Summary: Paco Rabanne diseinatzaile pasaitarra hil da. Bretainiako etxean zendu da, 88 urterekin. Frankismoak erbesteraturikoen errefuxiatu kanpalekuetatik pasa zen, eta modaren inperio bat sortu zuen.

Paco Rabanne —Francisco Rabanera Cuervo jaiotzez— 88 urterekin hil da, Bretainiako Porsall herrian zuen etxean.

Pasaian jaio zen (Gipuzkoa), 1934. urtean, eta beste milaka euskal herritar bezala Okzitaniako hegoaldeko kontzentrazio eremuetatik pasa zen, haurtxo bat besterik ez zela.

Izan ere, haren aita militarra zen, eta Errepublikaren alde egin zuen. Frankistek fusilatu egin zuten 1939, eta amak ihes egin behar izan zuen haurrarekin. Port-Vendres et Argeles-sur-Mer eremuetan sartu zituzten Frantziako agintariek. Baina, gero, Bretainian hartu zuten babes, Bresten. Gero Parisera joan ziren, han bizitzera.

Beste batzuei baino errazagoa izan zitzaien, amak harremanak baitzituen Euskal Herriko moda munduko beste erbesteratu batzuekin, Cristobal Balentziagaren jostun burua izan baitzen.

Beraz, larre egokian hazi zen, modan sartzeko.

Arkitektura ikasi zuen Parisen, baina, ordurako ari zen diseinuaren munduan. Ikasten zuen bitartean, poltsak eta oinetakoak diseinatzen irabazten zituen sosak. Haren biografoek adierazi dutenez, ikasketak amaitu baino lehen milaka diseinu egina zituen.

Franck Rabanne izan zen haren lehen ezizen artistikoa. 25 urte zituela, 1959an, lehen soineko bilduma plazaratu zuen goitizen horrekin. Bere markaren hasiera izan zen.

Balentziagaren eragina igartzen zen horietan, lerro geometriko sinplekoak baitziren.

Edonola ere, osagaiak egiten hasi zen modaren industrian lekua hartzen. Balentziagarentzat, Pierre Cardin, Givenchy eta halako izen handientzat egiten zituen. Bere izenarekin hitz jokoa eginez, pacotilles deiturikoak sortu zituen: betaurrekoak, belarritakoak eta bestelakoak.

Beraz, oinarri sendo bat modan eraikin handi bat altxatzeko, arkitektoaren irudimena zuelako, artisauaren eskua, eta jostunaren begia.

Horrek ekarri zion ospea 1960ko hamarkadan. Izan ere, orduko futurismo eta psikodelia joerekin bat, soinekoak metalezko piezekin eta plastikoarekin hornitzen hasi zen. Ordura arte inor gutxi ausartua zen halakoak egiten modaren industriaren barruan, eta halako esperimentuak Bauhaus eskolaren laborategietara mugatu ziren. Garaiko optimismoa, iraultzarako grina eta espazio teknologien distira sartu zituen koktelean.

Horren lekuko da Jane Fondarentzat egin zituen soineko bitxiak, Barbarella zientzia fikziozko filmerako.

Negoziotarako usaimen ona zuen sortzaileak, eta nabarmen utzi zuen 1969 urtean, Puig konpainia katalanarekin lehenengo lurrina sortu zuenean: Calandre. Ziurrenik bera ere harritu egin zen horrek izan zuen arrakastarekin, eta geroztik horretan sartu zen buru-sudur. 1973an gizonentzako Paco Rabanne lurrina plazaratu zuen, eta klasiko bihurtu zen, edonon, batez ere Gabonen inguruko telebistan. Beste dozena erdi bat lurrin plazaratuko zituen hurrengo urteetan. Edonola ere, aspaldi da Puig konpainia Paco Rabanne markaren jabe, beste hainbatena bezala, Nina Ricci, Carolina Herrera, Jean Paul Gaultier, eta Dries Van Noten kasu.

Konpainia sendoa eraiki ostean, 2000ko hamarkadan utzi zion goi mailako joskintza deiturikoa sortzeari, baina erosi-eta-jantzi modari eutsi zion.

Xelebrekeriak

Rabanne gaztean irudimena eta etorkizuna amesteko doainak nabarmenak baziren ere, xelebrekeriaren bidean jarri zuten sortzailea, adinak aurrera egin ahala.

Hainbat iragarpen deigarri egin zituen telebistan eginiko elkarrizketetan. Besteak beste, aurreneko bizitzak izan zituela adierazi zuen, Jesu Kristorekin ibili zela horietako batean, eta, beste batean, Frantziako Louis XV.aren gorteko prostituta bat izan zela. Tutankamon Egiptoko faraoiaren hilketa ere bere gain hartu zuen. Jokaldi azkarra, alajaina, bazekielako ordurako krimena, ziurrenera, preskribituta egongo zela. Hori guztia kontatzeko liburu bat idatzi eta argitaratu zuen, eta serio demonio azaldu zuen France 2 kateko saio batean 1999. urtean. Saio hartan bertan adierazi zuen Juan Carlos Borboikoa «errege bikaina» zela eta «estimu handitan» zuela.

Askok egotzi izan diote munduaren amaiera iragarri izana, milurtekoaren aldaketarekin. Baina telebista saio horretan berak ukatu egin zuen halakorik esan izana. Argitu zuenez, berak iragarritakoa bestelakoa zen: urte hartako abuztuaren 11ko eklipsearen unean Mir espazio estazioa Parisen gainera erortzea litekeena zela, eta milaka hildako eragitea.

Noski, ez zen halakorik gertatu, eta, geroztik, Rabannek profeziak bakarrik esoterismoaren inguruko saioetan eta aldizkarietan zabaldu ahal izan zituen.

Pasaian, museoa zor

Rabannen jaioterrian ere Guggenheim efektu moduko bat bilatu izan zuten 2000eko hamarkadan. Herrerako gune industriala eraitsi, eta han eraikin esanguratsu bat egiteko planak ibili ziren mahai-gainean. Horietako bat Rabannen eskutik. Diseinatzaileari eskainiriko museo bat eraikitzeko egitasmoa lantzen hasi zen Pasaiako udala, eta jostunak berak horrekin «erabateko konpromisoa» zuela adierazi zuen.

2011ko maiatzean onarturiko planean, Rabanne Gunea eraikiko zuten, «eraikin ikoniko» batean. Diseinu eskola bat aterpetuko zuen horrek, baina ez bakarrik modaren ingurukoa, baizik eta bestelako artisau langintzak, bitxigintza, beira, zeramika... 2012. urtean, orduko alkate Amaia Agirregabiriarekin bildu zen horretaz hitz egiteko.

Bi hamarkada pasa dira geroztik, eta oraindik ez da gauzatu.

2017an, Pasaia Rabanne, imajinarioaren arrazoiak erakusketa zabaldu zuten herrian. Sortzailearen eta herriaren eboluzioa paraleloan erakutsi nahi izan zituzten, hainbat artistaren lanen bitartez.

Euskal Herriarekiko lotura ez zuen ahaztu Rabannek. 1994. urtean, Alakiketan dantza ikuskizuna taularatu zuen Argia dantza taldeak Parisen. Ikusleen artean, Rabanne zegoen. Antzokiaren sarreran Euskal Herritik joandako ikusle batek galdetu zion zergatik joan ote zen hura ikustera, eta Rabannek erantzun zion: «Nik txikitan Pasaian egiten nuena orain nola egiten duten ikustera etorri naiz, txikitan euskal dantzan egiten banituen nire herrian».


Summary: Emari: erreferenteak diren emakumeen inguruan ikasteko jokoa. Egunero, emakume baten izena asmatu behar dute erabiltzaileek, eta horretarako bost arrasto izanen dituzte.

Erreferentea den zientzialari, mediku edo idazle baten izena galdetzean, maiz gizonezkoak soilik aipatu ohi dira. Hori ez da gertatzen ez dagoelako arlo horietan buru-belarri lanean aritu den emakumerik, baizik eta gehienetan ezezagunak direlako. Arazo horri irtenbide bat eman nahian, Kalaka enpresak Emari jokoa kaleratu berri du.

Edozein gailutan instalatu daiteke aplikazioa, eta honela funtzionatzen du: egunero, emakume erreferente baten izena asmatu behar dute erabiltzaileek, eta horretarako bost arrasto izanen dituzte. Laguntza horiek askotarikoak izan daitezke: emakumearen bizitzari edo ogibideari buruzko datuetatik hasi, eta haren argazki bateraino. Erantzuteko denbora mugatua dago: 90 segundo.

Emakundek eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako foru aldundiek babestutako proiektua da. Gainera, Emariak proiektuaren barruan garatu da jokoa. 2018an, Emariak izeneko liburua sortu zuen Kalakak: erreferenteak diren hamar emakumeren eta bi kolektibo feministaren biografiak eta ilustrazioak txertatu zituzten bertan. Bi urte geroago, Emariak karta jokoa egin zuten: 39 emakume biltzen zituen, hamahiru arlotakoak.

Euskarazko joko gehiago

Emari bezala, badira euskarazko bertze zenbait joko: Egunean Behin, WorldlEH, Wikitribia eta Berbaxerka. Azken hori BERRIAren webgunean dago eskura joan den urtearen erdialdetik: hemen jokatu daiteke.


Summary: Euskal liburu asko zentsuratu zituzten Franco hil ostean ere. Torrealdairen lanari «jarraipena» emanez, MHLI taldeak 1975. eta 1983. urteen arteko zentsurari buruzko liburu bat ondu du. Zentsoreen obsesioa «separatismoa» zela nabarmendu du Ana Gandara ikertzaileak.

Francisco Franco Espainiako diktadorea 1975. urtean hil zen, baina Espainiako Gobernuak euskal liburuei ezartzen zien zentsura ez zen harekin hil. Euskal Herriko Unibertsitateko MHLI Memoria Historikoa Literatura Iberiarretan ikerketa taldeak Euskal liburuaren frankismo osteko zentsura (1975-1983) liburua ondu du, eta 1975. eta 1983. urteen arteko zentsura espedienteen —500 baino gehiagoren— «hustuketa sistematikoa» egin dute. «Orain arte egin gabe zegoen», nabarmendu du liburuaren editore eta MHLIko ikertzaile Ana Gandarak gaur, Gipuzkoako Foru Aldundian egindako aurkezpenean.

Ikerlariek ondorioztatu dute 1975. eta 1983. urteen artean zentsoreek, frankismoan bezala, «separatismoarekin» zutela obsesioa. «Ez hainbertze erlijioarekin eta moralarekin», azaldu du Gandarak. Horrek ez zion soilik helduen literaturari eragiten; beste genero bati ere garrantzi berezia eman zioten. «Haur eta gazte literatura jo zuten begiz, bereziki etorkizuneko belaunaldiak irakurketa horietatik elikatuko zirelako», adierazi zuen Mari Jose Olaziregi MHLI taldeko zuzendari eta katedradunak.

«Franco hil ondotik, zentsura aparatuak legedian izan zuen bai presentzia, eta baita eskumena ere 1983ra arte. Ikusi eta landu dute zenbateraino gaztelerazko lanak ziren erreferente», azaldu du Gandarak. Gainera, adierazi du zentsoreek «rol sortzailea» izan zutela, egiten zituzten itzulpenengatik, besteak beste. «Talde lanean» egin dute liburua —hamabost ikertzaile inguruk hartu dute parte—, eta Alcala de Henaresko (Espainia) artxiboa izan dute lantoki, hor baitaude zentsura espediente gehienak.

Olaziregik gogoan izan ditu Joan Mari Torrealdairekin artxibo horretan izandako «txutxumutxuak» eta elkarlana. Izan ere, ikerketaren egileek Torrealdai izan dute «erreferente», eta haren lanari «jarraipena» eman nahi izan diote. «Torrealdai omendu nahi genuen: bera gabe ezingo genukeen lan hau egin», adierazi du Gandarak. Torrealdaik doktore tesia eta beste hainbat ikerketa egin zituen frankismo garaian euskal liburuek jasandako zentsuraz; horren adibideetako bat da 2000. urtean argitaratutako Artaziak. Euskal liburuak eta Francoren zentsura (1936-1983) liburua.

«Joan Marik nolabaiteko hautapen bat egin zuen bere ikerlanean, eta guk goitik behera hustu ditugu urte horiek. Topatu dugun guztia aztertu dugu», azaldu zuen Olaziregik. «Torrealdairi eskainita dago liburua, eta katea ez da eten», gehitu du.

Transmisioa helburu

Transmisioari eman diote garrantzia ikertzaileek. Haiek ikertutakoa bildu dute gaur aurkeztutako liburuan, baina sarean ere baliabide ugari jarri dituzte eskura. Haien webgunean —mhli.net du izena— Euskal Edizioaren Hiztegia daukate, euskal edizioaren munduari buruzko informazioarekin. MHLIko kideek euskal ediziogintzako hainbat pertsonari egindako elkarrizketak ere eskura daude; esaterako, Idoia Estornes Auñamendi argitaletxeko zuzendari izandakoari, Luzien Etxezaharreta Maiatz argitaletxeko koordinatzaileari eta Arantxa Urretabizkaia idazleari egindakoak.

Joan Mari Torrealdairen Txokoa ere badu webguneak, eta harekin lotutako informazio ugari dago bilduta hor. Liburua osatzeko erabilitako zentsura espedienteak ere irakurgai daude.


Summary: Beste sei preso Euskal Herriratuko dituzte. Gainera, beste euskal preso bat lekualdatuko dute Iruñetik Arabako, Bizkaiko edo Gipuzkoako kartzelaren batera.

Espainiako Espetxe Erakundeak erabaki du beste sei euskal preso Euskal Herriko kartzeletara gerturatzea: Lola Lopez, Jon Kepa Preciado, Jon Mirena San Pedro, Mikel Sansebastian, Aitor Cotano eta Oskar Barreras. Gainera, Luis Mariñelarena ere lekualdatu dute, Iruñetik Arabako, Bizkaiko edo Gipuzkoako presondegiren batera. Lola Lopez eta Oskar Barreras Logroñon daude, San Pedro eta Preciado Dueñasen eta Sansebastian Sorian.

Orain, Eusko Jaurlaritzak erabakiko du preso horietako bakoitza zein kartzelatara eramaten duten. Mugimendu horiek gauzatzean, zazpi preso faltako dira Espainiako espetxeetatik Euskal Herrikoetara ekartzeko.


Summary: Sanceten hiru gol, eta Athleticek hiru puntu. Nafarrak hat trick bat egin du Cadizen aurka, eta Athleticek amaiera jarri dio Ligako bolada txarrari. Yeray-k egin du zuri-gorrien beste gola, eta Escalantek Cadizena.

Partida ederra ikusi dute San Mamesera joan diren zaleek, eta Munduko Kopaz geroztik lehen aldiz bildu ditu hiru puntuak Athleticek. 4-1 gailendu dira zuri-gorriak etxean Cadizen aurka, nahiz eta emaitzak erakusten duena baino zailtasun gehiago izan duten aurkaria menderatzeko. Oihan Sancetek hiru gol sartu ditu beste behin –iaz beste hat trick bat egin zuen Osasunaren aurka–, eta Yerayk egin du zuri-gorrien beste gola. Gonzalo Escalante, Alaveseko eta Eibarreko jokalari ohiak egin du andaluziarren gola. Aurkariek euren partidak jokatu bitartean, 29 punturekin zazpigarren postuan kokatu da Athletic, Txapeldunen Ligako postuetatik lau puntura.

Partida ederra ikusteko aukera izan zuten San Mamesera hurbildu ziren zaleek. hasiera-hasieratik jo eta jo aritu dira bi taldeak, eta zenbait aukera izan dituzte bi taldeek lehen hamar minutuetan. Hamargarrenean, ordea, Athletic izan da gola egin duena. Azkar ateratako alboko sake baten ostean egindako erdiraketan Sanceti iritsi zaio baloia area barruan, eta nafarrak punpalasterrean egindako erremate batekin sareetara bidali du baloia: 1-0 10.minutuan.

Zaleak pozez zoratzen zeuden golaren ostean, eta bigarrena egiteko aukera ere izan dute bizkaitarrek. Hala ere, Cadizek berdintzeko gola lortu du 25.minutuan. Beren areatik atera dute jokatuta baloia, eta ezker hegalean Brian Ocampok jokaldi ikusgarria egin du Escalanteri gola oparitzeko: 1-1.

Bazirudien bolada txarrean murgilduta jarraitzera kondenatuta zegoela Athletic, baina Sancetek lehenbizi eta Yerayk ondoren, 3-1 jarri dituzte zuri-gorriak aurretik atsedenaldia baino lehen. Sancetek taldeak ondo egindako presio bat baliatu du haren bigarren gola egiteko, eta Yerayk, aldiz, buruz bidali du baloia sareetara, Iker Muniainek maisuki ateratako falta jaurtiketa bat probestuz.

Atsedenalditik bueltan, ordea, gaueko albiste txar bakarra iritsi da. Bigarren zatiko ordu laurdena bete gabe zegoela bigarren txartel horia ikusi du Yuri Berchichek, eta Athletic hamar jokalarirekin gelditu da zelaian. Okerrik ezean, atzelari zarauztarra ez da datorren astean Mestallan izango.

Markagailuan zegoen aldea ikusita, eta jokalari bat gehiago zeukala aprobetxatuz, aurrerapausoa eman dute andaluziarrek, eta Unai Simonen atera arriskua eraman dute, nahiz eta gola urruti izan duten. Aurrera joateko beharrak atzean zuloak uztera behartu ditu bisitariak, eta kontraeraso batean laugarrena egin du Athleticek. Raul Garciak zelai erdian jaso du baloia, eta buelta erdia emanda aurrera bidali du baloia, Sancet zegoen tokira. Nafarrak ez du barkatu, eta laugarren gola egin du etxekoentzak.

Laugarren golaren ostean festa piztu da San Mamesen, eta zelaian berriz baretu egin da jokoa. Cadizek ez du arriskurik sortu, eta Ernesto Valverdek minutu gutxi jokatzeko aukera dutenak zelairatu ditu, zaleen gozamenerako. Gauzak horrela, zazpigarren postuan egingo du lo Athleticek. Bihar Osasunaren txanda izango da. Bartzelonan arituko dira, Espanyolen aurka (14:00). Realak, berriz, igandean jokatuko du Anoetan, Valladoliden aurka.


Summary: AEBek Txinaren bigarren globo bat atzeman dute Latinoamerikan. Pentagonoak Montanan atzeman zuen atzo ustezko lehen globo espioia; gaurko ordu txikietan, beste bat, Latinoamerikan. Ez du zehaztu non. Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak Txinara egitekoa zen bidaia bertan behera utzi du.

Zeruari so daude AEBetan. Atzo, Pentagonoak jakinarazi zuen Txinako ustezko globo espioi bat atzeman zutela Montana estatuan. Gaur, ordu txikietan, Latinoamerikan zeharkatzen ari den beste baten berri eman du Pentagonoko bozeramaile Patrick Ryderrek —ez du zehaztu zein herrialdetan den globoa—. Aurkikuntza berriaren aurretik ja, «AEBetako subiranotasunaren eta nazioarteko legearen urraketa argi» gisa jo zuen Txinaren jokabidea.

Txinak argi utzi nahi izan du lehen unetik ez dela espioitza saiakerarik izan bere partetik. «Txina herrialde arduratsua da eta beti errespetatu du nazioarteko zuzenbidea. Ez dugu oinarririk gabeko espekulaziorik onartuko», adierazi du Wang Yi herrialdeko Kanpo Harremanetako bulegoko zuzendariak. Horiek horrela, globoak «ikerketa zientifikorako» darabiltzatela jakinarazi du Txinak, besteak beste, «meteorologia kontuetarako».

Gainera, globoak AEBetan amaitu izana nahigabekoa dela zehaztu dute: «Mendebaldeko haizeek eragin ondoren, eta [globoa] kontrolatzeko gaitasun mugatuarekin, programatutako ibilbidetik larriki desbideratu zen».

Bi herrialdeen arteko gaizki ulertuak saihestearren, Ryderrek eta Yik elkarrekin hitz egin zuten atzo. Horrek ez zuen saihestu, ordea, Pentagonoko bozeramaileak Txinara egitekoa zen bidaia bertan behera utzi izana. Izan zuten elkarrizketan, hara joateko asmoa berretsi zion Yiri, «ahalik eta lasterren, baldintzek ahalbidetzen dutenean». 2018. urteaz geroztik, AEBetako Atzerri gaietako buruzagi batek herrialde hartara egiten duen lehen bisita litzateke Blinkenena.

Txinak, bere aldetik, zehaztu du ez zuela baieztatu Blinkenen Pekinerako inongo bisitarik. «Aldeetako batek ere ez du inoiz iragarri bisita bat egongo zenik».

Montanatik ekialderantz

AEBetan atzo atzeman zuten globoa «leku sentikorren» gainetik igaro zen—biztanleria dentsitate txikiena duten estatuetako bat da Montana, armamentu nuklearreko hainbat gune daude—. Dena dela, globoak ez zuen «arrisku militar edo fisikorik», Defentsa Departamentuaren arabera. Haatik, herrialdeko Indar Armatuetako buruzagi militarrak, Mark Milleyk, gomendatu zuen globoa ez eraistea, ez baitzuen arrisku militar edo fisikorik hango biztanleentzat. Bai ohartarazi zuen «berehala» hasi zirela lanean informazio konfidentziala babesteko. Halere, haren arabera, «ez dirudi globoak teknologia bereziki aurreratua duenik, ezta Pekinek beste bide batzuetatik —sateliteen bidez, esaterako— lortu ezin duen informazioa lortzeko gaitasunik duenik ere».

Globoaren mugimenduak «gertutik» aztertzen ari dira orain, eta baieztatu dute ekialderantz doala. Itxuraz, Alaskatik sartu zen, herrialdearen ipar-mendebaldetik.


Summary: Dozenaka lagun Iruñean, «esklusibotasunaren alde eta osasunaren pribatizazioaren kontra». Nafarroako Osasun Plataformak deituta, Osasunbidearen egoitzaren aurrean elkartu dira dozenaka pertsona, «osasun publikoa parasitatu nahi dutela» salatzeko

«Zirt edo zart egin behar dugu, eta erabaki: herritarren eskubideen eta osasun unibertsalaren alde gaude, ala negozio pribatuen alde?». 200 bat pertsonak osasun sistema publikoaren aldeko elkarretaratzea egin dute gaur Iruñean, Nafarroako Osasun Plataformak deituta. Zehazki, kritikatu egin dute Nafarroako Gobernuaren eta Sindikatu Medikoaren arteko negoziazioetan mahai gainean jarri dela medikuen esklusibotasuna kentzea. Plataformako kideen esanetan, «osasunaren pribatizaziora daraman bidea» da hori: «Herritarrak kezkatuta gaude, Nafarroako Gobernuak interes korporatiboei men egin nahi dielako, horrek ez baititu konponduko osasun sistema publikoak dituen arazo ugariak. Esklusibotasuna kentzea beste bide bat da osasun sistema publikoa pribatizatzeko, hondatzeko eta, baliabide publikoak espoliatuz, etikoak ez diren praktika irregularrak orokortzeko», azaldu du Nafarroako Osasun Publikoko Institutuko kide eta plataformako ordezkari den Iñaki Moreno Sueskunek. Zehazki, sendagileak sare publikoan eta pribatuan nahieran aritzearen ondorioak, luzera, «oso kaltegarriak» izanen liratekeela gaineratu du: «Horrek ekarriko luke herritarrek eskubideak galtzea eta, neurri hori aplikatu duten autonomia erkidegoetan ikusten ari garen bezala, sistema publikoaren kalitatea okertzea. Ondorioetako batzuk dira itxaron zerrendak handitzea eta osasun unibertsalerako sarbidean dauden desorekak eta gizarte arrakalak handitzea».

Nafarroako Osasun Plataformak «zalantzan» jarri du administrazio publikoek izurri garaian txalotutako lankidetza publiko-pribatua: «Osasun Departamentuak sinetsarazi nahi digu, harreman horretan, bi aldeek jasotzen dituztela onurak; gure iritzian, ordea, sistema publikoa parasitatzea da, negozio pribatuei mesede egiteko».

Morenok azaldu du sistema publikoaren gainbehera ez dela oraingoa, eta kritika gogorra egin dio orain Sindikatu Medikoaren aldarrikapenen alde azaldu den UPNri: «Zenbait gobernuk ezarritako murrizketen eragina sumatzen ari gara oraindik. Gobernu horiek bidea itxi zieten profesional berriei, erretiro adinean ziren langileen ordezkatzea zailduz, aurrekontu publikoak blokeatu zituzten eta gure lanbideak prekarizatu. Hortaz, konponbidea ez da etorriko politika horiek sustatu zituztenen aldetik».

Sare publikoa indartze aldera, zenbait neurri proposatu ditu plataformako ordezkariak: «Lantaldea egonkortu behar da, paziente bakoitzak mediku edo erizain bera ikus dezan artatzen duten bakoitzean; lan baldintza duinak behar dira osasun arloko langileek ez dezaten alde egin; eta horrek guztiak eskatzen du osasun sistemaren eta, bereziki, lehen mailako arretaren aurrekontua handitzea, kalitatezko arta presentziala bermatzeko».

Morenok eredutzat jo ditu azken asteetan Nafarroako hainbat herritan egin dituzten protestak, osasun sistema publikoaren alde. «Sakana, Bortziriak, Baztan... Hainbat eskualde hasiak dira mobilizatzen, eta eredu hori hedatuko da pixkanaka».


Summary: «Herrigintza aro berri bat pizteko oinarria» jarri du Sortuk Burlatan. Plaza Hutsa bete dute 350 lagunek baino gehiagok, herrigintzaren eta estrategia independentistaren arteko lotura sakontzeko helburuarekin.

Plaza Hutsa bete dute 350 lagunek baino gehiagok, gaur, Burlatan (Nafarroa). Hiru urteko etenaldiaren ostean egin du Sortuk Plaza Hutsa herrigintzaren topalekua. «Herrigintza aro berri bat hauspotzeko konpromisoa hartu genuen duela urtebete V. kongresuan, eta horri ekiteko abiapuntua marraztu dugu», adierazi du alderdi independentistak ohar baten bidez. Estrategia independentistaren eta herrigintzaren arteko loturetan sakondu dute Plaza Hutsean, Sortuk nabarmendu duenez.

«Euskal Herrian ehun sozial eta parte hartze politiko izugarria dago.Uste dugu herri honetan dugun altxor handienetako bat dela hori, eta horretan sakonduko dugu, Euskal Herriak merezi duen nazio bulkada komunitario erraldoi hori martxan jarri ahal izateko eta egungo erronkei erantzun ahal izateko», adierazi du Lur Albizu Etxetxipia Nafarroako Sortuko koordinatzaileak.

Ikusi gehiago: «Gure erronka da nola lotu nazio proiektua oraingo borrokekin»

Euskal Herriko hainbat herritako denetariko egitasmoetan jarduten duten pertsonak elkartu dira Burlatan, eta sei tailer egin dituzte «Euskal Herriaren eraikuntzan estrategikoak diren eremuetako egoerak, aukerak eta erronkak» aztertzeko.

Hezkuntzari buruzko tailerrean, Finlandiako eta Reggio nell'Emiliako (Italia) hezkuntza sistemak aztertu dituzte. Migrazioari buruzkoan, berriz, haren eta «euskal nazio egitasmoaren» arteko harremanaz aritu dira. «Migrazioen aurrean ezker abertzalearen posizio historikoa aztertu eta gaurko errealitateari atxikiz, gure estrategia eguneratu eta zehazteko lehen urratsa egin dugu», nabarmendu du Sortuk.

Tailer feministan zaintza eskubidea unibertsalizatzeaz hausnartu dute, eta pobreziaren eta bazterketa sozialaren inguruko tailerrean horri aurre egiteko «ezinbestekoak» diren politika publikoez jardun dute. Klima larrialdiari ere heldu diote, «Euskal Herriko begiradatik». Euskarari buruz egin duten hausnarketan, «auzi linguistikoa politizatzearen eta problematizatzearen garrantzia» ondorioztatu dute Burlatan bildutakoek.

Plaza Hutsean «ereindakoa» jarraipena izatekoa da. Sei alor horien inguruko sareak martxan jartzeko asmoa adierazi du Sortuk, «ezker abertzaleko ehunka herrigile iraunkorki saretu eta dagoeneko herrigintzan egiten ari garen lana biderkatzeko asmoz».


Summary: Osasunak puntu gazi-gozoa lortu du Espanyolen zelaian. Aurrea hartu du atsedenaren aurretik, baina itzali egin da gero, eta ezin izan du berdinketa saihestu. Bi taldeak hamar jokalarirekin aritu dira bigarren zatian

Kopako ajea nozitzen ari da Osasuna. Lehiakor jarraitzen du, baina txinparta puntu bat falta zaio puntu gehiago bildu ahal izateko. Gaur, bakarra bildu du Espanyolen zelaian, markagailuan aurretik jarri eta neurketaren zatirik handienean baloiaren jabe izan den arren. Zalantzati itzuli da aldageletatik, eta banako gola jaso ondoren berpiztu izanagatik, berdinketarekin konformatu behar izan du. Nafarrek bi puntu batu dituzte bakarrik azken hiru partidetan; hots, lausotzen ari zaie Europako postuen ametsa.

Arrapaladan ekin dio neurketari Espanyolek. Joseluren azken orduko hutsuneak ez du uzkurtu, eta aukera ona izan du hasi orduko, korner batean, Braithwaiteren bidez. Bakar-bakarrik zegoen danimarkarra, baina erdira errematatu du. Estualdiak ez du askorik iraun Osasunarentzat, baloia mantenduz etxekoen abaila apaltzea lortu baitu. Hori gutxi ez, eta lehen gola egitear izan da 8. minutuan: sukalderaino sartu da Abde, David Garciaren pase sakona jasota, baina marokoarraren jaurtiketa hankarekin gelditu du Alvaro Fernandez atezainak. Hasiera frenetikoa izan du norgehiagokak.

Zelai-erdian jokalariak pilatu eta ezker hegaletik jokoa sakontzen saiatu dira gorritxoak. Itzaletan zegoen hegal hori, baina aukerarik argienak bertatik abiatuta sortu dituzte bi taldeek. Aleix Vidalek erdiraketa arriskutsua egin du 19. minutuan, eta David Garciak atetik gertu moztu du. Ondorengo kornerrean, Puadoren burukada zutoinera joan da.

Nafarrak ere mehatxari aritu dira aireko jokoan, Ante Budimirren garaiera baliatuz. Kroaziarra setati ibili da area barruan, eta talka gogorrak izan ditu atzelariekin. Buruz erdira errematatu du lehenik, eta atsedenaren atarian markagailuan aurretik jarri du Nafarroako taldea. Korner baten ondorengo jokaldian iritsi da gola: Chimyk talka egin du arean aurkari batekin, eta aldaratzean bizi eta fin ibili da Budimir. Hanka luzatu, eta oinaren kanpoko aldearekin egin du errematea. Bigarren gola du ligan; Espanyoli berari egin zion bestea, Sadarren.

Bukaera zalapartatsua izan du lehen zatiak, luzapenean bigarren txartel horia erakutsi baitie Gil Manzanok Abderi eta Pierre-Gabrieli. Buruz buru aritu dira lehen zati osoan zehar, eta jokaldi baten osteko ika-mika zorrozki zigortu du epaileak. Jokalariekin hitz eginez konpon zitekeen egoera.

Hori horrela, bi taldeak jokalari bat gutxiagorekin aritu dira atsedenetik bueltan. Egoerak Espanyoli egiten zion mesede; partida ahalik eta irekiena izatea komeni zitzaion, banako gola sartu ahal izateko. Gainera, Diego Martinez teknikariak sendotu egin du etxekoen zelai-erdia, Osasunari baloia kentzeko intentzioz. Hala gertatu da, eta Jagoba Arrasateren mutilek galdu egin dute neurketaren kontrola. Sufritzen hasi dira beren zelaian, Aitorrek esku miragarri bat atera behar izan du, eta azkenean, ezin izan dute berdinketa ekidin. 59. minutuan iritsi da, nafarrek gaizki defendatu eta Braitwhaitek oin puntarekin sareratu duen erdiraketa batean.

Larri zebilen Osasuna, eta hala jarraituz gero, Iruñera punturik gabe itzultzeko arriskuan zegoen. Alabaina, suspertu egin zuten Arrasateren aldaketek. Atsedenean Torro kentzeak ez dio onik egin taldeari, baina Ruben Garciak eta Pablo Ibañezek indartu egin dute zelai-erdia. Hartara, baloiaren jabe bihurtu da berriro Osasuna, eta Espanyolen zelaian jokatu du minutu luzez. Darderrek distiratsu segitu du, baina etxekoak ez zaizkio gehiago hurbildu Aitor Fernandezi.

Iruindarrek garaipenaren bila jo dute, baina argitasuna eta fintasuna falta izan zaie aurkariaren azken lerroak gainditzeko orduan. Atera jaurtiketa bakar bat ere ez dute egin bigarren zati osoan. Garaitzeko gola urrun izan dute, eta ondorioz, ezin izan dira Europako postuetara gerturatu.


Summary: Gregorio Eskudero 70 urteko presoa Euskal Herriratzeko eskatu dute Orion. Eskuderori hirugarren gradua ezartzeko ere eskatu du Sarek. Orain, Dueñaseko (Espainia) kartzelan dago preso, lehen graduan.

Sarek deituta, dozenaka lagunek manifestazio bat egin dute Orion (Gipuzkoa), Gregorio Eskudero preso oriotarra Euskal Herriratzeko eskatzeko. 70 urteko presoak bi hamarkada egin ditu kartzelan, eta bederatzi urte barru amaituko da bere zigorra. Orain, Dueñaseko (Espainia) kartzelan dago preso, lehen graduan.

«Euskal Herriko kartzela batean egoteaz gain hirugarren graduan izateko eskubidea dauka eta beraz bere etxeratze prozesua oztopatua dauka hasieratik. Noiz arte luzatu behar dute hau? Noiz arte jarraituko beharko dugu errepidean 40 minutuko bisitak izateko?», adierazi du Inaxio Oiartzabal Sareko bozeramaileak.

Urrunketa politika amaitzeko eskatu du Oiartzabalek, baina «pauso handiak» egin direla ere esan du. Nabarmendu du «ia euskal preso guztiak» Euskal Herriko espetxeetan daudela.

Atzo, hain zuzen, beste sei euskal preso Euskal Herriko kartzeletara gerturatzea erabaki zuen Espainiako Espetxe Erakundeak. Lola Lopez, Jon Kepa Preciado, Jon Mirena San Pedro, Mikel Sansebastian, Aitor Cotano eta Oskar Barreras dira preso horiek. Gainera, Luis Mariñelarena ere lekualdatu dute, Iruñetik Arabako, Bizkaiko edo Gipuzkoako presondegiren batera. Lola Lopez eta Oskar Barreras Logroñon daude, San Pedro eta Preciado Dueñasen eta Sansebastian Sorian.


Summary: Migratzaileentzako «egia, justizia eta erreparazioa» eskatu dituzte Bidasoan. Izen-abizenez gogoratu dituzte Bidasoa gurutzatzen hildako migranteak. «Zenbakiak ez, pertsonak» direla azpimarratu dute.

Bidasoko mugan azken bi urteotan hil diren migratzaileak gogoratzeko ekitaldi-omenaldia egin diete Gipuzkoa eta Lapurdi lotzen duen Behobiako zubian. Pausutik atera dira dozena pertsona lelo argigarria zeraman pankarta baten atzetik: «Euskal Herria, harrera herria». Behobiatik atera direnekin elkartu dira zubiaren erdian, errepidearen errei bat moztuz, eta han azaldu dituzte, euskaraz, gaztelaniaz eta frantsesez migranteen dramak mundu osoan uzten dituen zenbaki izugarriak.

Harrera Sareak, Ongi Etorri Errefuxiatuak eta Bidasoa Etorkinekin taldeen ordezkariek jakinarazi dute 46.622 direla 2014tik mundu zabaleko mugetan hildako migranteak. Horietatik erdiak inguru Mediterraneoan desagertzen dira, eta guztien hiru laurden Europan, Afrikan eta bien arteko Mediterraneoan. «Bizitzak irensten dituzte eta identitateak ezabatzen dituzte egunero mugek», esplikatu dute.

«Zuen arrazismoa, gure hildakoak» leloko pankartarekin abiatu dira zubira Hegoaldekoak, eta denak bat zirela Bidasoaren gainean, migranteen aldeko taldeetako ordezkariek auziari neurria emateko jardunarekin segitu dute: «Migrazioaren biktimentzako eta haien familientzako egia, justizia eta erreparazioa eskatzeko baliatu nahi dugu egun hau, Tarajaleko sarraskia izan zenetik zazpi urte bete direlako. Gutxienez, hamalau pertsona hil ziren hondartza horretan, eta Europako injustiziaren eta lotsaren sinbolo bilakatu da. Antolatzaileek ozen salatu dute «zigorrik gabe» geratzen direla «bizitza errugabeak akabatzen dituzten krimenak». Estatuek osatutako Europak demokrazia hitza «hustu» egin duela ere erantsi dute. Bilbon ere Tarajal, ez dugu ahantzi manifestua irakurri zuten manifestazio batean, sarraski horren urteurrenean.

Hamar hildako bi urtean

Bidasoa ibaia gurutzatu nahian itota hil zen lehen migrantearen kasuak, Tessfit eritrearrarenak, 2021eko apirilean, asaldatu egin zituen migrazioaren auzia Euskal Herritik urrun zegoela uste zuten asko. Ordutik, beste bederatzi pertsona geratu dira bidean aurre egin ezinik, migrazioaren aurkako politikek heriotzara bultzatu dituztelako: sei Bidasoan itota, eta beste hiru trenak harrapatuta, Ziburun (Lapurdi).

Kamerun, Eritrea, Senegal eta Afrikako beste herrialdeetatik zetozen hildakoen izen-abizenak gogoratu dituzte zubi gaineko omenaldian, «ez direlako zenbakiak, pertsonak baizik». Banan-bana joan dira haien izenak ahoskatzen, eta izenak zeramatzaten kartelak jartzen, zubian. «Izenik gabe» esaten zuen kartel bat ere egon da presente, itotako migrante bat identifikatu gabe lurperatu behar izan zutelako orain hilabete batzuk.

Kultur arloko zenbait aurpegi ezagun egon dira migranteen aldeko ekitaldian, esaterako Joxemari Karrere ipuin kontalaria eta Fermin Muguruza musikaria. «Bidasoa bizitza da, ez heriotza», esan du Muguruzak; «Irungoak garenontzat izugarria da ikustea zer gertatzen ari den Bidasoko mugan». Lastargi batzuk piztu eta minutu bateko isilunearekin amaitu da omenaldi xumea baina sakona. Bitartean, kaioak ibaiaren alde batetik bestera ibili dira, libre.


Summary: AEBek Txinak ustez espioitzarako erabili duen globoetako bat eraitsi dute. Baloiak bost egun pasatu ditu herrialdeko aire eremuan, ipar-mendebaldetik hego-ekialdera.

AEB Ameriketako Estatu Batuetako armadak herrialdeko aire eremuan zegoen Txinaren globoa eraitsi du, Ozeano Atlantikora bidean zela, hango hedabideen eta Reuters albiste agentziaren arabera. Pentagonoak iragan asteartean detektatu zuen lehen aldiz objektu hori, eta, bi potentzien arteko beste krisi diplomatiko bat eragin ondoren, Joe Biden AEBetako presidenteak gaur erabaki du globo hori botatzeko agindua ematea. Defentsa Departamentuak asteon argudiatu du Pekinek espioitzarako erabili duela baloi hori; Txinako Gobernuak, aldiz, defendatu du «ikerketa zientifikoa» zuela helburu —besteak beste, «meteorologia kontuetarako»—.

AEBetako ipar-mendebaldean dagoen Montana estatuan atzeman zuten globoa lehen aldiz. «Leku delikatuen» gainetik pasatu zen; hain justu, Montana biztanleria dentsitate txikiena duten estatuetako bat da, eta armamentu nuklearreko hainbat gune daude han, esaterako. Hori bai, baloiak ez zuen «arrisku militar edo fisikorik», AEBetako Defentsa Departamentuak azaldurikoaren arabera. Halere, Pentagonoak esan zuen objektu horren mugimenduak «gertutik» aztertzen ari zirela.

Egunek aurrera egin ahala, baloia botatzeko aukera hizpidera ekarri zuten. AEBetako hedabideek azaldu dutenez, Biden bere aholkulariekin aukera horretaz eztabaidatzen aritu da egunotan, eta azkenean, globoa botatzea erabaki dute, nahiz eta, hasiera batean, hori ez egitea adostu zuten.

Etxe Zuriak operazioaz ezer jakinarazi ez duen arren, gaurko ohartarazpen batzuek iradoki dute baloia eraisteko operazioa antolatuta zegoela. Batetik, FAA Abiazioaren Administrazio Federalak Ipar Carolina eta Hego Carolina estatuetako hiru aireporturi agindu baitie «aktibitateak gelditzeko»; eta, bigarrenik, Hego Carolinan herritarrei eskatu baitiete globoari tiro ez egiteko.

Sare sozialetan partekaturiko bideoetan eta mezuetan ikusten eta irakurtzen denez, estatu horretako Myrtle hondartzaren gainean zegoenean bota dute baloia; hegazkin bat hurbildu da, eta lekukoek CNN telebista kateari azaldutakoaren arabera, «misil batek edo horren antzeko zerbaitek» eraitsi du objektua.

Krisi diplomatiko horren ondorioz, Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak atzeratu egin zuen bihar Pekinera egitekoa zuen bi eguneko bisita, eta adierazi zuen, atzo, «unea egokia» denean joango dela hiri horretara.

AEBetako aire eremuan zegoen globoa bota aurretik, Pentagonoak jakinarazi du ustez Txinarena den beste baloi bat atzeman duela Latinoamerikan; halere, ez du zehaztu zein herrialderen aire eremuan aurkitu zuten. Costa Ricako La Nación egunkariak argitaratu du herrialde horren aire eremuan zebilela.

«Lasaitasun» eskaria

Txinako Gobernuak ez du, oraingoz, ezer adierazi bere globoetako bat eraistearen inguruan. Aldiz, gertakari horren aurretik, herrialde horretako Atzerri Ministerioak jakinarazi du, ohar baten bidez, «lasaitasuna mantentzeko» eta «epai okerrak saihesteko» eskatu diola AEBetako Gobernuari.

Wang Yi Txinako Kanpo Aferetarako Batzorde Zentralaren zuzendaria Blinkenekin mintzatu da gaurko ordu txikietan, eta AEBetako Estatu idazkariari esan dio «ezinbestekoa» dela «garaiz komunikatzea» eta «desadostasunak kontrolatzea».


Summary: Bi lagun hil dira eta beste bat larri zauritu Ribaforadan izandako auto istripu batean. Zuhaitz baten eta geldirik zegoen kamioi baten aurka jo du ibilgailuak. 07:00ak pasa berritan gertatu da ezbeharra.

Auto istripu larria gertatu da gaur goizean Ribaforadan (Nafarroa): auto batek zuhaitz baten eta geldirik zegoen kamioi baten aurka jo du A-68 errepidean. 07:13etan gertatu da hori. Gidaria eta 49 urteko emakume bat hil dira; emakumea Iruñeko bizilaguna zen. Oraingoz, ez dute xehetasunik eman gidariari buruz. Emakumea atzeko eskuineko eserlekuan zihoan. Larri zaurituta eritxeratu duten 29 urteko gizona ere atzean zegoen, beste aldean; Alesbesko (Nafarroa) bizilaguna da.

Ikerketa abiatu duten gertatutakoa argitzeko, baina, lehen susmoen arabera, baimendutakoa baino abiadura handiagoan zihoan autoa. Anbulantziak, suhiltzaileak eta Foruzaingoko patruilak bertaratu dira.


Summary: Gizon bat hil da Durangoko tren geltokian, trenbidera erorita. Nasatik erori da 54 urteko gizona, eta buruan hartu duen kolpearen ondorioz hil da.

Gizon bat hil da gaur Durangoko (Bizkaia) tren geltokian, trenbidera erorita. Nasatik erori eta buruan hartu duen kolpearen ondorioz hil da, Ertzaintzak jakinarazi duenez. 03:50ean gertatu da istripua.

Larrialdi zerbitzuak saiatu dira gizona bere onera ekartzen, baina ez dute lortu. Ezbehar hori dela eta, Euskotrenen Bilbo-Donostia lineako zerbitzua etenda egon da 07:00ak arte.


Summary: Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran omendu dituzte, eta gertatutakoa argitzeko eskatu. Gaur beteko dira hiru urte Zaldibarko luizitik. Han hildako bi beharginei omenaldia egin die Zaldibar Argitu plataformak.

Gaur bete dira hiru urte Eitzagako zabortegia (Zaldibar, Bizkaia) kraskatu eta amildu zenetik. Hiru urte, beraz, Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran hango langileak hil zirenetik. Ordutik zeresan handia eman du aferak, baina jada auzi bakarra geratzen da epaitegietan: ingurumenaren aurkako delituarena. Horrekin lotuta, Eusko Jaurlaritzako hiru ingurumen teknikarik ikertu gisa deklaratu beharko dute otsailaren 28an Durangoko (Bizkaia) epaitegian.

Bezperan, Zaldibar Argitu plataformak deituta, Sololuzeri eta Beltrani omenaldia egin diete Zaldibarko Eitzaga auzoan, eta beste behin eskatu dute gertatutakoa argitzeko. Besteak beste, Sololuzeren gorpuzkirik ez da agertu.

Ehun lagunetik gora elkartu dira egin duten ekitaldi xumean. Plataformako kide Josune Lazkanok hitzaldia eman du, eta lore eskaintza ere egin diete bi biktimei. Lazkanok azpimarratu du eragotzi zitekeela duela hiru urte gertatu zena, eta kritiko azaldu da agintariekin: «Gure arduradun politikoen kudeaketa eredu iluna agerian geratu da: kontrol eta gardentasun falta, erantzunik eta erantzukizunik eza, prepotentzia», adierazi du.

Itxita behar zuen

Iaz, bigarren urteurrenean, adibidez, jakin zen Zaldibarko zabortegiak itxita behar zuela ondorioztatu zutela perituek. Azaldu zutenez, proiektu teknikoetan mamitzen hasi zenetik amildu zen arte, akatsak, utzikeria eta kontrol egokiaren falta pilatu ziren zabortegian.

Europa Batzordeak, ordea, babestu egin du Eusko Jaurlaritza: Europako Batzordeak bi aldiz adierazi du Jaurlaritzak legedia bete duela Zaldibarko zabortegiko luiziaren aurretik eta gero.


Summary: Altuna eta Tolosa, bigarren postuan sendo. Garaipen argia lortu dute Laso-Imazen aurka. 4-21 aurretik izan dira.

Garai gozoan dira Jokin Altuna eta Xabi Tolosa. Gaur, Eibarko (Gipuzkoa) Astelena pilotalekuan, parez pare ziren Binakako Txapelketako bigarren eta hirugarren sailkatuak, eta argi geratu da zein dagoen indartsuen: sekulako egurra eman diete Altunak eta Tolosak Lasori eta Imazi. 4-21 aurretik izan dira; amaieran, 8-22. Ikusmina sortu du partidak, eta ikusle andana elkartu da frontoian.

Aurrean ikusgarri aritu da Altuna, eta atzean sendotasun ikusgarria erakutsi du Tolosak: ez du ia pilota bat bera ere galdu. Gorriak, erabat kontrakoa: ezinean aritu da Laso, eta ez du neurketa ona egin Imazek. Eskuin eskuan arazoren bat du Oiartzungoak.

Hiru jardunaldi falta dira finalerdietako ligaxkaren aurretik, eta Altuna-Tolosak, bigarren postuan, zortzi puntu dituzte jada. Sei dituzte hirugarren sailkatuek, Laso-Imazek.

Elordi-Zabaleta, sailkatuta

Gainontzean, Aitor Elordi eta Jose Javier Zabaleta sailkatu dira inor baino lehenago finalerdietako ligaxkarako. Atzo egin zuten urrats erabakigarria, Idiazabalen (Gipuzkoa), Jon Ander Peñari eta Iosu Eskirozi nagusitasun handiz irabazita: 22-11.

Bigarren izateko ia lehiatik kanpo daude Peio Etxeberria eta Rezusta, Peña II.a eta Jon Mariezkurrena, eta Mikel Urrutikoetxea eta Jon Ander Albisu; bost garaipen dituzte hiru bikote horiek. Ezin dira ere lasaitu, bi garaipenera baitituzte azken-aurrekoak: Joseba Ezkurdia eta Julen Martija. Nafarroako bikoteak arnasa pixka bat hartu du jardunaldi honetan, herenegun Urrutikoetxeari eta Albisuri 22-16 irabazita. Kinka larrian daude 2020ko txapeldunak, ia behartuta baitaude falta zaizkien hiru norgehiagokak irabaztera. Baina askoz okerrago zeuden jardunaldi hau hasi aurretik.


Summary: Realak Valladoliden aurka galdu du Anoetan. Urriaren 30etik ligan galdu gabe ziren txuri-urdinak. Gol aukera onenak etxekoenak izan dira, baina Cyle Larinen golak erabaki du neurketa.

Realak ia ahaztua zuen galtzea zer zen. Joan den astean, ordea, Espainiako Kopatik kanpo geratu ziren txuri-urdinak Bartzelonan galduta, eta gaur ligan zeramaten bolada bikaina eten da. Anoetatik hiru puntuak poltsikoan dituela irten da Valladolid, mailari eusteko lehian dabilen taldea. Jokalari asko falta zitzaizkien etxekoei, baina hori ez da aitzakia izan: aukera onenak Realak izan ditu.

Valladolidek, ordea, jakin du bere partida jokatzen, eta izan duen bakarra baliatu du. Ezohiko hamaikakoa atera du Imanol Alguacilek, lesioek behartuta: atzean Barrenetxea zelairatu du eskuin hegalean, eta zelai erdian Zubimendik, Illarrak, Marinek eta Navarrok jokatu dute. Aurrean, Kubo eta Sorloth. Aulkian utzi ditu oraindik erritmoa falta zaion Oiartzabal, eta denboraldi hasieran bezain fin ez dabilen Brais Mendez.

Lehen zatian ausart zelairatu dira bisitariak: goian presionatu dute, eta baloia jokatuta ateratzeko zailtasunak izan ditu Realak. Hegaletan, berriz, arriskua sortu dute Darwin Machisek eta, batez ere, Gonzalo Platak. Dena den, Realak izan du lehen zatiko aukerarik argiena. Zubimendik berreskuratu du baloia, Marini pasa dio, hark Sorlothi, eta norvegiarrak zutoinera bidali du jaurtiketa. Gola oihukatzen ari ziren jada zale txuri-urdinak. Askoz gehiago ez du egin Realak; geldikako jokaldietan Illarrak errematatu ditu pare bat baloi, buruz.

Aldaketak

Egoerak baldintzatuta, atsedenaldian aldaketak egin ditu Alguacilek. Aihen sartu da txartel horia zuen Ricoren ordez, eta zelai erdian Brais Barrenetxearen ordez. Defentsara bidali du Zubimendi, eta eskuin hegalera denerako balio duen Zubeldia. Orduan jokatu ditu minuturik onenak Realak.

Bigarren zatiko lehen hogei minutuetan arriskuarekin heldu da Valladoliden area ingurura, gehienbat Take Kuboren bidez. Ez da nekatzen japoniarra. Area ertzetik egin ditu bi erremate on, baina are hobeak izan dira Masip atezainaren erantzunak. Sorloth ere saiatu da area kanpotik, baina haren jaurtiketa zutoinetik gertu joan da kanpora.

Orduan aldatu dira kontuak. Jokoa gelditzen saiatu da Valladolid: denbora galdu, lurrera bota... eta lortu du bere helburua. Erritmoa eten dio Realari, eta, arrisku gehiegirik ez zuen erdiraketa batean, Zubimendik baino gorago egin du salto ligara iritsi berria den Cyle Larin kanadarrak. Sorbaldarekin errematatu du, baina sareetara bidali du baloia. Hotz utzi du Anoeta golak.

Azken minutuetan, erasoko jokalariak sartu ditu Realak, baina bihotzarekin gehiago jokatu du buruarekin baino, eta ez du asmatu Valladoliden harresia gainditzen.

Aukera ederra zen gaurkoa sailkapen nagusian aurrerapauso bat emateko (galdu egin dute Real Madrilek, Betisek eta Vila-Realek, eta berdindu Atletico Madrilek), baina horretarako lanean jarraitu beharko dute donostiarrek.

Reala: Remiro; Barrenetxea (Mendez, 45'), Zubeldia, Le Normand, Rico (Aihen, 45'); Zubimendi, Illarra (Olasagasti, 73'), Marin (Carlos Fernandez, 86'), Navarro (Oiartzabal, 62'); Kubo eta Sorloth.

Valladolid: Masip; Luis Perez, Hongla (El Yamiq, 84'), Javi Sanchez, Olaza; Monchu, Kike Perez (Aguado, 67'), Plata (Rosa, 84'), Oscar Plano (Ivan Sanchez, 59'), Machis; Sergio Leon (Larin, 59').


Summary: Dagoeneko gutxienez 4.300 pertsona hil dira, Ekialde Hurbila astindu duten lurrikaren eraginez. Astelehen gaueko dardarak 7,8ko indarra izan zuen, eta bigarrenak 7,5ekoa. Turkia, Siria eta Kurdistan astindu ditu lurrikarak. Ankararen arabera, 3.700 eraikin amildu dira haien kontrolpeko eremuetan.

Kurdistango Gaziantep (Antep) hirian atzeman zuten astelehen gaueko lurrikararen epizentroa. Euskal Herrian 02:17 zirela hasi da lurra dardarka Kurdistan, Turkia eta Siriako eremuetan. Eguerdian, gainera, beste lurrikara handi batek astindu zuen eskualdea. Kurdistango Kahramanmaras (Maras) hiritik gertu egon zen epizentroa, eta 7,5eko indarra izan zuen, hau da, gauekoa baino pixka bat ahulagoa izan zen. Oraindik, biktimen bila ari dira hondakinen azpian, baina litekeena da milaka izatea. Azken datu ofizialen arabera, lurrikarak gutxienez 4.300 pertsona hil ditu hondamendiak. Litekeena da datozen orduetan biktima kopuruak gora egiten jarraitzea.

Bestalde, gutxienez 13.300 pertsona zauritu direla adierazi du Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak. Gaineratu duenez, 3.700 eraikin amildu dira. Siriako agintarien arabera, zaurituak 1.089 dira. Ankarak ohartarazi du oinarrizko laguntza humanitarioa behar dutela lurrikarak kaltetutako eremuetan: janaria, kanpin dendak, mantak, berogailu elektrikoak... Nazioarteko dozenaka herrialdek iragarri dute laguntza bidaltzeko asmoa, baina, hura ondo kudeatu ahal izateko, Siriako muga zabaltzeko eskatu diote Damaskori.

Pasabideak ireki arren, baina, badira zenbait herrialde Siriako presidente Baxar al-Assadetaz fidatzen ez direnak, besteak beste, hamabi urteko gerrak sortutako ezinikusien ondorioz. AEBak dira horietako bat. Etxe Zuriak iragarri du Siriara laguntza bidaltzeko «konpromisoa» duen arren, ez duela egingo Damaskoren bitartez, ez baitu legitimotzat jotzen. «Baditugu aliatuak herrialde hartan giza laguntza banatzeko gaitasuna dutenak eta haien bitartez egingo dugu lan», aurreratu du AEBetako Estatu Departamentuko bozeramaileak, Ned Pricek.

Datozen orduetarako espero den eguraldiak, gainera, zaildu egingo ditu hondakinen artean harrapaturik geratu direnak erreskatatzeko lanak. Iragarpenen arabera, euri asko egingo du lehenengo lurrikararen epizentroaren inguruko eskualdean, eta hotza: 3-4 gradu egingo ditu gehienez, eta zero azpitik gauean. Elur apur bat ere espero dute, metro bat artekoa eremu menditsuetan. Horrez gain, ohartarazi dute erietxeak erabat kolapsatuta daudela.

Lehenengo lurrikararen epizentrotik 100 kilometro ingurura dago Kahramanmaras. Turkiako agintariek esan dute ez dela izan lurrikara nagusi baten ostean gertatzen diren astindu horietako bat, baizik eta beste seismo bat, independentea. Lehenengoko astinduak gutxienez 70 pertsona hil ditu Kahramanmarasen, eta ez dago argi bigarrenak zer-nolako kalteak eragin dituen.

Diyarbakir hiria (Amed) da hondamendi eremuko hiririk handiena, eta, besteak beste, merkataritza gune handi bat amildu da han. «Ipar Kurdistan eta Turkiako hainbat eremu erabat suntsituta geratu dira. Ameden, epizentrotik 300 kilometrora, hainbat eraikin erori dira. Jendea ateratzen ari gara hondakin artetik», jakinarazi du idatzi batean Kurdistango Kongresu Nazionaleko Kontseilu Exekutiboak, eta ohartarazi du giza hondamena are handiagoa izan dela Siria iparraldetik ihesi joandakoen artean.

Izan ere, eraikin ugari erori dira astinduaren eraginez, dozenaka hiritan. Lerro hauek idazteko orduan, lanean jarraitzen zuten erreskate taldeek. Negu betean daude lurrikarak izan diren eremuetan, eta hondakin artean harrapatutako jendea ateratzea jarri dute agintariek lehentasuntzat. «Muturreko tenperaturak ditugu, eta jende asko kalean dago zain, giza laguntza noiz iritsiko. Horrez gain, ez dugu ahaztu behar Siria iparraldean lehendik ere milaka lagun bizi direla oihalezko dendetan», nabarmendu du Turkiako presidenteorde Fuat Oktayk. Turkiako adituen kalkuluen arabera, lurrikarak 7,8ko indarra izan du.

Eskualde horretan sarri gertatzen dira lurrikara handiak. Baina gogoratzen diren hondamendirik larrienetan azkena 1999ko abuztuaren 17an gertatu zen. Gaur gauekoa baino ahulagoa izan bazen ere (7,6), Izmiteko lurrikara deiturikoak 17.000-18.000 pertsona hil zituen, datu ofizialen arabera.

Erdoganek esan duenez, Turkiak 1939. urtetik pairaturiko «hondamendirik handiena» izan da gaueko lurrikara.

Europako Batasunak «elkartasuna» adierazi die biktimei, eta laguntzeko prest dagoela gaineratu. «Europaren sostengua bidean dago, eta prest gaude laguntzen jarraitzeko ahal dugun moduan», adierazi du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak.

Bizirik atera direnentzat ere gogorra izango da, asko lasterka batean atera direlako gauean etxetik, jantzi egokirik gabe. Gaur eguerdian izandako lurrikarak, gainera, izua zabaldu du, eta askok beldur handiegia dute etxera arropa bila itzultzeko.

Prestatu gabeko eraikinak

Lurrikarak ohikoak dira Ekialde Hurbilean, eta hondamendi handiak eragiten dituzte gertatzen direnean. Horren atzean dauden arrazoietako bat da eraikinak ez daudela prestatuak halako seismoei aurre egiteko, nahiz eta herrialde horiek plaka tektonikoen gainean egon. Lurrikarei Aurre Egiteko Estrategia Planak berak nabarmentzen du 1950eko hamarraldian migrazio handiak izan zirela hirietara, horrek azkar eraikitzea ekarri zuela, eta, hala, «hiriak ahuldu» egin zirela.

1999ko seismoaren ondoren, Turkiako Gobernuak egitasmo bati ekin zion, eraikuntzen segurtasuna gainbegiratzeko. Adituen arabera, ordea, oso gutxi dira segurtasun bermeak betetzen dituzten eraikinak. Gaurko lurrikararen ondorioz eroritako eraikinen artean daude, esaterako, Hatay eta Iskenderumgo erietxeak.


Summary: Inoiz sari gehien irabazitako artista bilakatu da Beyonce. Los Angelesen banatu dituzte bart musikaren sariak. Harry Styles abeslariak urteko diskoaren saria eraman du

«Saiatzen ari naiz gehiegi ez hunkitzen», adierazi du bart Beyonce abeslariak, Los Angelesen (AEB) Grammy sariak banatzeko ekitaldian. Ohituta dago musikaria halako sariak jasotzen, baina aurtengoak badu esanahi berezia: 32. saria da, eta, horren bidez, Beyonce da historian Grammy gehien jaso dituen artista.

Iaz argitaraturiko Renaissance diskoarengatik eman diote azken saria Beyonceri. Musikariak esan duenez, LGTBQ komunitatearekin izan duen loturak eta familian GIB birusak eragin duen minak bultzatu dute disko horretako musika sortzera. Osaba homosexual bat hil zion hiesak artistari.

Azken bi hamarkada pasatxotan, George Solti orkestra zuzendaria izan da Grammy gehien zituen musikaria (31).

Lau sari jaso ditu Beyoncek ekitaldian, eta berandu heldu da horiek jasotzera, trafikoarekin arazoak izan dituelako.

Edonola ere, gaua ez da erabat borobila izan artista estatubatuarrarentzat. Aurten ere, ihes egin dio urteko diskorik onenari emaniko sariak.

Harry Stylesek irabazi du hori, Harry's House diskoarengatik. Apal mintzatu da artista ingelesa saria jasotzean. «Halako gauetan, bistan da garrantzitsua dela guretzat gogoratzea ez dagoela 'hoberena' esaterik musikan».


Summary: Ezintasun iraunkor absolutua aitortu diote COVID-19 iraunkorra duen langile bati. ELAren aldeko epaia eman du Bilboko Lan Arloko Epaitegiak. Osasun zentro bateko zeladorea da langilea.

Bilboko Lan Arloko Epaitegiak ezintasun iraunkor absolutua aitortu dio osasun zentroko langile bati. ELAk pozez hartu du aldeko epaia, baina prentsa oharrean gogoratu du «langile askori» eragiten diela COVID-19 iraunkorraren gaixotasunak.

Langilea zeladorea da osasun zentro batean. 2020ko martxoan COVID-19ak eragindako infekzio bat izan zuen. Ordutik, COVID-19 iraunkorra du.

Patologia horrek neke kronikoa, zorabioak, ezegonkortasuna, insomnioa, laino mentala eta takikardiak eragiten dizkio langileari, baita narriadura kognitiboa ere. Horrek zuzenean eragiten die arretari eta lan memoriari.

Bestalde, zeladoreak ezkerreko hemiparesia ere badu. Herrenka ibiltzen da, eta orientazio eta indar galera orokorrak ditu.

Horiek hala, epaiak bide ematen dio Bidelagun fundazioari —ELAren lan osasuneko fundazioari— langilearen enpresari kalte ordainak eskatzeko.


Summary: Ukrainako Defentsa ministroak ukatu egin du beste ministerio batera joatea eskaini diotela. Reznikovek esan du karguari uko egingo diola, Zelenskik hala eskatuz gero. Ministerio barruko ustelkeria kasuak azaleratu dira azkeneko asteotan.

Ukrainako Defentsa Ministerioaren jardunean gertatutako ustelkeria kasuen berri eman zuten herrialdeko hedabideek urtarril amaieran, eta, horren ondorioz, zenbait goi kargudun kanporatu zituen Volodimir Zelenski presidenteak. Oleksii Reznikov Defentsa ministroa ere kargugabetua izateko zorian da, hango komunikabideek kaleratu dutenez. Reznikovek atzo nabarmendu zuen karguari uko egingo diola Zelenskik hala eskatuz gero. «Funtzionario bakar bat ere ez dago karguan betirako». Hori bai, ukatu egin du Industria Estrategikoen Ministerioko burua izatea eskaini diotela.

Izan ere, hori jakinarazi zuen atzo, azken orduan, David Arakhamiak, Zelenskiren alderdiaren talde parlamentarioaren liderrak. Iragarri zuen, aldi berean, Kirilo Budanov Ukrainako inteligentzia militarraren buruzagiak beteko duela Reznikoven hutsunea. Baina Defentsa ministroak adierazi du, The Kyiv Independent egunkariak jaso duenez, ez duela herrialdeko presidentearekin horri buruz hitz egin. Nabarmendu du, bide batez, ez duela «eskarmenturik» kargu horretarako. Nazioartean Reznikov da Ukrainako goi kargudun ezagunenetako bat.

Ministerio barruko ustelkeria kasuak azaleratu dira, hain zuzen, Zelenskik ustelkeriaren aurkako kanpaina bat ezarri duenean, jakinik instituzioetan ustelkeria praktikarik ez egotea dela EB Europako Batasunak talde komunitarioan sartzeko estatu hautagaiei jartzen dien baldintzetako bat.

Azken asteetan kaleratutako informazioen arabera, Ukrainako Defentsa Ministerioak kalitate txarreko produktuak erosten zituen—elikagaiak eta ekipamendu militarra, esaterako— frontera bidaltzeko, baina horien prezioa bi eta hiru aldiz puztuz. Argitaratu denez, Viatxeslav Xapovalov ministrordeak bazuen horren berri. Kaleratu egin zuten.

Grossirekin bilera

Errusiako Gobernuak jakinarazi du IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako zuzendari nagusi Rafael Grossi Moskura joango dela asteon. Zaporizhiako (Ukraina) zentral nuklearraren inguruan segurtasun eremu bat sortzea negoziatzen ari dira aurreko udatik Kremlin, NBE Nazio Batuen Erakundearen agentzia eta Ukrainako Gobernua. Europako zentral nuklear handiena da, eta Errusiaren kontrolpean dago inbasioaren hasieratik. Leherketak gertatu izan dira haren bueltan, eta Moskuk eta Kievek elkarri egozten diote horien ardura. IAEAk adierazi du, hain zuzen, urtarril amaieran leherketak izan zirela.

Bestalde, Errusiako agintariek jakinarazi dute drone bat lehertu dela gaur Kalugan, Moskutik 200 bat kilometrora. Hango gobernadore Vladislav Xapxak Telegramen esan duenez, ez du ez biktimarik, ez kalterik eragin. Urrian ere beste drone bat erorarazi zuten aireko defentsa sistemek Kalugako aorodromoan, eta hango gobernadoreak esan zuen, orduan, «ziurrenik» mugatik jaurti zutela.


Summary: Nafarroako Probintzia Auzitegiak ez du arinduko Iruñeko talde bortxaketako espetxeratuetako baten zigorra. Hamabost urteko zigorra «sexu askatasunaren aurkako delituen arauketa berriaren arabera ere ezarri» daitekeela dio Auzitegiak.

Nafarroako Probintzia Auzitegiak ez du Iruñeko talde bortxaketako espetxeratuetako baten zigorra arinduko, argudiatuz hamabost urteko zigorra «sexu askatasunaren aurkako delituen arauketa berriaren arabera ere ezarri» daitekeela.

Izan ere, 2016ko Iruñeko talde bortxaketan parte hartu zuen gizon bat hamabost urteko espetxe zigorra betetzen ari da. Joan den azaroan, baina, haren abokatu Agustin Martinezek helegite bat aurkeztu zuen soilik baietz da baietz legearen interpretazio jakin bat kontutan hartuz, eta bere bezeroaren zigorra arintzeko eskatu zuen: hamahiru urte eta bederatzi hilabetera. Fiskaltza eta biktimaren abokatua Martinezek eskatutako berrikuspena egitearen kontra agertu ziren.

Ikusi gehiago: Iruñeko talde bortxaketako espetxeratu baten zigorra arintzeko eskatuko dute

Ebazpenean, Nafarroako Probintzia Auzitegiak Espainiako Auzitegi Gorenaren sententzia ekarri du gogora. Han, azaltzen da hamabost urteko zigorra «akusatuen inguruabar pertsonalen eta egitatearen larritasunaren araberakoa» dela: «Egitateak oso larriak dira, eta horien ondorengo akusatuen jarrerak, epaian deskribatzen denak, areagotu egiten du erruduntasuna, edo haien jokabidearen antijuridikotasuna, eta horrek justifikatzen du legez aurreikusitako gutxienekoa baino zigor handiagoa ezartzea, nahiz eta oso hurbil egon».


Summary: LABek hezkuntzako lan baldintzen inguruko akordio orokor bat eskatu du. Sindikatuak eskatu du, besteak beste, hezkuntza publikoko lanpostu guztiak mantentzea eta itunpekorako sarbidea «gardena» izatea. Hezkuntza Sailari ohartarazi dio sindikatuen arteko mahaia bildu ezean grebara deituko duela.

LAB sindikatuak askatu beharreko bi korapilo nagusi ikusten ditu Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntzan: batetik, Hezkuntza Lege berria; bestetik, hezkuntzako langileen lan baldintzak. Sindikatuak dituen eskaeren berri emateko, Garbiñe Aranburu koordinatzaile orokorrak eta Irati Tobar irakaskuntzako idazkariak prentsaurrekoa eman dute gaur goizean. Eusko Jaurlaritzari egin diote eskari nagusia: lan baldintzen inguruko oinarrizko akordioa bideratzea galdegin diote.

Izan ere, sindikatuaren irudiko, ezinbestekoa da lan baldintzen arloan hurrengo urteetarako oinarriak negoziatzea, eta, azaldu duenez, bide hori urratzeko, iazko apirilean bide orri bat mahaigaineratu zuten adostu beharreko edukien eta prozeduren inguruan, eta irailean lan baldintzen inguruko xedapen gehigarriak aurkeztu zituen. Alabaina, LABen irudiko, orain arte ez dute aukerarik eduki Eusko Jaurlaritzarekin gaiok negoziatzeko eta adosteko. Aranburuk azaldu du «blokeo» horren aurka grebara eta mobilizazioetara joan behar izan dutela. Eta emaitzak ikusten hasi dira: «Greben eta mobilizazioen indarraz baliatu eta azken asteetan Hezkuntza Sailarekin izan dituen elkarrizketak aintzat hartuta, akordioa bideratzeko aukerak ikusten ditu LABek». Baina ituna ez dute izenpetua oraindik, eta, hori lortze aldera, Jaurlaritzari eskatu diote datozen asteetan sindikatuen arteko mahaira deitzeko. «Horrela egin ezean, greba eta mobilizazio berrien aldeko hautua egingo luke LABek».

Tobarrek xehatu ditu sindikatuaren iritziz akordio horrek jaso beharko lituzkeen oinarriak. Batetik, langile publikoei dagokienez, nahi dute kolektibo guztietan lanpostuak mantentzea eta Haurreskolak partzuergoa doako bihurtzearen ondorioz sortuko diren beharrei erantzuteko lanpostuak sortzea. Gainera, eskatu dute jantoki ereduaren inguruko azterketa egiteko, «langileen kudeaketa publikorako aukera aztertuz», baita «kategoria bera duten eta lan eta funtzio berdinak dituzten» langileen soldatak parekatzea ere. Halaber, langile guziak euskalduntzea ere baldintzen artean sartu dute. Bestetik, itunpeko sareko langileak daude. Horientzat sarbidea «gardena» izatea nahi dute, «meritu, gaitasun eta berdintasun printzipioetan oinarrituta», baita langileen soldaten parekatzea eta lan baldintzak homologatzea ere. Gainera, ikastetxeren bat publiko bihurtuz gero, langileak subrogatzeko akordioa jasotzea nahi dute. Azkenik, azpikontratatutako langileei erreparatu diete. Hauxe eskaera: «Lehentasunez garbitzaile, jantokiko hezitzaile eta autobusetako langileak lehengoratu edo langile publiko bilakatzea aztertzea. Eta, hori egin ezean, lehentasunez parekatzeko eta homologatzeko azterketa egitea».

Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak erantzun dio sindikatuari. Nabarmendu du elkarrizketarako borondatea dela sailaren ezaugarri nagusietako bat, eta sindikatu guztiekin hitz egiten jarraitzeko prest agertu da, ikusteko noiz bildu daitekeen sindikatuen arteko mahaia: «Gonbit hori egiten bazaigu, guk hartuko dugu eta garatuko dugu. Horrek esan nahi du orain arte bezala jarraituko dugula lanean sindikatuekin, era diskretu baten, eta, alde horretatik, sindikatuekin landuta daukagunean deituko dugu sindikatuen arteko mahai hori biltzera».

Legeari beha

Hezkuntzan pil-pilean dagoen gaiari ere heldu dio sindikatuak: Hezkuntza Legeaz mintzatu da, hain zuzen. Aranburuk esan duenez, Hezkuntza Legearen aurreproiektuan «zuzendu beharreko hainbat gai» ikusten dituzte, eta horretarako proposamen zehatzak aurkeztu dituzte. Orain, horiek nola islatuko zain daude: «Ikusteko dago testu berriak zein neurritan jasoko dituen ekarpenok, eta horren araberako balorazioa egingo du LABek».


Summary: Erabakitzeko eskubidearen inguruko eztabaida sustatzeko eskatu du Gure Esku-k Eusko Legebiltzarrean. Herritarren parte hartzea bermatuko duen eztabaida bati ekiteko eskatu die elkarteak talde parlamentarioei.

Gure Esku-ko eledun Josu Etxaburuk hartu du hitza Eusko Legebiltzarreko Erakunde, Gobernantza Publiko eta Segurtasun Batzordean, eta konpromisoak eskatu ditu «etorkizun politikoaren inguruko eztabaida» bati ekin diezaioten talde parlamentarioek. «Herri erronka» gisa definitu du afera, eta «etorkizunaren lema hartzeko» garaia dela aldarrikatu: «Libreki erabakitzea posible egingo duen prozesua abian jartzea behar du herri honek».

Gure Esku-k 2020ko martxotik 2021eko abendura bitarte egindako sinadura bilketaren ostean iritsi da agerraldia. Pandemia betean, elkarteak 21.389 sinadura bildu zituen, estatus politikoa erreferendum bidez erabakitzeko eskubidearen eta Eusko Legebiltzarrak eztabaida prozesu bat hastearen alde. Hitzetatik ekintzetara igarotzeko eskatu die Etxaburuk legebiltzarkideei, «milaka herritarren izenean».

Azaldu duenez, eztabaida «garden eta irekia» izan behar da, eta herritarren parte hartzea bermatu behar du. Era berean, helburutzat eduki behar du «eraikiko den erabakitzeko prozesua» herritarren parte hartzean oinarritzea, eta horretarako tresnak aurreikustea. Gainera, eskatu du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarren borondatea berresteko galdeketa bat ere txertatzeko. «Gure Esku-k erabakitzeko eskubidea lege bihurtzeko urratsak nahi ditu».

Eztabaida zentratzeko bi galdera ere jarri ditu Gure Esku-k mahai gainean. Batetik, Etxaburuk galdetu du ea euskal herritarrek duten erabakitzeko ahalmenak balio ote duen «egungo eta etorkizuneko erronkei behar bezala erantzuteko». Besteak beste, Usansolo (Bizkaia) herri bilakatzeko prozesuak dituen oztopoak, klima larrialdiari aurre egiteko gaitasun falta eta euskararen aurkako ebazpen judizialak aipatu ditu. Izan ere, Etxaburuk azaldu du errealitatea «tematia» dela, eta jokoan dagoena «eguneroko bizitza hobetzeko ahalmena» dela.

Bigarren galderak lurralde arteko harremanei egin die erreferentzia: «Euskal herritarrok gustura al gaude geure artean eta euskal lurraldeen artean ditugun harremanekin?». Horrekin batera adierazi du ea ez ote litzatekeen onuragarriago izango harreman horiek sendotu eta «beste maila batera» igarotzea. «Etorkizunaren jabe izan nahi badugu, premiazkoa da gogoeta zintzo baten ondoren neurriak zehaztea eta hartzea», gehitu du.

Beraz, xedea da herritarrek «menpekotasunik gabe» hautatzea Euskal Herriaren etorkizun politikoa eta gainerako lurraldeekiko harremanak, eta horretarako beharrezko tresnak eskura izatea. Bide horretan, Gure Esku-k beharrezkotzat jo du erakundeen, eragileen eta herritarren arteko elkarlana, eta Etxaburuk gehitu du hark hiru oinarridun «zoru komun bat» izan behar duela: bizikidetza demokratikoa, erabakiaren kultura eta adostasunaren kultura. Elkartea, gainera, prest dago «jarrera aktibo eta proaktibo» bati eusteko, eta horretarako adostasunak josten jarraitzeko.

Etxaburuk azaldu du erabakitzeko eskubidea «adostasun esparru bat» dela euskal gizartean, eta hala izan beharko litzatekeela jardun politiko-instituzionalean lanean ari direnen artean ere. Haren hitzetan, estatus politikoaren inguruko eztabaida «behin eta berriro» atzeratu da, eta «zezenari adarretatik heltzeko» garaia da jada. Gainera, azaldu du ez dela hutsetik abiatu behar. Besteak beste, Eusko Legebiltzarrak 1990ean eta 2014an onartutako legez besteko proposamenak aipatu ditu. Bi kasuetan, gehiengo parlamentarioak autodeterminazio eskubidearen alde egin zuen.

Eskaerak aztertzea

EAJko parlamentari Jon Andoni Atutxak adierazi du jeltzaleek aztertuko dituztela Gure Esku-ren eskaerak, eta aferaren inguruan lan egiteko prest daudela. EH Bilduko eledun Maddalen Iriartek, berriz, eskakizunak aintzat hartzeko eskatu die gainerako legebiltzarkideei ere, eta herritarrak era ordenatuan entzutea ezinbestekotzat jo du: «Autodeterminazio eskubidean sinesten dugu, eta erabakitzeko eskubideak demokratizatu egiten du eskubide hori».

Elkarrekin Podemos-IUko kide Iñigo Martinezek azaldu du koalizioarentzat garrantzitsua dela estatus berriaren inguruko eztabaidari ekitea, baina «borondate politikoa falta» dela hari heltzeko.

Kontrara, Voxeko Amaia Martinezek eta PP+Ciudadanoseko Luis Gordillok erabakitzeko eskubidearen kontzeptuaren aurka egin dute, eta salatu dute Gure Esku-k aurkeztutako planteamenduak legez kanpo daudela. Antzera aritu da PSE-EEko Miren Gallastegi legebiltzarkidea ere. Haren ustez, elkartearen helburuak ez dira «euskal herritarren interesekoak».


Summary: Ilunioni prestazioen %30eko errekargua jartzeko eskatu du Bizkaiko Lan Ikuskaritzak. Iazko maiatzean enpresako langile batek izandako istripu baten harira aurkeztu dute eskaera. Halaber, Gizarte Segurantzari eskatu diote Ilunioni 2.451 euroko isuna jartzeko.

Gizarte Segurantzako Institutu Nazionalak Ilunion enpresari prestazioen %30eko errekargua eska diezaiola galdegin du Bizkaiko Lan Ikuskaritzak. Izan ere, enpresa horretako segurtasun langile batek lan istripua izan zuen iazko maiatzean, eta gaixoaldian dago ordutik.

Babcock Wilcox multinazionalak Barakaldon zuen instalazio batean izan zen ezbeharra. Langilea eskaileratik behera erori zen, gaueko lanaldian zegoela. Bizkaiko Lan Ikuskaritzaren arabera, Ilunionek ez zituen prebentzio neurriak bete, eta salatu du ez zegoela «nahikoa argirik» istripua gertatu zen eremuan.

Horiek hala, araua hausteko akta aurkeztu dute Ilunionen aurka, eta Gizarte Segurantzari eskatu diote 2.451 euroko isuna jar diezaiola enpresari.

Istripuaren ostean zenbait neurri hartu zituen Ilunionek, baina, CCOOko lan osasuneko arduradun Alfonso Riosen arabera, «berandu iritsi dira». Bada, Riosek eskatu du arriskuen ebaluazioa egiteko garaian «arreta handiagoa» jartzeko eta prebentzio neurri «hobeak» hartzeko, lan istripurik izan ez dadin.


Summary: PSOEk bere kabuz erregistratu du sexu askatasunari buruzko legea aldatzeko proposamena. Patxi Lopez bozeramailearen arabera, helburua da «lege on» baten «nahi gabeko ondorioak zuzentzea». Zigor tarteak moldatu dituzte, «jokabide batzuen larritasuna» jasotzeko.

Soilik baietz da baietz legea aldatzeko prozesuan, bere kabuz arituko da PSOE, Unidas Podemoseko gobernu bazkideen eta Berdintasun Ministerioaren adostasunik gabe. Asteburuan negoziatzen ibili ostean, akordiorik ez dute lortu, eta sozialistek gaur erregistratu dute Espainiako Kongresuan sexu indarkeriari buruzko araua aldatzeko lege proposamena. Aurreko Zigor Kodean jasotako zigor tarteak berreskuratu nahi ditu PSOEk: batetik, ez du berreskuratuko abusu delitua, eta ez du ezabatuko emakumeen onespenaren ideia; bestetik, zigorren tarteak zabaltzea eta igotzea proposatu du.

Indarrean den legearen arabera, sexu erasotzat hartzen dira «beste pertsona baten sexu askatasunaren aurka haren onespenik gabe egiten diren jardun guztiak»; indarkeria, larderia edo nagusitasuna erabiliz egiten direnak, baita biktimaren borondatea baliogabetuta dagoenean ere, denak dira eraso, Soilik baietz da baietz legearen testuaren arabera. Printzipio horren gainean ezartzen dira zigorrak, kontuan hartuta erasoan sarketarik izan den ala ez: sarketarik gabeko erasoek urtebete eta lau urte arteko zigorra jasoko dute, eta bi eta zortzi urte artekoak, larrigarririk badago; sarketarik bada, lau eta hamabi urte arteko zigorra jarri ahalko da, eta zazpi eta hamabi urte artekoa, larrigarririk bada.

Ikusi gehiago: Nafarroako Probintzia Auzitegiak ez du arinduko Iruñeko talde bortxaketako espetxeratuetako baten zigorra

PSOEk proposatu duen erreforman, zigor tarte horiei mailaketa bat erantsiko diete, indarkeria edo larderia erabiltzen den edo biktimaren borondatea baliogabetzen den kasuetarako: asmoa da «zigor markoa egokitzea, arauak adieraz dezan jokabide batzuk larriagoak direla», gaur Kongresuan erregistratutako testuak dioenez. Hortaz, sarketarik gabeko erasoetan, zigorra urtebete eta lau urte artekoa izango da, orain bezala; baina halako eraso batean indarkeria, larderia edo borondate baliogabetzea baldin badago, zigorra urtebete eta bost urte artekoa izango da —aurreko Zigor Kodeak jasotzen zuen bezala—. Erasoan sarketa badago, zigorra lau eta hamabi urte artekoa izango da, orain bezala; baina indarkeria, larderia edo borondate baliogabetzea baldin badago, sei eta hamabi urte arteko zigorrak ezarri ahalko dira.

Patxi Lopez PSOEren bozeramailearen arabera, Kongresuan aurkeztu duten testuaren helburua da «lege on» baten «nahi gabeko ondorioak zuzentzea», eta zigor murrizketek eragin duten «alarma soziala» desagerraraztea. Berdintasun Ministerioak, ordea, deitoratu egin du PSOEk bere kabuz aurkeztu izana lege proposamena: «ulertezintzat» jo du akordiorako aukerak «haustea», eta PPren «proposamen bera aurkeztea». Horren inguruan, Lopezek adierazi du ez dutela inorekin negoziatu gobernu koaliziotik kanpo, «eta are gutxiago eskuinarekin».

Lege proposamena «urgentziaz» tramitatu nahi du PSOEk, eta horrek epeak laburtuko lituzke: testua hiru asteren barnean atera daiteke Kongresutik Senatura.


Summary: Zumarragan eta Azpeitian Osakidetzako haurren osasun mentaleko zerbitzua «desegitea» salatu du ELAk. Sindikatuak azalarazi duenez, urtarrilaren 31tik daramate Zumarragan eta Azpeitian (Gipuzkoa) haurren arreta psikologikorako zerbitzurik gabe

Haurren osasun mentaleko zerbitzuaren prekarizazioa «Osakidetzaren desegitearen, langileen prekarietatearen eta herritarrek pairatzen dituzten ondorioen beste adibide bat» dela salatu du ELA sindikatuak. Egoera horrek, gainera, osasun mentaleko arreta publikoa jasotzea galarazten die Zumarragako eta Azpeitiako haurrei.

Irailaren 30ean hasi zen gatazka, eskualde horretako haur psikologoaren kontratua bertan behera utzi zutenean. Gipuzkoako Osasun Mentaleko Sarearen Zuzendaritzak, profesionalen faltan, hilean zortzi egunean arreta eskaintzen zuen haur psikiatra bidaltzea erabaki zuen orduan. «Urtarrilaren 31n amaitu zen kontratu hori, eta orain Zumarragako eta Azpeitiko Osasun Mentaleko Zentroek ez dute haurrentzako arreta zerbitzurik», ohartarazi du sindikatuak.

Sindikatuaren ustetan, langileen lan baldintzak hobetzean dago gakoa: «Profesionalak egon badaude, baina ez dago langile horiek erakartzen dituen lan baldintza onik».


Summary: Mendiko eskiaren festa bueltan da Izaban. Bandres-Karolo oroimenezkoa egingo da asteburu honetan Erronkariko mendietan, hiru urteko hutsunearen ondoren

Mendiko eskian Euskal Herrian den topaketa nagusia, Bandres-Karolo oroimenezkoa, bueltan da: asteburu honetan, otsailak 11-12, jokatuko da, proba Belagua inguruko mendietan, hiru urteko hutsunearen ondoren. COVID-19aren pandemia eta elur falta tarteko, azken hiru urteotan ezin izan da egin proba. Aurten, ordea, elurra bai eta COVIDaren mugarik ez, mendiko eskiaren proba nagusia Erronkarira itzuliko da. Izen emateak aspaldi osatuta eta itxita daude, eta, beraz, osagai guztiak ditu aurtengoak bete-beteko festa izateko.

Ohikoa denez, bi proba jokatuko dira asteburuan. Batetik, lineako lasterketa, eta, bestetik, kronoigoera. Bietan lortutako sailkapenaren baturatik aterako da oroimenezkoaren irabazlea. Azken aldian, 2019koan, Igone Campos zumarragarra eta Ivan Cuesta kantabriarra izan ziren txapeldun. Zer egunetan jokatuko den lineakoa eta zer egunetan kronoigoera, eguraldiaren araberakoa izaten da. Bi egunetarako eguraldi iragarpenak onak balira, larunbatean lineako lasterketa jokatuko litzateke, eta igandean kronoigoera, baina hori, asteburua gerturatu ahala, eguraldi iragarpen zehatzen arabera erabakiko du antolakuntzak.

Bandres-Karolo oroimenezkoak, gainera, hainbat txapelketa hartuko ditu. Batetik, lineako proba Euskal Herriko Mendiko Eskiko Koparen egutegiko proba denez, Koparako puntuagarria izango da, eta, aldi berean, Nafarroako Txapelketa ere bai. Kronoigoera, berriz, modalitate horretako Euskal Herriko Txapelketa izango da.

‘Into the ice’ proiekzioa, bertso-poteoa...

Mendiko jardunaren ondoren, arratsaldean festak Izabako zineman eta kaleetan jarraituko du. Antolatzaileek urtero aitortza egiten diote mendiko eskiatzaile bati edo kirol honen hedapenean lan handia egin duen norbaiti. Aurten, Jumere aita-semeek jasoko dute Bandres-Karolo saria. Hutsik egin gabe, Wilfrid semea urtero-urtero izan da Bandres-Karolo oroimenezkoan, eta hainbatetan proba irabazi du gainera; eta aurten ere partaideen artean izango da. Aita, berriz, iraupen eskiko eskiatzaile handia izandakoa, semearen ondoan izaten da beti, laguntzen.

Zineman bertan, Eñaut Izagirre glaziologoak Into the Ice proiekzioa emango du. Darwin mendikatera eginiko bidaia azaltzen du ikus-entzunezkoak. Hego Amerikako muturrean dagoen ia esploratu gabeko mendikatea da Darwin, urrunekoa eta basatia. 2022ko martxoan eta apirilean, zazpi lagunek nabigatu, eskalatu eta esploratu zuten beste inork zapaldu gabeko lurralde hori. Helburua: bertako glaziarrak klima aldaketari nola erantzuten ari diren ikertzea, eta Roncagli eta Cerro Sara mendien lehen igoera egitea.

Ikus-entzunezkoaren ondoren, bertso-poteoa izango da, Aitor Sarriegi eta Imanol Uria bertsolariekin. Kirolaren ondotik, beraz, lagunartea eta festa giroa nagusituko dira Izabako kale eta tabernetan.

EGITARAUA Ostirala, otsailak 10 17:30etatik aurrera. Dortsal banaketa eta ibilbideari buruzko bilera informatiboa Izabako Hotelean.

Larunbata, otsailak 11 9:00. Probaren irteera. 12:00. Antolakuntzak eskainitako luntxa. 17:00. Proiekzioa Izabako zineman: INTO THE ICE, Eñaut Izagirreren eskutik. 18:00. Bertso-poteoa, Aitor Sarriegi eta Imanol Uria bertsolariekin. 19:30. Bilera informatiboa hurrengo eguneko ibilbidea azaltzeko.

Igandea, otsailak 12 9:00. Probaren irteera. 13:00. “Artzain-migak” frontoian. 14:00. Sari banaketa ekitaldia.


Summary: Luhusoko auziko instrukzio aldia amaitutzat jo dute. Fiskalak hilabeteko epea du orain auziari buruzko eskaera aurkezteko.

2016ko abenduan ETAren armategiaren parte bat Luhusoko Errekarte baserrian (Lapurdi) erabilerarik kanpo uzten saiatzeagatik, Jean Noel Etxeberri Txetx Biziko koordinatzailea, Beatrice Molle-Haran kazetaria, Stephane Etxegarai Etxe musikari eta bideogilea, Mixel Berhokoirigoin laboraria eta Mixel Bergouignan enpresaria auzipetu zituzten —Bergouignan 2017ko maiatzean hil zen, eta Berhokoirigoin, 2021eko maiatzean—. Orain, instrukzio aldia amaitutzat eman du epaileak, eta fiskalak hilabeteko epea du eskaera egiteko: auzia artxibatutzat jotzea, epaiketa Auzitegi Korrekzionalean egin dadila eskatzea edo auzia Parisen epaitu dadila galdegitea, iritzita auzipetuak atentatu bat prestatzen ari zirela.

2016ko abenduaren 16an eginiko polizia operazio batean atxilotu zituzten Luhusokoak, ETAren armategiaren %15 indargabetzera zihoazela. Gizarte zibileko esparru askotako pertsona ezagunak izanik, polizia operazio hark aurkako erreakzio handia eragin zuen Ipar Euskal Herrian. Guziak askatu zituzten ondoren, baldintzapean. Epaileak debekatu egin zien Frantziako Errepublikaren mugetatik irtetea, euren artean elkartzea eta komunikatzea, eta armak eta lehergaiak garraiatzea, baina lehen debekua 2018ko martxoan kendu zien, eta bigarrena eta hirugarrena, berriz, urte hartako uztailean.

2011ko urrian jarduera armatua behin betiko uzteko erabakia jakinarazi zuenetik, ETAk eginak zituen armagabetzeko saioak, baina 2016ko abendukoak azkartu zuen prozesua. Luhusokoak atxilotu zituzten gau berean argitaratutako gutunetan ikusi zen ETAk gizarte zibilari emana ziola desarmatzeko ardura politikoa eta teknikoa. Handik lau hilabetera heldu zen armagabetzea, 2017ko apirilean, Luhusoko ekintzaileen eta Frantziako Estatuaren artean hitz egin eta adostuta.


Summary: Nafarroako Funtzio Publikoko langileak grebara deitu dituzte sindikatuek otsailaren 15erako. ELA, LAB, UGT, CCOO eta Steilas sindikatuek grebara deitu dute langile publikoen lan baldintzak hobetzeko eta Nafarroako Gobernuarekin «benetako» negoziazioa egitea aldarrikatzeko.

Azkenean eztanda egin du. Hala jakinarazi dute prentsaurrekoan CCOOko David Markelainek, LABeko Isabel Artiedak, Steilaseko Eider Larripak, ELAko Izai Bujandak eta UGTko Jesus Elizaldek. Ohar bateratu batean, sindikatuek sektore publikoaren pribatizazioa amaitzea exijitu dute: «Nafarroako Gobernuak benetako negoziazioa egin dezala nahi dugu, planteatutako aldarrikapen guztiei erantzuteko. Horretarako, sektore publiko osoaren grebarako deialdia egiten dugu otsailaren 15erako», adierazi du LABeko Isabel Artiedak.

Sindikatuek aurkeztutako aldarrikapen nagusiak hauek dira: sektore publikoko pribatizazioa amaitzea eta orain arte pribatizatu dena iraultzea; Nafarroako Gobernuak autogobernu eskumenak erabiltzea; enpleguaren egonkortasuna eta behin-behinekotasuna %8tik behera murriztea; arreta hobetzea, enplegua sortzea eta gazteak kontratatzea; eta, azkenik, prestakuntza eta dedikazioa sustatu eta ordaintzea, soldatak igotzea alegia. Aldarrikapen horiek negoziatzeko eskatu diote Nafarroako Gobernuari, baina Mahai Orokorraren bileran negoziatzeko dagoen borondaterik «eza» salatu dute: «Mahai Orokorraren bilerara otsailaren 17rako deitzeaz gain, gaiak sakonki lantzea ezinbestekoa da», esan du Artiedak. Negoziazioetan hesi batekin talka egiten dutela ere salatu du: «Ez dago dirurik ezertaz hitz egiteko».

Sindikatukoek aitortu dute grebaren deialdiaren atzean Osasunbidearen azken asteetako egoera dagoela: «Gai ekonomikoez gain, gauza oso serioak landu dituzte, eta osasun publikoaren pribatizazioa bultzatu dute, eta guretzat gaia guztiz garrantzitsua da». Hori kontuan hartuta, ELAko Izai Bujandak «ezinbestekotzat» jotzen du otsailaren 15eko greba: «Mobilizazio egun hau garrantzitsua da, eta ekarriko diren gaiak sindikatuei eta langile publikoei interesatzen zaizkienak dira».

Data esanguratsuak

Adierazi dutenez, otsailaren 13an idatzi bat erregistratuko dute Nafarroako Funtzio Publikoaren aurrean. Asteazkenean, greba egunean, elkarretaratzea eginen dute Nafarroako Jauregiaren aurrean, 11:30ean. Egun berean, 17:30ean, manifestazioa abiatuko da Iruñeko Geltokitik, eta Sarasate pasealekuan amaituko da. Horretaz gain, grebaren eguna baino lehen hiru batzar antolatu dira 11:00etan, hiriko hainbat tokitan: otsailaren 8an, Kondestablearen jauregian; 9an, Hezkuntza Sailean; eta 10ean, Larrabide estadioko erabilera anitzeko aretoan.


Summary: Ikuskatu ostean, 8.760 kontratu mugagabe bihurtu dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Lan Ikuskaritzak 18.700 jarduketa baino gehiago egin ditu iaz, eta 7,5 milioi euro jarri ditu isunetan. Gutuna jaso ostean, langileen kontratuak erregularizatu ez dituzten enpresek ikuskariaren bisita jasoko dute 2023an.

Eusko Jaurlaritzako Lan ikuskaritzak 18.700 jarduketa baino gehiago egin ditu iaz, gehienak, segurtasunaren eta osasunaren arloan. Orotara, 1.487 arau hauste antzeman ditu, eta 7,5 milioi euro jarri ditu isunetan. Lan Ikuskaritzaren urteroko balantzea aurkeztu dute gaur Elena Perez Barredo Laneko sailburuordeak eta Iciar Gonzalez Lan Ikuskaritzako zuzendariordeak.

11.320 jarduketa egin dituzte segurtasunaren eta osasunaren arloan. Horietatik 568 kasutan ikusi dituzte arau hausteak. Lan harremanen esparruan, 5.568 jarduketa egin eta 574 arau hauste antzeman dituzte. «Datu hori nahiko deigarria da, normalean segurtasunaren eta osasunaren arloan antzematen baitira arau hauste gehien», adierazi du Gonzalek. Eta, gehitu duenez, enpleguan inoiz baino jarduketa gehiago egin dituzte: 1.854.

Lan istripuak hiru esparrutan banatzen dituzte. Istripu hilgarriak eta oso larriak «segituan» ikertzen dituzte: «Guardiako ikuskatzaile bat dago eguneko edozein ordutan, istripu horiek momentuan bertan ikertzeko». 2022an, hamazortzi zehazpen espediente zabaldu ditu ikuskaritzak, eta hamalau zuzenketa errekerimendu egin. Lan istripu larriak, berriz, ez dira zuzenean ikertzen. 87 zehapen espediente zabaldu eta 89 zuzenketa errekerimendu egin dituzte. Eta, istripu arinei dagokienez, 141 zigor espediente eta 129 errekerimendu egin. «Lan istripu hilgarriak, oso larriak eta larriak ikertzeko bokazioa du ikuskaritzak, baina arinak ikertzeko ez; hala ere, emaitzek istripu horiek ere ikertu behar direla azaleratzen dute», zehaztu du Gonzalezek.

Lan Ikuskaritzak hainbat ekintza plan egin ditu urtean zehar, segurtasunaren eta osasunaren arloan. Esaterako, udan, bero kolpearen aurka egiteko, 4.802 gutun bidali zituzten, prebentzio neurriekin: «Emaitzak nahiko onak izan ziren; enpresek interesa jarri zuten».

8.760 kontratu mugagabe

Lan Ikuskaritzak 25.948 kontratu berrikusi ditu 2022an. Horietatik, 14.559 kontratazio iruzurraren aurkako borrokaren barruan aztertu dituzte. Gainerakoak, 11.389 kontratu, ekintza planen esparruan. Berrikusitako kontratuetatik 8.760 mugagabe bihurtu dituzte enpresek.

Ikuskaritzak bi ekintza plan jarri ditu martxan 2022an. Ekintza planek bi fase dituzte. Lehenengo fasean, Espainiako Iruzurraren Kontrako Erremintak kontratu irregularrak izan ditzaketen enpresak identifikatzen ditu, algoritmoen bidez. Eta enpresa horiei gutun bat bidaltzen zaie. «Hilabete bat dute irregulartasunak zuzentzeko eta kontratu mugagabeak sortzeko», azaldu du Gonzalezek. Enpresek hori egiten ez badute, bigarren fasean ikuskariaren bisita jasoko dute.

Aldi baterako kontratazioaren aurkako ekintza plana bigarren fasean dago orain. Orotara, 4.844 gutun bidali ditu ikuskaritzak, 11.389 langileen kontratuei eragiten dietenak. Horietatik, enpresek 5.733 kontratu bihurtu dituzte mugagabe. «Aipatu behar dugu horietatik 494 aldizkako kontratu finkoak zirela», azpimarratu du Gonzalezek. Eta Perez Barredok zehaztu du kontratu mota hori ez dela ohikoena Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Bigarren fasean, ikuskaritzak 1.326 jarduketa dauzka irekita orain.

Bigarren ekintza plana kontratazio partzialaren aurkakoa da. Eta oraindik lehenengo fasean dago. «Ez da sekula planik egin kontratazio partzialaren aurka», nabarmendu du Gonzalezek. Irailaren 26an, 4.946 gutun bidali zituzten, 11.436 langileri eragiten dietenak. «Emaitzak lortu arte ez dugu bigarren fasea martxan jarriko». Gonzalezen arabera, talka planak «eraginkorragoak» dira. Izan ere, 3.027 kontratu ikuskaritzaren jardun arruntari esker bihurtu dituzte mugagabe, eta 5.733 ekintza planei esker. 2023an bi planen bigarren faseekin jarraitzea aurreikusten du Gonzalezek. Beste ekintza plan batzuk ere aurreikusten dituzte, baina ezin dute datarik zehaztu.

2023rako beste aurreikuspen bat egin du Gonzalezek: «Derrigorrezkoa da 50 langile baino gehiago dituzten enpresek berdintasun planak izatea; eta guk hori egiaztatzen jarraituko dugu». Izan ere, 2022an 194 jarduketa egin dituzte, eta sei arau hauste antzeman. Aurten, gainera, lan ikuskaritzaren lana indartu nahi dute. Perez Barredok gogoratu duenez, 2022ko ekainean, Lan Ikuskaritza Euskadin kalitatezko enplegua sortzearen zerbitzura izeneko plana aurkeztu zuten legebiltzarrean. «Plan horren helburuetako bat ikuskapen jardunaren gardentasuna handitzea da», adierazi du. Horrez gain, sindikatuen, enpresaburuen eta elkarteen parte hartzea sustatu nahi dute, elkarrizketa sozialeko mahaian sortutako ikuskaritzako aholku batzordearen bitartez. Ikuskaritzaren lana indartzeko, lanpostu gehiago sortuko dituzte. 2022aren amaieran 51 ikuskari plaza eta 20 ikuskatzaileorde zeuden, eta 2023an bi lan ikuskatzaileorde, eta laneko eta gizarte segurantzako zazpi ikuskatzaile lanpostu gehitzea aurreikusten dute.


Summary: Gasteizen labanaz izandako erasoa «erabat» gaitzetsi du Urtaranek, eta halakoak eragozteko neurriak proposatu. Labanak edo antzeko armak eramateagatik jarritako zigorrak gogortzeko eskatu du, eta diskoteketan metal detektagailuak erabiltzeko

Igandean Gasteizen labanaz eraso bat izan zela eta, Gorka Urtaran Gasteizko alkateak proposamen bat egin du: arma horiek eramateagatik ezarritako zigorrak zorroztea, eta diskoteketako sarreretan metal detektagailuen erabilera baimentzea. Era berean, igandeko indarkeria ekintza «erabat» gaitzesten duela berretsi du, eta babesa agertu die hiru biktimei, «lehenbailehen eta ondo senda daitezen».

Urtaranek berak adierazi duenez, gertatutakoa ez da kasu bakan bat: «nahi baino maizago gertatzen diren egoerak» direla salatu du. Gasteizen edo Euskal Herrian ez ezik, Espainian ere ugaritzen ari dira labanaz egindako erasoak, eta, ondorioz, orain da, Urtaranen ustetan, neurriak hartzeko garaia. «Hausnartzeko sasoia da; administrazio eskudunek kontuan hartu behar dute zer neurri ezar daitezkeen».

Euskal Udalen Elkarteak aste honetan duen bileran landu beharreko gaia izan daitekeela esan du Gasteizko alkateak.


Israelek bost palestinar hil ditu

Summary: Israelek bost palestinar hil ditu. Zisjordaniako errefuxiatuen gune batean izan da erasoa, eta dozenaka zauritu ere eragin ditu.

Israelgo armadak bost palestinar hil zituen igandean Zisjordanian, errefuxiatuen gune batean egindako erasoan. Palestinako Aginte Nazionalak eman du erasoaldiaren berri, eta jakinarazi hildakoek 21 eta 28 urte bitarte zituztela. Agintari palestinarren arabera, Israelen oldarraldiak dozenaka zauritu ere eragin ditu, eta horietako hiru Zisjordaniako ospitale batera eraman dituzte.

Israelgo armadak adierazi duenez, urtarrilaren 28an kokaleku judu bateko jatetxean egindako tiroketako egileen aurka egitea zuten helburu. Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak esan du hildako bost palestinarrak saiatu zirela eraso hori egiten. Azaldu dutenez, bi gizon armatu jatetxera joan ziren, «eraso hilgarri bat egiteko asmoz», baina, akats bat egon zen; Jeriko hirira ihes egin zuten, eta kanpalekuan babes hartu. Ez zen inor hil erasoaldi hartan.

Israelgo armadak ez du zehaztu zenbat palestinar atxilotu dituen operazioan, baina Palestinako albiste agentzia ofizialaren arabera, zortzi izan dira.

Hamas mugimendu islamistak adierazi du Israelek hildako bost palestinarrak bere aldekoak direla, eta mendekurako deia egin du.

Giroa gaiztotu eta erasoak ugaritu egin dira azken asteetan. Israelgo segurtasun indarrek dagoeneko 41 palestinar hil dituzte aurten. Urtarrilaren 26an, Israelgo indarrek gutxienez hamar palestinar erail zituzten bi erasotan, tiroz. Hurrengo egunean, berriz, pertsona batek gutxienez zazpi lagun hil zituen Jerusalem ekialde okupatuko sinagoga bati egindako erasoan. Sarekada horiei beste indarkeriazko gertakari batzuk ere gehitu behar zaizkie.


Summary: Hainbat herrialdek bidali dute laguntza Turkiara, Siriara eta Kurdistanera. Tartean dira AEBak, EBko hainbat herrialde, Ukraina eta Errusia. Gutxienez Gasteizko bost suhiltzaile ere joango dira laguntzera.

Nazioarteko gobernuek azkar erantzun dute. Kurdistango Gaziantep hirian atzeman zuten astelehen gauean izandako lurrikara indartsuaren epizentroa; gutxienez 4.300 lagun hil ditu hark. Euskal Herrian 02:17 zirenean hasi da lurra dardarka Kurdistan, Turkia eta Siriako eremuetan, eta, eguerdian, beste lurrikara handi batek astindu du eskualdea. Gauekoa baino pixka bat ahulagoa izan da bigarrena.

Ankarak laguntza eskatu dio nazioarteari, eta goizean goizetik hasi dira hainbat herrialde laguntza eskaintzen; berehala bidali dituzte erreskate taldeak laguntzera. EB Europako Batasunak, zehazki, Frantzia, Grezia, Kroazia, Bulgaria, Txekia, Herbehereak, Polonia eta Errumaniako erreskate taldeak mobilizatu ditu. Espainiak, Alemaniak, Italiak eta abarrek ere helarazi dute laguntza. Herrialde horietako agintariek deitoratu egin dute gertatutakoa, eta behar den guztian laguntzeko asmoa erakutsi. Gaur gauean bilera egingo dute Bruselan, zer-nolako laguntza eman behar duten zehazteko, eta koordinatzeko.

Turkiako Gobernuaren arabera, 9.000 lagun inguru dabiltza jada erreskate lanetan, eta gehiago izango dira atzerriko laguntza heldu ahala.

Poloniako suhiltzaile batzuk, gaur, eremu kaltetura bidaiatu aurretik. Marian Zubrzycki / EFE

Euskal Herritik ere joango dira laguntzera. Espainiako suhiltzaile boluntario batzuekin batera, Gasteizko bost suhiltzaile joango dira lanera, Accion Norte GKEarekin. Ahalik eta azkarrena abiatuko dira hara, tramiteak amaitu eta non lan egingo duten jakin bezain pronto.

Europatik kanpo, AEB Amerikako Estatu Batuetako agintariek ere esan dute «ahal duten guztia» egingo dutela inguru kaltetuetan laguntzeko, eta lehen laguntzak abian direla jada. Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak ere elkartasuna adierazi dio Turkiari, eta eskerrak eman dizkie laguntza bidaltzen ari diren Aliantza Atlantikoko kideei.

Ukrainak eta Errusiak ere ez dute ez ikusiarena egin, ezta Palestinak, Israelek eta Armeniak ere. Guztiek iragarri dute erreskate lanetan lagunduko dutela. Gauza bere egin dute Indiak, Venezuelak, Aljeriak...


Summary: Praktiketan dauden irakasleen amatasun baimenean «diskriminaziorik» ez egoteko eskatu diote Jaurlaritzari. EH Bilduk akordioa lortu du EAJ, PSE-EE eta Elkarrekin Podemos-IUrekin Eusko Legebiltzarrean: indarrean den araudia aldatzea galdegin diote Hezkuntza Sailari.

Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailak indarrean duen agindu baten arabera, hezkuntzako lan eskaintza publiko bat gainditu ostean, irakasleen derrigorrezko praktikaldiak gutxienez hiru hilabete eta egun batekoa izan behar du, modu jarraituan, haurdun dauden emakumeen kasuan. Araudiak, baina, ez ditu kontuan hartzen haurdunaldian aurreikusi ezin diren egoerak, eta, beraz, erditze aurretik hartu litekeen bajari uko egitera behartzen ditu emakume asko; are, gaixotasun arrunt batengatik hartu ahalko luketen epealdi laburreko baimenari ere uko egiten diote andrazko askok. «Praktikak modu jarraituan egiteko obligazioaren ondorioz, hainbat emakumek baja hartzeari uko egiten diote; praktikan, diskriminazio argi bat pairatzen dute, amatasun baja hartzeko eskubidea urratua baitute», ohartarazi du Ikoitz Arrese EH Bilduko legebiltzarkideak. Koalizioak egoera hori zuzentzeko eskatu dio gaur Hezkuntza Sailari, legez besteko proposamen batean. Zehazki, galdegin dio ezabatu dezala Hezkuntza Sailaren 2020ko otsailaren 18ko aginduan ageri den «jarraitukoa» hitza, termino horrek sortzen dituelako «diskriminazio egoerak». EH Bilduren eskaerarekin bat egin dute EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk, eta erdibideko zuzenketa batean adostu dute praktiketan dauden irakasleek amatasun baimena dela-eta pairatzen duten «diskriminazio egoera» amaitzeko. Hala, Hezkuntza Sailari eskatu diote etorkizunean irakasle izateko lan eskaintza publikoetara deitzen duenean, araudia alda dezala eta praktikak egiteko «malgutasuna» eman diezaiela lehiaketa oposizio fasea gainditu eta amatasunagatik baimen aldia baliatzen ari direnei edo beren osasunarekin zerikusia duten egoerak egiazta ditzaketenei.


Summary: Maite Mutuberria ilustratzaileak diseinatu du Euskal Herriko Itzuliaren aurtengo kartela. Azken lau aldietan bezala, Euskadi literatura sariaren irabazleak egin du Itzuliaren kartela; Mutuberriak 'Irrimola' lanarekin lortu zuen saria.

Maite Mutuberria ilustratzaileak egin du Euskal Herriko 62. Itzuliaren kartela. Gaur egin dute aurkezpena, Bilboko Arte Ederren Museoan, eta kartelaren xehetasunak azaldu ditu egileak: «Bueltatu, biratu, irauli. Lehen begi kolpean, kartelak itzuli hitzaren adierarik nabarienak irudikatzen ditu. Aldi berean, txirrindulariek lasterketan egiten duten ahalegin itzela islatu nahi izan dut. Sisiforen harkaitza balitz bezala, txirrindulariek bizikleta gailurrera bultzatzen dute, berriz ere haranera jaisteko, itzulinguru etengabean». Azken lau aldietan bezala, Euskadi literatura sarien irabazleak egin du Itzuliaren kartela; Mutuberriak Irrimola lanarekin eskuratu zuen saria.

Diseinuari eutsiz, Itzuliaren koloreak erabili ditu ilustratzaileak, «ohiko berde, gorri eta zuriak biziagotuz, gure kaleetan lasterketa egunetan bizi den giro alaia iradokitzeko». Maillotaren hori deigarria gehitu die kolore horiei.

Kartela egiteko, Itzuliaren sorburura jo du; hots, XX. mendearen hasierako urteetan murgildu da, Itzulia sortu zen garaian. Orduko euskal pintoreen lanei arretaz erreparatu diela onartu du, tradizioa irudikatzeko zuten modu eta tonu estilizatuetatik «zerbait ikasi nahian».

Mutuberria kartelaren egilea Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziatua da, eta goi mailako teknikaria ilustrazioan. 30 liburu baino gehiago ilustratu ditu, tartean Barruko hotsak, Joemak eta polasak, Lilo eta Xomorropoemak. Lohia eleberri grafikoaren egilea ere bada, eta, besteak beste, Kirico, Lazarillo, Peru Abarka eta Etxepare sariak jaso ditu.

Aspaldiko ohitura da euskal artista ezagunek Itzuliaren kartela egitea. 36ko gerraren aurretik egiten zuten, eta 2019an berreskuratu zuten joera hori. Ordutik, Yolanda Mosquerak, Asisko Urmenetak, Miren Asiainek eta Javier de Isusik egin dituzte.

Aurtengo lasterketa Gasteizen hasiko da, apirilaren 3an, eta 8an amaitu, Eibarren (Gipuzkoa). Sei etapa izango dira. Berrikuntza moduan, ez da erlojupekorik izango, ezta Arrate santutegiko amaiera mitikorik ere.

Tourrekoa, Raisa Alabak

Frantziako Tourrari, berriz, Raisa Alaba ilustratzaile arabarrak jarri dio aurtengo irudia. Iragan urrian egin zuten aurkezpena, eta, egileak azaldu zuenez, «mugitzeko eta bizikletan ibiltzeko gogoa» islatu nahi izan du. Horretarako, lan koloretsu eta alai bat egin du. Euskal Irudigileak ilustratzaileen elkarte profesionalak antolatutako lehiaketa irabazi zuen Alabaren kartelak.


Summary: Salatu dute Bilboko portutik Ukrainara gerra materiala bidaliko dutela. Espainiako Gobernuak bidalitako azken tankeak bihar aterako dira Ukrainarako bidean. Gerrarik Ez plataformak elkarretaratzea egin du Santurtzin, armak bidaltzearen aurka.

Joan den ostegunean heldu ziren Espainiako Gobernuko tankeak Bilboko portura, eta bihar aterako dira azkenak Ukrainarako bidean. Baltikoko porturen batera eramango dituzte, ontziz. «Gutxieneko defentsarik ez duen herrialdea babesteko» erabaki du Espainiak tankeak bidaltzea. Gerrarik Ez plataforma, ordea, armak bidaltzearen aurka agertu da, eta NATOren «politika espantsionistak» eta Errusiaren erasoak kondenatu ditu. Hainbat erakunde sozial eta sindikalak batzen ditu Gerrari Ez plataformak, eta gaur goizean elkarretaratze bat egin du Santurtziko (Bizkaia) Sardinera parkean. «Ukrainiako langileekin eta gerraren aurka dauden Errusiako emakume eta gizonekin egiten dugu bat», adierazi dute. Hala, bakea zabaltzeko eskatu dio elkarteak Espainiari. «Euskal Herriak ez du ahazten Gernika eta gerrak herritar zibilentzat dakarren sufrimendua: alde bateko eta besteko errefuxiatu eta desertoreei elkartasuna adierazten diegu». Gainera, Espainiako Gobernuari eskatu diote ahaleginak egin ditzala «berehalako su etena» lortzeko eta Europa erdialdean bakea sustatzeko.


Summary: Zaldibarko amiltzearen hirugarren urteurrena hizpide 'Kinka' podcastean. 'Zaldibar: hiru urte, hainbat zauri eta itzal ugari' atala estreinatu berri du BERRIAren 'Kinka' podcastak. Atzo bete ziren hiru urte ezbeharra jazo zenetik; orain artekoak eta geratzen direnak bildu ditu bertan.

«Hiru urte bete dira Zaldibarko zabortegia amildu zenetik. Hiru urte, amiltzearen hots ozen eta, aldi berean, isilpekoak lurrazalera ateratzen hasi zirenetik». Eta argira ateratzeko falta direnak oraindik. Zaldibarko (Bizkaia) ezbeharraren hirugarren urteurrenaren harira, BERRIAren Kinka podcastak atal berezi bat prestatu du: Zaldibar: hiru urte, hainbat zauri eta itzal ugari (egin klik esteka horretan, podcasta entzuteko). Orain arte bizi izandakoak bildu ditu bertan, eta, aurrera begira, auziak duen bidea ere bai.

Lekukotza batzuen eta besteen artean, hiru ahots bildu ditu Kinka-k: Nahia Sololuzerena, Alberto Sololuze amiltzean hildako langilearen alabarena; Iñaki Petxarroman BERRIAko kazetari eta editorearena; eta Imanol Magro BERRIAko kazetariarena. Duela bi urteko testigantzak dira lehen biak, ezinbestekoak nondik norako funtsezkoenak ulertzeko. Magro, berriz, oraindik instrukzio fasean den auzibideaz aritu da.

Kinka buletina: Harpidetu hemen

2020ko otsailaren 6an izan zen hondamendia, eta lurpean gelditu ziren harrapatuta zabortegiko bi langile: Joaquin Beltran eta Alberto Sololuze. Omenaldia egin zieten atzo, istripuaren hirugarren urteurrenean, Zaldibar Argitu plataformak deituta. Ehun lagundik gora elkartu ziren, eta beste behin eskatu zuten gertatutakoa argitzeko.

Luizia gertatu eta sei hilabete geroago topatu zituzten Sololuzeren gorpuzkiak. Beltranen bilaketa lanak 2021eko maiatzean bertan behera utzi zituzten. Hilabete gutxi geroago itxi zen homizidioen auzia. Verterreko arduradunak eta Sololuzeren eta Beltranen familiak akordio batera heldu ziren. Akusatuek euren erantzukizuna onartu zuten, baita sei hilabeteko zigorra eta familia bakoitzarentzat kalte ordain ekonomikoa ere.

Zabortegiko amiltzea jazo eta egun gutxira, BERRIAk garraiolari baten lekukotza eraman zuen argitara. Irakurri, bai; entzun ez, ordea. Hiru urte geroago, haren hitzak entzun daitezke Kinka-n: «Kamioia zamaz bete, eta hara eramaten genuen zaborra, inolako birziklatze prozesurik egin gabe. Han denetik ikusi izan dut: material korrosiboen bidoiak, suharberak, amiantoa...».

Ingurumen kalteak, instrukzio fasean

Auzibide hori amaituta, ingurumen kalteena epaitzeko da oraindik; Imanol Magro horretaz mintzatu da Kinka podcastaren atalean. Bi urte pasatu dira hura hasi zenetik, 2021eko urtarrilean, eta instrukzio fasean da oraindik. Verterreko arduradunak eta Lurterreko bi aholkulari jada igaro dira epailearenetik —uko egin diote deklaratzeari—, eta datozen asteotan beste hainbatek gauza bera egingo dute.

Tartean, Jaurlaritzako hiru teknikari, ikertu moduan. Huraxe nabarmendu du Imanol Magrok Kinka podcastean: «Hondamendiaren eta Jaurlaritzaren balizko erantzukizun baten arteko lehen lotura da. […] Gero ikusi beharko da noraino iristen diren». Prebarikazio delitua egotzi diete hirurei. Biri, Zaldibarko zabortegiak 2011n jaso zuen ingurumen baimenaren harira; besteak 2017an bertan egindako ikuskaritzan parte hartu zuen. Otsailaren 28an dira epailearen aurrean deklaratzekoak. Ikusteko dago oraindik epaiketa bera noiz den hastekoa.

Gaurdaino egindako lan guztien artean, 30 milioi euroren langa gainditu du amiltzearen fakturak. 29 milioi inguru Jaurlaritzak; 3 milioi inguru Bizkaiko Foru Aldundiak. Epaileak erabakiko du noren esku geratuko den milioi horiek ordaintzea.

Verter Recycling 2002, bederen, «negozio oso errentagarria» zen hondamendiaren aurretik. BERRIAk haren kontuak argitaratu zituen iaz, ezbeharraren bigarren urteurrenaren harira. 2018an eta 2019an ia bikoiztu egin zituen aurreko sei urteetako irabazi garbiak.

Iaz ere, Espainiako Gobernuko Herri Lanetako Ministerioaren esperimentazio zentroak, Cedexek, peritu txosten bat prestatu zuen epailearen aginduz. Bertan, ondorioztatu zuten Zaldibarko zabortegiak itxita behar zuela. Hemen bildu zituen BERRIAk txosten horretan azaldutakoak. Hitz gutxitan: akatsak, utzikeria eta kontrol egokiaren falta pilatu ziren zabortegian. Europako Batzordearen arabera, berriz, Jaurlaritzak Europako legedia bete zuen.

Delitu zantzuak

Zaldibarko auziaren azkena joan den astean heldu zen: Krimen Gaietarako Ertzaintzaren Ingurumen Saileko ikertzaileen arabera, «kriminaltasun zantzuak» daude «ustez delitu izaera duten ekintzetan». Izan ere, Zaldibarko zabortegiko kudeatzaileek zegokien baino lur eremu zabalagoa erabili zuten, eta lurralde antolaketari buruzko arauak urratu.