Bi hildako eragin ditu tsunamiak Tongan

Summary: Bi hildako eragin ditu tsunamiak Tongan. Hunga Tonga Hunga Ha'apa sumendiaren erupzioak nazioarteko komunikazioetarako azpiegiturak kaltetu ditu. Zeelanda Berriak eta Australiak laguntza bidali dute.

Hiru egun dira Tonga uhartedian Hunga Tonga Hunga Ha'apa sumendiak eztanda egin zuela, eta, ondorioz, tsunami bat eragin. Erupzioak kalte handiak eragin zituen komunikazio azpiegituretan, eta, ondorioz, oraindik ere ia ezinezkoa da bertakoekin harremanetan jartzea. Zeelanda Berriko Defentsa ministro Peeni Henare izan da bi hildakoen berri eman duena. Tongako herritar bat eta Erresuma Batuko beste bat dira hildakoak.

169 irlek osatzen duten Tongako uhartedia, eta 105.000 pertsona bizi dira bertan. Ingurua aztertzeko egindako hegaldietako irudietan ikusten denez, errautsez estalita daude uharteetako gehienak, eta kostako eremuak suntsituta. Nuku'alofa hiriburua dagoen Tongacapu uhartean ere kalteak handiak dira oso. Errautsak estalita daude inguru guztiak, eta eraikin gehienek kalteren bat jasan dute. Beste uharte batzuetan uholdeak ere izan dira. Hala ere, Mango eta Fonoi uharteek eragiten dute kezka nagusia. NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, ez dute oraindik lortu han bizi direnekin hitz egitea, baina laguntza seinaleak jaso dituzte handik. Bi uharteak itsasoaren maila berean daude, eta 105 pertsona bizi dira bertan.

Uneotan edateko ura da irlen behar nagusia. Hori dela eta, Zeelanda Berriak eta Australiak hiru ontzi bidali dituzte giza laguntzarekin; ostiralean helduko dira haietako bi. Horrez gain, hegazkinak ere bidaliko dituztela iragarri dute, betiere lurreratze pista errautsez garbitzen dutenean. Adituak, baina, beldur dira errautsak ur baliabideak zikindu ote dituen.

Sumendia bera desagertu egin da ur azaletik. Sateliteen irudietan ikus daitekeenez, bi lur zati soilik geratzen dira azalean. aurrez baino askoz txikiagoak —lehen bi zati horien artean 1,2 kilometroko lur eremu bat zegoen—. Sumendia bera urpean geratu izanak zaildu egiten du haren aktibitatea kontrolatzeko adituen lana.


Summary: Estraditatu egingo dute Sara Pinaren senarra. Nafarroako Auzitegi Nagusiak ez du zehaztu noiz entregatuko duen Frantziak. Espainiako Gobernuak atzo aitortu zuen, ofizialki, hilketa matxista izan zela Tuterakoa.

Nafarroara estraditatuko dute Sara Pinaren senarra. Hala adostu dute Poitierseko (Frantzia) epaitegiak eta Tuterako (Nafarroa) Instrukzioko 2. Aretoak, baina ez dute zehaztu noiz egingo duten entrega. Ikerketaren hipotesi nagusia da hark hil zuela emakumea.

Pinaren hilotza joan den astelehen goizean aurkitu zuten, etxean, Tuterako Iruñea etorbidean. Labankadaz hil zuten. Senarraren bila hasi ziren poliziak; eskuko telefonoa etxean utzia zuen. Atxilotzeko euroagindua ere eman zuen Tuterako Instrukzioko 1. Aretoak.

Astearte arratsaldean atzeman zuten gizonaren ibilgailua, Boisredongo zerbitzu gune batean, Bordeletik 65 kilometro iparraldera (Okzitania). Tuteratik ia 500 kilometrora zegoen, eta, hedabide batzuen arabera, ibilgailuaren GPSari jarraituz atzeman zuten. Jendarmeek atxilotu zuten, eta preso dago geroztik. Jose Maria Uruñuela Anso du izena gizonak, eta 41 urte ditu. Ikerketaren lehen hipotesien arabera, urtarrilaren 8an edo 9an hil zuen gizonak andrea.

Hilketa matxista

Espainiako Gobernuak atzo aitortu zuen ofizialki Sara Pinarena hilketa matxistatzat. Ondorioz, 2022an Euskal Herrian hil duten lehena da. 2021. urtean bost emakume hil zituzten, eta 2003. urtetik jada 113 dira eraildako andreak.

Joan den astean hainbat mobilizazio jendetsu egin ziren Euskal Herrian hilketa gaitzesteko. Tuterako Udalak hiru eguneko dolua ezarri zuen, baita Corteskoak (Nafarroa) ere —hangoa zen Pina—. Protestaz gainera, ezohiko batzarra egin zuten udalean, eta adierazpen bat adostu zuten alderdi guztiek. «Emakumeen aurkako indarkeriak oinarrian du plano sinbolikoan eta materialean gizonak emakumeen gainetik jartzen dituzten botere harremanak, eta emakumeek beti gizonen menpean jarraitzea dute helburu. Giza eskubideen kontrako bortxaketa larri bat da emakumeen aurkako indarkeria», adierazi zuten, besteak beste.


Summary: Estrasburgok Espainia zigortu du Xabier Atristaini inkomunikazio aldian abokatua aukeratzen ez uzteagatik. Zigor Reizabal abokatuak BERRIAri azaldu dio «oso larria» dela Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainiari eginiko ohartarazpena, zehazten baitu Madrilek eragotzi egin zuela Atristainek epaiketa «justua eta ekitatezkoa» izatea, eta espresuki egiten diolako erreferentzia inkomunikazioari: «Aurrekari bat izan daiteke». Gorenean berraztertze helegitea jarriko dute, Atristainen kartzela zigorra bertan behera geldi dadila eskatzeko.

Giza Eskubideen Europako Auzitegiak bertze zigor bat jarri dio Espainiari euskal herritar baten giza eskubideak urratzeagatik, baina ez zehazki orain arte bezala. Oraingoan, Xabier Atristain Gorosabel euskal presoaren kasuagatik jarri diote zigorra, 2010ean atxilotu eta inkomunikatu zutenean abokatu bat aukeratzen ez uzteagatik, eta, horren bidez, prozesu «justu eta ekitatezko» bat izatea eragozteagatik. Sententziak espresuki aipatzen du inkomunikazio aldia, Zigor Reizabal abokatuak BERRIAri jakinarazi dionez, eta, beraz, abokatuak uste du «oso larria» dela Espainiari emandako zigorra, baita «positiboa» ere, «lehenengo aldiz» erran baita «horren garbi» atxilotu batek bere abokatua edukitzeko eskubidea urratu dela. «Aurrekari oso garrantzitsua» izan daiteke, abokatuaren ustez.

Espainiako Auzitegi Gorenean berraztertze helegitea jarri ahal izateko baimena eskatuko du orain defentsak. Abokatuak uste du onartu beharko luketela, Estrasburgoren sententziak lotesleak direlako, eta, hala gertatzen bada, Gorenak sententzia bidez ebatzi beharko du defentsaren helegitea. Atristainen zigorra bertan behera uztea eskatuko dute, eta, beraz, edo libre geratu beharko litzateke —kartzelan dago gaur egun—, edo berriro epaitu beharko lukete. Bigarren kasuan, halere, hura epaitzeko erabilitako inkomunikazio aldiko deklarazioak ezin izanen lituzkete erabili froga gisa. Urtebete edo gehiago pasatu daiteke Gorenak auziaz erabakitzen duen arte. Dena den, defentsak eskatu du bitarte horretan ere eten egin dezatela Atristainen espetxe zigorra, Gorenak erabakitzen duen artean.

Inkomunikazio aldiaren ondoren torturak salatu zituen Atristainek. Bertzeak bertze azaldu zuen poltsa «askotan» egin ziotela, konortea galdu arte, bi aldiz botaka egin zuela, goma aparrarekin biltzen zutela, eta horren guztiaren ondorioz takikardiak izateagatik botika bat eman ziotela. Tortura psikologikoak ere salatu zituen: bigarren deklarazioan erran zuen, erraterako, bere neska laguna atxilotuko zutela egin ziotela mehatxu. ETAko kide izatea leporatuta dago preso gaur egun.

Espainiak 20.000 euroren kalte ordainak ordaindu beharko dizkio Atristaini. Estrasburgoko auzitegiaren arabera, Espainiak Giza Eskubideen Europako Akordioaren 6. artikulua hautsi zuen, epaiketa justu bat eta legezko laguntza izatea bermatzen dituena.

Epaiak dioenez, abokatua aukeratzeko debekuak «gero egin zen prozesu penalaren ekitatea hautsi zuen; izan ere, akusatuaren lehen deklarazioa proba gisa onartu zen». Estrasburgoko auzitegiaren esku hartzea ere arrazoitu dute epaileek, erranez haren lana dela halako epaiketak bidezkoak direla zaintzea.

Atristain 2010eko irailaren 29an atxilotu zuten. Berehala, Espainiako Auzitegi Nazionalak hura inkomunikatzeko agindu zuen, lehergaiak aurkitzeko ikerketa oztopatu zezakeela argudiatuta.

17 urte

Orduan egindako deklarazioetan, bere burua erruztatu zuen hainbat ekintzatan. Ezarri zioten ofizioko abokatua hainbat aldiz saiatu zen Atristainekin harremanetan jartzen bitarte horretan, baina Guardia Zibilak inkomunikatuta zegoela esan zion. Atristrainen egoera ikusita, ofizioko abokatuak uko egin zion Guardia Zibilaren aurreko deklarazioa sinatzeari.

Izan ere, «tortura latzak» jasan izana salatu zuten Atristainek eta orduan berarekin atxiloturiko Juan Carlos Besancek: bere garaian Amnistiaren Aldeko Mugimenduak salatu zuen atxiloaldia «oso gogorra» izan zela. Bere bikotekidea atxilotzearekin mehatxatu zutela gaitzetsi zuen Atristainek gerora, bertzeak bertze. Honela kontatu zuen AAMk Atristainek pairaturikoa, 2010eko urriaren 6an, hots, inkomunikazio aldia bukatu eta gutira: «Autoan poltsa jarri zioten buruan, oso estu, arnasarik gabe utziz ia itotzeraino. Bi aldiz galdu zuen konortea Madrilera bidean. Argi du guardia zibilek asko kontrolatzen zutela noiz arte eduki poltsa buruan, noiz galduko zuen konortea, eta abar. Madrilera iritsi bezain laster hasi ziren galdeketa luzeak, guardia zibil askoren parte hartzearekin, abokaturik gabe, erabat legez kanpokoak. Poltsa askotan jarri zioten buruan, estutuz, arnasarik gabe uzteraino. Bi aldiz botaka egin zuen, ez zuen ezer botatzeko, eta behazuna botatzen zuen. Goma aparrarekin biltzen zuten, izerditan blai zegoela buruan poltsa jartzen zioten. Ondoren ur hotza botatzen zioten sekulako kontrastea eraginez. Bi aldiz takikardiak izan zituen, eta botika eman zioten, lasaigarriak edo. (...) Buruan zerbait beroa eman ziotela nabaritu zuen. Orain azala joana du buruko zati batean. Bost egunez ez du lorik egin, ezta jan ere».

Bi urte egin zituen behin-behinean atxilotuta, eta 2012ko irailean irten zen kalera, epaiketa egin bitartean. Azkenean, 2013. urtean, 17 urteko espetxe zigorra ezarri zioten. Urte hartako maiatzaren 4an atxilotu zuen Ertzaintzak, zigorra kartzelan bete zezan.

Gaur egun Martuteneko espetxean dago euskal presoa (Donostia), bigarren graduan. Espainiako Espetxe Erakundeek 2020ko urrian erabaki zuten presoa Euskal Herriratzea.


Summary: Alaitz Arenzana izendatu dute Zinegoak jaialdiko zuzendari. Bilboko LGTBI+ zinema eta arte eszenikoen jaialdia otsailaren 28tik martxoaren 7ra egingo dute

Zinegoak jaialdiak zuzendaritza artistiko berria izango du XIX. ekitaldian. Alaitz Arenzana artista bilbotarrak hartuko du jaialdiaren gidaritza; azken jaialdietan, zuzendaritza taldean ibilia da. Azken jaialdiak 18.000 bisitari baino gehiago izan zituen, eta antolatzaileek azaldu dutenez, «urtez urte gero eta nabariagoa da Zinegoak-en hazkundea». Egoera horretan, jaialdiak bere helburuak «berrikusi» nahi ditu epe ertain eta luzera, erronka berrietara egokituz.

Bide horretan, Arenzana izango da Zinegoaken zuzendari artistiko berria, eta Pau Guillenen lekukoa hartuko du. Azken horrek adierazi duenez, Arenzanak «barrutik ezagutzen du jaialdia; Euskal Herriko sare artistiko eta sozialarekin lotura handia du, eta talde osoaren babesa du Zinegoak jarduera eta lankidetza berriz hornitzeko eta etapa berri bat garatzeko».

Arenzana ikus-entzunezko komunikazioa ikasitakoa da EHUn, eta eskarmentu handia du ikus-entzunezkoen sorkuntzan eta proiektuen sorkuntzan. Hainbat aitorpen publiko ere egin dizkiote bere lan artistikoagatik.

Arenzanak «ilusioz» hartu du erronka. Zinegoak zuzenduko duen lehenengo emakumea izango da, eta, adierazi duenez, «jaialdia mantentzeko eta aberasteko borrokan» jarraituko du, «behar-beharrezkoa delako sexu identitatearen eta genero aniztasunaren alde lanean jarraitzea».

Lander Telletxearen kartelak

Bilboko XIX. Zinegoak otsailaren 28tik martxoaren 7ra egingo da, eta aurkeztu dute haren kartela. Aurtengo irudiak lesbianismoa eta sexu aniztasuna euskaraz izendatzeko moduei egingo die erreferentzia, marioker, lumatza, soropila, kapaza, kuir eta bestelako hitzekin. Irudia Lander Telletxea diseinatzaileak egin du. Hain zuzen ere, hainbat kartel izango dira jaialdiaren irudi aurten. Kontzeptu horiek June Fernandezek eta Amaia Alvarez Uriak sortutako eta Zinegoak-ek bultzatutako Nola izan/esan bollera euskaraz proiektuan bildu dira. Proiektu horretan, Euskal Herri osoan bildutako hainbat hitz dituen hiztegi bat egin dute, eta, besteak beste, Itxaro Bordak, Eli Pagolak, Danele Sarriugartek eta Ainara Artetxek parte hartu dute.


Summary: Bertol Arrietak eta Mikel Fernandinok irabazi dute Cafe Bar Bilbao saria. Arrietak kasualitatez topo egin duen bikote ohi baten istorioa kontatu du Zure sotoko ardoa lanean, eta Fernandinok «maitasunaren komenigarritasunari» buruz hitz egin du Deus ex twingo-n.

Cafe Bar Bilbao Teatro Laburreko XIX. sariak banatu dituzte gaur goizean Bilbon. 29 gidoi jaso dituzte aurten, «maila handikoak», antolatzaileen hitzetan; zortzi euskaraz eta 21 gaztelaniaz. Euskarazko saria ex aequo eman diete Bertol Arrietaren Zure sotoko ardoa eta Mikel Fernandinoren Deus ex twingo lanei.

Bi gidoi irabazle horien irakurketa dramatizatua eszenaratuko dute Bilboko Lautan Hiru jaialdian, Tartean teatro konpainiaren laguntzarekin. Gainera, Bilboko Pabiloi 6 aretoko Antzerki Arineko Jardunaldietan parte hartzeko ekoizpenerako laguntza jasoko dute.

Orain arte, narraziogintza izan da Arrietaren jarduera nagusia, gidoigintzan ere aritua den arren. Iazko udazkenean argitaratu zuen Gezurra berdaderoa helduentzako bere lehen nobela, eta haur eta gazte literaturako zenbait liburu idatzi ditu aurretik. Zure sotoko ardoa du lehen antzezlana. Egun, suizidioaren gaia lantzen duen nobela grafiko bat sortzen ari da Sandra Garaioa ilustratzailearekin batera.

Udaberriko ekaitz batek harrapatuta taberna berean aterpe hartzen duten Xabi eta Arantxaren istorioa kontatu du Zure sotoko ardoa-n; bikote izan ziren garai batez. Elkarrekin bizitako uneak oroitzen hasiko dira, baita elkarren trapu zaharrak ateratzen ere.

Fernandinok bigarren aldiz irabazi du Cafe Bar Bilbao saria, 2015ean Un pequeño paso para el hombre lanagatik lortu baitzuen gaztelaniazkoa. Bartzelonan bizi den euskal antzerkigile, musikari, titiritero eta antropologoa da. Anodino teatro konpainiarekin zenbait obra estreinatu ditu, tartean Zeruan eroria eta Erbeste, eta beste antzezlan labur batzuk ere egin izan ditu. Titeres Desde Abajo konpainiako eta Pepe Otal txotxongilo etxeko kidea da. Euskaraz, gaztelaniaz eta katalanez idatzi ohi ditu bere antzezlanak.

«Maitasunaren komenigarritasunei buruz» aritu da Deus ex twingo-n. Izan ere, «gaur deseraikitze prozesuan dagoen substantzia lirdinga horrek» interes handia piztu izan du beti, bai noble eta aberatsen artean, baita, antzezlan horretan bezala, bi pertsona arrunten artean ere.

Gaztelaniazko atalean, Marieta Diaz de Toledok irabazi du sariketa, La tela de araña lanarekin. Hiru emakumek jasan izan dituzten izugarrikeriak salatuko dituzte lan horretan, errealitatea eta fikzioa nahastuko dituen «paranoia suntsitzaile eta fatalista batean».


Summary: Iberdrolak dio Galan «jazarpen kanpaina sistematiko» baten biktima dela. Konpainia «eskuz aldatzeko» estrategia batekin lotu du haren inputazioa. Iberdrolako presidenteak Espainiako Auzitegi Nazionalean deklaratu du gaur, Villarejo komisarioaren espioitza auzi batekin lotuta. Enpresak dio gertakariak preskribatuta daudela eta lekuko nagusiak aurkeztu dituen frogak «faltsuak» direla.

Iberdrolak salatu du Ignacio Sanchez Galan presidentea «jazarpen kanpaina sistematiko» baten biktima dela, eta konpainia «eskuz aldatzeko estrategia» baten barruan kokatu du haren inputazioa. Galanek Espainiako Auzitegi Nazionalean deklaratu du astearte honetan, Jose Manuel Villarejo Espainiako Poliziako komisario ohiarekin zerikusia duen auzibide batekin lotuta.

Ikerketaren arabera, Galanek Villarejo kontratatu zuen haren lehiakideak zelatatzeko, gobernuarekiko harremanetan laguntzeko eta konpainian zuen boterea sendotzeko, legez kanpoko espioitza metodoak, mehatxuak eta gisakoak erabilita.

Konpainia energetikoaren arabera, auzibidearen oinarrian Jose Antonio del Olmo Funtzio Korporatiboen Kontrolerako zuzendari ohiaren «salaketa faltsu bat» dago. Hura arduratzen zen zenbait sailetatik iristen zitzaizkion fakturak gainbegiratzeaz eta oniritzia emateaz, eta, epailearen aurrean deklaratu zuenez, Villarejoren enpresa baten ustezko faktura irregularraren berri eman zion bere nagusiari, eta, haren baiezkoa jaso ondoren, fakturak sinatu eta notario bati jakinarazi zion gertatutakoa, «bizkarra gordetzeko».

Aitzitik, Iberdrolak ziurtatu du berak ez duela hori hala izan zela erakusten duen ezer, eta gogorarazi du Del Olmo orain dela gutxi zigortu dutela enpresako dokumentazioa lapurtzeagatik, eta azken urteetan «justifikatu gabeko» ondare gehikuntza bat izan duela. Galanen aurkako salaketa «lekuko babestu gisa» egin duela nabarmendu du, halaber.

Astelehenen honetan, Rafael Orbegozo Iberdrolako Presidentetza Kabineteko buru ohiak ere deklaratu du epailearen aurrean, eta esan du bere karguan egon zen bitartean ez zuela gainbegiratu salatutako enkarguekin lotutako fakturarik, baimendu zituen guztiak bat zetozela kontzeptu errealekin eta zuzendariek egindako bidaiekin. Bertsio hori ez dator bat Antonio Asenjo Segurtasuneko zuzendari ohiak adierazitakoarekin: aitortu zuen fakturak manipulatu zituela emandako zerbitzuekin bat etor zitezen.

Florentino Perezen «itzala»

Galanen inputazioaren atzean «antolatutako kanpaina» bat dagoela dio Iberdrolak, eta horren «helburu bakarra» multinazionala eskuz aldatzea dela, «nazioartean duen balio handiagatik». Interes horrekin lotuta, izen bat aipatu du: Florentino Perez ACS eraikuntza enpresako eta Real Madrid futbol taldeko presidentea. Azpimarratu du auzibidean Perezek ez duela frogatu kaltetua izan denik eta bai, ordea, Galani kalte egiteko interesa duela.

Iberdrolako buru izateko urratsa egin zuen Perezek 2009an, akzioen %20 erosita, eta hori eragozteko aurretik kontratatu omen zuten Villarejo Galanek edo haren gertukoek. Konpainiak aitortu du egungo presidenteak «geldiarazi» egin zuela operazio hori, baina ez du zehaztu nola; hala ere, nabarmendu du Villarejo Iberdrolaren interesen aurka aritu zela eta ez alderantziz.

Bestalde, Iberdrolak uste du ikerketa abiatu duten gertakariak «erabat iraungita» daudela eta ziur azaldu da auzibidearen amaieran ez dela zigor epairik egongo.


Summary: Gutxienez 12 hildako Saudi Arabiak gidatutako koalizioak Sanan egindako aire eraso batean. Huthien buruzagi militar bat eta haren zenbait senide hil dituzte bonbardaketan. Dozena bat inguru dira zaurituak. Atzo goizean, Arabiar Emirerri Batuen hiriburuari eraso egin zioten matxinoek, eta gutxienez hiru pertsona hil.

Saudi Arabiak eta Arabiar Emirerri Batuek gidatutako nazioarteko koalizio militarrak bi aire eraso egin zituen atzo, azken orduan, Sana Yemengo hiriburuan, eta gutxienez hamabi pertsona hil ditu, eta dozena bat inguru zauritu. Matxino huthien kontrolpeko Saba berri agentziaren arabera, hildakoen artean daude Abdullah Qassim al Junaid matxino huthien jenerala, eta haren zenbait senide; tartean, haurrak. Huthien buruzagi batek Twitterren adierazi duenez, hildakoak hogei bat dira. 2019az geroztik koalizioak Sanan egindako erasori odoltsuena izan da, eta erantzun dio matxinoek ordu batzuk lehenago Arabiar Emirerri Batuetan egindakoari.

Efe berri agentziak jaso duenez, erreskate taldeek jarraitzen dute huthien jeneralaren etxearen hondakinen artean bi pertsona bilatzen. Gainera, aire erasoek hiriburuko auzo bateko beste bost eraikin ere hondatu dituzte. SPA Saudi Arabiako albiste agentziak goizaldean jakinarazi du koalizioak «huthien gotorlekuen eta kanpalekuen aurkako erasoak» egin dituela, baina ez du zehaztu horien helburuen artean matxinoen buruzagia zegoenik.

Hain zuzen, atzo, ordu batzuk lehenago, Iranen laguntza duten matxinoek bi aire eraso egin zituzten Arabiar Emirerri Batuetako hiriburu Abu Dhabin, eta gutxienez hiru hildako eta sei zauritu eragin. Koalizioaren esanetan, Arabiar Emirerri Batuetako ADNOC petrolio enpresarentzat lan egiten zuten hiru behargin atzerritar ziren hildakoak. Eraso horren ondoren, Yahya Saree huthien bozeramaile militarrak adierazi zuen droneak eta misilak erabiliz egindako erasoa «arrakastatsua» izan zela. Bide batez, zibilak eta atzerriko enpresak deitu zituen Arabiar Emirerri Batuen «azpiegitura ezinbestekoetatik» urruntzera, haien «segurtasunagatik».

Eraso horiek gertatu eta gero, Arabiar Emirerri Batuen Atzerri Ministerioak jakinarazi zuen, ohar baten bidez, nazioarteko zuzenbidetik kanpo egindako «eraso terroristei» erantzuteko «eskubidea» zuela. Eta ordu batzuk geroago iritsi zen erantzuna.

Dozenaka mila hildako

Bi aldeak gerran daude 2015az geroztik. NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, gerra hasi zenetik 2020ko abendura arte 233.000 bat pertsona hil ziren Yemengo gerran. ACLED GKE gobernuz kanpoko erakundeak gatazka guneetako datuak biltzen ditu, eta, plazaratutako azken txostenaren arabera, iaz 21.000 hildako eragin ditu gerra horrek.


Summary: Jon Artano kazetariak irabazi du Tene Mujika beka. Ameriketan ibilitako euskaldunen istorioak eta Euskal Herrira migratu duten amerikarrenak kontatuko ditu bere lanean, elkarrizketa, kronika eta bidaia liburuen osagaiak izango dituen kontakizun batean.

Jon Artano kazetari zestoarrak irabazi du 2022ko Tene Mujika beka, Ameriketan ibilitako hainbat euskaldunen kontuak eta Euskal Herrian dabiltzan hainbat amerikarrenak kontatu nahi dituen Anderik Ande proiektuarekin. Euskal Herriko historia hurbilaz idazteko ez-fikziozko proiektuak saritzen ditu Debako Udalak eta Elkar argitaletxeak antolatutako beka horrek. Idurre Eskisabelek, Elixabete Garmendiak eta Imanol Muruak osatu dute epaimahaia. Kazetariak urtebeteko epea izango du lana bukatzeko, gero liburu gisa argitara dadin.

Bi parte izango ditu lanak: lehena, Joandakoez, Hego Amerikan gertatzen da, eta hara joandako hainbat euskal herritarren istorioak aletuko ditu: Argentina, Txile, Bolivia, Peru, Ekuador, Kolonbia eta Venezuelan kokatuak, besteak beste. Bigarren zatia, Etorritakoez, gaur egun Latinoamerikatik Euskal Herrira migratu eta garbiketa eta zaintza lanetan aritzen diren emakume gazteez arituko da. Elkarrizketa, kronika eta bidaia liburuen osagaiak izango ditu.

Artano kazetaritzan lizentziatua da, eta hogei urteko ibilbidea egin du hainbat komunikabidetan: irrati, telebista eta idatzizkoetan. 2016tik 2019ra Latinoamerikako berriemaile berezia izan zen EITBrentzat, eta BERRIAn ere idatzi izan zuen. Hango esperientzia baliatuko du, besteak beste, liburua idazteko.

Iaz, bi beka banatu zituzten: Erika Lagomak eta Estitxu Fernandezek amatasunari eta feminismoari buruzko elkarrizketa sorta bat landu dute, eta Jon Abrilek emakumeen lanbideei buruzko ikerketa bat egin du. Argitaratu gabe daude oraindik.

Tene Mujika bekaren bidez orain arte ateratako azken liburua Iñigo Lopez historialariaen Bilboko etxola batean da (2021). 1950eko hamarkadan Bilbon lana topatu zuten migratzaile askok ez zuten etxerik, eta etxolak eraiki zituzten: ia 5.000 ziren 1960an. Etxola horien ugaritzeaz eta garrantzi historikoaz aritu zen Lopez liburuan. BERRIAk erreportaje batean landu zuen gaia.


Summary: Roberta Metsola hautatu dute Europako Parlamentuko presidente. Eurodiputatu demokristauak sozialdemokraten eta liberalen babesa jaso du bozketan. Abortuaren aurkakoa da buruzagi kontserbadorea.

Roberta Metsolak bere ibilbide politikoa sendotzeko opari bat jaso du 43 urte bete dituen egunean: Europako Parlamentuko presidente aukeratu dute. Eurodiputatu demokristauak belaunaldi berria irudikatzen du, gaztea baita, eta, hark aldarrikatu duen moduan, «Erasmus belaunaldikoa». Baita emakumea ere, kargu hori hartu duen hirugarrena, Simone Veilen eta Nicole Fontaineren ondoren; keinua ere egin die sufragistei, zuriz jantzita parte hartu baitu bozketan: «Egiazko berdintasunaren aldeko borrokak zerbait kosmetikoa izatetik harago joan behar du». Finean, Metsolak adierazi du politikari esperientziaduna dela, eta adostasunak eta zubiak eraikitzeko gaitasuna duela.

Europako Parlamentuko presidente hautatua 2013tik da EAP Europako Alderdi Popularreko eurodiputatu, eta 2020ko urritik zegoen ganberako zuzendaritzan. Maltako Alderdi Nazionalistako kidea da —oposizioko indar nagusia da han—, eta baiezkoaren aldeko kanpaina egin zuen 2003an, haren herrialdea EB Europako Batasuneko estatu kide bilakatzeko erreferendumean. Europako Parlamentuko ordezkari izan aurretik, besteak beste, Maltaren EBko ordezkaritzan egin zuen lan, Bruselan.

Orain arte bildu duen esperientzia hori argudio erabiltzearekin batera, europarlamentuko presidente hautatuak arreta handia jarri du emakumeen eskubideetan: «Mediterraneoko irla txiki bateko emakume bat naiz, badakiena zer den galtzeko aukera handiak izatea. Horregatik, badakit zer garrantzitsua den hau [emakume bat aukeratzea] erakunde hauen kanpotik ikusten gaituztenontzat, batez ere neskatoentzat eta amets egitera ausartzen direnentzat. EBn emakume bakoitzak bere eskubideen alde borrokatu behar du».

Adierazpen horiek sozialdemokratei eta liberalei begirakoak ere izan dira, horiek zalantzak baitzituzten Metsola babesteko erabakia hartzerakoan, abortuaren aurkakoa baita —legez kanpokoa da Maltan—. Horretaz, Europako Parlamentuko presidente aukeratuak lasaitasuna helarazi nahi izan die bi indar horiei, eta asteon haiekin bildu da ziurtatzeko errespetatu egingo dituela Europako Parlamentuak auzi oroz hartzen dituen erabakiak eta finkatzen dituen jarrerak. Gaurko hitzaldian ere ideia bere helarazi die.

Babesen truke, SEA Sozialista Europarren Alderdiak eta RE Europa Berrituko liberalek zenbait kargu eskuratzea negoziatu dute; tartean, ganberako presidenteorde postu gehiago —hirutik bostera pasatuko da SEA—.

Onarturiko 616 botoetatik 418 jaso ditu Metsolak, eta haren atzetik geratu dira beste bi hautagaiak: Alice Bah Kuhnke ekologistak (Suediakoa) 101 boto bildu ditu, eta Sira Rego ezkertiarrak (Herrialde Katalanak), 57. Kosma Zlotowski ultrakontserbadorea (Poloniakoa) ere aurkeztekoa zen, baina atzo gauean hautagaitza erretiratzea erabaki zuen.

Gaurko bozketak eragina izango du EBko botere balantzan: Europako Parlamentuko presidentea demokristaua izango denez, familia politiko horrek talde komunitarioko erakundeetako hiru postu garrantzitsuenetako bi izango ditu, Europako Batzordeko presidentetzarekin batera —Ursula von der Leyen da karguduna 2019az geroztik—.

Azkena, Europar Kontseilukoa, REren esku dago —Charles Michelek du postua, 2019tik— eta, beraz, SEAkoak kargu garrantzitsurik gabe geratu dira. Sozialdemokratek espero dute 2024ko bozetan babesik handiena lortuko duen talde politikoa bilakatuko direla, eta orduan berreskuratuko dutela Europako Batzordeko presidentetza, esaterako.


Summary: Sute bat piztu da Irungo Pio Baroja institutuko teilatuan. Ikastetxea hustu behar izan dute. Suhiltzaileek oraindik ez dute kontrolatu sutea.

Irungo (Gipuzkoa) Pio Baroja institutua ebakuatu behar izan dute gaur goizean. Sute bat piztu da teilatuan, eta suhiltzaileak hura kontrolatzeko lanetan dabiltza oraindik. Teilatua berritzeko lanetan zebiltzan.

Ertzaintzak azaldu duenez, egur batek su hartu du langileak soldadura lanak egiten ari zirela. 300 ikasle atera dituzte eraikinetik, baina ez da inor zauritu.


Summary: EH Bilduk dio Alonsotegiko zigortuek dirua osorik itzultzea lortu duela. Indar subiranistak nabarmendu du bere akusazioak ahalbidetu duela zigortuek gordailuan milioi bat euroko bermea jartzea.

2011tik 2015era Alonsotegiko (Bizkaia) EAJko alkate izandakoak, Jose Luis Erezumak, udaleko arkitekto izandako batek eta haiekin batera ustelkeria auzi batean korapilaturiko Laneder Construcciones eraikuntza enpresako bi kideek ez dute kartzelara joan beharko, aldeek akordioa lortu eta gero.

Auzipetuek aitortu egin dituzte leporaturiko delituak, hots, prebarikazioa egin izana, dokumentuak faltsutu izana eta iruzurra egin izana; eta bakoitzak bi urteko espetxe zigorra, beste hamarreko inhabilitazioa eta denen artean 881.000 euro ordaintzea onartu dute. Zehazki, lapurtutako dirua itzuli —681.000 euro ziren— eta beste 200.000 euro ordaindu beharko dituzte, interesengatik.

EH Bilduk jardun du herri akusazio gisa, eta indar subiranistak agerraldi bat egin du gaur. Besteak beste, nabarmendu du EH Bilduk berak egindako akusazioari esker lortu dela gordailuan milioi bat euroko bermea jartzea, zigortuek dirua osorik itzul dezaten. «Honako hau ez da ustelkeria delituagatik ezarritako lehen zigorra, eta ez da lehen aldia EAJko alkatetzetan horrelako kasu bat argitara ematen dela EH Bilduk egiten duen lanari esker», azaldu du Izaskun Duque EH Bilduko Bizkaiko batzarkide eta arduradun instituzionalak: «Alonsotegikoa ez da kasu bakarra. Politika eta zerbitzu publikoa ulertzeko modu baten egiaztapena da».

Auzian EAJko alkate bat ustelkeriagatik zigortu dutela nabarmendu du Duquek, eta gaineratu «politika ulertzeko eta gobernatzeko beste modu bat» dagoela.


Summary: Intzidentzia tasa behera doala esan du Sagarduik, baina «zuhurtzia» eskatu du. Osasun sailburuak adierazi du Osakidetza «beharrezkoak diren proba guztiak» egiten dabilela. Atzo 15.365 proba diagnostiko egin ziren, eta horietatik 5.502 positiboak izan ziren.

«Azken zazpi egunetako intzidentzia tasa metatua behera doa, baina zuhurtziaz jokatu behar dugu». Horrela laburbildu du Gotzone Sagardui Osasun sailburuak gaur egun koronabirusaren hedapenak eragindako egoera. Gaurko Gobernu Kontseiluaren ondoren egin du agerraldia Sagarduik, eta, adierazi duenez, 15.365 proba diagnostiko egin ziren atzo; horietatik 5.502k positibo eman zuten. Osasunbideak eman dituen datuei begiratzen badiegu, berriz, Nafarroan 5.053 proba egin zituzten atzo, eta horietatik 2.251 izan ziren positibo.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak protokolo berriak martxan jarri zituztenetik askoz ere proba gutxiago egiten dira, eta, ondorioz, positibo kopurua ere apaltzen ari da. Alderatzeko: Osakidetzak 22.804 proba diagnostiko egin ditu asteburu honetan, eta halako bi egin zituen joan den asteburuan (41.900). Hala ere, Sagarduik adierazi du Osakidetzak «beharrezkoak izan diren proba guztiak» egin dituela: «15.000 proba baino gehiago egin genituen atzo, eta ezin da esan hori gutxi denik». Gehitu du azken hamar egunetan batez beste 22.000 proba egin dituela Osakidetzak.

Horrez gain, azaldu du 717 pertsona daudela ospitalean koronabirusarekin; horietatik 131 ZIUetan daude. Osasunbidean, berriz, 239 daude ospitaleetan, eta horietatik 39 daude ZIUetan. Sagarduiren arabera, osasun sisteman «tentsio handia» dago oraindik, eta, beste behin, «zuhurtzia» eskatu du.

Izan ere, proba diagnostikoei soilik begiratuz gero, duela hilabete egiten ziren kopuruarekin alderatuz zifra nabarmen jaitsi bada ere, ospitaleetako datuek egoeraren bestelako ikuspegi bat ematen dute. Esaterako, Osakidetzako ospitaleetan 469 pertsona zeuden urtarrilaren 1ean, eta horietatik 122 ZIUetan. Osasunbideari dagokionez, 134 ziren ospitaleratuak; horietatik 26 ZIUetan. Orduz geroztik, ospitaleetako eta ZIUetako gaixo kopurua etengabe haziz joan da.

Hala ere, Sagarduik nabarmendu du datuak onera doazela: «Urtarrilaren 11tik inzidentzia txikituz joan da, astiro bada ere». Osasun sailburuaren arabera, jaitsiera hori hiru faktoreren eraginez gertatu da, eta ez proba gutxiago egin direlako: jendearen arteko kontaktua murrizteagatik eta Osakidetzako protokoloak egokitzeagatik alde batetik, eta, bestetik, Sagarduik azaldu duenez, «nabaria» da neurri berriak ezarri zirenetik bi aste pasatu direla, eta eragina izaten ari direla datuetan.

Sailburuak gehitu du Osakidetzaren webgunea eguneratu egin dela, eta bertan aurki daitezkeela orain koronabirusari lotutako kasuistika ezberdinetan jarduteko argibideak.


Summary: Eraso matxista bat gaitzetsi du Antsoaingo Udalak, eta elkarretaratzera deitu du. Atzo gertatu zen erasoa, emakumezkoa erietxean sartu behar izan zuten, eta gizonezko bat atxilotu dute.

Adierazpena onartu du gaur Antsoaingo (Nafarroa) Udalak, atzo herrian gertaturiko eraso matxista bat gaitzesteko. Protesta elkarretaratzera deitu du erakundeak gaurko, 19:00etan, udaletxeko plazan.

«Emakumeen aurkako indarkeria giza eskubideen bortxaketa da, eta emakumeen oinarrizko eskubideen kontra egiten du», irakur daiteke udalak argitaraturiko oharrean. Horren arabera, eraso matxistak botere harremanetan oinarritzen dira, eta horien helburua «emakumeak betiko gizonen menpe bizitzea da».

Emakumea erietxean sartu behar izan zuten. Gizonezko bat atxilotu dute, eta gaur da pasatzekoa epailearen aurrean.

«Eraso fisiko eta sexual hau» arbuiatzen duela adierazi du udalak, eta elkartasuna adierazi dio erasoa pairatu duen emakumeari.

«Kalea, gaua, eguna pertsona orok gozatzekoak dira, eta emakumeek eskubidea dute horiek beldurrik gabe okupatzeko, eta segurtasunarekin eta aske bizitzeko».

Berdintasun politiken bitartez, udalak emakumeen aurkako indarkeria desagerrarazteko lanean jarraituko duela adierazi dute oharrean. «Herritarrei eskatzen diegu ez egoteko geldirik emakumeen aurkako indarkeriaren aurrean, eta zero tolerantziako jarrera edukitzeko».


Summary: Mikel Albisuren aurkako epaiketa salatzeko elkarretaratzea egin dute 126 idazlek eta editorek. Garbiñe Ubeda Euskal Idazleen Elkarteko lehendakariak irakurri du ‘Eman bakea’ izeneko testua, eta Joseba Sarrionandiak eta Garazi Arrula Txalapartako editoreak irakurri dute sinatzaileen zerrenda.

Euskal Herriko 126 idazlek eta editorek adierazpen bat plazaratu dute, Eman bakea izenburupean, Mikel Albisu Iriarteri babesa adierazteko. Donostiako Bulebarrean aurkeztu dute adierazpena gaur goizean, eta bertan agiriaren sinatzaileetako batzuk eta Albisu bera izan dira. Garbiñe Ubeda Euskal Idazleen Elkarteko lehendakariak irakurri du testua, eta Joseba Sarrionandiak eta Garazi Arrula Txalapartako editoreak irakurri dute sinatzaileen zerrenda. Horietaz gain, Bulebarrean izan dira Jule Goikoetxea, Gotzon Barandiaran, Josu Landa, Jon Alonso, Oier Guillan eta Joxe Austin Arrieta sortzaileak, besteak beste. 30 pertsona inguru bildu dira guztira.

ETAk Gregorio Ordoñez PPko zinegotzi eta Gipuzkoako PPko orduko presidentea hil zuen 1995eko urtarrilaren 23an, Donostian, eta, hilketa hari lotuta, Espainiako Auzitegi Nazionalak deklaratzera deitu zuen Albisu 2021eko abenduan. Albisuk azaldu zuen haren aurkako akusazio berriak «torturen eta gezurren bitartez» eskuratutako elementuetan oinarritzen direla.

Elkarretaratuak Albisu bigarrenez epaitzearen kontra agertu dira; izan ere, Frantziako Estatuan hogei urteko espetxe zigorra bete zuen, eta duela hiru urte askatu zuten. Horregatik, orain Espainian «berriro ere zigortu» nahi dutela salatu dute, are, Frantzian bete duen zigorraren «arrazoi berdintsuengatik eta inolako froga materialik gabe».

Idazkia sinatu dutenek «bere sorkuntza libreki» eskaintzen jarrai dezan nahi dute. «Gure artean jarrai dezan nahi dugu». Horrez gain, nabarmendu dute Euskal Herrian «askatasuna eta bakea» behar direla.

Nahiz eta guztiak ez diren elkarretaratzean egon, Euskal Herriko aurpegi ezagun askok sinatu dute idazkia: Miren Agur Meabe, Alaine Agirre, Koldo Izagirre, Jon Benito, Edorta Jimenez, Castillo Suarez, Irati Jimenez, Agurtzane Intxaurraga, Jon Arretxe, Harkaitz Cano, Hedoi Etxarte, Eneko Olasagasti, Amets Arzallus, Ander Lipus, Antonio Casado da Rocha, Asier Serrano, Kirmen Uribe, Eider Rodriguez, Uxue Alberdi, Gotzon Barandiaran, Imanol Murua Uria, Iñaki Segurola, Isabel Etxeberria, Itziar Ugarte, Joanes Urkixo, Kattalin Miner, Lander Garro, Pako Aristi, Mari Luz Esteban, Xabier Montoia, Miren Amuriza, Josu Goikoetxea, Uxue Apaolaza, Pello Lizarralde, Xabier Izaga, Unai Iturriaga, Ane Labaka, Asel Luzarraga, Julen Belamuno, Aurelia Arkotxa, Jorge Gimenez, Jon Alonso eta Idurre Eskisabelek, besteak beste.

Albisu 2004ko urriaren 3an atxilotu zuten, Biarnon, ETArekin lotuta. Hamabost urte eman zituen preso, eta, Frantziak ezarritako zigorra osorik beteta, 2019ko urtarrilean askatu zuten. Orain, Dignidad y Justicia elkarteak eskatu du auzibide batzuk irekitzeko, zenbait atentaturen «egile intelektualak» ikertzeko.


Summary: Haur danborradako pertsonaiak eta Danbor Nagusia aurkeztu dituzte Donostian. Gipuzkoako hiriburuan aurten aterako den danborrada bakarra izango da haurrena. 26 ikastetxetako 30 konpainia aterako dira kalera, eta 2.956 haurrek hartuko dute parte.

Donostiako haur danborradaren aurkezpena egin dute gaur Victoria Eugenia antzokian, Eneko Goia alkatearen eta Jon Insausti zinegotziaren eskutik, ostegunean festaren irudi izango diren pertsonaia gazteak aurkezteko. Pandemiak, aurten ere, San Sebastian eguna modu ezohikoan ospatzera eraman du. Jakina denez, helduen danborrada eta bandera igoera eta jaitsiera bertan behera geratu dira, eta haur danborrada izango da kalera irtengo den bakarra.

Ikusi gehiago: Donostiako Udalak bertan behera utzi du aurtengo danborrada.

Jon Insaustik adierazi duenez, ekitaldi «xumea» izango da aurtengoa, baina «poz handia» ematen dio eguna ospatzeko aukera izango dela ikusteak. Alkateak gogorarazi die haur danborradako parte hartzaileak herritar guztien ordezkari izango direla aurtengo San Sebastian egunean: «Zuek aterako duzuen zalaparta gure zalaparta izango da».

(jarraitu irakurtzen 'Irutxuloko Hitza'-n)


Summary: Jaurlaritzak «ikastetxe pribatuen alde» egiten duela salatu du Steilasek. Txosten bat aurkeztu dute, sindikatuaren ustez «Hezkuntza Sailaren utzikeria, kontrol eza eta ikastetxe pribatuen aldeko tratua eta konplizitatea» agerian uzten dituena

Steilas sindikatuak Hezkuntza ez dago salgai izeneko txostena aurkeztu du, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza sistemaren ezaugarriak eta bilakaera aztertzen dituena. Sindikatuaren ustez, ikerketak argi uzten ditu Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailaren «utzikeria, kontrol eza eta ikastetxe pribatuen aldeko tratua eta konplizitatea», eta, horren ondorioz, eskola publikoa ikastetxe pribatuen «subsidiario» bilakatzen da.

Sindikatuko kide Juan Zubiak aletu ditu txostenaren puntu nagusiak. Azaldu duenez, ikastetxe pribatu batean ikasgela bat ituntzeko prozesu bati jarraitu behar zaio: ikastetxe horrek baimen administratiboa behar du, planifikazio bat egiten da, eta, horren arabera, onarpen prozesu bat zabaltzen da, betiere bete beharreko baldintza batzuk ezarrita. Zubiak esan duenez, zenbait kasutan baldintza horiek ez dira betetzen eta, hala ere, ikasgela horiek onartu egiten dira.

Adibidez, baldintza horien artean dago doakotasunaren derrigortasuna, baina, hala ere, itunpeko ikastetxeek kuotak kobratzen dizkiete familiei, «batzuetan borondatezkoak direlako itxurak eginez eta beste batzuetan zuzen-zuzenean derrigortasuna adieraziz». Erlijio ekintza guztiak borondatezkoak izatea da beste baldintza bat: Steilasek salatu duenez, ikastetxe pribatu batzuetan hau ez da betetzen. Azkenik, arautegiak zehazten du irakasleen kontratazioa «merezimenduan eta gaitasunean» oinarrituta egin behar dela; hala ere, mutikoak baino onartzen ez dituzten ikastetxe pribatu batzuetan ez dute maistrarik kontratatzen.

Irregulartasunak

Txostenean ageri denez, «iruzur eta irregulartasunak» atzeman dituzte prozeduretan. Zubiak salatu du badirela «baimen administratibo nahikorik izan gabe planifikazioan sartzen dituzten gelak», eta zenbait adibide eman ditu. Gasteizko Presentacion de Maria ikastetxeak, esaterako, 146 ikaspostu edukitzeko baimena du Haur Hezkuntza bigarren ziklorako: txostenean agertzen denaren arabera, 2012tik 2021era urtero gainditu dute edukiera hori: «Hori irregulartasuna da, baina administrazioak utzi egin die, eta beste alde batera begiratu du», azaldu du Zubiak; «guk ikusi badugu, beraiek ere ikusiko zuten».

Eskaintza nahikoa egon arren ikastetxe pribatuei unitate berriak planifikatzeari baiezkoa ematea da Steilasek salatutako beste «irregulartasun» bat. Normalean, eskaintza nahikoa duen eskualde batean itunpeko ikastetxe batek planifikazioa aldatzeko eskatzen duenean, lurralde ordezkaritzako funtzionarioek ezezkoa ematen diete. «Baina gero, erreklamazioa aurkezten dutenean, hori Lakuaren erabakia izatera pasatzen da, eta Lakuan beti dago esku magiko bat eskaera horiei baiezkoa ematen diena».

Eskola mapak aintzat hartzen ez dituzten planifikazioak, eraikin batean ikastetxe bat baino gehiago egotea -Donostiako Karmelo ikastetxea aipatu dute horren adibidetzat- eta beste «azpijoko, irregulartasun eta arau hauste» batzuk ere aipatzen dira txostenean.

Orain, 2022-28 eperako hezkuntza eskaintza finkatu behar da. Steilasek esan duenez, egungo egoera urtebetez luzatzea erabaki da, baina beldur dira behin-behineko aterabide hori 2028ra arte luzatzea erabakiko ote duten. Kontuan izanik 2011tik 2020ra Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan jaiotze tasa %30,3 murriztu dela, beldur dira egungo eskaintza «puztuari» eustea eskola publikoaren kaltetan izango ote den.

Steilaseko Ainhoa Astigarragak esan duenez, «sistema birpentsatzeko» hautua egin den honetan «erabakiak hartzeko unerik egokiena» dute, eta erabaki horiek «hezkuntza publikoa sendotzeko norabidean» hartu beharko lirateke: «Gure proposamena argia da: hezkuntza sistema publikoa indartu, eta horretarako sare publiko bakarrerantz pausoak ematea». Ikastetxe pribatuak publiko bilakatzen joateko «legezko esparrua» proposatu dute.


Summary: Valtonyc ez estraditatzeko erabakia berrikusteko agindu dute. Rap kantaria Espainiari entregatzeko eskaria atzera bota zuen Ganteko Apelazio Auzitegiak. Orain, Belgikako Kasazio Auzitegiak erabakia berrikusteko agindu du.

Josep Miguel Arenas Valtonyc rap kantaria (La Puebla, Mallorca, Herrialde Katalanak, 1993) ez Espainiaratzeko erabakia berrikusteko agindu dio Belgikako Kasazio Auzitegiak Ganteko Apelazio Auzitegiari. Bere kantuetan Espainiako koroari irain egiteagatik eta terrorismoaren gorazarrea egiteagatik fiskaltzak egindako eskaera atzera bota zuen lehenik Ganteko epaitegiak, eta, ondoren, mehatxu delituengatik egindako eskaria ere bai. Fiskaltzak helegitea aurkeztu zuen, eta, orain, kasazio auzitegiak partzialki onartu du haren eskaera; koroari irain egitearen delituari dagokionez soilik berrikusi beharko du erabakia.

Valtonycen abokatu Gonzalo Boyek azaldu duenez, «Kasazio Auzitegiak atzera bota du terrorismoaren gorazarrea egitearen eta mehatxuen delituetan Ganteko Fiskaltzak jarritako helegitea». Haren hitzetan, «auzia Ganteko Apelazio Auzitegira berriro bidaltzeko agindu du soilik koroari irain egitearen delituaren inguruan bere erabakia birformula dezan». Efe berri agentziari iturri judizialetatik azaldutakoaren arabera, kasua Flandriako auzitegira itzuliko bada ere, aurrez auzia ebatzi zuten epaileek ez, beste batzuek hartu beharko dute orain erabakia.

Valtonyci hiru urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri zioten 2018ko udaberrian Espainian, bere abestietan terrorismoaren gorazarrea, mehatxuak eta Espainiako koroari irain egitea leporatuta. Urte hartako maiatzaren 24an, kartzelara sartzeko epea bukatzen zitzaion egunean, musikariak erbestera jo zuela jakin zen. Horren ondorioz, Espainiak hura atxilotzeko eta estraditatzeko euroagindua eman zuen.

Ordudanik, Belgikako justiziak mahai gainean izan du gaia, hara jo baitzuen musikariak. Urte hartan bertan, Ganteko auzitegi batek ez zuen onartu musikaria estraditatzea, kantuen hitzak adierazpen askatasunak babestuak zeudela ebatzita.


Summary: Emakume txinatarrak sexualki esplotatzen zituen sare bateko 50 kide atxilotu dituzte Bilbon. Txinan atzematen zituzten emakumeak, Euskal Herrira eta Espainiara ekarri eta prostituzioan erabiltzeko.

Espainiako Poliziak 50 lagun atxilotu ditu Bilbon, egotzita emakume txinatarrak Euskal Herrira eta Espainiara ekarri eta haiek sexualki esplotatzen zituen sare bateko kide izatea. Denera 63 lagun atxilotu dituzte Goliat-Boga operazioan: hirurogei txinatar, pakistandar bat eta Espainiako nazionalitatea duten beste bi. Bi fasetan egin dute operazioa, Zaragozan (Espainia) eta Bilbon.

Sarearen burua azken hamalau urteetan Espainian bizi izan den emakume bat zen, lehendik ere delitu beragatik atxilotuta egondakoa Bartzelonan. Poliziaren arabera, beste gizon txinatar bati esker izan dute sarearen berri. Hark jarri zuen lehen salaketa. Babestutako testigua da, eta informazio gehiago eman ez duten arren, argi utzi dute ez zela sarearen bezeroa.

Carlos Rio-Miranda Iglesias da legez kanpoko migrazioez eta dokumentu faltsuez arduratzen den Espainiako Poliziaren adarraren komisarioburua. Hark azaldu duenez, bi taldetan egiten zuen lan sareak, baina koordinatuta zeuden. Bilboko adarra (han atxilotu dituzte 50 lagun) emakumeen legezko egoera erregulatzeaz arduratzen zen, lan kontratu eta erroldatze faltsuen bidez. Zaragozakoa, berriz, Txinan emakumeak atzeman eta ekartzeaz.

Ia esklabo bihurtuta

Emakume bakoitzak 8.000 eta 10.000 euro artean ordaintzen zituen etorri ahal izateko, eta, denera, legez kanpoko erakundeak bost milioi euro inguru irabazi dituela kalkulatu dute. Zaragozan, hamabi lagun atxilotzeaz gain, bost emakume askatu dituzte. Azken atxiloketa Madrilen egin dute; ustez, sarea hara zabaldu nahian zebiltzan, eta jada alokatua zuten pisu bat.

Denera zortzi etxebizitza erregistratu dituzte, eta, Poliziaren arabera, bakoitzean bizpahiru emakume erabiltzen zituzten prostituziorako. Tarteka etxez aldatzen zituzten, baina beti egoera oso txarrean: eguneko 24 orduetan egoten ziren bezeroen zerbitzuan, inongo osasun edo higiene neurririk gabe. «Oso egoera txarrean zeuden, janariz eta arropa zikinez betetako kamainetan», azaldu du Espainiako Poliziak: «Merkantzia gisa tratatzen zituzten».

Azaldu dute Txinan atzematen zituztela emakume horiek, 40 urte ingurukoak, Europan bizimodu hobea izango zutela hitzemanda. Erakundea arduratzen zen bidaiaz, bisaz eta ostatuaz, eta behin Europan zeudela gaizkileek esaten zieten 30.000 euroko zorra zutela eurekin.

Prostituitzera behartzeaz gain, drogak hartzera ere behartzen zituzten. Miaketetan heroina, haxixa eta ketamina aurkitu dituzte, baita 115.000 euro ere.


Summary: ELAk eta LABek grebara deitu dituzte Bizkaiko zahar etxeetako langileak, otsailaren 8an. Egoitzetan «eredu aldaketa» bat egiteko eta zahar etxe pribatuetako lan baldintzak «sektore publikoko langileenekin parekatzeko» eskatuko dute, besteak beste.

Abenduaren 14an egin zuten azkeneko lanuztea Bizkaiko zahar etxeetako langileek, ELAk eta LABek deituta. Orain, bi sindikatuek grebara deitu dituzte berriro ere erresidentzietako langileak, otsailaren 8rako, besteak beste, egoitzetan «eredu aldaketa» bat eskatzeko.

ELAk hitzarmen kolektiboa «premiaz» berritzeko eta «ereduaren aldaketa» aldarrikatzeko egin du graba deialdia. Sindikatuak eskatzen du, bestak beste, enpleguaren «egonkortzea eta hobekuntza», ratioen «hobekuntza», profesionalak «lehen egunetik» ordezkatzea, lanaldi osoko kontratazioa eta lanaldi partzialeko kontratuekin amaitzea.

Era berean, LABek egoitza pribatuetan egin du deialdia, ratio «duinak» aldarrikatzeko eta zahar etxe publikoetan dituzten lan baldintza berdinak eskatzeko. Izan ere, sindikatuaren arabera, egoitzetako egoera «jasanezina» da, eta «beharrezkoa eta premiazkoa» da zahar etxe pribatuetako langileen lan baldintzak «sektore publikoko langileenekin parekatzea».

LABek adierazi duenez, zaintza «negozio bat» da, eta Bizkaiko Aldundia da «gurpil horren arduraduna»; pertsona «gutxi batzuk aberasten» ditu eta «sektoreko 5.000 langile baino gehiago prekarizatu eta esplotatu». Funtsean, zaintzaren pribatizazioak «miseria» baino ez dakarrela adierazi du sindikatuak.

Greba «oinarrizko tresna» dela azaldu du LABek, baina, salatu du sektore feminizatuetan erakunde publikoek greba «debekatzen» dutela, «%100eko gutxieneko zerbitzuak ezarriz». Horren aurrean, adierazi du ez duela «atzerapausorik emango» eta grebaren «zilegitasuna eta garrantzia defendatuko» dituela. Horregatik, sindikatuak dei egin die sektoreko langile «guztiei» otsailaren 8an mobilizatzera.

ELAk, gainera, adierazi du Eusko Jaurlaritzak, Bizkaiko Foru Aldundiak eta patronalek ezarritako jarrera «gero eta nabarmenagoa» dela, eta salatu du pribatizazioa jartzen dutela pertsonen eta zaintzaren gainetik: «Gaur egun, sektoreko patronaletara (GESCA, LARES eta ELBE) bideratutako 255 milioi euroko diru publikotik euro bakar bat ere ez da zuzendu zaintza hobetzera, plantillak handitzera, ezta lan baldintzak hobetzera ere». Horrekin, sindikatuak esan du aurten «mobilizazioak eta grebak» izango direla borrokarako «ardatz nagusiak», Patronalek, Bizkaiko Foru Aldundiak eta Lan Sailak «behingoz» Bizkaiko «egoiliar, senide, langile eta gizarte osoarentzako benetako aldaketa lortzeko erabakiak har ditzaten».


Summary: Jose Maria Aristrain enpresaburua errugabetzat jo dute. Madrilgo fiskaltzak 52 urteko espetxe zigorra eskatu zuen haren aurkako epaiketan, baina epaileek ez dute deliturik frogatutzat jo.

Espetxeari izkin egin dio Jose Maria Aristrain enpresaburuak (Olaberria, Gipuzkoa, 1963). Madrilgo auzitegiko fiskaltzak 64 urteko espetxe zigorra eskatu zuen haren aurka —epaiketan 52 urtera gutxitu zuen—, 2006 eta 2009 artean Suitzan bizi zen itxurak egin eta Espainiako Ogasunari —aspaldi joan zen Madrilera bizitzera— 211 milioi euroko zerga iruzurra egin ziolakoan. Epaileek, ordea, errugabetzat jo dute; besteak beste, fiskalak ez duelako frogatu Aristrain ez zela Suitzan bizi izan legeak zerga helbiderako finkatzen duen gutxieneko kopurua: 183 egun.

Akusazioak zioen Aristrainek sozietate multzo bat sortu zuela ogasunari ez ordaintzeko, baina epaileek nabarmendu dute haren gastu gehienak Arcelor Mittalek emandako dirutik ordaindu zirela eta ez dagoela deliturik horretan.

Aristrain familia da izen bereko Olaberriko altzairutegiaren sortzailea, eta, fabrika Arcelor Mittalen esku geratu zenetik, altzairuaren multinazionalaren akzioen %2ren jabea. Gainera, Tubacexen %11 ere Aristrainena da.


Summary: Sareben etxe guztien %0,3 baizik ez daude salgai Euskal Herrian: 139. Espainiako Estatuak banku txarraren kontrola hartu du. 35.000 milioiko zorra dauka oraindik kitatzeko, eta zor publikoa da 2021eko martxoaz geroztik.

Espainiako bankuen erreskatearekin batera PPko gobernuak sortutako banku txarrak apenas duen etxebizitzarik salgai Euskal Herrian. Banku eta kutxen jabetza toxikoekin eratu zuten Sareb, 2012an, eta 46.162 etxebizitza dauzka salgai oraindik, baina horietako 139 baizik ez Hego Euskal Herrian: %0,3. Sarebek eskaintzen dituen lurzoruekin ere antzekoa da proportzioa: 30.016 lursail saltzen ditu, eta horietatik 201 baino ez Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroan, hau da, %0,7. Kopuru horiek berresten dute aspaldian ezaguna dena: adreiluaren burbuila handia izanik ere, Euskal Herrian ez zen egon aktibo toxikoek eragindako Espainiako finantza entitateen kolapso handia.

2008ko krisiak eta etxebizitza burbuilaren leherketak puztu egin zuten bankuen eta kutxen esku geratutako higiezinen kopurua, herritar, enpresa eta etxe sustatzaile asko maileguak itzuli ezinik geratu zirelako. Milaka etxebizitza, lursail, eraikuntza proiektu eta bestelako aretoekin gelditu ziren finantza entitateak. Aktibo horien balioa amildu zenez, entitate askoren bideragarritasuna auzitan geratu zen. Bankuei eta kutxei aktibo toxiko horiek gainetik kentzeko sortu zuen Espainiako Gobernuak Sareb edo banku txarra. Bada, aurrerantzean Espainiako estatuak izango du haren kontrola, akzioen erdia baino gehiago lortzeko urratsa egin baitu gobernuak.

De Guindosen promesa

Luis de Guindosek, 2012an Espainiak zuen Ekonomia ministroak eta egungo EBZko presidenteordeak, ozen esan zuen banku txarrak ez zuela diru publikoa xahutuko, baina 2021eko martxoan, Bruselak Sareben zorra zor publiko gisa zenbatzera behartu zuen Espainia; hain zuzen, aldagai horrek bultzatu du Madril Sareben kontrola hartzera.

Banku txarraren kontuak negargarriak dira hura sortu eta bederatzi urtera: banku eta kutxen 50.781 milioi euroko zorra pilatu zuen eratu zutenean; 15.863 milioi euro berreskuratu ditu salgai zituen etxebizitza onenak saldu ondoren, eskaintza osoaren %40, eta, gaur egun, 34.918 milioi euroko zorra dauka oraindik, dagoeneko zor publiko ofiziala. Luze gabe, beste 1.000 milioi kitatuko dituela zabaldu dute zenbait iturrik, baina adituek diote ezinezkoa izango dela ia 35.000 milioi horiek berreskuratzea, Sarebek oraindik salgai dituen etxebizitza eta lokal gehien-gehienak ez direlako batere erakargarriak, eta nekez lortuko dituztelako erosleak. Asko eta asko hutsik dauden eraikuntza bakartietan daude, bukatu gabe geratu ziren azpiegituren artean. Izan ere, duela urtebete, 21.000 milioi euroko balioa zuten merkatuan Sareben aktiboek, eta horien truke 31.000 milioi pagatu zituen banku txarrak.

Banku, kutxa eta aseguro etxe asko dira Sarebeko akziodun Espainiako Estatuarekin batera, eta horien artean Kutxabank eta Laboral Kutxa daude. Lehenak 100 milioi euro jarri zituen Sareb eratu zenean, eta haren %2,53a dauka; Laboral Kutxa, berriz, akzioen %0,59aren jabe da. Banco Santander (%22,21), CaixaBank (%12,24), SabadellGuipuzcoano (%6,6), Ibercaja Banco (%1,43) eta Bankinter (%1,37) dira akziodun nagusiak, Estatuaren FROB Bankuen Moldaketa Ordenaturako Funtsaren atzetik (%45,9). Mapfre, Mutua Madrileña, AXA eta Generali aseguro etxeak ere badira akziodunak. Madrilek Sareben kontrola hartzeko erabakiak ez du zertan ekarri horiek guztiak akziodun izateari utzi behar izatea, baina zerrenda laburtuko da.

Estatuak banku txarraren akzioen gehiengoa edukitzeko erabakiak diru publiko gehiagoren gastua ekarriko duen, hori ere bada herritar askoren kezka orain. Gobernuak dio ezetz, prezio sinboliko batean bereganatuko duela Sareben lema hartzeko behar duen akzio kopurua.


Summary: Noren ipurdia utziko dute oraingoan bistan?. Atzean Zuloa ekinbideak bideo esketx denboraldi berria iragarri du. Bideoetako baten jomuga jarraitzaileei aukeratzen utziko diete, eta galdezka hasi dira jada.

Atzean Zuloa egitasmoak umorezko ikus-entzunezko laburrak sortzen ditu, eta horietako bakoitzean, gizajende mota bati egiten diote barre. Bosgarren sasoia berehala estreinatuko dutela iragarri dute. Denera, hamar bideo argitaratuko dituzte. Sasoi honetan, berritasun bat daukate: bideoetako batean parodiatu beharreko pertsona mota jarraitzaileei proposatzeko eskatu diete.

Dagoeneko hasi dira proposamenak egiten: zikloturistak parodiaturik ikustea nahi du Urko Arana Twitterlariak, esaterako.

Nerea Aranburu eta Ivan Aizpurua aktoreek antzezten dituzte bideo esketxak. 2018. urtean hasi ziren lan horretan, Donostiako Bagera Elkartearen eta Hiru Damatxo ekoiztetxearen laguntzarekin. Orain arte, euskal gizarteko 32 arketipo parodiatu dituzte: ondozalea, Iparraldez maiteminduriko hegoaldetarra, furgonetazalea, artisau garagardoaren ebanjelaria... Horietako bakoitzak berezia dela uste duen arren, beste edonork bezala atzean zuloa daukala argi uzten saiatzen dira.

«Euskararekiko zenbait jarrera deseraikitzea zen helburua, era anonimo batean. Betiere, ironia eta umorearen bidetik, gehienok gugan ditugun kontraesanetan arakatuz. Beste modu batetara esanda, nor bere erosotasunetik ez ateratzeko erabiltzen ditugun diskurtso eta jarrerak deseraiki nahi genituen», azaldu dute sortzaileek.

«Ezbairik gabe, geure buruari barre egitea da asmoa», esan zion Aranburuk BERRIAri.


Summary: Jakinek Txillardegiren pentsamenduari buruzko bilduma osatu du, beste bi libururekin. Idazle eta pentsalariak euskalgintzaz eta gizartearekiko konpromisoaz idatzitako hainbat testu bildu dituzte.

«Pentsamenduan eta ekintzailetzan», bietan izan zen bide urratzaile Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi, Lorea Agirre Jakineko zuzendariaren arabera: «Bi alde horiek belaunaldi horretako askorentzat lotuta dauden bi elementu dira: pentsatu, sortu, irakurri eta lan akademikoa egin bai, baina miltantzia eta ekintzailetza ikaragarri bat ere bai. Eta, gainera, aldi berean egiten dituzte bi gauzak». Uztarketa hori argi erakusten dute, dioenez, Jakinek bere testuekin osatutako azken bi liburuek: Txillardegi: euskalgintza eta Txillardegi: intelektuala eta gizartea. Gaur aurkeztu dituzte biak, Donostiako San Telmo museoan, Txillardegiren heriotzaren hamargarren urteurrenaren karietara antolatutako azken ekitaldian. Txillardegiren inguruko bilduma beste bi alerekin handitu du, modu horretan, Jakinek. Idazle, hizkuntzalari eta politikariak langai eta gogoetagai izan zituen auziei buruz idatzitako testuak daude bilduman, gaika banatuta.

Auzi horien artean, hizkuntzarenak Txillardegiren «militantzian» izan zuen garrantzia nabarmendu du Agirrek. Alor horretan izan zuen aitzindaritzak «egiteko modu bat» ere ezarri zuela uste du: «Txillardegirentzat euskararen aldeko gizarte zibila garrantzitsua izan zen, eta gizarte zibil euskaltzalearentzat ere ezinbestekoa izan da Txillardegi». Hain zuzen, gai horri, euskalgintzari, heldu dio aurkeztutako liburuetako batek; bere zabalean hartuta, betiere. Izan ere, Txillardegiren lana, funtsean, «ertz desberdinak ukitzen dituen euskalgintzako lan handi bat» dela uste du Alaitz Aizpuru Filosofian doktoreak eta testuen hautatzaileak.

Zabaltasun hori islatzen du liburuak. Lau azpigaitan daude banatuta testu hautatuak, eta kronologikoki antolatuak atal horietako bakoitzean. Hizkuntzalaritzari buruzko gogoetak datoz lehenengoan. «Ahalegindu gara atal horretan hizkuntzaren aldeko ahalegin hori zenbat lekutatik egin daitekeen eta Txillardegik zenbat lekutatik egin zuen erakusten», azaldu du Aizpuruk. Hizkuntza politikaren ingurukoa da ondorengoa. Txillardegik eredutzat har zitezkeen politiken bila egindako lana erakusten du, eta, hala, hainbat herrialdetako adibideen inguruko hausnarketak jasota daude bertan, besteak beste.

Euskal hezkuntzaren inguruko Txillardegiren idatziak ere badira liburuan, bigarren erditik aurrera. Gai horrek haren lanean «pisu nabarmena» izan zuela zehaztu du Aizpuruk. Alor horretan Euskal Herrian izandako eztabaiden eta horietan Txillardegik izan zuen posizionamenduaren isla ere badira testuak. Ikastolen sorrerari emandako sostengua, euskal unibertsitatearen aldekok lana eta Euskal Herriko Unibertsitateari elebitasunaren alde egiteagatik kritika egin izana erakusten ditu, besteak beste.

Azken azpiatalak, berriz, Gernikako Estatutua (1979) izenpetu ondoko testuak biltzen ditu, eta orduko erakundetze garaiaren ingurukoak jasotzen ditu. Euskararen normalizazio prozesu deiturikoaz ari da hor Txillardegi, baina normalizazio hitzari galdera ikur bat ageri zaio alboan, Aizpuruk azaldu duenez: «Kritika gogorrak egin zituen ustez euskaldunon, euskal kulturaren eta euskararen normalizaziorako herraminta izan behar zutenek —izan komunikabideek, Eusko Jaurlaritza, legediak...— inondik inora ez zutelako beraien helburua betetzen, eta, hain justu, askotan normalizazioari oztopoak jartzen zizkietelako».

Intelektualaren eginkizuna

Beste galdera batek egiten du oihartzun Txillardegi:intelektuala eta gizartea liburuan, Aizpururen arabera: «Zein den intelektual baten betekizuna, herriarekiko harremanean eta bizi den garaiarekiko elkarrizketan». Ideia horrek Txillardegirengan zuen garrantzia existentzialismoak harengan izan zuen eraginak azaltzen duela uste du Aizpuruk: «Existentzialismoaren aldarri edo oinarrizko ideietako bat da gizartearekiko konpromisoa». Horretatik asko zuen, dioenez: «Bere burua intelektual engaiatutzat zuen, eta horren inguruko gogoeta bere bizitzan luzatu zen».

Kezka horren inguruan Euskal Herriko nahiz atzerriko egileekin izandako «elkarrizketak» dira atal horretako testu gehienak, Aizpururen esanetan. «Oinarrian dagoena da, nolabait, bere bizitzari zentzua edo forma ematen zion intelektual konprometituaren ezaugarri horren bilaketa», azaldu du. Txillardegik buruan zebilkien galdera hori egun ere errepikatzen dela uste dute Aizpuruk, eta baita Agirrek ere: «Literatura guztietan, nik uste, eta kultur sistema guztietan egon den eztabaida izan da, garaian garai eta boladaz bolada aldatu arren».

Erantzuna pentsamendua eta eragiletza uztartzea izan zen Txillardegiren eta haren belaunaldikideen kasuan, Agirrek nabarmendu duenez. Unean uneko auziei erantzutea eta gogoeta pausatuagoa elkartu izana ere bada haren ezaugarria, zehaztu duenez. «Auzi edo eztabaida bat sortzen da Euskal Herrian, eta hurrengo egunean, astean edo hilabetean artikulu bat dago. Arnas luzeko pentsalaria da, baina, aldi berean, momentuan gizartean sortzen direnei erantzuten diena».

Horregatik, eta, «urteak alferrik pasa» ez badira ere, garaian idatzitakoek egungorako balio dezaketela uste du Aizpuruk. Propio hautatu ditu «gaurkotasunera ekartzeko heldulekuren bat» duten testuak. Eta, dioenez, izan badute Txillardegi «oso garaikidea» izan zelako eta gaurko «borroka molde, bizi eredu edo bizitza ulertzeko modu askotatik oso gertu dagoelako».

Baina ez horregatik bakarrik. Arrazoi kezkagarriago bat ere ikusten du gaurkotasuna izatearen atzean: «Tamalez, euskal gizarteak eta euskaldunok ez dugu horrenbeste aurrera egin; korapilo, ezintasun eta amets berberetan bueltaka katigatuta jarraitzen dugu». Zentzu horretan, Txillardegik eztabaida horietan esateko zuena aintzat hartzekoa delakoan dago; ez bere horretan harekin bat egiteko, «leku berberei bueltaka» ez ibiltzeko baizik.

Auzi politikoa, ezinbestean

Irakaspenetatik etorkizunera begira jartzeko ahalegina sumatzen da aurkeztutako liburuen hitzaurretan ere. Saioa Rodriguez, Mikel Irastorza eta Igone Lamarain Euskal Herrian Euskarazeko kide ohiak arduratu dira atal horretaz Txillardegik euskalgintzan egindako ekarpenaren gaineko liburuan. Euskararen normalizazioaren bidean egungo une historikoaren garrantzia nabarmendu dute, eta euskalgintzak bidea «abertzaletasunarekin batera egin behar duela defendatu dute: «Guk ez diogu aldarrikapen politikoetan itsu-itsuan aritu behar denik, are gutxiago eguneroko jardunean. Baina erabakiak hartzeko ahalmena baldin bada hizkuntza berreskuratzeko gakoen arteko bat, ez dago iheska ibiltzerik».

Garbiñe Ubeda Euskal Idazleen Elkarteko lehendakariak egin du, aldiz, Txillardegiren alderdi intelektuala erakusten duen liburuari dagokiona. Euskararekiko jarrera «esentzialismotik —frankismo betean nagusi— existentzialismo ateora mudatu izana» goraipatu dio Ubedak Txillardegiri, besteak beste.


Summary: Alavesek astindu handia hartu du Betisen aurka. Ezerezean gelditu zaio Mendilibarrekin izaten ari zen hobekuntza, Villamarinen 4-0 galdu ondoren. Arabarrek akats larriak egin dituzte atzean, eta neurketa erabakita zegoen atsedenera iristerako

Mailari eusteko kapaz izango den talde bat eraikitzeko helburua du Jose Luis Mendilibarrek Alavesen. Erronkari bide onetik ekin zion, Realaren eta Athleticen kontrako derbietan puntu bana lortuta. Abiapuntu egokia zen, pixkanaka emaitzaz eta jokoz gora egin, eta egitura sendo eta lehiakor baten zutabeak finkatzeko. Gainera, teknikari bizkaitarrak taldearen lanketan sakontzeko aukera izan du azken aste eta erdian, Alaves Kopatik kanpo egonik. Bada, arabarrak gaur itzuli dira lehiara, Betisen zelaian, eta karta-gaztelua balira bezala amildu dira: azkar eta erraz. Putz egin die Manuel Pellegriniren taldeak, eta ezerezean gelditu dira gasteiztarren hobekuntza zantzuak. Astindu handia jasota itzuli dira etxera, eta berriz ere hutsetik hasi beharrean.

Javi Callejaren aroko partidarik txarrenetan bezala jardun du Alavesek. Ikaragarri hauskorra izan da defentsan, eta sekulako zailtasunak izan ditu aurkaria estu hartu eta jokaldi arriskutsuak sortzeko. Betis, ordea, hanpatuta zegoen, Sevillari polemikaz blaitutako derbian irabazi ondotik. Eta nahieran aritzeko aukera eman diote Mendilibarrenek. Hasi eta buka gailendu dira etxekoak, eta lau goleko aldearekin irabazi duten arren, markagailua motz gelditu zaie. Bere egin dute baloia epaileak txistua jo orduko, eta hankapean ibili dute Alaves. Aurkariari segika pasa du partida Arabako taldeak, erabateko ezintasunez.

Lehen kolpea 11. minutuan jaso du, Fekirrek motzean ateratako falta batean. Canalesek erdiraketa zehatza bidali du areara, eta Bojar Iglesiasek burukada itzel batekin sareratu du baloia. Ezer gutxi egin zezakeen Pachecok. Ordea, atzelariek gehiago egin zezaketen errematea, eta batez ere, erdiraketa oztopatzeko. Erraztasun handiak eman dituzte arabarrek, eta bigarren gola ere horren erakusgarri izan da. Canalesek deabrukeriak egin ditu baloia ukitu duen ia aldi bakoitzean, eta Pachecoren ateko armiarma sareak kendu ditu 28. minutuan. Lerro artean oso bakarrik jaso du baloia, eta gero, erdiko pasabidea hutsik topatu du area ertzera iritsi, eta atearen goiko iskinara jaurtiketa zoragarria egiteko. Oso gol plastikoa izan a, eta guztiz apurtu du Alavesen kristalezko egitura. Ate barruan bukatu dute atera egin dizkioten lehen bi jaurtiketek.

Beste hainbat egin ditu gerora Betisek, eta norgehiagoka atsedenera iristerako utzi du erabakita, Miazgaren hanka sartze handi bat baliaturik. Atzelariak atezainarekin jokatu nahi izan du, tartean Iglesias zegoela jakin gabe. Oparia jaso, eta ez du hutsik egin Betiseko aurrelariak. Juanmi laugarrena egitear izan da lehen zatiko azken aukeran, baina ez du lortu baloia Pachecoren gainetik loratzerik. Amesgaizto hutsa ari zen bizitzen Alaves. Ahal izan balu, atsedenean bukatuko zuketen norgehiagoka.

Haatik, bigarren zati osoa gelditzen zitzaion aurretik. Eta zigorra handitu besterik ez zen egin. Mendilibarrek Manu Garcia, Pina eta Tachi zelairatu ditu aldageletatik bueltan, eta berehala Javi Lopez atera behar izan du zelaia ohatilan utzi zuen Duarteren ordez. Aldaketak aldaketa, Alavesek ez du suspertzeko imintziorik egin, eta 54. minutuan 4-0ekoa jaso; orduan bai, Juanmik asmatu egin du baloia Pachecoren gainetik bidaltzen.

Etxekoek hanka altxa dute hortik aurrera. Fekir txapelketako goletako bat egitear izan da, bolea ikusgarri batekin, baina baloiak langa jo du, eta, gainera, frantziarra jokoz kanpo zegoen. Alaves, berriz, uneoro izan da neurketatik at, eta golez eta kezkaz josita hartu du etxerako bidea. Igandean, Bartzelona hartuko du.


Summary: Hil egin da Belaguan irristatu zen Aiegiko bizilaguna. Igandean gertatu zen ezbeharra, hildakoa elur erraketekin zebilela. 45 urte zituen.

Albiste txar bat gehiago utzi du mendiak asteburuan: igandean Belaguan (Nafarroa) irristatu zen gizona bart gauean hil zen, Nafarroako Ospitale Unibertsitarioan. 45 urte zituen, eta Aiegikoa (Nafarroa) zen. Elur erraketekin zebilela izotzetan irristatu zen, eta helikoptero baten laguntzaz ebakuatu behar izan zuten.

Istripua eguerdian gertatu zen, 14:20 aldera. Irristatu eta gero, aldapa batetik behera joan eta errepidera erori zen hildakoa. Hainbat kolpe zituen, Nafarroako Gobernuaren arabera. Hasieran anbulantzia bat joan zen ezbeharra gertatu zen lekura, baina aldakan arazoak zituela eta, helikopteroz ebakuatzea lehenetsi zuten. Azkenean, atzo hil zen.


Summary: Baionan gizon bat kondenatu dute bilobari sexu erasoak egiteagatik. 70 urte ditu gizonak, eta hemezortzi hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote, gibelapenarekin

Baionako Auzitegiak 70 urteko gizon bat epaitu zuen atzo, bilobari sexu erasoak egiteagatik; 7 urte zituen orduan neskak. 2019an ezarri zuten salaketa haren gurasoek. Bada, epaileek hemezortzi hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote, gibelapenarekin; hau da, ez du presoaldia bete beharko baldin eta ez badu beste deliturik egiten. Gainera, 5.000 euro ordaindu beharko dizkie biktimei —neskatoari eta haren gurasoei—; halaber, debekatu diote harekin harremanetan sartzea eta adingabeak dauden lekuetan ibiltzea.

Aurrekari judizialak ditu gizonak. Izan ere, Frantziako Poliziaren aurretik pasatu behar izan zen dozenaka adingaberi sexu konnotazioko deiak egiteagatik.


Summary: Estrasburgok ez du aintzat hartu Altsasuko auziko gazteen eskaera. Zigortutako gazteetako batek jakinarazi du erabakia sare sozialetan.

Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ez du aintzat hartu Altsasuko auzia dela-eta zigortutako gazteen eskaera. Hala jakinarazi du gazteetako batek, Iñaki Abadek, sare sozialetan zabalduriko mezu batean. Gazten abokatuek eskaera aurkeztua zuten, epaiketa inpartziala izateko eskubidea urratu zietelakoan eta ezarritako zigorra neurriz kanpokoa izan zela iritzita, baina Estrasburgoko Auzitegiak ez du onartu eskaera, Abadek bidaliotako mezuaren arabera.

«Erakunde judizial guztien babes faltaren aurrean, [auzia] ondo baino hobeto ulertzen duen gizartea geratzen da. Estrasburgon galdu arren, beti jarraituko dugu salatzen», idatzi du Iñaki Abadek bere mezuan.


Summary: Langile bati egindako jazarpen sexuala salatu du Fiasako batzordeak. ELAk, LABek eta UGTk esan dute enpresak «abusu sexuala ezkutatu» nahi izan duela, eta ez duela «arduraz» jokatu zuzendaritzako kide batek emakume langile bati egindako jazarpenaren aurrean.

«Urteetan» Langraizko (Araba) Fiasako langile batek pairatu duen «abusuaren eta jazarpenaren» berri eman du ELAk, LABek eta UGTk osatutako langile batzordeak. 300 langiletik gora ditu Fiasak; hango arduradun batek jazarri dio lankide bati, sindikatuen arabera, eta, langileak egoera salatu arren, «enpresak ez du inolako neurririk hartu abusatzailearen aurka».

Orain ezagutarazi dituzten gertaerak 2017an hasi ziren; «orduan hasi zen goi kargudun hori lankide bati jazartzen eta sexu abusuak egiten», dio batzordeak. «Emakumeak eraso psikologiko eta fisikoak jasan ditu, baita esaldi sexistak ere, mezu sexualak, sexu abusua lanpostuan, eta abar». Auzia lan auzibidean eta penalean salatu dute jadanik; penalean, auzi saioaren zain daude.

Sindikatuek diote Fiasa «arduragabekeriaz» jokatzen ari dela oraindik ere «sexu-jazarpen kasu oso larriaren aurrean». 2020an, biktima lan baimenarekin eta enpresatik kanpo zela, jazartzen ari zitzaizkiola jakinarazi zion zuzendaritzari. Enpresako zuzendaritzak emakumeari esan zion laneko jazarpenaren kontrako protokolo bati ekingo ziola, baina ez sexu jazarpeneko protokoloari. Dena den, batzordeak ez du jazarpen protokoloren berri izan gaur arte. «Areago, ustez protokoloa abiatu zenean ere, langile batzordeak ez zuen inolako jakinarazpenik jaso».

Ustez erasoak jasan dituen langilearengatik izan ez balitz, langile batzordeak ez zukeen jakingo zer gertatu zen, ezta Fiasako zuzendaritzak zer jarrera izan duen ere. Salatutakoaren aurka zuzendaritzak hartutako «erabaki bakarra» langilea lanpostuz eta eginbeharrez aldatzea izan zen, batzordeak salatu duenez; «bitartean, erasotzaileak bere baldintzei eta estatusari eutsi zien».

Erasotzailea eta biktima, lantoki berean berriro

Baina urrutirago doa enpresak auzi horri eman dion garrantzi eskasa, ustezko erasotzaileari zuzendaritzan toki bat eman baitio enpresak. «Horregatik, enpresaren jokabidea gaitzetsi behar da», dio langile batzordeak, ohar batean: «erasoa jasan duen lankidearentzat erabat bortitza izan da hori ikustea. Zenbait hilabetez lankidea bakartuta eta kaltetuta eduki ondoren, 2021eko irailean zuzendaritzak erabaki zuen lantoki berean berriro elkartzea erasotzailea eta biktima. Ez dauka inongo justifikaziorik, eta erakusten du garrantzia kentzen zaiola auzi oso larri honi, hau da, sexu jazarpenari».

Batzordeak uste du langilea «abusuen menpe» utzi dutela berriro. Horregatik, Langraizko enpresari galdegiten dio «eperik laburrenean lantokirako berdintasun plan bat egitea», eta sexu jazarpenaren eta sexuagatiko jazarpenaren kontrako «protokolo eraginkor bat» jasotzea hark. «Gainera, Fiasak martxan jarri behar du erantzukizunak argitzeko prozedura, enpresa gisa kasua ezkutatu du eta». Ustezko erasotzaileari dagokionez, batzordeak eskatu du, lan hitzarmenak diziplina erregimen argia duenez, hori aplikatzea. «Ez dugu onartuko hain kasu larria halako arinkeriaz hartzea. Aste honetan langileen batzarrera deitu dugu gertatu denaren berri emateko; horiek salatzeko langile batzordeak bultzatuko dituen ekintzak eta dinamika azalduko ditugu».


Summary: Neguriko familien bi funtsek Bizkaia dorrea erosi dute. 165 milioi eurotik gora ordainduko dizkiote oraingo jabeari. Solarpacken salmentari esker, 445 milioi euro patrikaratu zituzten.

Bilboko Bizkaia dorreak jabe bizkaitarrak izango ditu berriro ere. Beraunberri eta Onchena funtsek 165 milioi eurotik gora ordainduko dizkiete oraingo jabeei, Angelo Gordon AEBetako funtsari eta Talus Real Estate Espainiako funtsari.

Beraunberri Jose Galindez enpresaburu bizkaitarraren inbertsio adarra da, eta Onchena, berriz, Ibarra Kareaga familiarena. Neguriko burgesiako kide dira biak ala biak, eta hainbat negozio dituzte elkarrekin. Esaterako, haiek sortu zuten Solarpack eguzki energiako parkeak instalatzeko enpresa, 2007an, Getxon (Bizkaia). Suediako EQT inbertsio taldeari saldu berri diote Solarpack, 881 milioi euroren truke. Galindeztarrek eta Ibarra Kareagatarrek 445 milioi euro patrikaratu dituzte operazio horren bitartez.

Dorre handiena, 2011 arte

Bizkaia dorrea Bilboko erdiguneko Plaza Biribilean dago, eta Banco Vizcayak eraikiarazi zuen, 1969. urtean. 88 metroko altuera du, eta 21 solairu, eta hainbat urtez Euskal Herriko eraikinik garaiena izan zen, Donostiako Atotxako dorrearen gainetik (76 metro). Bizkaian sortutako beste enpresa baten egoitza berriak hartu zuen eraikin garaienaren titulua, Iberdrola dorreak: 2011. urtean amaitu zuten, eta 165 metro garai da.

Banco de Vizcaya lehenik BBV eta gero BBVA bilakatu zenean, garrantzia galdu zuen Bilboko erdiguneko dorreak, gero eta zerbitzu gehiago Madrilera eraman zituelako entitate berriak. BBVAk 2018 saldu zuen dorrea, 40 milioi euroren truke, baina oraindik baditu han bulego batzuk.

Jabe berriak hainbat moldaketa egin ditu; horietako handiena, Irlandako Primark saltoki handiari lekua egiteko beheko solairuetan. 30 urterako alokairua sinatuta dauka Primarkek Bizkaia dorrearekin.

Bizkaiko Foru Aldundia, berriz, dorrean biltzen ari da Bilbon sakabanatuta dauzkan hainbat bulego. Gainera, proiektu handinahi bat dauka dorrerako, han kokatu nahi baitu ekintzailetza sustatzeko zentroa, BAT B Accelerator Tower izenekoa. Astelehenean bertan aurkeztu zuen, eta han azaldu zuen lau solairu betetzeko asmoa duela.


Summary: 'Pressumtes culpables. Els altres Altsasu’ dokumentalak %15,2ko ikusle kuota lortu du TV3en. Gau berean, Amets Arzallusek eta Marc Parramonek zuzendutako 'Altsasu (gau hura)' dokumentala eman zuen TV3ek: %9,8ko ikusle kuota lortu zuen. Bi lanak Kataluniako katearen webgunean ikus daitezke.

Aurreko astean ikusle datu oso onak lortu zituen TV3eko Sense ficció saioan Non dago Mikel? dokumetalak. Eta aste honetan, oihartzun handia izan du programa berean eman duten Pressumtes culpables. Els altres Altsasu lanak. Bertan, Altsasu auziko Jokin Unamunok eta Adur Ramirez de Aldak kontatzen dute espetxean bizi izan dutena, eta erabakitzen dute Kataluniara joatea, «beste Altsasu auzi batzuk» ezagutzera. Jasotako elkartasuna itzultzeko ahalegina azaltzen dute biek. Asteartean bere ordutegian gehien ikusi zen emanaldia izan zen dokumentala —Albert Segura eta Anna Sanmarti dira zuzendariak—: %15,2ko ikusle kuota lortu zuen Katalunian —345.000 ikus-entzule—.

Gau berean, Amets Arzallusek eta Marc Parramonek zuzendutako Altsasu (gau hura) dokumentala eman zuen TV3ek. %9,8ko ikusle kuota lortu zuen —123.000 ikus-entzule—.

Bi dokumentalak TV3eko webgunean ikus daitezke —Arzallusenak muga batzuk izan ditzake datozen asteetan, jaialdietako parte hartzeak direla eta—.

Monste Armengou dokumentalgile eta Sense ficció saioko zuzendariak —2008an sortu zenetik ari da programan lanean, eta 2017an izendatu zuten zuzendari— nabarmendu du azkeneko bi asteetan «gai gogorren pultsoa» berreskuratu dutela eta «oso ondo funtzionatu» dutela dokumentalek. Non dago Mikel? eman zuten gauean, ondotik errepresioarekin lotutako beste lan bat eman zuten: Ipar Irlandako familia batzuek Erresuma Batuaten gerra zikina-ko kasuak azaleratzeko egindako borrokari buruzkoa.

Armengouk aitortu du gaueko bigarren dokumentalak normalean ikus-entzule gutxiago izaten dituela. «Baina Altsasu (gau hura)-ren datua oso ona da. Kontuan izan behar da bigarren lana berandu ematen dela eta ikus-entzulea emozionalki nekatuta egoten dela. Sarri herritarrek nahieran ikusten dute gero».

Programak ikus-entzule «enpatikoak» dituela nabarmendu du dokumentalgileak. «Ikusleek elkartasun handia erakusten dute besteen tragediekin». Zera ohartarazi du: «Kataluniako prozesuaren nekeagatik eta pandemiaren efektu emozionalagatik, nabaritu dugu ikus-entzuleak nekatuta daudela gai gogorrekin. Konfinamenduak erraztu zuen plataformetako fikzioak kontsumitzea. Baina azken bi gauetan errepresioarekin lotutako gaiak ziren, eta jendeak ez gaitu abandonatu. Nabarmentzeko moduko datuak lortu dituzte dokumentalek».

Telebista emisioaz harago Azkeneko bi asteetan TV3ek eman dituen dokumentalek oihartzuna izan dute Kataluniako beste hedabide batzuetan, bereziki Mikel Zabalzaren auziak. Zazpi egunez TV3eko webgunean egon da ikusgai, eta normalean baino ikustaldi gehiago izan ditu Kataluniatik kanpo. Asteburura arteko datuak ditu saioak, eta 15.000 ikustaldi baino gehiago izan ditu Amaia Merinoren eta Miguel Angel Llamasen filmak —telebistako estreinaldiak 359.000 ikus-entzule izan zituen—. Saioko beste dokumentalekin alderatuta, %58 hazi da Kataluniatik kanpoko ikustaldien kopurua. ETBk esan du Non dago Mikel? aurten emango duela. Inteneteko sare sozialetan ere iruzkin asko eragin dute Mikel Zabalzari buruzko lanak zein Altsasu auziari buruzkoek. «Halako gaiek oihartzun handia dute Katalunian», azaldu du Armengouk. «Gure publikoa kidekoa da euskal gaiekin».

Pressumtes culpables. Els altres Altsasu dokumentalak Euskal Herrian jasotako errepresiotik Katalunian jasandakora egiten du jauzi, eta Poliziaren jokabidea zein justizia eredua jartzen ditu auzitan. Armengouk gogoratu du TV3ek 2019an eman zuela Altsasu auzia-ri buruzko dokumental bat, eta iaz, telesaila —urteko emankizunen artean, bigarren gehien ikusiena izan zen—. «Auzia esplikatuta zegoen, baina hortik harago doa estreinatu berri duguna. Jokin Unamunori eta Adur Ramirez de Aldari egin zaien mina errepara ezina den arren, ziklo bat amaitu dute, eta beste Altsasu auzi gehiago daude jende gehiagorentzat. Lanean ikusten da segurtasun indarrekin edozein istilu baldin baduzu, terrorismo auzi batean amaitu dezakezula». Horren atzean herritarrak «desmobilizatzeko» mezua zabaltzeko saiakera dagoela uste du dokumentalgileak.


Summary: Nafarroak pandemia aurreko urtean baino %5,8 gehiago bildu du 2021ean. 2020an baino %15 gehiago bildu du ogasunak: 4.170,4 milioi euro; alegia, 543,3 milioi gehiago. Zorra ere kitatu du Foru Gobernuak: 465 milioi euro arindu du, eta gaur egun 3.152 milioi euroko zor publikoa dauka.

Bilketa datuei dagokienez, Nafarroak gainditu du koronabirusak eragindako krisiak, hura lehertu aurreko urtean (2019) baino %5,8 gehiago bildu baitu ogasunak 2021ean. 4.170 milioiko bilketa egin du zergei esker Nafarroako Ogasunak 2021ean, eta horrek esan nahi du pandemiaren gordina jasan zuen urtean (2020) baino %15 gehiago bildu duela, 543,3 milioi euro gehiago. Nafarroako Ekonomia kontseilari Elma Saizek esan du «hobekuntza garrantzitsua » dela, eta ez bakarrik 2020. urtearekin alderatuta, pandemia aurreko azken urtearekin ere bai. Saizek nabarmendu du 2021eko bilketa helburua baino %9,2 handiagoa dela bilketa erreala.

«Osasun egoerak eragindako ziurgabetasun handia egon den arren, 2021ean bilketa maila lehengoratu da, eta hobetu ere bai», esan du. Nafarroako herritarren «konpromiso handia» adierazten dute bilketaren datuek; haren ustez, «kalitatezko zerbitzu publikoen alde». Gainera, bilketa handiak «erkidegoaren zorra apaltzea» ekarriko du. «Ematen du gure ekonomia suspertu egin dela, eta datozen urteetarako hazkundea hasi duela; nahiko nuke hori guztia berrestuz joatea datozen hilabeteetan». Hazkunde horretan Europako Funtsek eginkizun garrantzitsu bat daukatela erantsi du.

Zorra apalagoa

Bestalde, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du 2021ean zorra hein handi batean arindu duela. Exekutiboak 465 milioi euro kitatu ditu azken urtean, eta erkidegoak 3.152 milioi euroko zor publikoa dauka. Kopuru hori pandemia aurretik Nafarroak zuena baino txikiagoa da, eta, Saiz kontseilariak azpimarratu duenez, azken zortzi urteetako zorrik apalena da. 2021ean zor ordainketen operazioek ahalbidetuko dute Nafarroak diru kopuru garrantzitsu bat aurreztea interesetan, 33,6 milioi hain zuzen, Saizen arabera.


Aske da Olga Comes euskal presoa

Summary: Aske da Olga Comes euskal presoa. Joan den azarotik baldintzapean aske zegoen, eta, zigor osoa beteta, erabat aske da orain.

Etxerat euskal presoen senideen elkarteak jakinarazi duenez, Olga Comes Arambillet euskal preso iruindarra erabat aske gelditu da gaur. Joan den azaroan utzi zuten baldintzapean aske, eta, beraz, etxean zen jada, baina hamahiru urteko espetxe zigorra orain bete du osorik.

Euskal Herri inguruko kartzeletara hurbildu zituzten lehen euskal presoetako bat izan zen Comes. 2018ko abenduan iragarri zuten Leongo espetxetik Villabonakora mugituko zutela (Espainia); 2019ko urtarrilean lekualdatu zuten. Ondotik, 2020ko azaroan iragarri zuten Euskal Herriratu eginen zutela: Iruñera ekarri zuten. Iazko ekainean hirugarren gradua eman zioten, eta azaroan baldintzapean aske gelditu zen.

Motibazio politikoekin loturiko 196 euskal preso daude gaur egun. Horietatik 78 Euskal Herriko kartzeletan daude.


Summary: Elkarrekin Podemos-IUk proposatu du legez handitzea buru osasuneko profesionalen kopurua Osakidetzan. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne produktu gordinaren %1 horretarako erabiltzea proposatu du koalizioak.

«Buru osasunari buruz hitz egitera etorri beharrean, ekitera gatoz». Hala hasi du Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkideak buru osasunerako eskubidea bermatzeko lege proposamena egiteko eman duten prentsaurrekoan. Osakidetzako profesionalen kopurua legez handitzea proposatu du, eta urtero Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne produktu gordinaren %1 horretara bideratzea. Funtsean, biztanleen buru osasunerako arreta «unibertsala eta kalitatezkoa» izateko eskatu du.

Prebentzioaren garrantziaz mintzatu da Gorrotxategi. Horregatik, «lehentasunezkotzat» jo du 100.000 biztanleko gutxienez 18 psikiatra, 20 psikologo kliniko eta buru osasunerako 23 erizaineko ratioa bermatzea. Horrez gain, Lehen Mailako Arretan psikologo klinikoak behar direla nabarmendu du, eta hezkuntza arloan 250 ikasleko hezkuntza psikologo bat ezartzeko eskatu du.

Era berean, buru nahasmendu larriren bat dutenentzako enplegu eta prestakuntza planak abiaraztea aurreikusten du koalizioak, gizarteratzen laguntzeko. Bide horretan, lege proposamenak ezartzen du etxebizitza publikoen %5 gordeko direla kolektibo horren bizitza independentea sustatzeko.

Gorrotxategik ohartarazi duenez, pandemiak areagotu egin ditu buru osasunarekin lotutako arazoak, eta ospitaleetako psikiatria unitateek «gainezka» egin dute; aldi berean, «kontsultek gora egin dute» depresio, antsietate eta portaera nahasmendu koadroen ondorioz. Horregatik, gaineratu du badela garaia buru osasunak beste gaixotasun larri batzuen osasun arreta eta «gizarte begirune bera» jasotzeko.

Koalizioa oraindik ez da hasi beste alderdiekin negoziatzen. Halere, gainerako taldeei mintzatu zaie, eta, bereziki, gobernua osatzen dutenei, EAJri eta PSE-EEri, eztabaida hau Ganberan abiarazteko proposamena aintzat har dezatela eskatzeko.


Summary: Txillardegiri Gipuzkoako Urrezko Domina ematearen aurka azaldu da PSE-EE, «bakearen aurkako profil politikoa» izateagatik. PPko Juan Carlos Canok «aberrazio» gisa izendatu du. Ekinbidea datorren otsailaren 2an bozkatuko da Gipuzkoako Batzar Nagusietan.

EH Bilduk Gipuzkoako Batzar Nagusietan gaur egindako proposamenaren harira, Jose Ignacio Asensio Gipuzkoako PSE-EEko buruak adierazi du «guztiz kontra» dagoela. Asensioren esanetan, Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegik «bakearen aurkako profil politiko nabaria» izan zuen, «euskararekin lotutako ibilbidetik haratago».

Horrez gain, Asensiok nabarmendu du ETAren sortzaileetako bat izan zela eta Herri Batasunari lotuta egon zela «terrorismoaren urte gogorrenetan». Hala ere, adierazi du PSE-EEren posizioak ez daukala zerikusirik Txillardegik euskararen arloan egindako lanarekin: «Sozialistok azpimarratu nahi dugu ez garela inolaz ere zalantzan jartzen ari Txillardegik hizkuntzalari eta euskal idazle gisa egindako lana».

PPko Juan Carlos Canok ere salatu du EH Bilduren proposamena, eta «aberrazio» moduan izendatu du. Ekinbidea datorren otsailaren 2an bozkatuko da Gipuzkoako Batzar Nagusietan.


Summary: Anduezak adierazi du ez duela proiekturik partekatuko EH Bildurekin, ETA gaitzetsi arte. Anduezak uste du bi alderdiek zenbait herritan dituzten akordioak «puntualak» eta positiboak direla, baina ez du uste egoera egokia denik «pisuzko akordioak» egiteko.

PSE-EEko eta EH Bilduko zuzendaritza politikoak batzartu dira gaur goizean, EH Bilduren Bilboko egoitzan. Eneko Andueza idazkari nagusi izendatuz geroztik sozialistak eragile politiko eta sindikalekin egiten ari diren bilera sortaren barruan elkartu dira, eta, adierazi dutenez, «normaltasun politikoko giroan» egin dute bilera. Besteak beste, «herritarren bizi kalitateari eragiten dioten gai guztiei buruzko iritziak» alderatu dituzte.

Koalizio abertzalearen izenean, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusia, Garikoitz Mujika EH Bilduko zuzendari nagusia eta Maddalen Iriarte EH Bilduko Legebiltzar taldeko bozeramailea izan dira bileran; eta, sozialisten izenean, Eneko Andueza PSE-EEren idazkari nagusi izendatu berria, Miguel Angel Morales antolakuntza idazkaria eta Ekain Rico politika autonomikoko idazkaria. Ordu erdiko bilera egin dute.

Akordio puntualak

Anduezak baztertu egin du EH Bildurekin akordio «handiak» lortzea, bereziki koalizio abertzaleak ez duelako «ETAren terrorismoaren gaitzespen zehatzik» egin: «Hori gertatzen ez den bitartean, PSE-EEk ez du parte hartuko EH Bildurekin partekatutako proiektu batean ere». Hala ere, zehaztu du bi alderdiek «unean uneko proiektuetan akordio puntualak» dituztela, eta «positibotzat» jo du hori.

«Beti esan dut EH Bildurengandik urruntzen gaituen kontu bat dagoela: ETAren terrorismoa gaitzestea eta eragindako mina onartzea», zehaztu du Anduezak: «Eta, hori gertatzen ez den bitartean, PSEk ez du parte hartuko EH Bildurekin partekatutako proiektu batean, eta are gutxiago mahaiaren gainean arazo identitarioa, nazionala, jartzen bada. Inoiz ez dugu parte hartuko sezesionismoa eta independentzia oinarri dituen proiektu batean».

Horrez gain, PSE-EEk nabarmendu egin du EH Bilduk Eusko Jaurlaritzaren 2022ko aurrekontuei emandako babesa, eta koalizio abertzaleari eskatu dio «ez dadila izan argazkirako keinu puntual bat». Zehaztu du aukerak badirela arlo sozialean bi alderdiek akordioak egiteko. Lan erreformaren gaia ere jorratu dute bileran, eta Anduezak «argi» utzi nahi izan du «funtsezkoa» dela inbestidurari bide eman zioten talde politikoek lege aldaketa babestea, horrek «langileen eskubideetan aurrera egitea» ekarriko duelako.

EH Bilduk ohar labur batean adierazi du bilera «normaltasunez» egin dutela, eta herritarren «bizi kalitateari» eragiten dioten hainbat gai aztertu dituztela, eta instituzioetan egiten ari diren lanaz aritu direla.


Summary: Claire Denis, Hong Sang-soo, Isaki Lacuesta eta Carla Simon, Urrezko Hartza eskuratzeko lehian. Berlinalen, besteak beste, Mitra Farahani, Lucrecia Martel, Ulrich Seidl eta Peter Strickland zinemagileen lan berriak erakutsiko dituzte.

Otsailaren 10etik 20ra bitarte egingo dute Berlingo 72. Zinemaldia, aurrez aurre, iazko jaialdi ezohikoaren ondoren, baina neurri murriztaile zorrotzak hartuta. Aretoak erdiraino beteko dituzte gehienez, eta ikusleek, sartu ahal izateko, koronabirusa atzemateko test bat egin beharko dute egunean bertan, txertatze edo osatze agiria erakusteaz gain. Joan den astean adierazi zuten François Ozonen Peter von Kant filmak inauguratuko duela zinemaldia, Rainer Werner Fassbinderren Die bitteren tränen der Petra von Kant (1972) filmaren interpretazio libre batek; hura ere Urrezko Hartza irabazteko lehian izan zen orain mende erdi.

Gaur eman dute, ordea, jaialdiko sail guztiak osatuko dituzten filmen berri. Hemezortzi filmek parte hartuko dute Sail Ofizialean. «Istorioen erdiak baino gehiago gaur egun gertatzen diren arren, bi bakarrik girotu dituzte egungo garai pandemikoetan. Giza harremanen hariak lotzen ditu filmak, eta erdiek familiaren testuingurua aukeratu dute horretarako», azaldu du Carlo Chatrian zuzendari artistikoak. M. Night Shyamalan zinemagilea izango da epaimahaiburua, eta aurrerago esango dute zein gehiago ariko den epaile.

Ozonen filmaz gain, hauek ariko dira urrezko eta zilarrezko hartzen lehian: Nicolette Krebitzen AEIOU - Das schnelle alphabet der liebe, Carla Simonen Alcarràs, Claire Denisen Avec amour et acharnement, Ulrich Seidlen Rimini, Phyllis Nagyren Call Jane, Michael Kochen Drii winter, Rithy Panhren Everything Will Be OK, Ursula Meierren La ligne, Paolo Tavianiren Leonora addio, Mikhael Hersen Les passagers de la nuit, Kamila Andiniren Nana, Andreas Dresenen Rabiye Kurnaz gegen George W. Bush, Natalia Lopez Gallardoren Robe of Gems, Hong Sang-sooren So-seol-ga-ui yeong-hwa (The Novelist's Film), Isaki Lacuestaren Un año, una noche, Denis Coteren Un été comme ça eta Li Ruijunen Yin Ru Chen Yan (Return to Dust).

Sail Ofizialetik kanpo, besteak beste, Gaston Solnickiren A Little Love Package, Mitra Farahaniren À vendredi, Robinson, Bertrand Bonelloren Coma, Peter Stricklanden Flux Gourmet eta Ashley McKenzieren Queens of the Qing Dynasty filmak emango dituzte Encounters sailean, zinemaren «ikuspegi berriak» eta proposamenik arriskatuenak jasotzen dituen gunean.

Forma askotarikotako film esperimentalak biltzen dituen Berlinale Forum sailean egongo dira, besteak beste, Dane Komljenen Afterwater, Zheng Lu Xinyuanen Jet Lag, Jorge Jacomeren Super Natural, Rita Azevedo Gomesen O trio em mi bemol eta James Benningen The United States of America.

Berlinale Special sailean emango dituzte, besteak beste, Lucrecia Martelen Terminal norte dokumental laburra eta Andrew Dominiken This Much I Know to Be True dokumentala, Nick Cave eta Warren Ellisi buruzkoa.

Isabelle Huppert aktoreari emango diote Ohorezko Urrezko Hartza, eta hark egindako zazpi film pantailaratuko dituzte jaialdian.


Summary: Boris Johnson: «Festen ikerketaren ondorioak jakin arte itxaron behar dugu». Erresuma Batuko lehen ministroa oposizioaren kritikak saihesten saiatu da pandemian emandako aurrerapausoetan arreta jarrita. Zenbait diputatu kontserbadore hasiak dira babesak biltzen gobernuburua kargutik kentzeko.

Komunen Ganberan oposizioaren kritikei erantzutean, Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak gutxienez hamar aldiz esan du itxaron hitza. Pazientzia eskatu du, edo, beste modu batera esanda, denbora irabazi nahi izan du, jakitun baitago pandemia garaian Downing Streeteko 10.ean eginiko festak eta horietan parte hartu izanak kolokan jarri duela bere etorkizun politikoa. «Festen ikerketaren ondorioak jakin arte itxaron behar dugu», errepikatu die behin eta berriz parean izan dituen diputatuei.

Johnsonek ez du amore eman oraindik, eta sentipen hori helarazi du gaurko saioan. Itxuraz behintzat, konfiantzaz beteta agertu da, eta herritarrei eskerrak eman dizkie pandemian harturiko erabakiak errespetatzeagatik. «Horregatik gara azkarren hazten ari den ekonomia. Eskerrak ematen dizkiet egindako sakrifizioengatik. Guk [Alderdi Kontserbadoreak] hori egiten dugu: ekonomia mugitu, eta lanpostuak sortu», esan du lehen ministroak. Ingalaterran neurri murriztaile batzuk bertan behera geratuko direla baieztatzeko ere baliatu du tartea; agian, haren inguruko harrabotsa aldentzeko helburuz.

Keir Starmer Alderdi Laboristaren buruzagi eta oposizioburuak, ordea, ez du bide horretatik jarraitu, eta behin eta berriz egin die erreferentzia Johnsonek festez esandakoei eta hark emandako barkamenei. Gustura ikusi da: «[Lehen ministroa] Ez da gai herrialdeak merezi duen lidergoa eskaintzeko. Alderdi Laborista aldatu egin da; baita kontserbadorea ere».

Saioak irudi esanguratsu bat utzi du: ministroak ahalik eta soinu gehien egiten saiatu dira Johnsonek adierazpen bat egiten zuen bakoitzean, baina atzean zituzten diputatuak, gobernuan kargurik ez dutenak, nahiko isilik egon dira. Horietako batek, brexit-erako ministro izandako David Davisek, izan du adierazpenik entzutetsuena: «Jainkoaren izenean, joan zaitez».

Johnsonek iragan asteazkenean aitortu zuen berak ere parte hartu zuela lehen konfinamenduaren garaian Downing Streeteko 10.ean eginiko festa batean, 2020ko maiatzean; hori bai, argudiatu zuenez, «nahasketa baten» ondorio izan zen, uste baitzuen hitzordu hori «lan kontu bat» zela. Hau da, une horretan ez zekiela —bere gobernuak finkaturiko— arauak urratzen ari zela; gertaturikoa «bihotzez» sentitzen zuela esan zuen.

Gertakari horri erreferentzia egin dio SNP Eskoziako Alderdi Nazionalaren Komunen Ganberako buruzagi Ian Blackfordek ere, adierazita «inork» ez duela sinesten lehen ministroak ez zekiela «zertan» ari zen. «Uste du arauen gainetik dagoela», kritikatu du Blackfordek.

Iaz ere bai

Festen auzia handituz joan da asteotan, Erresuma Batuko hedabideek gerora jakinarazi baitzuten ohikoak izan zirela 2020ko maiatzetik hona; besteak beste, Elisabeth II.a erreginaren senarraren hiletaren bezperan, iazko apirilean, eginiko bi. Hari ere barkamena eskatu behar izan dio Johnsonek.

Horrek guztiak, ordea, ez dio askorako balio izan lehen ministroari, haserrea geroz eta handiagoa baita herritarren eta diputatuen artean; inkestak begiratzea besterik ez dago, gehienek uste baitute dimisioa eman behar duela.

Ordezkari politikoetako asko, gainera, beldur dira 2019an lorturiko aulkiak galduko dituztela —batez ere Ingalaterra iparraldeko horma gorriko barruti multzokoak—, eta horregatik nahi dute buruzagi torya eta gobernuburua berehala aldatzea.

Oraindik ez dago argi zenbat diputatu kontserbadorek aurkeztu dituzten konfiantza mozio bat sustatzeko gutunak, baina gutxiengo 54etatik gertu leudeke, eta kopuru horretara iristean Johnsonen etorkizunaz erabakitzeko barne prozesu bat hasiko lukete. Gauza bera gertatu zen 2019an Theresa Mayrekin: bozketa irabazi zuen arren, gerora dimisioa eman zuen, ez zuelako lortu brexit-ean aurrerapausoak ematea.

Zenbait ordezkari Johnsonek aipaturiko ikerketaren ondorioen zain daude gutun horiez erabaki bat hartzeko; Sue Gray funtzionarioa COVID-19aren pandemian Downing Streeteko 10.ean izandako festak ikertzen ari da, eta horri buruzko ondorioen berri etzi emango du goizenez, eta, beranduenez, datorren astean. Bien bitartean, Christian Wakeford diputatuak jakinarazi du Alderdi Kontserbadorea utzi eta Alderdi Laboristara pasatu dela —toryek gehiengo osoa dute oraindik—.

Johnsonek ez badu dimisioa ematen edo alderdikideek ez badute kargutik kentzen, maiatzean etor liteke hurrengo krisia. Izan ere, tokiko hauteskundeak egingo dituzte hilabete horretan, eta baliteke asteotako eztabaidak eragina izatea emaitzetan.


Summary: Guggenheimeko garbitzaileek babesa eskatu diete hura diruz hornitzen duten erakunde publikoei. 223 egun daramatzate greban, eta Jaurlaritzak esku hartzea erabaki du, baina, oraingoz, artekari moduan bakarrik

Greban dauden Guggenheimeko garbitzaileek museoa diruz babesten duten erakundeak deitu dituzte haien baldintzak hobetzearen alde egitera. Jaurlaritzako Enplegu Saila auzian artekari izateko prest agertu da, eta garbitzaileek onartu egin dute; ikusteko dago zer erantzuten duen Ferrovial garbiketa azpikontrata daraman enpresak. Langileek ilusioz hartu dute eskaintza, 223 greba egunen ondoren negoziazioa «blokeatuta» ikusten dutelako. Halaber museoaren jarrera salatu dute: «Ez du erantzukizuna hartu nahi izan, eta garbitzaileak modu klasista batean tratatu ditu».

Zortzi hilabete dira Guggenheim museoko garbitzaileen gehiengoak grebara jo zuela, bere lan baldintzak hobetzeko. Jasaten duten prekaritatea eta kale garbitzaileekiko dagoen aldea salatu dute. Gehienak emakumeak dira; kale garbiketan, aldiz, gizonezkoak, eta sexu arrakala ageriko dela uste dute: «Aurtengo KPIaren igoerarekin, bi lanen soldaten artean 10.000 euroren aldea dago», azaldu du Maite Leizegi ELA sindikatuko ordezkariak. Garbitzaileak eta Ferrovial hainbatetan bildu dira, eta, Leizegiren arabera, multinazionalak esan du ezin dituela eskaerak bete, museoak ordaintzen duenarekin ezin duela «irabazi tartea» mantendu.

Ferrovialekin bide gutxi egin dutela ikusita, eta museoak ere atea itxi dienez, hura diruz hornitzen dutenengana jo dute garbitzaileek. Museoaren agintaritza patronatu bat da, eta patronatukideen artean daude, besteak beste, Jaurlaritza, Bizkaiko Aldundia eta Bilboko Udala. Eta zenbat jartzen dute? Bada, 2020n 11 milioi euroko ekarpena egin zioten museoari, eta, ELAren informazioen arabera, aurten bikoiztu egingo dute, museoaren 25. urteurrenaren harira. «Dirutza publikoa da prekarizatzen duen museo batentzat», azaldu du Leizegik. Haiei deia egiteko manifestazio bat egin dute aldundiak Bilboko Kale Nagusian duen egoitzatik Guggenheimeraino.

Garbitzaileek ez dute ukatzen gatazka luze egiten ari zaiela, eta nekea sumatzen dute, baina ez daude amore emateko. Carmen Casas da haietako bat: «Inork ez digu kasurik egin orain arte, baina animoz gaude. Nekagarria da greba, luze eta astiro doa, baina ez dugu atzera egingo eskaeretan». Grebalariak azaldu duenez, museoaren eta erakundeek albo batera utzi izanak egin die minik handiena: «Museoak eskuak garbitu ditu, eta Ferrovialek dio kontratua sinatuta dagoela, eta gu tartean gaude».

Jaurlaritzaren artekariak martxan dauden negoziazio batzuk aurkituko diru. Garbitzaileek jada apaldu dituzte beren eskaerak; urtean 23.800 euro eskatzen zituzten lehen, eta 21.500 eskatzen dituzte orain. Hor ezarri dute «marra gorria». Ferrovialek, aldiz, asko jota 19.000 eskaini ditu, eta plusen bitartez, hots, kopuru horiek soldata oinarrian sartu gabe. Langileak, baina, ez daude onartzeko prest. Beste eskaintza bat egin diote Ferroviali, egun Guggenheimekin duen kontratua haustea, eta beste bat negoziatzea, baldintza berriekin, baina enpresak ez du onartu. Langile gehienek hamar urte baino gehiago daramate museoan, eta asko 60 urteren bueltan daude.