 handitu ditu, eta kontsumorako emandakoak, berriz, %9,2.

Pandemiak eragindako krisi ekonomikoak ez du eten maileguen berankortasunak azken urteetan izan duen beheranzko joera. Are gehiago, 2020an ordainketak atzeratzeko emandako erraztasunak 2021ean amaitu ziren, baina luzatutako ordainketa horietan ere berankortasuna «oso neurritsua» izan da.

Urtearen amaieran, 941 milioi euroren maileguak ziren zalantzazkoak, urtebete lehenago baino %14 gutxiago. Berankortasun ratioa %2,32tik %1,86ra jaitsi da, eta bere lehiakideen batezbestekoaren erditik behera dago. 2014an, %10,35 ere izan zen.

Edonola ere, Gregorio Billalabeitiaren taldeak zuhur jokatu du, eta, ustel atera daitezkeen maileguen kalteaz babesteko, 278,7 milioi euroren hornidurak egin ditu. 2020an 457 milioi izan ziren.

Ustiapen gastuetan 35 milioi aurreztu ditu Kutxabankek, baina ez du argitu horretatik zenbat izan den bulego gehiago ixtearen ondorio.

2021ean kapitala sendotu ahal izan du Kutxabankek: %17,68ko kaudimena dauka, Core Tier I ratioaren arabera neurtuta (%17,4, 2020an).

130 milioiren dibidenduak Europako Banku Zentralak kendu egin ditu 2020an bankuen dibidenduei jarritako muga zorrotzak. Horregatik, Kutxabankek bere irabaziaren %60 banatuko dizkie bere hiru akziodunei; dirutan, 130 milioi euro. BBKri dagokio %57 (74 milioi), Kutxari %32 (41 milioi), eta Vital Kutxari, berriz, %11 (14 milioi).


Txuri-urdinak, Europatik kanpo

Summary: Txuri-urdinak, Europatik kanpo. Realak galdu egin du Leipzigen aurka Anoetan, eta Europa ligatik kanpo geratu da. Alemaniako taldea nagusi izan da lehen ordubetean, eta bi gol sartu ditu. Txuri-urdinek suspertu nahi izan dutenerako, berandu izan da

Realari amaitu zaio Europa ligako ibilbidea. Txuri-urdinek galdu egin dute gaur Anoetan Leipzigen kontra, eta zapuztu egin zaio Europako lehiaketan urrunera iristeko ametsa. Donostiarrak itzuliko neurketari neurria hartu ezinda aritu dira; lehen ordubetean gutxi estutu dute aurkaria, zain egon dira, eta suspertu direnerako berandu izan da. Bigarren urtez segidan, doikuntza kanporaketa gainditu ezinda geratu da.

Reala joaneko partidako antolamendu berarekin zelairatu da; Igor Zubeldiak atzeko lerroa indartuta, Leipzigi utzi dio jokoaren gidaritza. Alemanian baleko emaitza eskuratu zuen, eta presarik ez zuen hasieran. Hala, bisitariek eduki dute baloia hasiera-hasieratik. Txuri-urdinak zer gertatu zain egon dira.

Leipzigek han-hemenka erabili du baloia, baina min handirik egin gabe. Ondo kokatuta zeuden etxekoak; hori bai, donostiarren area zapaltzen zuten aldiro estutasunak sortu dituzte, izan aurrelarien abiadurarengatik, izan Matt Ryanek baloia aldentzerakoan izandako zailtasunengatik.

Hala iragan dira lehen hogei minutuak, Leipzigen aukera bakan batzuekin, harik eta Realak aurrerako urratsa egin duen arte. Metro batzuk irabazi ditu; ez gehiegi, baina bai aurkariaren suhartasuna baretzeko adina.

Lehen zatia itzaltzen ari zenean heldu da kolpea. Jokaldi solte batean Leipzigek erraz egin du txuri-urdinen areara, eta Ryanek lurrera bota du Chris Nkunku. Bisitarien aldeko penaltia adierazi du Anthony Taylor epaileak. Andre Silvaren jaurtiketa geratu egin du Ryanek, baina Willi Orbanek alderatzea baliatu du 0-1ekoa egiteko. Partidako lehen erdian nagusitu izanaren saria eskuratu du Leipzigek 39. minutuan.

Realak bigarren zati osoa zuen markagailua orekatzeko lehendabizi, eta aurretik jartzeko gero. Kontrarioa gehiago estutu behar zuen horretarako, zelai zati bat jan. Presioa aurrerago egitea izan zitekeen aukera bat, baina bigarren zatiaren hasieran ez da halakorik gertatu. Leipzig eroso zegoen soropilean, eta Realari argitasuna falta zitzaion jokoa antolatzerakoan.

Hala ailegatu da bisitarien bigarren gola; Realak zelai erdian baloia zuenean ez du aurrerako urratsa egiten jakin. Alemaniarrek bai, ordea: baloia berreskuratu orduko atea izan dute jo puntuan, eta 58. minutuan Andre Silvak egindako jaurtiketa indartsuak ekarri du 0-2koa. Ordu erdiren faltan, neurketak itxura txarra hartu du Imanolen jokalarientzat.

Suspertzea baldintza, aldaketa bikoitza egin du prestatzaile oriotarrak. Adnan Januzaj sartu du Cristian Porturen ordez, eta David Silvak Robin le Normand ordeztu du. Sasoiko atzelari onena kenduta arriskatzea erabaki du teknikariak.

Aldaketek berehala egin dute efektua: hiru minutu geroago, Martin Zubimendik aldeak murriztu ditu. Taylor epaileak denbora asko igaro du ontzat emateko, baina Reala hazi egin da gola markagailura igo orduko. Bere aukeretan sinesten hasi da, zaleek suspertuta.

Hurrengo minutuetan aurrerako urrats nabarmena egin du Realak, eta biziago ailegatu da aurkariaren areara. Gainera, oraindik bazuen markagailua orekatzeko denbora, hogei minutu baino gehiagoren faltan.

Kontuak zer diren, ordea, minutuek aurrera egin ahala baretu egin da jokoa. Realak nahiari eutsi dio, baina zirrikiturik aurkitu gabe. Imanolek Alexander Sorloth zelairatu du, azken estualdi baterako, baina norvegiarrak huts egin du ate aurrean.

Eta hurrengo jokaldian, Leipzigek hirugarren gola sartu du. Bisitariek erasora egin dutenean, Aritz Elustondok eskuarekin ukitu du baloia, eta bisitariek kanporaketako hirugarren penaltia izan dute aldeko. Oraingoan, lehendabizikoan asmatu dute. Bost minuturen faltan, aukerarik gabe zen Reala, eta etsita, gainera. Atzetik aurrerakoa egiten berandu hasi da, eta garesti ordaindu du. Beste aldi baterako ikasgaia izan da.


Summary: Errusiak telebista dorre bati eraso egin dio Kiev erdialdean. Europako Parlamentuan hitz egin du Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak: Â«Zuek duzuen askatasunaren alde borrokatzen ari garaÂ». Kievek eta Moskuk bihar berrekingo diete negoziazioei, baina bitartean Errusiak erasoak areagotu ditu. Mendebaldeko enpresak, berriz, Errusiatik alde egiten ari dira, bata bestearen segidan . Gerrak 660.000 errefuxiatu eragin ditu gutxienez, eta 136 hildako.

* Negoziatzen jarraitzeko prest azaldu dira Ukraina eta Errusia.

* Mendebaldeko enpresak Errusia uzten ari dira.

* CNIk parte hartu du Pablo Gonzalez kazetari euskal herritarraren atxiloketan, haren abokatuaren arabera.

* Finlandiako Parlamentuak NATOn sartzeaz eztabaidatuko du gaur

* Gasa eta petrolioa, gatazkaren erdigunean.

* Europako Batasunak Ukrainatik ihesi doazen iheslari guztiei emango die babesa. NBEren arabera, 660.000 dira jada.


Gazteen buru osasunaz, igandean BERRIAn

Summary: Gazteen buru osasunaz, igandean BERRIAn. Gazteen buru osasuna luze eta zabal landuko du BERRIAk igandean. Egin duten lanketari marko bat jartzearren, gaiari buruzko erreportaje bat landu du BerriaTBko lantaldeak. Ikusgai da dagoeneko.

Gazteen buru osasuna. Horixe izango du hizpide BERRIAk igandean; lanketa mardula egin dute, eta, horri marko bat jartzearren, gaiari buruzko ikus-entzunezko labur bat landu du BerriaTBko lantaldeak. Erika Rioren testigantza jaso dute pieza horretan, eta Isilpeko oihua izenez plazaratu dute.

Bertan, honela kontatu ditu Riok bere kasuaren nondik norakoak: «Bullying-a sufritzen hasi nintzen. Hasieran, ez nuen ezer esaten, ez amari ez inori. Egiten zidatenek eta nire lagunek soilik zekiten zer ari zen gertatzen, baina nire lagunek ez zuten ezer egiten. Eritasuna diagnostikatu zidatenean, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako hirugarren mailan nengoen».

Rioz gain, Diana Subijana Rioren ama eta bidaideak eta Nekane Azuabarrena Rioren psikologoak ere hitz egin dute ikus-entzunezkoan. Riok jasan behar izan duenari buruz, haren gaixotasunari buruz eta, oro har, gazteen buru osasunari eta jasotzen duten artari buruz mintzatu dira biak.

Igandean,are sakonago landuko du BERRIAk gaia, gazteen buru osasunari buruzko erreportaje eta pieza gehiagorekin.


Summary: Azken erasoaldia noiz helduko zain dago Kiev. Errusiako armada Kieveko zentrora gerturatzen ari da, eta tanke batzuk hirian sartu dira. Kievetik hurbil dagoen Hostomel aireportua hartu duela erran du. Ukrainako Jerson hirira sartu da Errusiako armada.

Goizaldean iritsi dira Errusiako indarrak Kiev Ukrainako hiriburuaren inguruetara, eta, pixkanaka, Kieveko hiri zentrora gerturatzen ari dira. Eguerdian tiroak entzuten hasi dira hiri zentroan, hango kazetari batzuek sare sozialetan jakinarazi dutenez. Diotenez, Errusiako armada hamar bat kilometrora egon da nagusiki gaur, hiriko periferian, iparraldean dagoen Obolon izeneko auzoan; tankeak ere iritsi dira. Arratsaldean, BBC hedabideak jakinarazi du kea ikusten direla Kieveko zentroaren gainaldean. Zenbait eraikin suntsitu dituzte errusiar misilen hauskinek. Hala, Kiev iparraldeko herritar batzuk ebakuatu dituzte, Reuters agentziak erran duenez.

Errusiak dio Kiev mendebaldetik «blokeatu» duela, eta hiriburuaren kanpoaldean dagoen Hostomel aireportua bere esku dagoela jada, Intervax agentziak jakinarazi duenez. Aireportu hori hiriburutik zazpi kilometrora dago, eta garraio astunerako hegazkinentzako pista luze bat du; hori baliatuz, Errusiak airez zuzenean eraman ahal izango lituzke tropak Kievera.

Vitali Klitschko Ukrainako hiriburuko alkateak esan du hiria «defentsa fasean» dagoela, Errusiako tropek aurrera egin dutelako. Gehitu du sabotatzaile batzuk dagoeneko sartu direla hiri barnera. Ukrainak armak banatu dizkie Kieveko herritarrei, «herria defendatzeko».

Ukrainako presidente Volodimir Zelenski Kieven da oraino, eta aitortu du bere bizia «arriskuan» dagoela. Gudua laster gertatuko delakoan daude, eta Ukrainako Defentsa ministro Oleksii Reznikovek herritarrei dei egin die molotov koktelak egiteko. Eskatu die adi egoteko, eta etxetik ez ateratzeko. Twitter sare sozialaren bitartez egin du adierazpen hori: «Egin molotov koktelak, neutralizatu okupatzailea! Kontuz ibili! Ez irten etxetik!», erran du, zehazki. Herritar gehienak lurrazpiko babeslekuetan daude, baita metroan ere.

Errusiarrak Jersonen sartu dira

Ukrainako Jerson hiriak 280.000 herritar ditu, eta Errusiako armada hara sartu da arratsaldean. Jersongo herriko etxeak eman du erasoaren berri, Facebook sare sozialaren bidez; segurtatu du Errusiako soldaduak indarrez sartu direla hara, «bortxa handiz».

«Jerson kanpoaldean borroka gogorren ostean, eta Ukrainako armadaren ahaleginen gainetik, herrirako igarobidearen kontrola galdu dute. Etsaiak hiriaren defentsak garaitu ditu, nahiz eta galera handiak izan», esan du Gennady Laguta Jersongo eskualdeko administrazio buruak.

Europaren babesaren zain

Zelenskik eguerdian egindako bideo batean adierazi du Europak «indar nahikoa» duela erasoari aurre egiteko. Halere, Europako Batasuneko herrialdeen jarrera gaitzetsi du, esanez oraingoz «bakarrik utzi» dutela. «Borrokatzeko ohitura duten europarrei» Ukrainara etortzeko dei egin die, «Europa defendatzeko».

Hala, Ukrainak ezinbestekotzat jo du herritar guztiak mobilizatzea, eta armadan sartzeko prozedurak erraztu ditu: adingabeek ere parte hartzen ahalko dute. Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak, bestalde, salatu du Errusiak eremu zibilak bonbardatu dituela, eta Kieven leherketa «ikaragarriak» izan direla baieztatu du. «Gure hiriburuak horrelako zerbait bizi izan zuen azken aldia 1941ean izan zen, Alemania naziak eraso zionean», adierazi du, kasurako, Dimitro Kuleba Atzerri ministroak.


Summary: Bizkaiko autoeskoletan grebari eutsiko diote. Iazko ekainean hasi zituzten mobilizazioak eta lanuzteak. Duela 11 urte iraungitako lan hitzarmena berritzeko eskatu dute langileek.

Bizkaiko autoeskoletan gaur amaitzen zuten astebeteko greba, eta, gutxienez, beste lau egunez luzatu dituzte lanuzteak: datorren asteko asteartetik ostiralera. ELAk salatu duenez, lan hitzarmena berritzeko eginiko deiei ez die erantzun oraindik APAVI patronalak. Autoeskoletako langileek ekainean hasi zituzten mobilizazioak eta lanuzteak. Gaurkoarekin 29 greba egun egin dituzte langileek. Bizkaian 400 langile inguru ditu sektoreak; 80 autoeskola daude, 120 bulegotan banatuta.

Duela 11 urte iraungi zen lan ituna. Langileek, besteak beste, hau eskatu dute: soldatak «erregularizatzeko», urteotan galdutako erosahalmena berreskuratzeko, ordutegiak hobeto antolatzeko eta sexu arrakala amaitzeko. ELAk gogorarazi du ia autoeskola guztietan irakasleek soldata ofizialak osatzen dituztela «modu irregularrean» ordaindutako beste kopuru batzuekin. Gainera, azpimarratu du mila eurora ez direla iristen irakasle ez diren langileen soldatak, batez ere administraziokoenak, gehienak emakumeak. Beharginen lan baldintzei buruzko xehetasunak eman zizkion BERRIAri Ana Alonsok, ATAB Bizkaiko autoeskola irakasleen elkarteko presidenteak.

Luza daiteke

Sindikatuak azaldu duenez, otsailaren 9an bidali zion bere «kontraproposamena» patronalari, eta ordutik ez du bilerarik egin ez langileen ordezkariekin, ez hura ordezkatzen dituen bazkideekin. ELAk dioenez, patronala hurrengo asteartean da biltzekoa enpresekin, eta egun horretarako manifestazio antolatu du Bilbon. «Argi dago gatazka bideratzeko etengabeko mugimenduak egiten ari garen bitartean, patronalak negoziazioa blokeatzen eta denboran luzatzen jarraitzen duela», salatu du sindikatuak. Bilera horren ondoren erantzunik jasotzen ez badu, grebarekin jarraitzeko asmoa agertu du ELAk.


Summary: Korrikak eta BERRIAk hitzarmena sinatu dute. «Euskaldunen komunitatea trinkotzeko elkarlana inoiz baino beharrezkoa» dela nabarmendu dute biek. Euskarazko hedabideak informazioa zabala emango du, eta Korrikak haren presentzian pauso gehiago emango ditu.

Hilabete bat falta da martxoaren 31n Amurrion Korrika hasteko. Eguna gero eta gertuago izanik, gaur goizean Martin Ugalde Kultur parkean, elkarlanerako hitzarmena izenpetu dute BERRIAk eta Korrikak. «Korrika emozioa da, zirrara, euskararen aldeko bultzada ikaragarria da, eta AEKrentzat oso pozgarria da edizio honetan ere BERRIA bidelaguna izatea», azpimarratu du ekitaldian Asier Amondok, Korrikaren koordinatzaileak.

22. Korrika berezia izango da, pandemia betean harrapatu zuelako iaz eta urtebete atzeratu zelako. «Egoera oraindik ere nolanahikoa ez dela jakinik, inoiz baino beharrezkoagoa da guztion babesa, gure hizkuntzaren aldeko harrotasuna aldarrikatzeko eta hitzetik ekintzara salto egiteko», nabarmendu du Amondok.

Bi eragileek azpimarratu dutenez, «euskaldunen komunitatea trinkotzeko elkarlana inoiz baino beharrezkoa» da. Beatriz Zabalondo BERRIA taldeko administrazio kontseiluko presidentearen hitzetan, «egun gogoangarria» da. «Iragarri nahi dugu Korrika badatorrela, Korrikalaguntzaile bagarela eta ahalegin guztia egingo dugula euskaltzaleok Korrikara biltzeko».

Goraipatu du Korrikaren gisako egitasmoak pizgarri direla euskara erdigunean jarri eta euskaldun berriak sortzerakoan bultzada emateko. Hala, BERRIArentzat «elkarlan garrantzitsua» da, «estrategikoa». «Elkarlanean ikusgarritasuna sustatzean datza gakoetako bat, ekosistema euskaldun batean bizitzeko tresnak eta bideak elkarrekin egitean».

Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak nabarmendu du aurreko edizioetan bezala luze eta zabal jorratuko duela egunkariak, eta kazetari bat izango dela Korrikaren furgonetan egunero «minututik minuturako» jarraipena egiten. Aurtengoan ahalegina handituko du hedabideak, hainbat euskarritan zabalduko duelako informazioa: paperean, webgunean, sare sozialetan, bideo bidez... Hain zuzen ere, formatu horietan irudiek garrantzia izango dute, batik bat bideoek.

Amondok goraipatu duenez, hedabideak zein AEK-k «bide oparoa» egin dute orain arte, eta oraingoan «harago» joateko asmoa du «euskaratik eta euskaraz aritzen den egunkari nazional multimediarekin». Gaineratu du aurten egunkariaren presentzian pauso gehiago emango direla. Lasterketan, egunero, euskarazko hedabidea banatuko da hainbat herritan.

BERRIAk, bere aldetik, Korrikalaguntzaileen kanpainari eta mezuari ikusgarritasuna emango die.


Summary: Juan Carlos Unzuek botako du txupinazoa, sanferminak ospatzen badira. Enrique Maia alkateak hartu du erabakia, herri galdeketa bazter utzita. Gaur jakinarazi die gainerako alderdiei.

Sanferminak hizpide izan ditu, berriz ere, Enrique Maia Iruñeko alkateak. Gaurko eledunen batzarrean gainerako alderdiei jakinarazi die zein den bere asmoa, sanferminak ospatuko balira: Juan Carlos Unzue futbolari ohiak txupinazoa botatzea. Azkenengo txupinazoetan herri galdeketa bidez aukeratu da suziria nork botako zuen, baina Maiak argi utzi du azken asteetan ez duela maite formula hori. Alkateak du hori erabakitzeko eskumena, beraz, Unzuek botako luke suziria aurten.

Futbol jokalari eta entrenatzaile ohia da Unzue (Orkoien, Nafarroa, 1967). 2020an AEA alboko esklerosi amiotrofikoa zuela jakinarazi zuen, eta orduz geroztik gaixotasunari buruz aritu da hitzaldietan, kanpainetan, dokumentaletan eta liburuetan. Iruñeko Udalaren arabera AEA «ikusgarri» egiteko modua izanen da, baita gaixotasuna dutenak «babesteko» manera ere. Futbolari ohiak gaitzari aurre egiteko duen modua «bizitza irakasgai» bat dela zabaldu dute ohar baten bidez, eta suziria botatzeko aukerarekin haren lan ibilbideari balioa emanen diotela, atezain nafar «onenetako» bat delakoan.

Joseba Asiron EH Bilduko zinegotziak gogor kritikatu du alkatearen jarrera. Unzue hautagai «ezinhobea» dela esan du, baina aukeratzeko manera kritikatu du: «Zoritxarrez, alkate txar batek izendatu du horretarako, bere protagonismo nahiak bultzatuta, udal gehiengoaren iritziaren aurka, eta hiritarrei ahotsa bahituz». Asironek uste du herritarrek aukeratu beharko luketela suziria nork botako duen, eta alkateak modu «autoritarioan» jokatzen duela salatu du: «Era zikin batez erabiltzen ari da hautagaiaren irudia, bere nahi pertsonala lortzeko eta ez gaixotasun baten kontrako borroka bultzatzeko».

PSNren arabera hautagai «bikaina» da: «Giza eta kirol balioak ordezkatzen ditu, eta gaixotasunaren kontrako borrokaren eredu da, AEAri buruzko informazioa zabaltzen baitu, ikerketa bultzatuz». Hala ere, ohar batean azaldu du nahiago zutela herri galdeketa egin izan balitz. Joan den astean oposizioko alderdiek herri galdeketari eusteko eskatu zioten Maiari, baina honek argi utzi zuen entzungor eginen ziela. Geroa Bai ere «haserre» agertu da erabakia hartzeko manerarekin, eta galdeketaren alde agertu da, herritarren parte-hartzea «bermatzen» duelakoan.

Unzueren ibilbidea

Osasunako atean debutatu zuen Unzuek 1986-1987ko denboraldian, eta 300 partida baino gehiago jokatu zituen Espainiako Ligako Lehen Mailan. Bartzelonan, Sevillan, Tenerifen eta Real Oviedon aritu zen ondoren. Entrenatzaile gisa ere aritu zen Numantzia, Racing, Zelta eta Girona taldeetan, eta entrenatzaile laguntzaile gisa Zelta eta Bartzelonan.


Summary: Putinek hartu ditu nazioarteko hedabideen azalak. Gerrak zeresana eman du nazioarteko hedabideetan, eta zenbait hedabidek lehenengo orrialdera eraman dute Errusiako presidentearen izena

Ukrainako gerrak hartu ditu nazioarteko hedabideen azalak. Ostegun goizaldean hasi zuen gerra Vladimir Putin Errusiako presidenteak, eta gaur goizean sartu dira Errusiako tropak Kieven, Ukrainako hiriburuan. Erasoak oihartzun handia izan du nazioartean, eta zenbait hedabidek lehenengo orrialdera eraman dute Putinen izena, gerraren erantzule dela salatuz.

Erresuma Batuko The Guardian egunkariak azalera eraman du Putinek Ukraina inbaditu duela (Putin invades). Izan ere, Frantziako Le Monde egunkariak adierazi du Kiev inguratuta dagoela, eta Europa shock egoeran: Kiev prise en étau, l'Europe sous le choc. Horren harira, Espainiako El Pais hedabideak azaldu du Putinek eraso masiboa egin duela Ukrainaren aurka (Putin lanza un ataque masivo contra Ucrania), eta, horrela, Italiako La Repubblica hedabideak Putinen gerra izendatu du azken egunotan gertatzen ari dena: La guerra di Putin.

Erasoak eragindako kalteen erantzukizuna leporatu dio Alemaniako Bild hedabideak Errusiako presidenteari: Putins blut! (Putinen odola!) nabarmendu du lehenengo orrian, eta gaineratu Kremlineko burua Europa masakratzen ari dela (Kreml-Chef metzelt in Europa).

Horrez gain, badaude gerra Europara itzuli dela ohartarazi dutenak. Horietako bat da, esaterako, Portugalgo Publico egunkaria: A guerra regressa a Europa titularra eraman du lehen lerrora. La Vanguardia hedabideak, berriz, honela titulatu du: Guerra en Europa (Gerra Europan), eta, besteak beste, ekonomian eta nazioartean izan dituen ondorio batzuk azaldu dituzte. AEBetako The New York Times egunkaria ere ildo beretik joan da, baina gerra Ukrainan gertatzen ari dela zehaztuz (War in Ukraine).

Titularrez gain, badaude nazioartean bolo-bolo dabiltzan irudiak, gerraren alde gordinenetakoa erakusten dutenak. Horietako bat da emakume bati Kharkiven (Ukraina) atera dioten irudia, eta, esate baterako, La Vanguardia, Bild eta La Reppublica hedabideen azaletan ikus daiteke.


Summary: Motibazio politikoko euskal presoen %55ek tortura pairatu zuten. Foro Sozialak emandako datuen arabera, egun Espainiako kartzeletan dauden 171 presoetatik 95 torturatu zituzten atxiloaldian. Horietatik 80 Jaurlaritzaren txostenean jasota daude. Foroak premiazkotzat jo du torturaren ondorio juridikoak «berrikustea».

Sistematikoa izan da tortura. Eta horretan oinarrituta daude kartzelan motibazio politikoko euskal preso ugari. Hori erakusten du, hala kuantitatiboki nola kualitatiboki, Foro Sozial Iraunkorrak sorturiko motibazio politikoko euskal presoei aplikatutako espetxe politikaren Behatokiaren azken txostenak —gaur aurkeztu dute, Bilbon, Bizkaiko Abokatuen Elkargoan eginiko agerraldi batean—.

Datuak argigarriak dira, batetik: egun Espainiako kartzeletan dauden 171 euskal presoetatik 95k jasan zuten tortura atxilotu zituztenean. Alegia, presoen erdiek baino gehiagok: %55ek, zehazki. Horietatik 80 EHUko kriminologia institutuak Eusko Jaurlaritzarentzat eginiko ikerketan bilduta daude. Foroak lan bat jarri du martxan preso horiekin, EPPKren mintzaideen bidez. Behatokiak txostenean jakinarazi duenez, hain zuzen, preso horietako «askok» Istanbulgo Protokoloa aplika ziezaietela eskatu zuten 2018an, horretarako espedienteak beteta. EPPKren bidez osatu du foroak tortura pairatu duten euskal presoen errolda ere.

Tratu txar horiek utziriko ondorio juridikoak daude, bertzetik. Xabier Atristainen kasua adibide: urtarrilaren 18an Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi zuen euskal presoak ez zuela inkomunikazio aldian konfiantzazko abokatua aukeratzeko aukerarik izan, eta, beraz, Espainiako Auzitegi Nazionalak aske utzi du behin-behinean, torturapean eginiko deklarazioak izan baitziren haren aurkako froga nagusia. Txostenean Zigor Reizabal Atristainen abokatuak azpimarratzen duenez, bertze preso anitz egon daitezke kasu berean, eta, beraz, foroak adierazi du «premiazkoa» dela «behatzea eta berrikustea» zein izan diren torturaren «ondorio juridikoak».

Horri lotuta, eskaera zehatzak egin ditu Foro Sozialak. Batetik, profesionalei kartzeletara sartzen utz diezaieten galdegin du, torturak pairatu dituzten euskal presoei Istanbulgo Protokoloa aplikatu ahal izateko. Bertzetik, gaiari buruzko txosten bat eskatu du foroak, «zehatz-mehatz eta zorrotz» aztertzeko «zein neurritan» oinarritu diren preso horien aurkako sententziak presoek eurek euren burua erruztatuta egindako deklarazioetan. Gaiari «ausardiaz» heltzeko eskea egin du foroak, nabarmenduta inkomunikazio aldian egindako diligentziek «garrantzi handia» dutela atxilotuen zigor prozeduran: «Akusazioa zehaztu dezakete, eta, gerora, haren aurkako zigorra ere bai».

Defentsarako eskubidea

Zigor Reizabal abokatuari elkarrizketa egiten dio foroak txostenaren lehen zatian, eta Atristaini buruzko sententzia xeheki aletzen du hark. Bertzeak bertze, oroitarazten du Atristaini inkomunikazioa aplikatzeko argudio «generikoak» erabili zituela hura agindu zuen magistratuak, eta sententziak nabarmentzen duela defentsarako eskubidea «hasieratik» eta «modu orokorrean» urratu zitzaiola euskal presoari. Ofiziozko abokatuaren lana ere mugatu izana salatzen du Estrasburgoren epaiak, hiru arrazoirengatik: ofiziozko abokatuak ezin izan zuelako kasuaren espedientea ikusi, ezin izan zelako atxilotuarekin modu konfidentzialean bildu, eta ezin izan zizkiolako abokatu bati dagozkion «asistentzia zerbitzuak» eman. Gainera, sententziak azpimarratzen du hasierako deklarazioak «eragin esanguratsua» izan zuela Atristainen aurkako zigor prozeduran.

Reizabalek uste du Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren azken epaia Atristainen kasu zehatzetik harago doala: «Bistakoa da beste kasu batzuetan aplikagarria dela».

Estrasburgoren sententziak

Estrasburgoko auzitegiak 11 sententzia eman ditu Espainiaren aurka Giza Eskubideen Europako Hitzarmeneko 3.artikulua urratzeagatik, izan haren alde materialean zein prozesalean. Torturari buruzkoa da hirugarren artikulua, hain zuzen, eta Foro Sozialaren txostenak Giza Eskubideen Europako Auzitegiak emandako 11 sententziak aletzen ditu. Izan ere, bilakaera bat izan dute epaiek: lehendabiziko hiruek, 2010etik 2012ra emandakoek, ikerketa sakon baten falta salatzen dute; 2014ko bi epaiek harago jotzen dute, inkomunikazio aldia bera zalantzan jartzen baitute; eta 2015etik 2021era emandako hiru sententziak, azkenik, iradokitzen dute Estrasburgok Espainia zigortzen segituko duela inkomunikazioa bertan behera uzten ez duen artean —gaur egun indarrean da—. Tartean da, bertzalde, Igor Portu eta Mattin Sarasola euskal presoei buruzko sententzia ere, biei tratu txarrak eragin izana salatzen duena.

Atristainen sententzia urrunago doa, ordea, txostenean agertzen denez. Izan ere, inkomunikazioa bera du oinarrizko eskubide urraketatzat. Nolanahi ere, foroak salatu du Estrasburgok ontzat eman duela 2015ean Espainiako Prozedura Kriminalaren Legean egindako moldaketa, zeinaren arabera inkomunikazioa justifikatuta egon daitekeen horretarako baliozko arrazoiak emanez gero.


Eta Ukraina NATOn egonda?

Summary: Eta Ukraina NATOn egonda?.

Koldarkeriatik oso gertu dago NATOk Ukrainarekin egin duena, hau da, esatea ez diotela militarki aurre egingo Errusiari, Moskuk inbaditu duen Ukraina ez delako aliantzako kide, eta, haien arauek diotenari segituta, aliantzako kide batek erasoa jasaten duenean bakarrik esku hartuko lukete militarki erakundeko kideek.

Galde diezaietela Nazio Batuen Erakundearen oniritzirik gabe 1999ko martxotik ekainera NATOk Jugoslavian egindako bonbardaketan hil zituzten milaka herritar zibil babesgabeei. Milaka hil zituzten NATOren gerra hegazkinek, inolako gupidarik gabe, hori egiteko inolako behar estrategikorik ez zegoenean –Jugoslavia azkenetan zegoen, eta indarrik gabe– eta erakunde horretako kiderik tartean ez egon arren.

Errusiaren mehatxuetatik babesteko, urteak daramatza Ukrainak sarrera eskatzen NATOn, eta beti atzeratu dute sarrera hori kide nagusiek, bazekitelako Errusia sutu egingo zela. Horregatik ez diote sarrera onartu, Errusiak Ukrainaren aurka eginez gero AEBak, Alemania, Erresuma Batua... behartuta leudekeelako errusiar armadarekin borroka egitera. Eta horietako inor ez dago prest Ukrainagatik gerra egiteko. Inoiz egin al dute borroka elkarren aurka AEBetako armadak eta Errusiakoak? Gerra hotzaren garaian ez bazuten egin...

Lotsa pixka bat edukiko balute, onartu egin beharko lukete nahiago izan dutela Ukraina bakarrik utzi, eta utzikeria hori zigor ekonomiko batzuekin jantzi. Ez dute bada pentsatuko NATOko buruzagiek Vladimir Putinek ez dauzkala aurreikusita etor dakizkiokeen zigor guztiak. Hain dira ezgauza, ez direla ausartu Putinen beraren aurkako neurri ekonomikoak hartzen, eta bakarrik Putinen lagun pertsonal aberatsen aurkakoak hartu dituzte. Gehiago balio du, nonbait, Putin ez haserretzeak ukrainarren askatasunak eta bizitzak baino.

Erraza, oso erraza izan zen NATOrentzat herritar serbiarrak bonbardatzea.


Desio zuen gereziondoa

Summary: Desio zuen gereziondoa. Baztango Udalak eta Erratzuko herriak Ricardo eta Javier Zabalza Elorga omenduko dituzte gaur, Erratzuko plazan. Han sortu ziren bi anaiak; frankistek torturatu eta fusilatu zituzten.

Heriotzako orduan, idatzi egin zuen: Ricardo Zabalza Elorgak hamaika gutun utzi zituen testamentu gisa, 1940ko otsailaren 24an fusilatuta hil baino lehen. Haietako batean jaso zuen desio zuela, lur hartzeko unean, sorterriko gereziondo baten azpian hartzea atseden. “Nire Baztango gereziondo baten azpian”. Baztango Udalak eta Erratzuko herriak emanen diote, azkenean, amestutako zuhaitza: Ricardo Zabalza Elorga eta haren anaia Javier omenduko dituzte gaur, Erratzu haien sorterrian, eta gereziondo bat landatuko dute frankistek fusilatutako anaiak oroitzeko. Odontologoa zen Javier; sindikalista, berriz, Ricardo: Lur Langileen Espainiako Federazioko idazkari nagusi izendatu zuten, 1934a.

“Zor genien omenaldi bat”, erran du Baztango alkate Joseba Otondok. Emilio Majuelok 2008. urtean idatzitako La generación del sacrificio. Ricardo Zabalza 1898-1940 liburuaren bidez jaso du Otondok Zabalza Elorgatarren berri, eta “hunkituta” gelditu da. Anaiek “justizia sozialaren alde” egindako lana eskertu du Baztango alkateak, eta herritarrak gaurko ekitaldian parte hartzera deitu ditu.

Omenaldian parte hartuko dutenen artean Abel Zabalza Bermejo izanen da: Ricardo Zabalza Elorgaren semea. 85 urte ditu, eta ez zuen aita ezagutu. Urte eta erdi zuen fusilatu zutenean. Obdulia Bermejo amaren bidez, baina, aitaren memoria jaso du. Aitak hil aurretik idatzitako gutunen artean ere bazen bat semearentzat. “Ezagutu ez zuen arren, arrasto sakona utzi dio Abeli aitari egin ziotenak”, kontatu du Majuelo historialariak.

Abel Zabalza elkarrizketatu zuen Majuelok, 2008ko bere liburua osatzeko, eta gogoan du Ricardo Zabalzaren semea ez zela hitz egiteko gai ere. Emozioak hartu zuen betean, Majuelok aitaren berri galdetu zioenean. “Aulkitik altxatu, ondoko gortinari eutsi, eta ez zen hitzik ere esateko gai. Orduan ohartu nintzen ez zuela lortu gainditzea ezagutu ez zuen aitari gertatu zitzaiona”.

Ricardo Zabalzari buruz idatzitako liburuak eman dizkion gauza guztien artean, haren semea ezagutzeko aukera izan da preziatuenetako bat Majuelorentzat. “Familia horrekin lortu dudan laguntasuna da jaso nezakeen ordainik garrantzitsuena”. Historialariak azaldu du ez zuela asmo izan Zabalza Elorgari buruzko biografia politiko bat egitea, eta gehiago nabarmendu nahi zituela Baztangoak garatu zituen giza harremanak, nor izan zen ulertu ahal izateko.

Argentinan maisu

Hamaika elkarrizketa egin zituen Majuelok Zabalza Elorgaren berri emateko, hain zuzen, eta kontatu zioten guztia kontuan hartuta, UGTko kidearen “balio moralak” nabarmendu ditu historialariak. Idatzitako gutunekin batera, balio horien defentsa utzi zuen Zabalza Elorgak testamentu gisa. Horregatik garbi du Majuelok “oso garrantzitsua” dela baztandarrek gaur eginen dioten omenaldia. “Oso pozik nago merezi duen aitortza eginen diotelako, azkenean”. Abel Zabalza Bordele (Okzitania) ondoko Pessac herritik etorriko da omenaldian parte hartzera, eta horrek ere “hunkitu” egin du historialaria.

Ricardo Zabalzaren bidea Erratzun hasi zen. 15-16 urterekin, baina, Argentinara egin zuen salto. Baztandarrak maisu izateko ikasi zuen, eta maisu bilakatu zen Argentinan, hain zuzen ere. Landa eremuetan aritu zen, eta, maisu lanarekin batera, herri liburutegiak bultzatzeko ahaleginean ere murgildu zen, betean. Han eta hemen sortu zituen.

1930ean itzuli zen Euskal Herrira. Garai hartan, Zabalza Elorgaren gurasoak Burgin bizi ziren, aita herri hartako medikua zuelako; Javier eta Jose anaiak, berriz, Jacan (Espainia) ziren. Odontologoak ziren biak, eta klinika bat zuten herri hartan.

“Ricardo itzuli zenean, Espainia sutan zegoen; Jacako matxinada gertatu zen 1930eko abenduaren 12an; hiritarrak eta militarrak altxatu ziren”. Espainiako Errepublikaren aldeko saio horrek, baina, porrot egin zuen, eta altxatu zirenek errepresioa jasan zuten. “Ia mila pertsona epaitu zituzten; herritarren erdiak kartzelan ziren Ricardok anaiekin bat egin zuenean”, aipatu du Majuelok.

1932an ailegatu zen Zabalza Elorga Iruñera, Jacatik. Aragoiko herri horretan, halere, “arrasto sakona” utzi zuen. “Jacako Ateneoa bultzatu zuen, besteak beste”, Majuelok gogora ekarri duenez. Iruñean, berriz, langileen alde nabarmendu zen. Lur Langileen Federazioko idazkari nagusi izan zen Ricardo Zabalza Elorga, 1934tik hil zuten arte. Buruzagi nabarmen bat izan zen UGT sindikatuan, eta PSOE Nafarroan zabaltzeko bidean ere funtsezko urratsak egin zituen. “Julia Alvarez, Corpus Dorronsoro eta Tiburcio Osakarrekin batera, herriz herri aritu zen Zabalza. Lauren artean antolatu zituzten sozialisten elkarteak”.

Alakantetik Madrilera

1936ko gerra piztu zenean, familia gehiena Burgin zen. Javier Zabalza Elorga harat mugitu zen, Parisera bidea hartu baino lehen. Dominique Langloisekin ezkontzera joan behar zuen Parisera, baina bospasei egun lehenago harrapatu eta fusilatu zuten. Escon hil zuten, Nafarroa ondoko Aragoiko herrian.

Ricardo Zabalza Elorga, berriz, Madrilen harrapatu zuen estatu kolpeak. Frankistek, halere, Alacanten (Herrialde Katalanak) atxilotu zuten. Alacanteko portuan milaka pertsonak egin zuten bat, ihes egiteko aukera izanen zuten esperantzarekin. “15.000 lagun harrapatuta gelditu ziren”, erran du Majuelok. Historialariak erantsi du Zabalza Elorgak ihes egiteko aukera izan omen zuela, baina erabaki zuela ez joatea. Atxilotu egin zuten, eta epaitu eta gero, fusilatu. 1940ko otsailaren 24an hil zuten, Madrilgo Ekialdeko hilerriko paretan tiro eginez.

Atxilotu zutenean, Albaterako kontzentrazio esparrura (Alacant) eraman zuten, eta handik, berriz, Orihuelako espetxera (Alacant). 1939ko ekainaren 15ean, azkenik, Madrilgo Porlierreko kartzelara mugitu zuten. “Bidaian denetarik egin zioten”, salatu du Majuelok. Sufrimendu hori ez ahazteko beharra nabarmendu du Baztango alkate Joseba Otondok: “Memoria ariketa kolektibo bat merezi dute”. Memoria, eta gereziondo bat.


«Antzerkian asko erre dira bidean»

Summary: «Antzerkian asko erre dira bidean». BAI antzerki eskolak 1997an hasi zuen bidea, Barakaldon. Sortu eta 25 urtera, opari bat heldu zaie, ikasle ohi Maria Cerezuelak eta Urko Olazabalek Goya sari bana irabazi dutelako, 'Maixabel' filmagatik.

Mende laurden daroa Joseba Lazkanok (Eibar, Gipuzkoa, 1967) Barakaldoko BAI antzerki eskolan; sorreratik. Antzerkigintza “egoera zailean” dagoela esan duen arren, begi onez ikusten du etorkizuna: “Dena dago egiteko”.

Zelakoa izan zen Barakaldoko antzerki eskolaren sorrera?

Antzerki talde batean geunden batzuk, eta eskolaz kanpoko tailerrak ematen hasi ginen institutuetan. Institututik ateratzean, batzuek zerbait gehiago eskatzen ziguten, segitu nahi zutelako ikasten. Horrela planteatu genuen, ez bakarrik guk egitea, baizik eta beste irakasle batzuk gehitzea eta eskola itxura ematea. Ikusi genuenean bazegoela aukera, Barakaldoko Udalera joan ginen eta proiektua aurkeztu genuen. Harrera ona izan zuen, ez bakarrik institutuan geneukan horiek etorri zirelako, jende gehiago deitzen hasi zelako baizik. Hor sartu ginen buru-belarri, eta 25 urte pasatu dira. 1997a zen.

Antzerki eskola batek bideratzen du jendea zinemagintzara?

Guk printzipioz ez, baina bakoitzak bere gustuak ditu. Interpretazioaren mundua oso zabala da. Guk sormena asko lantzen dugu, eta eskolatik atera dira gero koreografo izan direnak, beste batzuk zuzendari izan direnak, kamera aurreko interpretazioa irakasten dutenak… Zirku eskolaren bat ere sortu dute. Eta batzuek zinematik egin dute bidea.

Denetarik irakasten duzue.

Guk lanabesak ematen dizkiegu; gorputza lantzen lagundu, adierazkorra izan dadin, eta maila ona har dezaten ahotsaren aldetik eta pertsonaietan sartzeko gaitasunaren aldetik. Antzerki testuala egiten dugunean, klasikoa egin ohi dugu, nahiz eta egungoa ere jorratu. Ez baduzu aurretik lan hori egiten, ezin zaitezke erabat espezializatu. Irakasten dizkiegun lau gauzarekin, deskubritzen dute ea horretarako gai diren eta plazerra ematen dien ala ez.

Eta gero?

Hemendik ateratzen direnean, ez dauzkate mila pertsona deika. Haiek egiten dutena da saiatu, bilatu eta lanean mantendu. Gure zerarik onena da eskolatik sartu ziren pasio berarekin ateratzen direla, edo gehiagorekin.

Zelan eragiten dio eskolari titulu ofiziala eman ezinak?

Euskal Herrian bakarra dago titulazioa ematen duena: Dantzerti. Guk ere planteatu dugu, baina uste dugu malgutasuna kenduko liokeela eskolari. Ikasleek aktore izateko ez dute behar titulaziorik; inork ez die eskatuko. Kontua da aktore gisa bakarrik aritzea gogorra dela; momentu askotan lan horrekin soilik ez da jaten. Beste zera batzuk edukitzea ondo legoke, baina ez dago aukera hori.

Aukerak mugatuak dira, ezta?

Noski. Batetik, euskarazko zirkuitua oso txikia da. Bestetik, industria Euskal Herrian mugatua da. Ez dago antzoki askorik, baina ezta konpainia gehiegi ere. Ez dago askotarako lekurik, ez baduzu egiten oso gauza on bat, edo zorte handia eduki. Nahiz eta zortea eduki, agian urtebeterako izango da; gero mantendu egin behar duzu. Ez dago artistaren estatuturik, Frantzian bezala. Jendeak ez dauka ez langabezia ez gaixoaldi saririk. Egiturak ez du laguntzen konpainiak mantentzen eta gauza berriak sortzen. Profesional guztiek daukate lan bat baino gehiago, eta asko erre dira bidean.

Zer bilakaera izan du eskolak?

Hasieran, gauza txikiagoa zen, agian, baina ikasle asko zeuden. Orain, gazte gutxiago dago, eta jendeak errazago du unibertsitatera sartzea. Hori ez da gauza txarra. Lehen jende asko geneukan, baina guk mantendu nahi izan dugu eskola txiki. Hala, ikasleak gehiago zaindu ditzakegu. Gero eta profesionalago egitera jo dugu; edukiak sakonduz joan gara.

Euskal Herrian kontsumitzen dena, gertukoa al da?

Horretan antzokiek badute lana egiteko. Egin izan da, baina sakonago egin behar da. Batzuek esaten dute Madrilgo antzezlanak ikustera bakarrik etortzen dela jendea, telebistako aktoreekin. Nire ustez, publikoa hezi egin daiteke.

Urko Olazabal eta Maria Cerezuela aktoreek Espainiako Goya sari bana jaso dute, Maixabel filmagatik. Zuen ikasle izanak dira. Zelan hartu duzue berria?

Harrotasun handiarekin. Baina ez Goya irabazi dutenean, baizik eta jakin genuenean Iciar Bollainekin, Blanca Portillorekin eta Luis Tosarrekin lan egingo zutela. Harrotasuna, halaber, maila eman dutelako, eta maila hori saritua izan delako. Pozik gaude onarpen horrek orain eskolan daudenei perspektiba emango dielako, ortzi muga bat erakusten dielako, eta ateak irekitzen dizkielako.

Onuraren bat ekarriko dizue?

Ikusgarritasuna eman dio egin dugun lanari. Gauza onak egiten dituen jende asko atera da hemendik, asko ikasiz eta esker onez. Ez dira bi horiek bakarrik. Ikasle ohi bat Erresuma Batuko National Theatren dago, beste bat Brasilen, beste bat Señora Polaroiskako kidea da… Aukerak askotarikoak dira.


Summary: Miren Agur Meabe euskaltzain oso izendatu dute. Euskaltzaindiak Donostian egindako bilkuran hartu du erabakia; Xabier Kintanaren hutsunea beteko du.

Miren Agur Meabe (Lekeitio, Bizkaia, 1962) idazle eta itzultzailea euskaltzain oso izendatu du gaur Euskaltzaindiak, Donostian egin duen osoko bilkuran; Xabier Kintana euskaltzain emerituaren tokia hartuko du. Gehiengoa eskuratu du bozketan.

Iazko urrian izendatu zuten Kintana euskaltzain emeritu. Eta haren hutsunea betetzeko bozketa egin dute gaur. Miren Agur Meabe zen euskaltzainek aurkeztu zuten hautagai bakarra, eta haren aldeko hautua egin dute gaurko bilkuran.

Literaturan ibilbide oparoa du, eta hainbat sari ere jaso ditu. Besteak beste, kritikaren saria jaso zuen 2001ean eta 2011n, Azalaren kodea eta Bitsa eskuetan poema liburuengatik. Hiru aldiz eskuratu du, berriz, Euskadi saria: Itsaslabarreko etxea (2002), Urtebete itsasargian (2006) eta Errepidea (2011) nobelei esker. Mila magnolia-lore albuma 2021ko IBBYren Ohorezko zerrendan ageri da, eta iaz Espainiako Poesia Saria irabazi zuen, Nola gorde errautsa kolkoan lanagatik. Literatur itzulpengintzan ere aritzen da tarteka.

Egun, 24 euskaltzain oso daude Euskaltzaindian: Sagrario Aleman, Adolfo Arejita, Aurelia Arkotxa, Bernardo Atxaga, Miren Azkarate, Miren Agur Meabe, Jean-Baptiste Coyos, Patxi Goenaga, Roberto González de Viñaspre, Jabier Kaltzakorta, Joseba Lakarra, Alfontso Mujika, Beñat Oihartzabal, Miren Lourdes Oñederra, Paskual Rekalde, Andoni Sagarna, Patxi Salaberri, Pello Salaburu, Ana Toledo, Miriam Urkia, Andres Urrutia, Xarles Videgain, Patxi Zabaleta eta Mikel Zalbide. Horrez gain, zazpi euskaltzain emeritu, ia 150 euskaltzain urgazle eta 68 ohorezko euskaltzain daude.

Ohorezko euskaltzain berriei diplomak banatzeko tartea ere hartu dute bilkuran.


Summary: «Goranzko bilakaera bizitzen ari den hizkuntza komunitate bat gara». Hizkuntzari lotuta aritu da lanean, urte luzez, Josune Zabala, eta azken bost urteotan Eusko Jaurlaritzan dihardu, Hizkuntza Politikarako Sailean. Donostiarra da, baina Errezilen bizi da.

Azken urteotan euskara eta ikerkuntza izan ditu bizibide Josune Zabalak (Donostia, 1978), eta, besteak beste, Mondragon Unibertsitateko Huhezi Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean, Soziolinguistika Klusterrean eta Mintzola Ahozko Lantegian lanean aritu ostean, duela bost urte Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Ikerketarako eta Koordinaziorako zuzendari postua hartu zuen. Errezilen bizi da azken hogei urteotan, herritarrek euskara hitzetik hortzera darabilten herrian. Bere lan ibilbide oparoan “dozenaka kontu” ikasi dituela dio Zabalak, baina, bereziki, bat: “Zure argiak itzaltzen dituzunean, besteenak askoz hobeto ikusten dira”.

Bost urte daramatzazu Jaurlaritzaren Hizkuntza Ikerketa eta Koordinaziorako zuzendari postuan. Zer aldatu da ordutik?

Azken bost urteotan, bereziki, elkarrekin lan egitean jarri ditugu indarrak. Ildo horretatik, azpimarragarriak dira hizkuntza politikari lotutako hainbat programa; adibidez, Euskaraldia. Bestalde, aipagarria da Hedabideen Mahaia sortu izana ere, euskal hedabideen inguruan irakurketa osoago bat egiteko, lankidetzan. Horrez gain, 2017an Udal Legea aldatzea ere garrantzitsua izan zen, modu horretan Eusko Jaurlaritzak zituen eskumen batzuk udalen esku utzi baitzituzten; hortik Jaurlaritzaren eta udalen arteko beste lankidetza modu bat sortu zen, ez dena bereziki diru ekarpenean oinarritzen, baizik eta lidergoan eta koordinazioan. Bestalde, 2017an EAEren, Nafarroaren eta Ipar Euskal Herriaren artean Hiruko Ituna sortu izana ere garrantzitsua da, hiru lurraldeen artean konpromisoak hartu baititugu euskara perspektiba zabalago batekin sustatzeko. Esanguratsua da Hizkuntza Politikarako sailburuordetzak egin duen apustu ekonomikoa ere, bost urtean %32 igo baita aurrekontua.

Gaur egun, zeintzuk dira zure zeregin nagusiak?

Gure zuzendaritzak lau adar ditu. Horietako bat ikerketan oinarrituta dago: Euskal Herriko Inkesta Soziolinguistikoa, Euskararen Adierazle Sistema, Euskararen aurrekontuak… Bestalde, koordinazio eremua ere badago; Euskararen Aholku Batzordeko idazkaria naiz, eta Gobernu Kontseiluan onartutako agenda estrategikoa kudeatzea ere badagokit, besteak beste. Hirugarren adarra eremu sozioekonomikoa da: euskararen sustapena eremu horretan, LanHitz programa, Bikain ziurtagiriak… Eta, azkenik, laugarren adarra genero berdintasunaren planaren kudeaketarena eta koordinazioarena da, gure taldea eratu zenetik argi baikenuen genero berdintasuna zeharlerro gisa lantzeko beharra zegoela.

Euskararen egoera eta bilakaera dituzue ikergai, besteak beste. Gai horren inguruan zer islatzen dute Eusko Jaurlaritzaren inkesta soziolinguistikoek?

Euskararen bilakaeraren irakurketa egiten badugu maila kuantitatibotik eta inkestak oinarri hartuta, esan dezakegu atxikimendua gero eta handiagoa dela Euskal Autonomia Erkidegoan, eta ezagutza eta erabilera ere bai. Alegia, goranzko bilakaera bizitzen ari den hizkuntza komunitatea gara, azken lau hamarkadetan gutxienez. Bereziki, gazteak dira euskaldunak, eta gazte euskaldun horien izaera eta profila ez da duela berrogei urte zegoen bera; pluralagoak diren gazteak eta hizkuntza komunitatea ditugu, eta horrek beste ondorio batzuk ditu euskararen erabileran, atxikimenduan zein ezagutzaren nolakotasunean.

Errezilen bizi zara, euskararen erabilera presente dagoen herri batean. Ikusten al duzu bertako egoeraz kezkatzeko arrazoirik?

Hizkuntza batek bere bizitzan garapena du, eta aldakorra da; aldakortasun horretan faktore desberdinek eragiten dute. Gure ikerketa soziolinguistikoetan laugarren eremuan dagoen herria da Errezil; arnasgunea da, eta euskaraz bizitzeko, normalean, ez da arazorik izaten. Alde horretatik, laugarren eremu soziolinguistikoak duen alderdi zaurgarrietako bat da euskaldun dentsitate handia izanagatik, biztanleria txikia den neurrian, mugimenduek asko eragiten dutela.

Urola Kostan, berriz, euskararen egoeran desberdintasun handia dago herri batetik bestera.

Urola Kosta eskualdea Gipuzkoako euskaldunena da; hau da, euskara jakin eta erabiltzen den dentsitaterik handieneko eremua da. Itsasaldean ezaugarri batzuk daude,eta barrualdean beste batzuk, eta horien barruan ere herri bakoitzaren harreman sozioekonomikoak aintzat hartuta, desberdintasunak daude. Dena den, esango nuke Urola Kostara bizitzera joaten direnek euskaraz ikasteko aukera izaten dutela, eskualdeak berak aukera hori ematen baitu.

Euskararen ezagutza goraka doala diozu, baina erabileraren beherakada kezka iturri da hainbat eragilerentzat. Ezagutzak bermatzen al du erabilera?

Soziolinguistikaren ikuspegitik denok dakigu ezagutzak ez duela zuzenean erabilera ekartzen; hau da, euskaraz jakiteak ez du esan nahi euskara erabiliko denik. Hori aurreiritzi oker bat da, eta frustrazio handia sortzen du. Erabileran eragiten duten faktoreak beste batzuk dira: euskaraz ondo jakitea, ingurunea euskalduna izatea, euskarari lotutako ohiturak izatea, eremu formalean ez ezik informalean ere euskararen presentzia egotea… Beste baldintza batzuk bermatu behar ditugu euskararen erabilera ziurtatu ahal izateko. Beraz, ezagutzak dakarrena da beste bati hitz egiten diogunean gutxienez beste horrek gurekin euskaraz hitz egiteko aukera izatea, baina horrek ez du esan nahi euskaraz dakiten bi pertsona elkarrekin jartzen baditugu, euskaraz ariko direnik. Datu soziolinguistikoen arabera, euskararen erabilera goraka doa; beste gauza bat da kale erabilerarekin zer gertatzen den, baina hori ezin dugu estrapolatu eremu guztietara. Badakigu gero eta euskara gehiago hitz egiten dela eremu formalean edo administrazioan, baita familietan ere. Begirada orokor batetik esango nuke goranzko joeran dagoen hizkuntza komunitatea garela, oztopoak oztopo eta erritmoak erritmo.

Ezagutza handitzeaz hitz egitean, sarritan hezkuntzan jartzen da begirada. Hezkuntza Legea pil-pilean dagoen honetan, D eredua nahikoa al da ikasle bat euskalduntzeko?

Bideak eta denborak irakatsi digu hezkuntzaren bidez garatzen den euskararen irakaskuntzak ez digula eman guk sinesten genuen horren emaitza; erakutsi digu hori baino askoz konplexuagoa dela euskaldun izatea. D ereduaren funtzioa da eskolatik haurrak euskaraz eta gaztelaniaz maila berean ateratzea, eta maila txikiagoan hirugarren hizkuntza batean. Eskolaren egitekoa hori da; beste gauza bat da bizkar gainean zer egiteko jarri diogun hezkuntzari, eta hortik zer-nolako irakurketa egiten ari garen lortu duen edo ez duen horrekiko. Zer egin du ekosistemak gainerako guztian? Orain badakigu eskolan egiten denak bakarrik ez duela gure amets hori gauzatuko. Esaten dugunean D ereduak porrot egin duela… Agian, huts egin duena ekosistema garatu bat ez izatea izan da, bazterrean utzi gabe D eredu hobea eta garatuagoa egiteko aukerak ere baditugula.

Erabilerari dagokionez, gazteak jartzen dira jomugan. Bereziki hor al dago hutsunea?

Askotan hezkuntzari begiratzen zaion bezala begiratzen zaie gazteei ere, ardurak balituzte bezala eta beste eremuetan egin ez den hori egin beharko balute bezala. Gaur egun, gazteak dira gehien dakitenak euskara, eta datuek esaten digute haiek euskara erabiltzen dutela. Gazteen aniztasuna ikaragarria da, eta bakoitzak euskara erabiltzeko dituen arrazoiak ere bai. Gainera, gure gizartean gazteak gutxiengoa dira orain; hau da, helduak eta adinekoak gehiago dira. Gutxiengo horri gehiegizko ardurak ematen dizkiogula iruditzen zait.

Hiruko Ituna aipatu duzu lehen. Euskararen arloan zer-nolako harremana duzue Nafarroako eta Ipar Euskal Herriko instituzioekin?

Etengabea. Hiruko Itunak ikaragarrizko esparru emankorra eman digu euskal lurraldeen artean lankidetza sustatzeko, behar komunak zeintzuk diren identifikatzeko eta horren arabera lanean hasteko. Harreman zuzen horretan etengabe ari gara alor desberdinetan programak eta lanketak egiten. Oso erritmo desberdinak ditugun lurraldeak gara, eta baldintzak ere desberdinak dira; alderdi horretatik, oso aberatsa da dugun lankidetza.

Lan munduan euskara sustatzeaz ere arduratzen zarete. Zeintzuk dira datozen urteetarako esku artean dituzuen erronka nagusiak?

Euskara eremu sozioekonomikoan sustatzeko plana onartu zen 2020-2023rako, aurretik ikaragarrizko gogoeta eta parte hartze prozesua egin ostean. Niri asko laguntzen dit Jon Sarasuak bere diskurtsoetan darabilen ideia batek: gure aitona-amonek ikastolak sortu zituzten, gure gurasoek administrazioa euskaldundu zuten, eta gure belaunaldiaren egitekoa da lan mundua euskalduntzea. Hiru urterako ekintza plana garatuta dago, eta lehen aldiz heldu diogu modu sistematikoan gai honi, nahiz eta aurretik bazeuden, besteak beste, LanHitz programa eta Bikain ziurtagiriak. Momentu honetan lurra lantzen ari gara: enpresak identifikatzen, proiektuak lurraldeka nola garatu daitezkeen pentsatzen… Urola Kostan, adibidez, oso bailara euskalduna izan arren, lan munduan ez da asko aurreratu hizkuntza kudeaketari dagokionez.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoan euskara eta gaztelera hizkuntza ofizialak dira, baina administrazioan euskaraz artatzean ohikoak dira arazoak. Zein bide jarraitu behar da?

Administrazioak bere bidea egin du, eta ez du bukatu. Langileak euskalduntzea dagokio, hizkuntza ohituretan eragitea… Herritarrek hizkuntza eskubideak dituzte, eta administrazioaren egitekoa da horiek bermatzea. Esango nuke beste bide bat ere badela herritarrak ahalduntzea; hau da, herritarrek jakitea hizkuntza eskubideak dituztela eta horiek urratzen badira aukerak dituztela Elebiden edo Behatokian jakinarazteko.

Aurrez Huhezin, Soziolinguistika Klusterrean eta Mintzolan aritutakoa zara. Azken biak hizkuntza ikerketari lotutakoak dira. Zer ikasi duzu zure ibilbidean?

Niretzat oso garrantzitsua da Huhezin ikasitakoa; hau da, jakintza ez daukazula zuk, zure ondoan dagoenak baizik. Ildo horretatik, norberak argia egiten duenean, besteen argiak ez dituzu ikusten, baina zureak itzaltzen dituzunean, besteenak askoz hobeto ikusten dira. Hori lagungarria izan zait beti. Eta ikasi dudan beste gauzak bat da sekulako potentziala daukagula eta jende onez jositako herria garela.

Ekainaren 12an Errezilen egingo dute Eskola Txikien Jaia, eta antolakuntzan zabiltza lanean. Zer moduz doaz orain arteko lanak?

Hezkuntza komunitateko kide moduan ari naiz antolakuntzan. Joan zen ekainean lekukoa hartu genuenetik, koordinazio lanari eta lantaldea sortzeari ekin genion. Komunikazioan ari naiz, eta erritmo atseginean goaz. Festa horren helburua ez da jendetsua izatea, baizik eta eskola txikiak bagaudela eta bizirik gaudela erakustea; bide horretan, modu xumean goaz aurrera, elkarrekin. Errezilen bigarren aldiz izango da festa hau; 1995ean izan zen lehena. Horrek badu beste motibazio bat ere, garai hartan ikasle ziren asko orain gurasoak baitira.


Summary: Hernaniko Aratz ikastola, proiektuaren «ezinbesteko eraldaketa». Hernaniko Aratz ikastola, kristau eskola izateari utzita, ikastola bihurtu da. Legez, 2022-2023ko ikasturtean bihurtuko da ikastola. Neurohezkuntza dauka oinarrian.

«Eskolak aldaketa bat behar zuen». Hala hasi du azalpena Eli Sanguino Hernaniko Aratz ikastolako ikasketaburu eta irakasleak. “Gu aldaketa metodologiko asko egiten ari ginen barrutik, gogotik ari ginen lanean, baina lan hori ez zen islatzen kanpoan”. 1883. urtean sortua da Karitateko Alabak buru izan dituen ikastetxea, eta hasieratik kristau eskola izan da, baina, izena aldatuta ere —Inmakulada ikastetxea eta Aratz ikastetxea—, Sanguinoren hitzetan, azken aldietako matrikulazio kanpaina bakoitzean nabarmena zen beherako joera. “Karitateko Alabekin hitz egin genuen egoera zein zen azaltzeko, eta, irtenbideren bat ikusten bagenuen, lasai proposatzeko esan ziguten. Ezinbestekoa zen eraldaketa”.

Hausnarketa prozesu baten ondoren, Karitateko Alabek titulartasuna pasatu zioten Aratz ikastolako kooperatibari, eta kooperatibak Ikastolen Elkarteko kide izatera pasatzea erabaki zuen gero. Kooperatiban sartu ziren gaur egungo langileen %80, eta proiektuarekin bat eginda jarraitzen dute gainerako langileek ere. Etorkizun hurbilean, ikastolako ikasleen gurasoak ere kooperatibaren parte izan daitezen nahi dute langileek. “Gurasoak inplikatzeko eta eurek ere erabakietan parte hartzeko deseatzen gaude”, esan du Itziar Otermin Hernaniko Aratz ikastolako Artezkaritza kontseiluko lehendakariorde eta irakasleak.

“Esku artean geneukan proiektua oso garrantzitsua zela ikusten genuen”, adierazi du Oterminek. “Eta Karitateko Alabei horregatik eskatu genien titulartasuna”. Eraldaketa betean murgilduta dago Aratzen proiektua; “ofizialtasun burokratikoa lortu nahian” dabiltza orain, eta 2022-2023ko ikasturtean gauzatuko dute behin betiko izen aldaketa —eraikinean bertan ere egingo dituzte berrikuntza batzuk—. Legez, ikastetxe zena aurtengo irailean bihurtuko da ikastola.

Batxilergoa jartzea helburu

Gaur-gaurkoz, 0 eta 16 urte arteko 230 ikasle dauzkate Aratz ikastolan, Erizaintza Zaintza Osagarrietako erdi mailako zikloa barne hartuta. “Batxilergoa ere eskaini nahiko genuke laster, 0-18 urte arteko proiektua osatzeko”. Sanguinok azaldu duenez, duela sei urtetik, neurohezkuntza da euren apustu argia. “Eta hori ez dugu alde batera utziko aurrerantzean ere”. Alde horretatik, brakeazio gelari “ezinbesteko garrantzia” ematen diote. “Garunaren garapenean eragiten dugu haurrak 0 urte dituenetik”. Bestalde, neurohezkuntzarekin bat datozen metodologiak garatzen dituzte, eta beharra detektatzen dutenean gizartera bertara ateratzen dute eskola: “Adinekoen egoitzara joaten gara, garuneko gaixotasuna daukatenekin Karabeleko ekonekazaritza etxaldera ere bai, Gautenarekin ere martxan daukagu beste proiektu bat… Ikasleak gizartean aktibo izan daitezen nahi dugu, pentsamendu kritikoa garatu dezaten bilatzen dugu”.

Makroikastolarik ez

Eraldaketa prozesu betean dauden arren, etorkizunera begira jarri eta makroikastolarik ez dutela nahi ziurtatu du Aratz ikastolako ikasketaburuak. “Linea bakarrari eutsi nahi diogu, ez dugu gehiago hazi nahi, baina proiektu sendo batean oinarritu nahi dugu; familiekin lan egiten duen ikastola bat izan nahi dugu, euskalduna”. Euskaltzaletasuna gaur egun ere bultzatzen dutela argitu du Oterminek. “Baina beste bultzada handi bat eman behar diogu hizkuntza proiektuari; euskarari eta euskal kulturari”.

Ordurako aldaketan murgilduta zeudela, egungo ikasleen gurasoekin bilera egin zutela jakinarazi du Oterminek. “Karitateko Alabak, zuzendaritzako kideak, kooperatibako artezkaritza eta gurasoak elkartu ginen bilera horretan, eta galdera bat egin ziguten gurasoek: ‘Irakasleak beraiek izango dira?’. Hori zen haien zalantza nagusia, eta baiezkoak asko lasaitu zituen”. Sanguinok zehaztu du gaur egun Aratz ikastolan guraso asko ez daudela eurena kristau eskola zelako. “Haurrekin lan egiteko moduagatik baizik; gure hezkuntza proiektuak ikaslea bihurtzen du protagonista, norbanakoekin lan egin zaleak gara, tutoretza lanetan finak…”.

Hurrengo ikasturterako matrikulazio kanpaina amaitu berritan, Aratz ikastolako langileek nabaritu dute Hernanin jakin-mina sortu duela egiten ari diren aldaketak. “Jende asko etorri da eta oso gustura gaude; eta proiektua bertatik bertara ezagutu nahi dutenek oraindik ere badaukate aukera gugana etortzeko”, zehaztu du Sanguinok. Horixe eskatu diete herritarrei: “Proiektua ezagutzera etor daitezela, eta hortik aurrera norberarena izango da erabakia”.


Hobetu eta handitu bai, baina bertan

Summary: Hobetu eta handitu bai, baina bertan. Bidasoko ospitaleko bloke kirurgikoko obrak aurrera doaz, kontrako iritziak iritzi. Aurkakoen helburua da lanak geldiaraztea eta negoziazio mahai zabal bat sortzea.

Bidasoko ospitaleko eremu kirurgikoko obrak aurrera doaz, eta egoera horrek hango langile, herritar nahiz alderdi politiko asko kezkarazi ditu. Ezinegona nabaria da Irungo eta Hondarribiko nahiz Nafarroako Bortzirietako herritarren artean. Haiei ematen die arta Bidasoko ospitaleak. 100.000 bizilagun dira orotara. Ez dute zerbitzua galdu nahi.

Obren proiektu horren aurka egiteko, 2021eko azaroaren 26an Osasun Bidasoa plataforma aurkeztu zuten; hainbat gizarte eragilek eta ospitaleko langileek osatu zuten. Hain zuzen ere, plataforma horrek herritarrak manifestatzera deitu zituen joan den larunbatean, Irunen. Herritarren erantzuna ukaezina izan zen, eta plataformakideak indarrez bete zituen aurrera jarraitzeko, 6.000 lagun inguru bildu baitziren.

Batetik, ospitaleko bloke kirurgikoko obrak geldiarazi nahi dituzte plataformako kideek, lanek irauten duten denboran eskualdea ebakuntza gelarik gabe gera ez dadin; bestetik, alderdi politiko, sindikatu, langile nahiz plataformak osatutako negoziazio mahai bat sortu nahi dute, ideiak plazaratzeko eta komunikazioa errazteko. Plataformako kide Juan Carlos de Benitok zehaztu du helburu dutela mahai horretan Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburua ere esertzea. “Baina, oraingoz, ez dugu lortu. Oso atsekabetuta gaude, Sagarduik ez baitie jaramonik egiten gure eskakizunei”. Beharrezko ikusten dituzte lanak, baina horiek egin bitartean hartutako neurriekin ez daude ados.

Herritarrek larunbatean argi utzi zuten errespetatuak izatea eta euren iritzia kontuan hartzea nahi dutela. Gutxietsita sentitzen dira. Izan ere, Sagarduik eragile bakarrari erantzun dio gai horretan: Irungo Udalari. De Benitok nabarmendu du erantzun hori plataformarentzat ez dela nahikoa izan: “‘Egingo dugu, eta egindakoan informatuko zaituztegu’, esan zuen. Jarrera horrek argi uzten du lanek aurrera jarraituko dutela, kontsultarik gabe”.

Jada hasi dituzte obrak operazio gela txiki batzuetan. Berritze lan horiek “bloke kirurgikoaren ataria” izango direla zehaztu du De Benitok. Lanek irauten duten bitartean, Bidasoko ospitalean egiten diren ebakuntzak Donostiako Onkologikora lekualdatuko dituzte behin-behinean, eta obren iraupena hemezortzi hilabetekoa izatea espero da. Plataformako kideak berretsi du maiatzaren 1erako langileek dena Onkologikora lekualdatuta izan beharko dutela, orduan hasiko dituztelako bloke kirurgiko osoko obrak. Alde horretatik, Onkologikoko langileak ere lekualdatze horren aurka azaldu direla nabarmendu du. “Ez dute izan nahi egoera honi aurre egiteko petatxu bat. Aurrerantzean ere minbiziaren aurkako borrokan diharduen gunea izan nahi dute haiek”, azaldu du plataformako kideak.

Bidasoko ospitalekoaz gain, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako beste zenbaitetan ere lekualdatzeak egingo dituzte. Egoera hori, baina, ez da “lasaigarria” plataformako kideentzat. “Gure helburua ezin daiteke izan egoera hori berdintzea. Herri batzuetan lekualdatzeak egiteak ez du esan nahi Irunen ere egin behar direnik”.

Plataformarentzat Zumarragako ospitalean egindakoa da erreferentzia. Han, obrak esleituak bazeuden ere, lanak geldiaraztea lortu zuten, eta eraikinean obrak egin beharrean, edifizio gehigarri bat sortu zuten. Hori bera eskatu dute Irunen: eraikin gehigarri bat egitea, kirurgia eremua hobetzen duten bitartean Bidasoko pazienteak Donostiara joan ez daitezen.


Summary: Legution parke eoliko bat egin ahal izateko eskariak tramitatzen hasi da Jaurlaritza. Eusko Jaurlaritzak iragarri duenez, 22,5 megawatteko bost haize errota kokatu nahi dituzte guztira.

Eusko Jaurlaritza Legution (Araba) parke eoliko bat sortu ahal izateko tramiteak egiten hasi da. 22,5 megawatteko bost haize errota kokatu nahi dituzte guztira. EAEko Buletin Ofizialean argitaratu duenaren arabera, proiektu eskaera jendaurrean jarriko du, «baimena eman aurreko urrats gisa».

Jaurlaritzak oraindik ez du informazio askorik zabaldu. Halere, azaldu du Plauri Energy enpresa pribatuak proiektua egin ahal izateko baimena eskatu ziola Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailari.

Ikustear dago zer gertatuko den Legutioko parke eolikoaren proiektuarekin. Izan ere, Arkamuko eta Iturrietako (Araba) parke eolikoei Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Sailak berak baimena ukatu zien, ingurumen baldintzak aztertu ondoren. Labrazako eta Azazetako (Araba) proiektuen tramiteekin, ordea, aurrera egiteko baimena eman zien Aixeindar sozietateari. Iberdrolak eta Energiaren Euskal Erakundeak kudeatzen dute sozietate hori.

Hautsak harrotu dituen gaia izan da parke eolikoena Araban. Arabako Mendiak Aske plataformak hainbat mobilizazio antolatu ditu azken hilabeteotan. Joan den larunbatekoa izan zen azkena: dozenaka lagunek parke eolikoen aurkako protesta egin zuten Gasteizen, Arabako Foru Aldundiaren parean. Elkarretaratze horren bidez, salatu zuten ez dituztela onartzen Arabako hainbat menditan egitekoak diren parke eolikoak, eta Eusko Jaurlaritzari eta Arabako Foru Aldundiari eskatu zieten gelditu ditzatela proiektu horiek.

Araban, mendilerro hauetan egin dituzte haize errotak jartzeko eskaerak: Gasteizko Mendietan, Labrazan, Cantoblancon, Aramaio-Jarindon, Aramaio-Oriolen, Laudio-Larragorrin, Gorobel-Pico del Frailen eta Gorobel-Lloruzengozen. Legutiokoarekin, beraz, bederatzi proiektu dira guztira.


Summary: «Urratuta zegoen nazioarteko legediak eztanda egin du». Egunotan Ukrainan gertatutakoak 1999ko Jugoslaviako eta 2003ko Irakeko erasoak ekarri dizkio gogora Asier Blasi. Uste du Errusiak bide arriskutsua hartu duela: «Ukraina ez da Georgia».

Asier Blasek (Donostia, 1977) bertatik bertara ezagutzen du Ukraina, eta arreta handiarekin jarraitu du eskualde horretako tentsioaren gorakada. Politologoa eta EHUko irakaslea da; Politika eta Administrazio Zientzia Saileko zuzendaria, egun. Beste aditu eta analista askoren antzera, gerraren zurrumurrua ez hauspotzearen aldekoa izan da, Vladimir Putin Errusiako presidenteak joan den astera arte izan zuen jarrera negoziazioa behartzeko estrategiatzat jota. Asko arduratu du, ordea, azken egunetako bilakaerak.

Errusiak Ukrainari eraso egin dio. Espero izatekoa zen?

Nik neuk ez nuen espero. Egia da astelehenean, Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliken independentzia aitortu zuenean, Putinek diskurtso oso bortitza eman zuela, oso haserre hitz egin zuen. Horrek aditzera eman zuen gauzak serio jartzen ari zirela. Azken asteko igoera hain handia izan da, non ez baitago jakiterik zer gertatuko den. Orain artekoa 2008ko Georgiakoaren antzeko operazio bat da: instalazio militarrei eraso egin, eta tropa errusiarrak sartu hiri eta portu garrantzitsuetan, horien kontrola hartzeko asmoz.

Zerk bereizten du nagusiki egungo egoera Georgiakotik?

Aldaketa kualitatibo bat dago, oso inportantea. Orain arte Errusiak bere mugatik kanpo egin dituen esku hartze militar guztiak erreaktiboak izan dira, eta oraingo honetan proaktiboa izan da. Hori da diferentzia. Esan liteke aurreko erreakzio horiek ere mozorroak izan direla nolabait, baina formek garrantzia dute, gatazketan ere bai. Esango nuke Georgiako berdina gertatzen ari dela, baina aldrebes.

Nola?

Ordukoa zera izan zen: Georgiak hartu zuen ia-ia Hego Osetia osoa, eta orduan etorri zen Errusiaren erantzuna. Gerra piztu zen, eta, amaitzean, Errusia erretiratu egin zen Georgian hartu zituen leku estrategikoetatik, eta Hego Osetian eta Abkhazian hartu zituen kontrolatzen zituen lurrak. Aldarrikapena gero dator. Oraingo honetan, lehenengo aldarrikatu egin dute, ez da erantzunik egon, eta erasoa proaktiboa izan da. Tira, Errusiak esaten du zazpi urte direla gerra hasi zela eta gerra hor dagoela, baina urteetan egon dira egun hauetako enfrentamenduekin, eta ez da ezer egin.

Putinek esan du ez duela Ukraina okupatzeko asmorik.

Lehen, galdera zen ea herri errepubliken lurraldean kontrola segurtatuko zuten edo Donbassko eskualde osora zabalduko zuten. Orain, galdera da: non geldituko dira?

Mugarri bat da nazioarteko gatazketan?

Ez da erantzun bat izan, herrialde bati eraso egin diote. Lehenago hori NATOk egiten zuen [Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea]. Esan daiteke orain denek egiten dutela mozorrotuta, delegaziozko gerretan-eta, baina Errusiak ez ditu erabili Donetskeko eta Luhanskeko armadak edo miliziak: berak egin du zuzenean. Nazioarteko legediaren urraketaren mugarri bat izan bazen 1999ko Jugoslaviakoa eta beste bat 2003ko Irakekoa, hau beste bat izango da: ez du NATOk bakarrik egiten, edozeinek egin dezake. Dagoeneko oso urratuta zegoen nazioarteko legedi horrek eztanda egin du, eta horrek ondorio oso handiak ditu nazioarteko harremanetan.

Zer egin lezake NATOk?

Zaila da esaten. Ukrainan ez dira sartuko, hori argi dago. Epe laburrean ez dut ikusten zigorrez haragoko erantzunik haien aldetik. Epe ertainera, ikusiko dugu. Errusiaren interesen kontrako ekintzaren bat edo beste antolatu dezake lurralderen batean.

Nola itzuli bide diplomatikoetara? Batzuek Minskeko akordioak jarri dituzte berriro miran.

Pentsatzen dut negoziatu beharko dela momenturen batean; batez ere gerraren emaitza zirriborratzen hasten denean. Eta seguruenik Minsken eztabaidatutako zenbait gauza agertuko dira, NATOren zabaltzea eta hori guztia. Hala ere, zaila da pentsatzea Errusiak onartuko lukeela Donetsk eta Luhansk bueltatzea Ukrainaren kontrolera autonomiarekin.

Zer aldatu beharko litzateke?

Hau espekulazioa da, ez daukat daturik. Jakina, Ameriketako Estatu Batuek hor egon beharko lukete, zeren Minsken ez ziren egon. Mahai gainean egon litekeen beste gauza bat da Ukrainaren federalizazio oso bat. Orduan bai, Donetsk eta Luhansk itzuliko lirateke Kieven kontrolera, baina trukean Odesa, Kharkiv eta abar ere unitate federalak izanda. Horrela Errusiak pentsa lezake etorkizunean berreraiki dezakeela benetan Ukraina.

Beste aukerarik?

Beste aukera bat da lortzea Donbass osoaren sezesio bat, Errusiaren kontrolpean gelditzea; eta akabo Ukrainarekin izango dituen harremanak. Edo agertoki hori zabaltzea Odesara arte, baina iruditzen zait oso arriskutsua izango litzatekeela Errusiarentzat, eta, gainera, esaten dutenaren arabera, ez dute egingo.

Datozen egunetan, zer?

Ukraina ez da Georgia. Handia da, eta ez da ordukoa bezain azkarra izango. Georgiakoak astebete iraun zuen, baina benetan bost egunetan argituta zegoen dena. Ukrainakoa hain azkar egiteko... edo konfiantza handia dute beren buruarengan, edo nago oso erabaki arriskutsua hartu dutela. Badakigu gauzak nola hasten diren, baina ez dute zertan planifikatuta dauden moduan amaitu.


Burrunbe arteko galderei loturik begiak

Summary: Burrunbe arteko galderei loturik begiak. Errusiak Ukrainan abiatutako erasoaldiak erdiz erdi irauli du egoera herrialdean, baita nazioartean ere. Gerra «azkarra» delakoan dira zenbait aditu. BERRIAko kazetari Ander Perez eta Arantxa Elizegik egoera aztertu dute.

Errusiako tropak Kieven dira dagoeneko. Moskuk agindutako operazio militarra bizi-bizian ari da aurreraka, eta, hain zuzen ere, erasoaldia bizpahiru egunen buruan bukatuko delakoan daude adituak. Hala eta guztiz ere, ezin, oraingoz, ziur deus iragarri, eta galdera dira erantzun gabeak. «Ikusteko dago zein de Errusiaren plana, zer eremu nahi duen okupatu. Ikusi beharko da zer egingo duen Ukrainako Gobernuak, mendebaldera ihes egingo ote duen», azaldu du BERRIAko kazetari Ander Perezek.

Jakina denez, baina, gatazka ez da Ukrainara mugatu, ezta hark Errusiarekin duen harremanera ere. Nazioarteko erreakzioei ere erne egin beharko zaie so. Oraingoz, hainbat herrialdek jakinarazi dute zigor ekonomikoak ezarrizko zaizkiola Errusiari, nahiz eta, Arantxa Elizegik gogora ekarri duenez, horiek ez diren maiatzera arte ailegatuko. «Zigorrak gerora gogorragoak izango ote diren, hori ere bada galderetako bat», zehaztu du.

Egunotako erasoak, Zelenskiren agintaritzaren egoera, Errusiak irabazteak zer aldaketa ekarriko lituzkeen Europako segurtasun logikan, Ameriketako Estatu Batuek zer jarrera hartuko duten potentzia gisan, eta Europak nola jokatuko duen harekin: horiek eta beste auzi batzuk dira zabalik gaur egun.


Summary: Ukrainako lehenbiziko errefuxiatuak, Eslovakian. Errusiak Ukrainan abiatutako operazio militarretik ihesi, inguruko herrialdeetara ailegatu nahian dira milaka biztanle. Batzuek Eslovakian bilatu dute babeslekua, eta erdietsi dute muga zeharkatzea. Bideoa albiste barrenean.

Eslovakian bilatu dute babesa Ukrainan piztutako gerratik ihesean diren hainbat herritarrek. Berriki, asmoa erdietsi dute horietako batzuek. MIDAS taldeko Uj Szo egunkariko kazetari Gabor Czímer bi herrialdeen arteko mugan izan da gaur, VeÄ¾ke Slemence (Eslovakia) eta Mali Slemenci (Ukraina) herrien artean, eta begiz ikusi ahal izan du lehenbiziko errefuxiatuen iritsiera. Bideo batean jaso ditu irudiok.

Errefuxiatu horiek bi eta hiru ordu arteko denbora tartea itxaron behar izan dute muga zeharkatzeko.


Summary: Osakidetzaren arazoa «soziala» dela aldarrikatu dute langileek greban. Sindikatuen arabera lehen mailako arretaren greba jarraipena %70 ingurukoa izan da. Biharko manifestazioan parte hartzeko deia egin dute.

Greba eguna izan dute gaur Osakidetzako lehen mailako arretako langileek, eta protesta egin dute Bilbon, Donostian eta Gasteizen osasun zentroen aurrean, sindikatuek deituta. «Osasungintza publikoa euskal gizartearen altxor handia da, eta ezin dugu onartu gertatzen ari den eraispena», adierazi du SATSE sindikatuko Amaia Mayorrek, eta Osakidetzari hausnartzeko eskatu dio «negoziatzeko jarrera faltari buruz», eta langileek dituzten arazoei buruz.

Sindikatuek jakitera eman dutenez, hamarkada batean «jarraipen handiena» izan duen greba da. Eman dituzten datuen arabera, %70ekoa izan da oro har, eta kategoria guztietan. Osakidetzak, berriz, %29koa izan dela. CCOO sindikatuko Iñigo Barruñok adierazi du hainbat osasun zentrotako arreta gunea itxita egon dela «mundu guztia» greban egon delako. «Argi erakusten du langileak haserre daudela, eta ez daudela berba egiteko momentuan, neurri zehatzak mahai gainean ipintzekoan baizik». Gehitu du Osakidetzak bakarrik greben aurrean erantzuten duela, eta bihar Bilbon, Donostian eta Gasteizen egingo diren manifestazioetan parte hartzeko deia luzatu die herritarrei.

UGTko Ana Vazquezek grebaren jarraipen handia azpimarratu du, eta esan du Osakidetzaren «nagusikeriak» ez daukala mugarik: «Grebak desmobilizatzen saiatu da, dagoeneko sinatuta dauden akordioak atzeratuko dituela mehatxatuz, baina hemen jarraitzen dugu».

Langileen kartelek «Pribatizazioari ez», «Murrizketei ez» eta «Akordio berriaren negoziazioa orain» moduko mezuak errepikatu dituzte. «Auto ofizial gutxiago, eta lehen arreta eta ospitale gehiago», oihukatu dute.


Summary: CAFek igaro du pandemia osteko txakalaldia: 86 milioiko mozkinak. Azken zortzi urteetako emaitzarik onenak lortu zituen iaz, batez ere trengintzaren alorrean izandako gorakadarengatik. Eskari zorro orokorra 2020. urte amaieran zuena baino %9 handiagoa da egun

CAF osasuntsu irten zen pandemiatik, edo, trengintza metaforak erabiliz, abiada handian atera da COVID-19aren tuneletik. 2020ko txakalaldiaren ondoren, 86 milioi euroren irabazia izan zuen izan. Azken zortzi urteetako mozkin kopuru handiena da; 2013ra jo beharra dago antzeko zifra bat aurkitzeko —91 milioi irabazi zituen ordukoan—. Hori, baina, ez da egonkortasun zantzu bakarra, ez baitzaio lanik falta: egungo eskari zorroa 2020ko amaieran zuena baino %9 handiagoa da. 2020an aspaldiko emaitza eskasena lortu zuen CAFek. Pandemiak bete betean eragin zion mugikortasunari eta erakunde publiko askok inbertsioak eten zituzten. 2021ari zuhurtziaz ekin zion, baina hilabeteak pasatu hala hauspoa hartu zuen. Iazko hirugarren hiru hilekoan 59 milioi euroko irabazi pilatua zeraman, eta azkenekoan 27 milioi euroko koska gehitu zion. Zergei dagozkienez, irabazien araberakoak dira, 41 milioi euro ordaindu zizkion Ogasunari. CAFek 2.943 milioi euroko fakturazioa izan zuen, inoizko handiena. %7an hobetu zuen 2020ko kopurua, hein handi batean trengintzari esker —negozio bolumen osoaren %76 da—. Trengintzako fakturazioa 2.037 milioitik 2.222 milioira igaro zen (%7); autobusgintzakoak (Solaris), aldiz, %1 egin zuen behera: 725 milioitik 721era. Zifra hori baina, ez da erreala, 794 milioiko eskaerak zituen eta aurtengo lehen hiruhilekoan asetuko ditu eskaerak. Zentzu horretan ikusi beharko da Solarisen Poloniako langileak egiten ari diren grebak eragiten dion ala ez. Aurrera begira jarrita, egungo eskari zorroa duela hamabi hilabete baino handiagoa da. Trengintza eskariak %9 handitu dira eta autobusen arlokoak %10. Emaitza onei esker, CAF finantza zor-garbiaren kopurua murrizten ari da: 2019an 433 milioi eurokoa zen, 311 milioikoa iaz, eta 278 milioikoa egun. Azkenik, iaz dibidenduak banatu zituen akziodunen artean: akzio bakoitzak 2,51 euroko irabazia sortu zuen, eta CAFek euro bat banatu zuen. 2020n ez zuen dibidendurik banatu eta 2019an 0,84 zentimo akzioko.

Solaris, hilabete greban CAFek Polonian duen enpresako (Solaris) langileak greba mugagabean daude urtarrilaren 24tik. Lan baldintzak hobetzea eta, bereziki, soldatak igotzea galdegin dute. Azaldu dutenez, hamabost urteko lan esperientzia duten langileek 660 euro irabazten dituzte hilean. Sindikatuek eskatu dute soldatak %12 igotzeko (88 euro hilean); enpresak, aldiz, langile guztientzako %5eko igoera proposatu zuen. Hil honen hasieran, beste eskaintza bat egin zuen: %8,5eko igoera, baina soilik soldata txikienak dituztenentzat. Sindikatuak ez daude ados, eta grebak jarraitzen du. Poloniako sindikatuek salatu dute enpresak ez duela hitz egin nahi, eta haiek langileekin harremanetan jartzeko bideak oztopatzen ari dela. CAF, bere jarrerarekin, Poloniako eta nazioarteko lan araudiak urratzen ari dela salatu dute. CAFeko zuzendaritzak, kazeta honek egindako galderari erantzunez, esan du ez duela ezer esatekorik gaiari buruz.


Summary: Vladimir Putin eta Sergei Lavrov zerrenda beltzean sartu ditu EBk. Errusiako presidenteak eta Atzerri ministroak EBn izan ditzaketen ondasunak izoztuko ditu. Errusia SWIFT nazioarteko ordainketa sistematik kanporatzea aztertzen ari dira Bruselan

Europako Batasunak gogortu egingo ditu Errusiaren eta hango agintarien aurkako zigorrak. Lehen aldiz, Vladimir Putin presidentearen eta Sergei Lavrov Atzerri ministroaren ondasunak izango dituzte jomugan —EBko herrialdeetan izan ditzaketen aktiboak izoztuko dituzte—, eta Errusiako bankuek eta industriek Batasuneko 27 herrialdeetan egiten duten jarduna gehiago oztopatuko dute. Baina EBk hirugarren txanda baterako utzi du zigor ekonomikoen «botoi nuklearra» deitu izan duten neurri bat: Errusia SWIFT nazioarteko ordainketa sistematik kanpo uztea. Hori egiteak asko zailduko luke Errusiako enpresek eta finantza sistemak munduko beste herrialdeetakoekin tratuak izatea.

Orain arte mahaitik kanpo egon da Errusia SWIFTetik kanporatzeko aukera, herrialde batzuek ohartarazi dutelako kalte gehien ez diola egingo Errusiari, EBri baizik. Izan ere, Errusiarekin negozioak egitea oztopatuko lieke han interesak dituzten europarrak, eta, batez ere, ukitu egingo luke Bruselak ukitu nahi ez duen arloa: Errusiaren gas eta petrolio inportazioak.

Energia zigorretik kanpo uzteko asmoak —Joe Bidenek berak onartu behar izan zuen AEBen zigorrek ez ziotela eragingo, petrolioa gehiago garestitu ez dadin—, nolabaiteko lasaitasuna eraman dute merkatuetara. Petrolioa berriro ehun dolarretik kanpo salerosi da —98 dolarretan zen, iluntzean—, eta gasaren megawatt ordua berriro hurbildu zen maila horretara, bezperan 143 dolarrera iritsi ondoren.

Hidrokarburo salerosketen ugaritzeak lagundu du osteguneko izua baretzen. Izan ere, Errusiako tankeak ez ezik, Errusiako gasa ere ohi baino neurri handiagoan ari da zirkulatzen Ukrainan zehar: ostegunean bertan %38 handitu zen hornidura, eta beste %24 handitzekoa zen ostiralean Soiuz gasbidean. Polonia zeharkatzen duen Jamal gasbidea ere martxan hasiko da, bi hilabetez itxita izan ondoren.

Nola azal daiteke gasaren iturria zabaltzea EBren eta Errusiaren arteko harremanak okerrenean daudela? Prezioa. EBko konpainiek Gazprom hornitzaile errusiarrarekin dituzten kontratuen ondorioz, uneotan merkeago ateratzen zaie Errusiari gehiago erostea, Europako hub edo merkatuetan erostea baino. Kontratuak beteko dituela agindu du Gazpromek.


Zigorrak

Summary: Zigorrak.

Orain arte honako zigorrak ezarri dizkie EBk Errusiari: Zerrenda beltza. Baxar al-Assadekin eta Aleksandr Lukaxenkorekin batera, Vladimir Putin Errusiako presidentea eta Sergei Lavrov Atzerri ministroa zerrenda beltzan sartu ditu: EBn dituzten ondasunak izoztu egingo dituzte.

Bankuak. Alfa Bank eta Bank Otkritie batuko dira EBn finantzaketa lortzeko debekua izango duten bankuen zerrendara —Bank Rossija, Promsvyazbank eta VEB jada hor ziren—.

Enpresa publikoak. Almaz-Antey, Kamaz, Rosstec, Russian Railways eta Errusiako beste enpresa publiko batzuk ezingo dute EBn finantzaketa lortu, eta debeku hori izango dute aeronautika, defentsa eta ontzigintzako beste enpresa batzuek ere.

Findegiak. EBko konpainiek ezingo dute Errusiako energia sektoreak behar dituen makinak eta beste osagaiak esportatu.

Aeronautika. EBko enpresek debekatuta izango dute esportatzea Errusiako hegazkinak konpontzeko eta berriak egiteko behar dituzten osagaiak eta teknologia.

Oligarkak. Errusiako norbanakoek edo enpresek ezingo dituzte 100.000 eurotik gorako gordailu berriak ireki Europako Batasuneko eta Suitzako bankuetan.


Zer da SWIFT?

Summary: Zer da SWIFT?.

Europako Batasunak Errusiaren aurkako neurri ekonomiko bat errekamaran dauka oraindik: Errusia SWIFT sistematik kanporatzea.

Zer da SWIFT?

Nazioarteko ordainketak egiteko sistema bat da SWIFT (Society for Worldwide Interbank FInancial Telecommunications). Belgikan du egoitza, eta haren bitartez konektatzen dira mundu osoko 11.000 finantza erakunde. Egunero, banku arteko 40 milioi operazio inguru ziurtatzen dira SWIFT erabiliz: diru igorpenak, ordainketa berrespenak, dibisa trukeak, salerosketak... Banku sistemaren Whatsapp deitu izan diote. Errusiako Gobernuak Luhanskeko eta Donetskeko errepublika matxinoak ofizialki onartu zituen egunean bertan Mendebaldeko enpresek 700 milioi euroren erosketak egin zituzten Errusian, hidrokarburoak, metalak, elikagaiak edo beste lehengaiak.

Zer ondorio luke Errusia SWIFtetik ateratzeak?

Asko zailduko luke Errusiaren eta munduko beste herrialdeen arteko harreman ekonomikoak. Han dauden enpresek zailago izango lukete beren produktuak beste herrialdeetan saltzea, eta hara egindako esportazioak zailduko lituzke.

Gasari ere eragingo lioke?

Bai, noski. SWIFT erabiltzeko aukerarik gabe geldituz gero. Europako gas eta petrolio enpresek ezingo lukete hidrokarburorik ekarri ahal izango Errusiatik, ez luketelako modurik izango horiek ordaintzeko. Hain zuzen ere, aste honetan petroliontzi batzuk erregaia kargatu gabe geratu dira, ordainketa ixteko zailtasunak espero dituztelako. Hori da Errusia oraindik SWIFTen egotearen arrazoi nagusietako bat: Errusiako gasa eta petrolioa behar ditu. Horrek azal dezake Alemania eta Italia izatea zigor horren aurka modu ozenean mintzatu direnak, Errusiako gas eta petrolioaren inportatzaile handienak direlako. Are gehiago, Errusiako tankeak ez ezik, Errusiako gasa ere sartu da azken egunotan Ukraina zeharkatzen duen gasbidetik, aurreko asteetan baino erritmo biziagoan. Errusiak ez du interesik fluxu hori eteteko.

Alternatibarik ba al dago?

2014. urtean, Errusiak Krimea bereganatu zuenean, jada aipatu zen SWIFT sistematik kentzeko aukera, eta horrek eraman zuen Errusiako Bankua bere sistema propioa sortzera. Baina erabiltzaile gutxi ditu (400 inguru), eta gehienak Errusiakoak bertakoak edo haren inguruko herrialdeetakoak. Txina ere ari da bere sistema propioa lantzen. Hain zuzen ere, bi sistema alternatibo horiek ez bultzatzea da Errusia SWIFTetik ez ateratzeko eman duten argudioetako bat.

Aurrekaririk izan al da?

Bai. 2012an, Irango bankuek SWIFTerako sarrera galdu zuten, Europako Batasunak programa nuklearrarengatik jarritako zigorrak direla eta. Dirutza galdu zuen Iranek. 2016an altxa zen debekua, baina 2018an berriro ezarri zen, AEBek Iranen petrolio esportazioak trabatu nahi izan zituenean.

Nork kontrolatzen du?

Belgikako kooperatiba batek sortu zuen eta hura da oraindik jabea. Belgikako Banku Nazionalak gainbegiratzen du, Europako Banku Zentralaren, AEBetako Erreserba Federalaren, Japoniako Bankuaren eta beste banku zentral handi batzuen laguntzarekin.


Irribarria eta Rezusta, finalerdietara

Summary: Irribarria eta Rezusta, finalerdietara. Iker Irribarria eta Beñat Rezusta finalerdietara sailkatu dira, Donostiako Atano III pilotalekuan Ezkurdia eta Tolosa garaitu ondoren.

Joan eta etorriko partida jokatu zuten atzo Irribarria-Rezusta eta Ezkurdia-Tolosa bikoteek Donostiako Atano III pilotalekuan. Aramako aurrelariak eta Bergarako atzelariak abantaila handia izan zuten partidaren lehen zatian.

Aurretik joan ziren 15 tanto egin arte (15-9), baina ondorengo minutuetan markagailua irauli zuen Ezkurdia eta Tolosaren bikoteak (16-17). Ordutik aurrera, Irribarriaren eta Rezustaren alde jarri zen berriz ere markagailua, eta bost tantoko taka egin ondotik irabazi zuten norgehiagoka.

Horrenbestez, Gipuzkoako bikoteak finalerdietan jokatuko du Altuna-Martija eta Elezkano-Zabaleta bikoteekin batera. Gelditzen den azken plaza igande honetan jokatuko dute Laso-Imaz eta Peña-Albisu bikoteek.