Summary: Bertako elikagai bikainak Donostiako Geuria merkatuan. Izozkiak, Geuria sukaldeko jakiak, barazkiak eta Euskal Herriko ekoizle txikien beste zenbait produktu eskura daitezke Mahala taldeak Donostian zabaldu berri duen Geuria merkatuan. Bertako elikagai natural bikainak eta osasungarriak.

Kalitatezko produktuak eskaintzeaz gain, kalitatezko zerbitzua ematen dute Mahala taldeak Donostiako Bulebarrean zabaldu duen Geuria merkatuan. Izozkiak, bertako elikagaiak eta Geuria sukaldeko jakiak eskura daitezke bertan. Naturalak eta osasungarriak, bikainak.

Geuria merkatuaren eginkizuna hiru arlotan dago oinarrituta. Izozkiak saltzea da bat, Mahalako izozkiak, irabiatuak eta baita pintxo izozkiak ere. «Pintxo izozkietan Mahalakoa bera da izozkia, eta osagaien artean, besteak beste, Errezilgo (Gipuzkoa) sagarra, Getariako (Gipuzkoa) eztia, Nafarroako intxaurrak eta Mutrikuko (Gipuzkoa) marmelada batzuk erabili ditugu. Euskal Herrian egindakoak dira guztiak. Horri garrantzia eman diogu, ikusten dugulako bertako produktua sustatu behar dugula», Jokin Arrospide Mahala taldeko arduradunaren hitzetan.

Geuria merkatuko beste gune batean elikagaiak daude: barazkiak, fruta, eztia, kontserbak, Mahalako txerrikiak eta esnekiak, Euskal Herriko ekoizle txikien beste zenbait produktu natural, eta Geuria sukaldeko jakiak. «Mahala baserrian ekoizten ditugun produktuak hemen daude, eta horiez gain, adibidez, Hernaniko (Gipuzkoa) baserri bateko barazki ekologikoak daude. Gure helburua da ahalik eta produktu gertukoena, ahalik eta naturalena bultzatzea. Horrela, Gipuzkoan zerbait falta bada, Nafarroara joango gara, eta Nafarroan falta bada, agian Errioxara».

Geuria sukaldeko janaria egiteko prozesua eta osagaiak arretaz zaintzen dituzte. «Gure erara prestatzen dugu, %100 bertako produktuekin, eta Geuria sukaldea deitzen diogun janari desberdin batzuk sortu ditugu, jendeak eguneroko janaria etxera eraman dezan, erosotasun guztiarekin. Betiko produktua egitera Joan gara, inongo osagai edo ongailu arrarorik gabe, kalitatezko sukaldaritza eta jakiek zapore gozoa izan dezaten bilatuz». Horretarako, besteak beste, Baztango (Nafarroa) haragia eta Leitzako (Nafarroa) barazkiak erabiltzen dituzte, eta olioa, gatza eta gainerako osagai guztiak ere Euskal Herrikoak dira.

Hirugarren gunean, sotoan, espazio bat daukate nekazaritza kulturari buruzko ekitaldiak egiteko: hitzaldiak, prestakuntza saioak eta beste zenbait jarduera. «Garai hauetan ezin dugu ahaztu nekazaritzak eduki behar duen pisua; izan ere, ematen du nekazaritza eta natura ordezka daitezkeela. Teknologia berriak kontuan izan beharko dira, baina oso garbi dago natura dela denon ama».

Baserriak eta ekoizle txikien lana funtsezkoak dira, Arrospideren aburuz: «Azken batean, gure nahia da gure herria indartzea. Gure baserria bizirik mantendu nahi dugu, beharra ikusten dugu. Saltoki txikiak desagertzen ari dira, soka eteten ari da. Horregatik, proiektu hau da duela bi urte buruan izan duguna, besteak beste, baserriak iraunarazteko, ondoko ekoizle txikiek aukera bat izan dezaten hemen salduz, eta uste dugu kontsumitzaileek ere aukera bikaina daukatela, nahi badute behintzat, erosketak hemen egiteko, kolaboratzeko eta elkarlan bat egiteko».

1996tik Mahalak duen filosofia laburbiltzen duen txartela. G.ARANBURU / FOKU

Euskararen erabilera sustatu

Euskararen erabilera sustatzea ere bada Geuria merkatuaren helburu bat. Horrela, izozki bat hartu edo erosketa bat egiterakoan, «Euskaraz eskatzeagatik, erosketa honen zatitxo bat euskararen alde emango dugu» esaldia ageriko zaio erosleari ordainagirian. «Jolas moduan, euskaraz eskatzea saritu egingo dugu. Urtea amaitzen denean balorazio bat egingo dugu, zenbat saldu den ikusi, eta horren %5 inguru euskaraz eskatu dutenen partea izango da. Euskarak beharra non daukan aztertu, eta laguntza emango dugu. Hainbat erakunde eta elkarterekin bilduko gara, eta aukera desberdinak azalduko direla uste dugu. Ez da izango dirutza izugarria, baina bakoitzak pixka bat jarriz gauza handiak egin daitezkeela uste dugu».

Horrela, Geuria merkatuko langileen artean inkesta bat egingo dute, zenbat bezerok euskaraz eskatu duten jakiteko, eta euskaraz eskatzea aintzat hartuko dute diru ekarpen hori egiteko.

Ordainagirian, «Eskerrik asko bertakoa kontsumitzeagatik» ere irakur daiteke. «Izan ere, kontsumitzaile zintzoei esker, Mahala hemen dago, bertako produktuak ekoizten, garai batean sistemak hori erraztu ez arren».

Bilbon ere badago Geuria merkatu bat. Mahalak duela hamar urte ireki zuen, hango Unamuno plazan. «Elikagaiak saltzen ditugu. Euskal Herriko produktuak dira %99, produktu batzuk ez baitaude Euskal Herrian, bananak, adibidez. Esperientzia harekin, Donostian beste Geuria merkatu bat ireki behar genuela erabaki genuen, Donostiara egokituta. Duela bospasei urte izozkiak egiten hasi ginen, eta izozkiak saltzeko toki bat behar genuela ikusi genuen, eta toki hori Donostian zegoela, kalean bertan».

Duela 27 urte, Leaburuko (Gipuzkoa) Mahala baserrian, bertako produktuak lantzen eta ekoizten hasi ziren. «Lehenago, gure gurasoek Tolosan (Gipuzkoa) saltzen zituzten barazkiak eta esnea, eta inoiz Donostiara ere joaten ziren saltzera. Horren segida da Mahalan egiten duguna. Alde batetik, ikusten genuelako baserri baten funtzioa zela produktua ahalik eta naturalena egitea, garaian garaira egokituta, egungo teknologiak baliatuta, eta bertan kontsumitzea, hau da, bertakoentzat egitea».

Horrela, Geuria merkatua Mahalak sustatutako jarduera bat da, Mahalaren filosofia hori bera izanik ardatz nagusia.


Bihar hasiko dira bertso udalekuak

Summary: Bihar hasiko dira bertso udalekuak. Hilaren bukaerara arte, ia berrehun bertsozale gazte elkartuko dira txandaz txanda Amaiurren (Nafarroa), Irañetan (Nafarroa), Zuhatzan (Araba) eta Larraulen (Gipuzkoa)

Hogeita bost urte beteko dituzte aurten bertso udalekuek. 1998an egin zituzten lehen aldiz, Hazparnen (Lapurdi). Geroztik, Euskal Herri osoko haur eta gazteen bilgunea dira udaro. Aurten, hilaren 8tik 17ra egingo dute lehenengo txanda, Amaiurren (Nafarroa). Bertan bilduko dira 16-18 urte bitarteko gazteak. Hurrengo egunean hasiko dute astebeteko egonaldia, Irañetan (Nafarroa), 12-13 urte arteko gazteek. 24an bertan hasiko da Zuhatzako txanda (Araba), 9-11 urte bitartekoekin, eta, amaitzeko, 14-15 urteko gazteak Larraulgo (Gipuzkoa) aterpetxean elkartuko dira uztailaren 25etik 31ra.

Parte hartzaileek zuzeneko harremana izaten dute bertsolariekin. Txanda bakoitzean, bertso afaria egiten dute, eta horrek aukera ematen die gazteei erreferentetzat dauzkaten bertsolariak ezagutzeko, haiekin hitz egiteko eta baita bertsotan jarduteko ere. Hezitzaileak, oro har, zuzendari, begirale zein sukaldariak, bertso mundukoak izaten dira. Euskal Herri osoko gazteak biltzen dituzte bertso udalekuek, baina herrialdeka ere elkarteek barnetegiak antolatzen dituzte urtean zehar.


Horrela kontatu du BERRIAk txupinazoa

Summary: Horrela kontatu du BERRIAk txupinazoa. Hasi dira sanferminak. Luis Sabalza Osasunako presidenteak bota du aurten jaiei hasiera emango dien suziria, eta Osasuna taldeak Europako Futbol Federazioaren (UEFA) Apelazio Batzordean borrokan jarraitzeko asmoa duela berretsi du. Goizean goizetik, jendez betetzen ari dira Iruñeko Alde Zaharreko karrikak.

* Luis Sabalza Osasunako presidenteak bota du aurten txupinazoa.

* Enrique Maiaren agurra peñen pankartetan.

* Bihar egingo dute lehen entzierroa, La Palmosilla ganadutegiko zezenekin.


Summary: Melissa Aldana arituko da Gasteizko Jazzaldian The Bad Plus hirukotearen ordez. Kandace Spings abeslari eta pianistarekin batera arituko da bihar, Grammy sarietarako izendatua izan den saxofoi jotzailea.

Melissa Aldanak osatuko du biharko kartela Gasteizko Jazzaldian. The Bad Plus taldea zen aritzekoa, baina, Europan zehar egitekoak ziren bira bertan behera utzi dute familiako osasun arazo batengatik, gaur jakinarazi dutenez. Saxofoi jotzailea da Aldana, txiletarra eta jazzaren egungo eszenako izarretako bat. Berezia da musikarekiko duen begirada eta haren interpretazioetan nabarmentzen du hori, berebiziko apustua egiten baitu berrikuntzarako.

Etxetik datorkio saxofoiarekiko grina, haren aita Marcos Aldana ere instrumentuaren profesionala baita. Gasteizen aurkeztuko dituen abestiekin osatuko du seigarren diskoa, orain sortze eta grabatze lanetan ari dena. 12 stars (2022) disko arrakastatsuko kantuak ere interpretatuko ditu.

2017an izan zen azkenekoz Gasteize Aldana, aldi hartan, Woman to Woman proiektuaren kari aritu zen. Emakumeek osatutako zazpikoa izan zen orduan oholtzan: Renee Rosnes pianoan, Cecile McLorin Salvant abeslari, Anat Cohen klarinetearekin, Ingrid Jensen tronpetan, Noriko Ueda kontrabaxuan, Alison Miller baterian eta Aldana bera saxofoian.

Programazio aldaketa hau dela eta, Gasteizko Jazzaldiaren antolatzaileek sarrera itzultzeko edota beste egun batekoarekin aldatzeko aukera eman dute. Gasteizko turismo bulegoan daukaten bulegoan egin ahalko da, baita marketing@jazzvitoria.com helbidera idatzita ere.


Summary: CAFek 150 milioi euroren hiru kontratu lortu ditu Italian. Cagliarirako 98 autobus elektriko egingo ditu, Napolirako sei metro unitate, eta Palermorako bederatzi tranbia.

Italiako hiru hiritan ibiliko dira CAFen autobus elektrikoak eta trenak: Cagliarin, Napolin eta Palermon. Guztira 150 milioi baino gehiagoko kostua duten hiru kontratu sinatu ditu. Sardiniako hiriburu Cagliarirako 98 autobus elektriko egingo ditu, Napolirako sei metro unitate, eta Palermorako bederatzi tranbia.

CAFen filial batek egingo ditu Cagliagirako autobus elektrikoak, Solarisek. Aurretik ere egin ditu kontratuak hango operadorearekin. Aurki, hemezortzi autobus elektriko entregatuko ditu euskal multinazionalak. Italia da, hain justu, Solarisen merkatu nagusietako bat. Gaur egun, marka horretako 1.600 ibilgailu baino gehiago dabiltza hango errepideetan, eta haietako ia heren bat zero isurpeneko autobusak dira.

Horrez gain, CAFek akordioa sinatu du Napoli eskualdeko eta metropoli eremuko garraio publikoaren zerbitzuaz arduratzen den sozietatearekin. Sei metro unitate egingo ditu, parkeko piezen hornikuntzaz arduratuko da, eta ibilgailuen mantentze lanak egingo ditu hiru urtez. Aurretik beste lau unitate egin ditu operadore berarentzat.

Palermon, berriz, tranbiako hiru linea eraikiko du CAFek, Italiako Sis Scpa ingeniaritza enpresarekin batera, eta bederatzi unitate fabrikatuko ditu. Aurrera begira, beste 35 egiteko aukera jasotzen du kontratuak. Proiektuaren guztizko bolumena 400 milioi eurokoa da.

Azken asteetan beste bi kontraturen berri eman du CAFek. 190 milioi euroko bat Espainiako Renferekin eta 90 milioiko beste bat Londresko Metroarekin. Beasainen (Gipuzkoa) egoitza duen konpainiaren helburua da salmentak %60 handitzea datozen hiru urtean.


Summary: Prigozhin Errusiara itzuli dela esan du Lukaxenkok. Kremlinek esan du ez direla ikertzen ari Wagnerreko burua non dabilen. Errusiaren bonbardaketa baten ondorioz, sei zibil hil eta berrogei zauritu dira Lviven, Ukraina mendebaldean.

Jevgeni Prigozhin Wagner talde paramilitarreko burua jada ez dago Bielorrusian. Hala jakinarazi du gaur hango presidente Aleksandr Lukaxenkok. Belta berri agentziak jaso duenez, kazetariei esan die Errusiara itzuli dela, San Petersburgora, hain zuzen. Han du egoitza nagusia mertzenarioen taldeak. «Beharbada Moskura edo beste toki batera joan da, baina ez dago Bielorrusian», gaineratu du. Horri buruz galdetu dio Dmitri Peskov Kremlineko buruzagiari egunero egiten duen agerraldian, eta erantzun du ez direla ikertzen ari Prigozhin non dabilen.

Ikusi gehiago: Prigozhinen profila

Wagner taldea matxinatu egin zen ekainaren 24an, eta Bielorrusiak bitartekari lanak egin zituen haien eta Kremlinen artean. Lukaxenkok iragarri zuen ekainaren 27an Prigozhin Bielorrusiara iritsi zela. Orduz geroztik, audio bakanen baten bidez baino ez du bere burua plazaratu paramilitarren buruzagiak, eta Errusiako Defentsa ministro Sergei Xoiguri egindako kritikak apaldu ditu.

Ikusi gehiago: Lukaxenkorekin negoziatu ostean, Moskurako martxa gelditu du Prigozhinek

Lukaxenkok nabarmendu du, gainera, Wagnerreko kideen birkokapenaren auzia konpondu gabe dagoela oraindik. Hala jaso du Errusiako TASS berri agentziak. Bielorrusiako presidenteak adierazi du Ukraina ekialdeko kanpaleku batzuetan daudela oraindik ere, Errusiak okupatutako eremu batean. Aintzat hartu behar da ekainaren 24ko altxamenduaren ondoren Vladimir Putin Errusiako presidenteak hiru aukera planteatu zizkiela Wagnerrekoei, matxinadagatik ez auzipetzearen truke: Errusiako armadan integratzea; Bielorrusiara erbesteratzea; edo «familia eta lagunengana» itzultzea. Horren guztiaren harira, BBC Erresuma Batuko irrati eta telebista publikoak erreportaje bat kaleratu zuen lehengo astean, zeinaren arabera Wagner kideak errekrutatzen ari da oraindik ere.

Ikusi gehiago: Wagnerrek kideak errekrutatzen jarraitzen du

Gerrari berari dagokionez, Errusiako armadak goizaldean misilekin egindako bonbardaketa batek sei zibil hil eta berrogei baino gehiago zauritu ditu Lviv hirian, Ukraina mendebaldean. Misiletako batek etxebizitza bloke bat jo du, eta horren ondorioz izan dira hildakoak. Kieveko buruzagitza militarrak ohar batean jaso duenez, Moskuk hamar misil jaurti ditu Itsaso Beltzetik, eta horiek iparralderanzko norabidea hartu dute. «Bat-batean», baina, norabidez aldatu dute, eta mendebalderantz, Lviverantz, jo. Hamar misiletatik zazpi erorarazi ditu Ukrainak. Errusiako Defentsa Ministerioak azaldu du, ohar batean, erasoak Ukrainako armadaren baseak eta «atzerrian ekoiztutako ekipamendu militarra» zituela helburu.

Lviveko alkate Andrii Sadoviik agerraldi batean azpimarratu duenez, iazko otsailean Errusiak Ukrainako inbasioa hasi zuenetik hiriak pairatutako erasorik «txikitzaileena» izan da gaurkoa. 35 eraikini egin die kalte; tartean, zenbait hezkuntza instituzioren egoitzei.

Bestalde, Donetskeko Fiskaltzak gaur jakinarazi duenez, Errusiako indarrek artilleriarekin egindako eraso batean pertsona bat hil eta beste lau lagun zauritu dira Torets hirian. Zaurituak ospitalera eraman behar izan dituztela erantsi du fiskaltzak, Facebooken.

Lviveko erasoa gertatu eta gutxira, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak esan du Kieven erantzuna «irmoa» izango dela. Hori bai, AEBetako CNN telebista katean eman duen elkarrizketa batean onartu du duela hilabete inguru hasitako kontraerasoa «mantsotu» behar izan dutela, Errusiaren defentsarengatik. Mendebaldeko aliatuei leporatu die, gainera, armak «askoz ere lehenago» entregatu ez izana. Ukrainako estatuburua behin eta berriz ari da eskatzen arma gehiago; bai erasorako, baita defentsarako ere. Iruditzen zaio, esaterako, aliatuek emandako aireko defentsa sistemekin Kiev babestu dezatela, baina ez, ordea, herrialdea osorik. Eta, horren harira, Ukrainako buruzagitza militarrak F-16 gerra hegazkinak eskatu ditu Lviveko erasoaren berri emateko kaleratutako oharrean.

Zaporizhiako zentrala

IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak «beste sarbide bat» eskatu du, bere teknikariek eduki dezaten Zelenskik salatutakoa egiaztatzeko modua. Izan ere, asteartean esan zuen Errusiak «leherkarien antzeko objektuak» jarri dituela Zaporizhiako zentral nuklearreko teilatuetan. Kremlineko gezurtatu egin du. Moskuk du instalazioaren kontrola inbasioaren hasieratik.


Summary: Steilasek salatu du hirurehun familia tokirik gabe geratu direla Haurreskolak partzuergoko zentroetan. Sindikatuak adierazi du hiriguneetan, bereziki «eskola pribatuak» dauden tokietan, eskabidea egin duten hainbat sendik ez dutela izango haurrak eramateko erarik heldu den ikasturtean

Steilas sindikatuak ohar bat zabaldu du, Haurreskolak partzuergoko matrikulazio kanpainaren harira. Gogor kritikatu du EAJren jarrera: «Eusko Legebiltzarrean Haurreskolak partzuergoko doakotasuna eta matrikulazioaren igoera bolo-bolo zabaldu ditu, etekin politikoa ateratzeko asmoz». Izan ere, sindikatuaren arabera, ez da hartu zentroak indartzeko neurririk; kontrara, aurkako «noranzkoan» doazen neurriak hartu dira, eta horra ondorioa: «Hirurehun familia inguru gelditu dira ikaspostu gabe. Non eta haur eskola pribatuak dauden lekuetan».

Hezkuntza Sailak hartutako neurriak daude, sindikatuaren arabera, datu horren atzean. «Doakotasunarekin batera, ikasleak onartuak izateko baldintzak gogortu ditu, eta zerbitzuko ordutegiak murriztu ditu. Neurri horiekin, Hezkuntza Sailaren helburua da datorren ikasturtean langile kopurua ez handitzea, zerbitzua murriztearekin batera».

Egoera arrunt bestelakoa izan zitekeela nabarmendu du sindikatuak: «Europatik jaso ahalko liratekeen 11 miloi euroei uko egin ziela azaldu zuen Urkulluk Eusko Legebiltzarrean, 0-1 urteko haurrentzat ikaspostu publiko nahikoa zeudela argudiatuz». Martxoan, erabaki horrekiko desadostasuna adierazi zuen sindikatuak, eta kritikak erabateko zentzua zuela gogoratu nahi izan dute: «Orain, ikasle onartuen behin-behineko zerrendak argitaratu direnean, gure susmoak berretsi dira». Gabeziak horren erakusgarri direla uste dute: «Hiriguneetako Haurreskoletan ez dago behar beste ikaspostu, eta itxaron zerrendak luzeak dira».

Sindikatuak orain arteko eskeak berretsi nahi izan ditu horregatik. Baga: «Hiriguneetan eta herri handietan Haurreskolak partzuergoko eskaintza handitzea». Biga: «2023-24rako ikasleak onartzeko baldintza guztiak bertan behera uztea». Higa: «Partzuergoko zerbitzua kalitatezkoa izan dadin, behar beste hezitzaile eta kudeaketa langile kontratatzea».


Summary: Bihar eta etzi egingo dute Mondra & Roll punk-rock jaialdia. Perkele, The Interrupters, Sick of It All eta Buzzcocks taldeak ariko dira, besteak beste.

Joan den urtean egin zuten lehenengoz Mondra & Roll jaialdia, Arrasaten (Gipuzkoa). Europako hardcore punk jaialdien artean «erreferentziazko jaialdia» izatea zen antolatzaileen asmoa, eta, helburua lortzeko bidean, bigarrenez egingo dute aurten. Bihar eta etzi izango da, Monterron parkean.

Perkele izango da biharko kartelburuetako bat. Antolatzaileen arabera, «Euskal Herriko talde maitatuenetako bat» da Suediako talde hori. Street-punka egiten dute, eta Leaders Of Tomorrow euren ibilbideko azken lana aurkeztuko dute.

Sick of It All taldearen txanda ere bihar izango da. Taldea sortu zutenetik, 1986. urtean, New Yorkeko (AEB) hardcore punk mugimenduaren ordezkaririk nabarmenetakoa da.

Bad Manners taldeari esker, berriz, ska doinuek beteko dute Arrasate. 1976an sortu zen talde ingelesa. Ska musikaren sugarra hamarkada askotan bizirik mantentzeaz arduratu dira, eta horretan aritzen dira gaur egun ere. Two Tone ska mugimenduaren ordezkariak dira.

Agur esateko biraren barruan, bestalde, UK Subs taldeak ere geldialdia egingo du Monterron parkean. Charli Harperren gidaritzapean, Nicky Garratt gitarra jotzailea, Alvin Gibbs baxu jotzailea eta Jamie Oliver bateria jotzailea ariko dira taula gainean. Euskal Herrian egingo duten azken emanaldia izango da, ziurrenik.

Larunbateko egitaraua ere indartsu dator: The Interrupters taldea izango da proposamen nagusietako bat. Punk rock mugimenduan «boladan dagoen taldea» da, antolatzaileen hitzetan: «Monterron parkea hankaz gora jarriko dute».

Buzzcoks punk taldea ere egun horretan ariko da. Pete Shelleyk 1976an sortu zuen taldea, Howard Devotorekin batera, eta berehala bihurtu ziren punk eztandaren talde garrantzitsuenetako bat.

Hamar urteko etenaren ostean, berriz, berriro ere elkartu da Subterranean Kids taldea. Horiek ere izango dira Arrasaten. Baita Svetlanas, Maid of Ace eta Hell Beer Boys taldeak ere.

Nazioarteko taldeez gainera, Euskal Herriko proposamenak ere badaude egitarauan. Hala nola Agur, Arcada Social eta Rotten XIII.

EGITARAUA:

Bihar:

- 18:30: Agur - 19:15: Special Crew - 20:15: Rotten XIII - 21:20: UK Subs - 22:30: Perkele - 23:50: Sick Of It All - 01:10: Bad Manners

Etzi:

- 18:30: Maid Of Ace - 19:15: Svetlanas - 20:00: Hell Beer Boys - 21:05: Subterranean Kids - 22:10: Buzzcocks - 23:20: Arkada Social - 00:45: The Interrupters


Summary: Jabier Larrañaga Kutxabankera itzuliko da, Gipuzkoako Aldundia utzi ostean. Finantza erakundeak Txikizkako Negozioaren eta Handizkako Bankaren zuzendaritzak berrantolatu ditu

Jabier Larrañaga, Gipuzkoako Ogasuneko diputatua 2015-2019ko urteetan eta Sustapen Ekonomikoko diputatua 2019-2023ko urteetan, Kutxabankera itzuliko da. Bankuko enpresa arloko arduraduna izango da, Anton Arriola buru duen zuzendaritza berriak bultzatu nahi duen sail nagusietako bateko burua. Bankuko zuzendaritzak berritzeko prozesuaren barruan egin da izendapena.

Elkarrizketa. Jabier Larrañaga: «Burtsan kotizatzea da erabakiguneak errotzeko era onena»

Finantza erakundeak Txikizkako Negozioaren eta Handizkako Bankaren zuzendaritzen berrantolaketa egin du. Ohar batean azaldu duenez, antolamendu egituraren eredu berri bat jarri du martxan, bankuaren «hazkundea eta errentagarritasuna hobetzeko helburu estrategikoari» erantzuteko. Azpimarratu duenenez, entitateak «etxeko pertsonen» aldeko apustua egin du kasu guztietan, «emakumeen presentzia garrantzitsuarekin, finantza alorrean esperientzia handia duen taldea hautatuz, eta Kutxabankeko zuzendaritza berria egiten ari den belaunaldi aldaketaren aldeko joerarekin bat eginez».

Txikizkako sareak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako lurralde zuzendaritzak berritu ditu, baita Hedapenekoa ere, eta Espainiako Cordobako eta Jaengo eta Banka Pertsonaleko sareena.

Hala, Axier Urrestik hartuko du Arabako zuzendaritza, Juan Mari Bilbaok Bizkaikoa, eta Marta Madinabeitiak Gipuzkoakoa. Jorge Morquecho izango da hedapen sarearen buru berria, eta Conchi Adamek hartuko du Kordobako eta Jaengo sarea.

Bestalde, Olatz Mancebo izango da Kutxabankeko Banka Pertsonaleko zuzendari berria. Kutxabank Seguros filialaren zuzendari nagusia Ines Monguilot izango da, orain arte Marketin eta Publizitate Arloko zuzendaria izan dena, eta atal hori Rafa Arberasek gidatuko du orain.

Jabier Larrañaga arduratuko da enpresen arloaz, eta Javier Batllok bere gain hartuko du Banka Korporatiboko zuzendaritza. Finantza erakundeak ehun ekonomikoa eta enpresak sustatzeko eta erakundeak babesteko duen konpromiso estrategikoa indartzea izango da haren helburua.


Summary: Korsikako Asanbleak autonomia legegilea eskatu du. Parlamentuak mugimendu nazionalistaren deliberazio komuna onartu du; Corsica Libera abstenitu egin da. Orain, Macroni dagokio proposamenari baiezkoa ematen ote dion jakinaraztea.

Mende erdiko «borroka», mende erdiko «gatazka», eta «sakrifizioak, nekeak». Korsikako mugimendu nazionalistak, bere osotasunean, emozio handiz bizi izan du, eta iraganari etengabe erreferentzia eginez, uhartearen historiako mugarrietako bat. «Txosten hau gurea da, gu denona. Baina zera esateko gogoa dut: jada ez dela gurea. Hamarkadotan herri hau aitortua izan dadin borrokatu direnena da», esan zuen atzo gauean Gilles Simeoni gobernuburuak, gauerdirako pare bat ordu falta zirenean, eta jada bazekienean deliberazio komuna onartzear zeudela. Mezu indartsu bat da Frantziako Gobernuarentzat: uharteak autonomia legegilea eskatu dio, orain arteko babesik handienarekin. Eta garaipen bat da autonomistentzat eta independentistentzat, behin-behinekoa bada ere, batasun irudia erakutsi baitute.

Korsikako mugimendu nazionalista, azken urteotan hainbatetan gertatu den modura, gai izan da, egoerak hala eskatuta, desberdintasunak alde batera utzi eta ideia berberaren inguruan elkartzeko. Finean, bat egiten baitzuten aldarrikapen historikoak eskatzeko beharraren inguruan, eta, ez zegoen, praktikan, zailtasun handirik horren harira; xehetasunak, hitzak, ideiak adierazteko modua, hori zen zailena, eta, aldi berean, ez hain zaila. Baina egin beharreko lana zen: eztabaidatu eta ados jartzea. Eta, gainera, denek zekiten ezin zutela inola ere galdu hilabeteotan irekitako atea, sortutako aukera.

Simeonik idatzi du autonomia legegilea eskatzeko deliberazioa, PNC Korsikako Nazioaren Alderdia autonomistako Jean Christophe Angelinirekin eta Core in Fronte independentistako Paul-Felix Benedettirekin batera. Baina ez dira bakarrak izan, Corsica Liberako Josepha Giacometti-Pireddaren eta eskuinaren Un Soffiu Novuko Pierre Ghionga —«autonomista ez-nazionalista» da— lurralde kontseilarien ekarpenak ere bere egin baitituzte. Eta bi ordezkari politiko horiek izan dira, hain justu, gaurko ordu txikietan amaitu den saioko protagonistetako batzuk: Giacometti-Piredda, abstenitu egin zelako —argudiatuta testuan Parisen «marra gorri batzuk» jaso dituztela—, eta Ghionga, alde bozkatu zuelako. Denera, 46 botoren babesa, 63tik; kontra bozkatu zuena Un Soffiu Novu izan zen.

Eskuin erregionalista eta eskuin jakobinoa biltzen dituen talde parlamentario hori izan zen beste protagonistetako bat. Jakina zen barne desadostasunak dituela autonomia legegilearen inguruan, eta, azkenean, bere testua aurkeztea erabaki zuen, minimalistagoa, legeak egokitzeko boterea eskatzera mugatu baitzen. Asanbleako saioari berriz ekitean etorri zen albistea: Un Soffiu Novuko presidentekide Jean-Martin Mondolonik «elkarri ez eraso egiteko akordio bat» eskatu zien nazionalistei, baina horiek, azkenean, ezezkoa eman zioten, PNCk izan ezik —abstenitu egin zen, «dibertsitatea errespetatzeko»—. Asanbleak, hortaz, ez zuen onartu eskuinaren proposamena.

Mondoloni, noski, asko haserretu zen, baita talde parlamentarioko beste presidentekide Valerie Bozzi ere; horren erakusgarri, saioari berriz ekitear zirela biek nahiko eztabaida sutsuak izan zituzten Ghiongarekin. Lurralde kontseilari horrek, bere botoa azaltzeko agerraldia egin zuenean, jakinarazi zuen Un Soffiu Novutik ateratzeko erabakia hartu zuela.

Talde parlamentario horren kritikei erantzunez, Simeoni argi mintzatu zen: ez zuen nahi Parisi bi testu bidaltzea, batez ere edukiagatik —autonomia legegilea eta legeak egokitzeko eskumena—, uste baitu atea irekiko ziola Macroni anbiziorik txikiena duena onartzeko, eta nazionalistena baztertzeko.

Aldarrikapen historikoak jaso dituzte

Korsikako Asanbleak onarturiko deliberazioak bost atal ditu, 24 artikulutan banatuta; baina, oro har, hiru ideia nabarmentzen dira.

Lehenik, autonomia legegilea biltzen duen estatutu bat eskatzen dio Frantziako Estatuari, eta horren helburuak zerrendatzen ditu: Korsikako herriaren aitortza, korsikeraren koofizialtasuna eta egoiliar estatusa, adibidez. Bigarrenik, ibilbide konstituzional bat proposatzen du hori guztia indarrean sartzeko: titulu bat Frantziako Konstituzioan, estatutua biltzen duen lege organiko bat eta Korsikako herritarrak erreferendum baten bidez kontsultatzea. Eta, hirugarrenik, autonomia estatutua «progresiboki» sartzea indarrean, Parisekin finkaturiko egutegi baten bitartez.

Uhartearen autonomiari buruzko prozesua Yvan Colonna militante independentistaren heriotzaren ondoren hasi zen; Colonna iragan urteko martxoaren 2an jipoitu zuten, espetxean, eta hilabete horretako 22an hil zen. Gertakari horrek haserre handia eragin zuen Korsikan, manifestazioak ugaritu egin ziren hainbat astez, eta, azkenean, Parisek onartu egin zuen autonomiaz negoziatzea, «taburik gabe».

Orain, ikusteko dago Emmanuel Macron Frantziako presidenteak baiezkoa ala ezezkoa emango dion Korsikako Asanblearen eskariari. Macron hilaren 14an mintzatzekoa da konstituzioaren eta erakundeen erreformaz, eta, printzipioz, agerraldi horretan aipatuko du uhartearen etorkizun instituzionala. Frantziako estatuburuak autonomia legegilea onartuko balu ere, gerora beharrezkoa litzateke Frantziako Kongresuaren hiru bostenen babesa; teorian, 2024an egingo lukete bozketa. Eta kontuan harturik Macronek eta haren aliatu parlamentarioek ez dutela gehiengo osorik, ez dago ezer bermatuta.

Hori bai, baliteke Nahel gaztearen hilketak, eta, oro har, Frantziaren barne egoerak ere baldintzatzea egutegia, negoziazio prozesuan hainbatetan gertatu den modura. Gerald Darmanin Barne ministro eta gobernuaren negoziatzailea, esaterako, Korsikara joatekoa zen ekain amaieran, baina, azkenean, ez du egin bidaia hori; baliteke Macronen agerraldiaren ondoren itzultzea.

Edonola ere, autonomia legegileari buruzko deliberazioa onartu izana «borroka nazionalista luze baten» amaiera da, Simeoniren ustez. Eta, orain, Frantziako Gobernuaren teilatuan jarri du pilota.


Osasunari txalo, UPNri txistu

Summary: Osasunari txalo, UPNri txistu. Osasunako presidente Luis Sabalzak jaurti du suziria txupinazoa. Ikurrina eta Nafarroako bandera presente egon dira plazan.

UPNri aurpegian eztanda egin dio suziriak. Cristina Ibarrola alkate berriak ahaleginak eta bi egin ditu festen hasieraren xehetasun denak kontrolpean izateko: goizean goizetik, droneak eta helikopteroak zebiltzan Iruñeko Alde Zaharra zaintzen, inoiz baino polizia eta segurtasun neurri gehiago jarriak zituzten Udaletxe plazaren inguruko kaleetan, eta teilatuetan ere udaltzainak ikusten ziren, duela hamar urte ikurrin erraldoiarekin gertatutakoa berriz gerta ez zedin. Eta, hala ere, ez du lortu. Eskuinak ezin izan du galarazi ikurrinaren presentzia. Beste behin ere, herritarrek plazara eraman dute udaletxeko balkoian debeku dena: ikurrin, Nafarroako bandera eta euskal presoen aldeko pankarta erraldoiak zabaldu dituzte, 2023ko sanferminei ongietorria egiteko.

Eguerdirako minutu gutxi falta zirela, leporaino beteta zegoen plaza. Plastikozko sangria botila merkeak eta publizitate baloi handiak gora eta behera zebiltzan, jende olatuek kulunkatuta. Udaletxeko balkoiko ateak zabaldu direnean, orro egin du jendetzak. 11:58. Jendaurrera atera dira Osasunako ordezkariak: Luis Sabalza presidentea lehenik, eta Jagoba Arrasate entrenatzailea eta David Garcia eta Unai Garcia kapitainak gero. Txalo egin die jendeak, eta entrenatzailearen izena abesten hasi dira zaleak. UEFAren aurkako pankarta ugari ere atera ditu jendeak, Osasuna Konferentzia Ligatik kanpo utzi izana txarresteko: «UEFA = mafia», «Indartsu ahularekin, ahul indartsuarekin» eta «Justizia» irakur zitekeen.

Sabalzarekin eta Arrasaterekin batera, Ibarrola alkatea agertu da balkoian, irribarretsu. Txistuak ozendu egin dira orduan, gainerako zarata denak estali arte, eta plazan bildutako jendetza goizean gehien errepikatu den leloa oihukatzen hasi da: «UPN kanpora!». Argi eta ozen entzuten zen. Ibarrolak, alta, hasieratik erakutsitako irribarreari eutsi dio une oro. 11:59. Harekin batera, udaletxean izan dira talde politiko guztietako zinegotziak, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakaria, Unai Hualde parlamentuko presidentea, Alejandro Toquero Tuterako alkatea (UPN) eta baita Iruñeko alkate ohi Yolanda Barcina ere.

Ikusi gehiago: Txupinazoaren kontaketa, zuzenean

Eskuak gora. Zapi gorriak airera. 12:00ek jo dute udaletxeko erlojuan, eta ohiko diosala egin die Sabalzak bertaratuei, gaztelaniaz eta euskaraz: «Iruindarrok, gora San Fermin!». Bigarren zati bat ere gehitu dio oihuari, ordea: «Ez dugu amore emanen! Aupa Osasuna!». Metxa piztu, eta zerua urratu du suziriak. Pun! Algara batean bildu da plazako jendetza, txalo eta oihu artean. Talde gorritxoaren alde kantari hasi dira asko, baina ez dira alkateaz ahaztu: «UPN kanpora!» leloari lotu zaizkio berriro.

Piztu da festa Iruñean, hilaren 14ko gauerdira arte itzaliko ez den sua.


Summary: Txupinazoan 63 urteko emakume bat hil da, Gazteluko plazan. Bihotzeko baten ondorioz hil da. Larrialdi zerbitzuak berehala iritsi dira ezbeharra gertatu den lekura, baina ezin izan dute suspertu emakumea.

Azkar heldu da sanferminetako lehen albiste txarra: Iruñeko Gazteluko plazan 63 urteko emakume bat hil da, bihotzeko baten ondorioz, txupinazoan. Ezbeharra 11:00 aldera gertatu da.

DYAk plazan bertan zuen postura joan da emakumea, ondoezik zegoela abisatzeko. Horren ostean izan du bihotzekoa; larrialdi zerbitzuek berehala artatu dute, baina ezin izan dute suspertu. Udaltzaingoak eta ehorztetxe bateko langileek atera dute gorpua plazatik.


Summary: Arana klinikan errefuxiatuentzako zentroa nork eraikiko duen ebatzi dute. Migraziotarako Estatu Idazkaritzak Seranco enpresari eman dio lana; asmoa da 350 iheslariri harrera egiteko zentro bat eraikitzea

Seranco enpresak egingo ditu Gasteizko klinika zaharrean errefuxiatuentzako zentroa eraikitzeko lanak. Espainiako Gobernuak proposatutako proiektua da, 350 iheslariri harrera egiteko pentsatua. Migraziotarako Estatu Idazkaritzak ebatzi du obrak nork egingo dituen, eta hamalau milioi euroan egitea da asmoa.

Aurka mintzatu izan da EAJ, eta, polemika baretzeko ahaleginak egin badira ere, proiektua liskar iturri izan da PSE-EErekin dituen hartu-emanetan. EAJren antzera, beste talde politikoek ere kritikak egin dizkiote PSE-EEri egitasmoaren harira. Eta auzo elkarteen partetik-eta ere, aurkako mezuak izan dira. Errefuxiatuei harrera egiteko halako zentro handiak egokiak ote diren: hori da kezketako bat.

Otsailean onartu zen lizitazioa, lanentzako 14,6 milioi euro adjudikatuta. Hautatu duten enpresak diru gutxiagorengatik egingo dituela agindu du. Eman diren irizpideen arabera, lau hilabete izango ditu egitasmoa zer-nolakoa izango den erredaktatzeko, eta hamabi hilabete lanak egiteko.

Serancorekin batera, beste bi enpresak aurkeztu dute proiektua harrera zentroa egiteko. Obrak esleitzeko atera duen agirian, administrazioak nabarmendu du hautatutako enpresa egokitu dela ondoen ezarritako «irizpideetara». Onartu dute ekonomikoki oraindik ere apalagoa zela beste egitasmo bat, Amenabar eraikuntza enpresak aurkeztutakoa, baina esan dute ezarritako irizpideak ez zirela ondo betetzen egitasmo hartan, eta horregatik utzi zutela kanpoan. Aurkeztutako beste enpresa Zikoitz izan zen, baina garestiagoa zela zehaztu dute, eta egin den azterketan balorazio txarragoa lortu zuela.


Summary: Amaia Barredok agerraldia egingo du Arabako Batzar Nagusietan. Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak espero du ikerketak «bere bidea» egingo duela eta salaketa artxibatuko dutela.

Arabako Ingurumen diputatu Amaia Barredok agerraldia egingo du Arabako Batzar Nagusietan, Eusko Jaurlaritzako Ingurumen sailburuorde zenean «garbi jokatu» zuela adierazteko, Ramiro Gonzalez ahaldun nagusiak jakinarazi duenez. Barredok berak eskatu du agerraldia, eta azalpenak «gardentasun osoz» emango dituela adierazi du. Sailburuordea zela Bergarako hondakin instalazio baten kudeaketan ustez egindako irregulartasunengatik ikertzen ari da fiskaltza.

Ahaldun nagusiak ziurtatu du Barredok lizentzia emateko erabakia hartu zuenean Eusko Jaurlaritzaren txosten juridikoak «egokiak» zirela. Gonzalezen esanetan, hartutako erabakia legeak babesten zuelako «uste osoa» zeukan Barredok. «Ikerketak bere bidea egin dezan utzi behar dugu, eta espero dut azkenean salaketa artxibatuko dutela».

Gehitu du ahozko epaiketara heltzen bada Arabako Ingurumen diputatu izateari utzi beharko diola. Hala ere, ahaldun nagusiak nabarmendu du erakundeetako ordezkariek «lasai» egon behar dutela erabakiak teknikoen irizpideen eta juristen txostenen arabera hartzen direnean: «Horrela aritu zen Barredo, egiten ari zen hori legeak babesten zuelako uste osoan».

Gonzalezek jakinarazi duenez, Barredok ez zuen EAJ jakinaren gainean jarri ez ziolako «garrantzirik» eman: «Uste zuen ez zela gai garrantzitsua, kontuan izanda erabakia gobernuaren beraren txosten juridikoarekin eta gobernuko abokatuekin hartu zela, alegia, legezkotasun berme guztiekin».

Auziaren garrantziaz geroago ohartu direla aitortu du ahaldun nagusiak, eta ezin dela ezkutatu: «Niri zera dagokit, ahaldun nagusi moduan: gertatukoaren egia ekartzea eta lasaitasun osoz behar diren azalpenak ematea, bai gizarteari eta baita batzar nagusiei eta oposizioari ere».

Oposizioaren agerraldi eskaeren harira, Gonzalezek gogorarazi du Arabako Foru Gobernuko kideek astearte honetan bertan hartu zutela kargua. Deitoratu egin du gobernuari ehun eguneko tartea utzi ez izana: «Egungo politikan ez dago arnasteko denborarik ere».


Summary: Bertan behera utzi dituzte Iruñeko Herriko Tabernako kultur ekitaldiak, udalak isunak jartzeko mehatxua egin ostean. Nafarroako Hauteskunde Batzordeak galarazi egin dio EH Bilduri biharko antolatua zuen kanpainako ekitaldi bat egitea. Arnaldo Otegi eledunak eskatu du «probokazioan» ez erortzeko.

Sanferminetarako kultur egitaraua prestatua zuen Iruñeko Carmen kaleko Herriko Tabernak, baina bertan behera utzi dutela iragarri zuten atzo, Iruñeko Udaltzaingoak ohartarazi ostean ekitaldi bakoitzeko 60.000 eurorainoko isunak jar diezazkieketela.

Besteak beste, musika ekitaldiak egitekoak zituzten tabernan, gaurtik aurrera. Haatik, atzo zabaldu zuten ohar batean diotenez, Udaltzaingoaren bisita eduki zuten atzo eguerdian. Egitaraua gauzatuz gero, «6.000 eta 60.000 euro arteko isunekin mehatxatu gaituzte» egindako «ekitaldi bakoitzagatik», azaldu dutenez.

Esan dutenez, Iruñeko Herriko Tabernak jatetxe eta taberna zerbitzuak eskaintzeko baimena du, baina gogoratu dute «auzoan txertatutako proiektua» dela, «auzoari bizia eman nahi diona».

Antolaturikoak auzoekin adostu dituztela gaineratu dute, eta martxoaren 7an egin zutela azkeneko bilera haiekin. Horretan adostu zuten, esaterako, txarangen saioak moldatzea, zarata txikiagoa izan zedin. «Gure ustez, Herriko Tabernak antolatutako eskaintza kulturalak ez du inor molestatzen; kontrara, ekarpena egiten dio bestelako jai eredu herrikoi bati».

Tabernako arduradunek adierazi dutenez, 15 urte daramate kultur egitaraua antolatzen sanferminetarako, eta «jaiez gozatzeko txoko euskaldun eta herritar bat» eraiki dute.

Debekuaren harira, elkartasuna eskatu diete herritarrei, eta kultur eskaintzaz gozatzerik egongo ez bada ere, «eskaintza gastronomiko zabalaz» baliatzeko iradoki diete.

EH Bilduren aurkako debekua

Iruñeko Herriko Tabernaren ekitaldiak ez dira azken orduetan galarazi dituzten bakarrak. EH Bilduk argazkia ateratzeko saio batera deitua zuen, biharko, O-ko plazan, hauteskunde kanpainaren hasieraren harira. Baina Nafarroako Hauteskunde Batzordeak debekatu egin du. Adolfo Araiz EH Bilduko Nafarroako legebiltzarkideak sare sozialetan salatu du emana zutela ekitaldirako baimena. «Euren erabakia atzera bota dute. Probokatu nahi al dute?», adierazi du.

«Zer bilatzen dute?», galdetu du Arnaldo Otegi koalizioko buruak, eta «probokazioan» ez erortzeko eskatu.

Ikusteko dago erabakiok giroa are gehiago nahastuko duten Iruñean. Izan ere, ekainaren 17an UPNko Cristina Ibarrola izendatu zuten Iruñeko alkate, PSNk EH Bilduri ezarritako betoaren ondorioz, koalizio abertzalea izan arren udal hauteskundeetan boto gehien lortu zuena.

Bihar, San Fermin eguneko prozesioa egingo da, eta aurrekoetan istiluak gertatu izan dira agintarien segizioa Curia kaletik igarotzean. Iaz, hainbat pertsona atxilotu zituzten, «udalbatzari eraso egitea» egotzita.


Summary: Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ezeztatu egin du udalek euskara hutsean jardun ahal izatea. Ebatzi du EAEko udal legeak hizkuntzaren gainean emandako hainbat irizpidek «bidegabeki» urratzen dutela «oreka linguistikoa»; idatzizko agiriei buruzkoa da

Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ezeztatu egin du Euskal Autonomia Erkidegoko udal legeak udalei euskara hutsean jarduteko ematen dien modua; uste du «era bidegabean» urratzen duela horrek «oreka linguistikoa». Kritikatu egin du euskararen «aldeko» hautua, hizkuntza eskubideen kontrakoa dela argudiatuta. Sententziaren arabera, zera da onartu ezin dena: gaztelania erabili ahal izateko argudiatu behar izatea norbaitek ez dakiela euskaraz. Hori da Konstituzioa urratzen duena eta, beraz, kontrako epaiaren arrazoibide nagusia. Bi hizkuntzen arteko desorekaren abiaburua da, Auzitegi Konstituzionalaren arabera, gaztelania erabiltzeko «baldintzak» ezartzea; uste du horrek ez duela uzten hizkuntza «libre hautatzen». Epaian esan dute ez daudela «hizkuntza koofizialak» sustatzeko neurrien kontra, Konstituzioak berak tankera horretako neurriak hobesten dituela jarri dute, baina botere publikoek ezin dute «lehenetsi» hizkuntza «koofizial» bat. Eta udal legearen akatsa hori dela adierazi dute: leheneste hori. Izan ere, era ematen du udalaren barruko funtzionamendurako deialdiak, gai ordenak, mozioak eta antzeko beste hainbat testu soilik euskaraz egiteko, baldin eta denek euskara badakite. Eta, sententziaren arabera, «era bereizi gabean» izan behar da hizkuntza bat edo bestea hautatzeko modua, inolako argibiderik eman gabe. Zentzu horretan, udal legeak euskara ez den beste hizkuntza bat erabiltzeko ezartzen dituen «formalismoak» arbuiagarriak direla esan du. Ez dute aho batez onartu sententzia; kontrako bi boto izan ditu. Iñigo Urrutia legelaria da, aditua hizkuntza eskubideekin lotutako gaietan, eta epaiaren irakurketa kritikoa egin du. Albistearen gaineko erreakzioetan «marra gorriaren» metafora erabili dute hainbat eragilek, eta irudi hori guztiz egokia dela argudiatu du. Areago Auzitegi Konstituzionalak «40 urte atzera» egin duela esan du. Epaia justu da legearen 6.2 artikuluaren kontrakoa; udalen barne funtzionamenduan agiri hainbat euskara hutsez egiteko bidea ematen du. Hori legezkoa dela adierazi du, eta kontra egite aldera, «interpretazio oker batean oinarrituta», artikulu horretan egiten den zehaztapen bati erreparatu diola Auzitegi Konstituzionalak: hain justu, legean esaten da euskara hutsezko erabilera egin daitekeela zinegotzi denek hizkuntza ulertzen badute; hori hartu du oinarri ebazpenak. Argudio «ahulak» Urrutiak esan du «ahula» dela berez sententzia argudio juridikoetan, baina ez ondorioetan, eta euskararen «ofizialtasuna» bera auzitan jartzeko bidea ireki duela: «Euskara bigarren mailako hizkuntza bihurtzen du». Eta nabarmendu du udal legea gaizki ulertuta egin duela hori, esaten duena desitxuratuta: izan ere, lege horrekin «hizkuntza hautua» ez dela «auzitan» jartzen zehaztu du. «Gaztelania erabiltzeko eskubidea ez du mugatu udal legeak; Auzitegi Konstituzionalak gaizki interpretatu du». Eta sententziak izan ditzakeen ondorioen larriaz ohartarazi nahi du: «Interpretazio horren arabera, udalek ez dute inolako lehentasunik ematerik euskarari». Lehengora dator, horrek dakarren larritasunera: hamarralditako atzerapena ikusten du. Udal legeak adostasun zabala lortu zuen Eusko Legebiltzarrean, eta udalerrietan hizkuntza eskubideak garatzeko ateak ireki zituen. Besteak beste, udalei aitortu zien hizkuntza politikarako eskumena, kontratuetan hizkuntza irizpideak sartzeko aukera, erabat euskaraz egindako dokumentuak balekotzat jotzeko eskubidea, eta hirigintza planek euskararentzat duten eragina aztertu beharra ere ezarri zuen.Goretsi egin du Urrutiak legearen atzean egon zen «adostasun politiko zabala» eta horren kontra orain epaien bidez ezin dela egin adierazi du. «Atera kontuak, Euskararen Legea bera baino adostasun zabalagoa izan zuen legeak». EAEko Auzitegi Nagusiko Administrazioarekiko Auzien Salak, Voxek aurkezturiko helegite bati erantzunez, zalantzak agertu zituen udal legearen 6.2 artikuluaz; hori izan zen sententziaren ernamuina. Auzibidearen harira, Eusko Jaurlaritzak argudiatu izan du udal legea, eta zehazki euskararen erabilera arautzen duen artikulua, ez dela Espainiako Konstituzioaren kontrakoa, ez duelako euskara «gaztelaniaren gainetik» jartzen. Bat dator Urrutia. Auzitegi Konstituzionala Espainiako ordenamendu juridikoaren pieza funtsezkoa da, gorena, eta sententziak honen bitartez epaileek berriz ere «hizkuntza politika» egin nahi izana oso larria dela gogoratu du: «Benetan larria da. Auzitegi Konstituzionala hasi da hizkuntza politika egiten; ezin du hori egin». Soka luzea da Baina ez da deus berria. Euskararen erabileraren eta normalizazioaren aldeko neurrien kontra ebatzitako beste askoren segidan dator epai hau: soka luzea da, eta korapiloz beteta dago. Horiek horrela, «oldarraldi judizialaz» ari dira euskalgintzaren inguruko eragile ugari, eta halakoei aurre egiteko neurriak eskatzen ari dira: egiturazko aldaketak. Arlo publikoan ari diren langileen hizkuntza irizpideen kontrakoak izan dira epai horietako batzuk, eta egon dira administrazio publikoarekin diharduten enpresei ezarritako hizkuntza irizpideen aurkakoak ere. Aurrez ere Auzitegi Konstituzionalak autonomia erkidegoen «eskumenak» mugatzeko ebazpenak ebatzi izan dituela gogoratu du Urrutiak, Kataluniara begira erabaki direla, adibidez, sententzia horietako hainbat, eta joera horri lotuta etorri dela ebazpen hau ere. Gogora ekartzekoa da lehendik ere da eztabaida luzeak eragin izan dituztela udal agiriak euskaraz egiteko jarritako oztopoek. Mariano Rajoy (PP) Espainiako gobernuburu zenean, Carlos Urkijo EAEko gobernu ordezkariak bide propioa egin zuen zuen aktak euskaraz idazten zituzten udalen aurka. Haien erabakien berri gaztelaniazko itzulpenik gabe ematen zioten udalen dokumentuak ez-hartutzat jotzen hasi zen, eta, agiri horiek bidaltzea derrigorrezkoa zenez, legea


Summary: Metak Threads sare soziala sortu du, Twitterri aurre egiteko. Sare sozial berriak Twitterren funtzionamendu bera du. Aurreneko zazpi orduetan, aplikazioak hamar milioi deskarga izan ditu.

Urak nahasi doaz Twitter sare sozialean, azkeneko egunetan erabiltzaileentzat zenbait muga ezarri eta gero; ohiko erabiltzaileek egunean 1.000 txio ikus ditzakete, baina ez gehiago —sortu berriak diren kontuek 500 txioko muga dute—. Eta kontu egiaztatua, hau da, ordainpekoa dutenek 10.000 txioko muga dute. Elon Musk jabe den enpresak adierazi du bot-ei aurre egiteko hartu duela erabakia. Lehiakide indartsu bati aurre egin beharko dio orain: Metak Threads sare soziala sortu du, Twitterren xede eta funtzionamendu berarekin.

Ikusmina piztu du Metaren —Facebook eta Instagram sareen enpresa— aplikazio berriak: martxan izan den lehen zazpi orduetan, hamar milioi deskarga baino gehiago izan ditu. Munduko ehun herrialdetan erabil daiteke jada. Baina ez Europako Batasuneko herrialde gehienetan, ez baitago onetsia datuak babesteko arautegian.

Mark Zuckerberg Metako presidenteak berriki adierazi du helburua dela Threads-ek mila milioi erabiltzaile baino gehiago izatea. «Nahiz eta horrek bere denbora beharko duen».

Threads hitzak hariak esan nahi du ingelesez. Haren interfazea Twitterrek duenaren oso-oso antzekoa da. Bestalde, Instagramekin lotua dago: Threads erabiltzen duenak Instagrameko kontu bera erabil dezake —erabiltzailearen izen eta argazki bera ageri dira sare sozial berrian—. Gainera, lehendik Instagramen jarraitzen diren kontuei automatikoki jarraitu ahal zaie Threads sare berrian. Testuak idazteko orduan, mezu bakoitzaren muga 500 karakterekoa da. Argazkiak eta bideoak —bost minutu artekoak— txerta daitezke mezuetan.

Twitterren gertatzen den moduan, erabiltzaileak jarraitzen dien kontuen mezuak edo hariak ageriko dira pantaila nagusian. Eta argitaratzen diren mezuak erraz zabaldu daitezke, erantzunak jaso daitezke, eta beste erabiltzaileek like edo bihotza eman diezaiokete mezu bakoitzari. Dena den, erabiltzaileek aukera dute kontrolatzeko nork aipatzen dituen edo nork erantzuten dien. Instagramen blokeatzen diren kontuak ere automatikoki blokeatuta agertuko dira Threads sare berrian.

Threads sareak Instagramen argibide berak ditu, «segurtasuna eta pribatutasuna» bermatzeko asmoz. Hain zuzen ere, Twitterren sortzaile Jack Dorseyk eta konpainiaren jabe Elon Muskek salatu dute Threads-ek erabiltzaileen «datu delikatu» guztiak bilduko dituela, osasun egoera, finantzak eta kontaktuak, besteak beste.

Threads-ek ActivityPub protokoloa integratuko du hemendik gutxira. Horri esker, luze gabe Mastodonekin eta beste sare sozial deszentralizatu batzuekin konektatzeko aukera izango du.


Summary: Frantziako Tourra Euskal Herrian ibili dela «argi» geratu da, Gure Esku-ren ustez. 'Euskal Herria munduan-Euskal Herriak erabaki' kanpainaren inguruko balorazioa egin du gaur Gure Esku-k. «Pozik» agertu dira jendeak emandako erantzunarekin, eta Espainiako Vueltarako mobilizazioak prestatzen dabiltzala aurreratu dute.

Frantziako Tourra lau egunez nondik ibili den argi geratu dela nabarmendu du Gure Esku-k; euskal herritarrek Euskal Herria denen ahotan jartzea lortu dutela goraipatu dute. Euskal Herria munduan-Euskal Herriak erabaki kanpainaren balorazioa egin dute, gaur goizean, Bilbon. Kanpainaren emaitzak «zoriontsuak» izan direla adierazi du Gure Esku-ko bozeramaile Josu Etxaburuk, eta lanean jarraitzeko gogoz daudela azpimarratu du.

Ikurrin uholde bat sortu eta Euskal Herriaren erabakitzeko eskubidearen aldeko aldarria lau haizeetara zabaltzeko, Gure Esku Frantziako Tourraren «oihartzun mediatikoaz baliatu» da mobilizazio deiek iraun duten lau egunetan. «Euskaldunon mezua mundu osora» iritsi izana herri oso baten elkarlanaren emaitza dela goraipatu dute: «Munduari ez ezik, geure buruari ere gogorarazi diogu ezinezkoak diruditen gauzak posible egiteko gaitasuna dugula elkarrekin aritzen bagara». Elkarlanak «burujabeago» egiten dituela esan du Etxaburuk, eta aurreratu du hurrengo erronkei ere denon arteko lanarekin erantzungo diotela.

Kanpainak izandako erantzunak «pedalkadaz pedalkada aurrerantz» doazela konturarazi ditu mugimenduko antolatzaileak, eta «herri gisa» erronkei aurre egiteko «gai» direla oihukatu dute. Errepide izkinetan ikusi diren ikurrinak «burujabe» izan nahi duen herri baten «ikur» gisa aurkeztu ditu Gure Esku-k.

Mobilizazioak Espainiako Vueltan

Jarduerek izan duten erantzunarekin «pozik» agertu badira ere, erronka berriei aurre egiteko garaia iritsi dela aurreratu du Gure Esku-k. Hori dela eta, irailean Espainiako Vuelta Nafarroatik pasatuko dela baliatuz, hainbat jarduera antolatuko dituzte; irailaren 9ko etapa Larra-Belaguan amaituko da, eta irailaren 10ekoa, Iruñetik irten eta Lekunberrin amaituko da. Egun bietan antolatuko dira hainbat ekintza, betiere Euskal Herriaren erabakitzeko eskubidearen aldarrikapena ardatz izanda.

Balorazioa bukatzeko, Gure Esku-k etorkizunerako hausnarketa bat zabaldu du: «Tourrean egindako ekimenetan, etapaz etapa, hasieratik helmugara, argi utzi dugu: erabaki nahi duen herri bat gara, harrera herria, gure artean ez dugu mugarik nahi, eta, gaurko helmuga abiapuntutzat hartuta, burujabetza osoa lortu arte, bidean jarraituko dugu». Azaldu dute gaurko balorazioarekin bukaera eman diotela Tourraren inguruan egindako kanpainari.


Summary: Tourraren bigarren egunean gaixoaldian zeuden 1.190 ertzain. Lantalde osoaren %15ek zuen gaixo agiria. Erdiak baino gehiago Brigada Mugikorreko kideak ziren, Erkorekaren arabera.

Ertzaintzan izandako gaixo agiri uholdearekin kezkatuta dago Josu Erkoreka, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburua. ETBn egin dioten elkarrizketa batean eman du datua: Frantziako Tourraren bigarren egunean, joan den igandean, 1.190 ertzain ez ziren lanera agertu, gaixo agiria zutelako. Lantalde osoaren %15 da hori. Horregatik, jakinarazi du ikertu egingo dutela Tourra Euskal Herritik igaro den hiru egunetan izandako «gaixoaldien gehiegizko igoera», lan osasunaren ikuspegitik.

Datuak nabarmenak dira. Sailburuak azaldu duenez, ekainaren 26an, astelehena, 676 ertzain zeuden gaixoaldian, lantaldearen %9 inguru; «ohiko kopurua». Igandean, berriz, ia horiek halako bi izan ziren lanera azaldu ez ziren poliziak. Goraldia, gainera, «berehala» apaldu zen lasterketa Bizkaitik eta Gipuzkoatik atera zenean, Erkorekaren arabera.

Hutsune gehien non izan ziren ere esan du: Brigada Mugikorreko Unitatean. Talde horretako agenteen erdiak baino gehiago ez ziren lanean izan igandean. Trafikoaz arduratzen diren ertzainak, ordea, lanean ziren ia denak. Horri esker diseinatu zuten dispositiboaren behar guztiak bete ahal izan zituztela baieztatu du sailburuak.

Pandemia ezezaguna

Gaixoaldien zergatiaz galdetuta, ironiaz erantzun du: «Litekeena da egun berberetan eta unitate berberetan kontzentratu diren gaixoaldiak ezagutzen ez dugun pandemiaren baten ondorio izatea». Gehitu du bere sailaren ardura dela arrazoiak zeintzuk izan diren argitzea: «Sinetsi nahi ez dudan aukera da agenteek gaixo agiriak eskatzeko legeari iruzur egin diotela». Dena den, esan du lan osasunaz arduratzen den zerbitzuak interpretatu beharko duela gertatutakoa.

Azkenik, Tourra oztopatzeko bi saiakeren inguruan jardun du Erkorekak, eta adierazi du ikerketak aurrera doazela. Batetik, Ertzaintza 11 lagun ikertzen ari da Morgako gainean (Bizkaia) lasterketa oztopatzeko asmoa zutelakoan; bestetik, argitu nahian dabiltza nork bota zituen txintxetak errepidera Hernanin eta Gipuzkoako beste toki batean.

Sindikatuek, arretazko grebari ez

Azken asteetan, Frantziako Tourrari boikot egitearekin mehatxu egin du Ertzainak Borrokan kolektiboak; atzo, berriz, arretazko grebara deitu zuen. Lankideak deitu zituen «arau hauste administratiboen» aurka «gogorrago» lan egitera. Horri erantzunez, Ertzaintzako gehiengo sindikalak —Erne, Esan eta Sipe sindikatuek— esan du deialdi horrek ez duela zentzurik: «Ertzainon lana beti da arduratsua eta legeari lotua».

«Kolektibo honek egunero betetzen ditu bere eginbehar guztiak, Frantziako Tourra Euskal Herrian izan den egunetan erakutsi dugun moduan», jarraitu dute.

Azkenik, Erkorekaren jarrera gaitzetsi dute, eta eskatu diote negoziazioei heltzeko eta hedabideetan «ertzainei egiten ari den erasoak» eteteko: «Tourrean benetako profesionalak nortzuk diren erakutsi dutenak ertzainak dira».


Summary: Vingegaard lider jarri da, baina etapa irabazi dio Pogacarrek. Esloveniarra bere onera etorri da Tourreko seigarren etapan, eta 28 segundo atera dizkio maillot horiaren jabe berriari. Hindleyk erantzi egin behar izan du, 2.39 galdu eta gero. Landak sufritu egin du berriro

Tourra gaur bertan irabazten saiatu da Jonas Vingegaard (Jumbo). Pirinioetako bigarren etapa jokatu dute, eta bezperan Tadej Pogacarrek (UAE) sufritu egin zuela ikusirik, hordagoa jotzea erabaki du iazko Tourreko garaileak. Pogacar, baina, hor dago. Talentu handia eta txapeldun izaera dauka, eta buelta eman dio Marie Blanqueko ezinari. Tinko eutsi die Vingegaarden ekinaldiei, Tourmaleten nahiz Cauteretsen, eta eskapo egin du helmugarako hiru kilometroren faltan. Gainsariak tarteko, 28 segundo atera dizkio Jumbo taldeko liderrari. Horiz jantzi da hura, baina gogotik egin beharko du lan Pogacar azpiratzeko. Jai Hindleyk (Bora) lidergoa galdu du, eta garaipenaren lehiatik urrundu da, 2.39 galdu ondoren. Are atzerapen handiagoa izan du Mikel Landak (Bahrain): 3.41era sartu da. Pello Bilbao (Bahrain) alboan izan du, atzo bezala.

Podiuma oso zail jarri zaio Landari: 11. dago, 5.49ra. Vingegaard eta Pogacar lehen bi postuetan daude jada, eta ez dirudi inork hortik aterako dituenik. 25 segundo eskaseko aldea dago bien artean. Hirugarren Hindley dago, 1.34ra; laugarren Simon Yates (Jayco), 3.14ra; eta bosgarren Carlos Rodriguez (Ineos), 3.30era.

Kalitatezko beste ihesaldi jendetsu bat osatu da gaurko etapan. Guztira hogei txirrindulari elkartu dira lasterketa buruan; batzuek garaipena zuten jomugan, baina beste batzuek helburu estrategikoak zituzten: kasurako, Wout van Aertek (Jumbo) eta Matteo Trentinek (UAE). Haiekin batera jardun dute Neilson Powlessek (Education), Julian Alaphilippek (Soudal), Michal Kwiatkowskik (Ineos), Tobias Johannessenek (Uno-X) eta Ruben Guerreiro eta Gorka Izagirrek (Movistar), besteak beste.

Kate motzean lotu ditu tropelak. Bora taldeak hartu du aginte makila, eta hiru minutuan egonkortu du iheslariekiko aldea. Apenas zegoen zailtasunik lehen 55 kilometroetan; hirugarren mailako Capvern-les Bains besterik ez. Alabaina, hiru mendate handi zituzten zain. Aspin zen aurrenekoa, eta mugimendu taktiko bitxi bat ikusi da aurrean zein atzean: Van Aertek soka tenkatu du ihesaldian, eta aldi berean, haren taldekideak tiraka hasi dira tropelean, Boraren erritmoa ez baitzen komeni bezain bizia.

Tourmalet zen hurrengo mendatea, eta magalera lau minutu eta erdiko abantailarekin iritsi dira ihes egindako ziklistak, Aspineko jaitsieran arrakala handitu eta gero. Haizeak asko jo dio Van Aerti, eta aurpegia emanez egin du Tourmaleteko igoera osoa. Soilik Kwiatkowskik, Johannessenek, Guerreirok eta James Shawk (Education) jarraitu ahal izan diote. Ihesaldia tontorrera bizirik iritsi zedin nahi zuen flandriarrak, gero Vingegaardi zubi lana egiteko.

Plana erabat burutzeko, eraso egin beharra zeukan Jumbo Visma taldeko buruzagiak, eta Pogacar atzean utzi. Helmugarako 50 kilometro luze gelditzen ziren, baina merezi zuen arriskuak; lasterketa ia erabakita utzi zezakeen. Bada, erritmo aldaketa egin dute Wilco Keldermanek eta Sepp Kussek, eta Vingegaarden oldarra etorri da gero, gailurretik bi kilometrora. Ordea, gaur danimarkarrari ihardesteko gauza izan da Pogacar. Hindley, ordea, atzean gelditua zen Vingegaardek erasoa jo zuenerako. Beste faboritoen multzoan gerizpetu behar izan du; Tourmalet gainean bi minutu zituzten galduak bi piztiekin.

Jaitsieran estu hartu du Vingegaardek Pogacar. Esloveniarra ez zegoen eroso, ziur aski esku-muturreko lesioaren ondorioz. Besoa luzatzeko keinua egin du Van Aert harrapatu orduko. Flandriarra tiraka hasi zen berehala, eta berandu gabe egin zuten bat ihesaldian arrakasta izateko itxaropena izaten jarraitzen zutenekin.

Cauteretsen, espero zena gertatu da: besteen gainetik nabarmendu dira Vingegaard eta Pogacar. Van Aertek erritmoa jarri, eta danimarkarrak sua piztu du 4,6 kilometroren faltan. Ordea, orduan ere ezin izan du Pogacar azpiratu, eta esloveniarrak ordaina eman dio helmugarako 2,7 kilometro gelditzen zirela. Vingegaard 24 segundora helmugaratu da, eta Johannessen 1.22ra, hirugarren postuan. Beste hautagaietan onenak Hindley, Rodriguez eta Simon Yates izan dira, ia hiru minutu galduta.


Summary: Eragileek euskararen kontrako eraso larritzat jo dute epaia. Jaurlaritzak euskararen kontrako mespretxutzat hartu du erabakia, eta eragileek, kezkaz, udalek normalizaziorako dituzten eskumenak indargabetuz gero euskararen biziberritzea bera arriskuan delako.

Auzitegietatik aldiro hizkuntza eskubideak murrizteko marra gorriak gaindituz doazen ustea are eta gehiago zabaldu da Espainiako Auzitegi Konstituzionalak jakinarazi duen epaiarekin. Eusko Jaurlaritzak «euskararen etengabeko judizializazioa» salatu eta «autogobernua errespetatzeko» eskatu du, ohar bidez. Euskalgintzako eragileek onartezintzat jo dute epaia, eta azaroaren 4an Kontseiluak Bilborako egin duen deia berritzera jo dute.

Olatz Garamendi Gobernantza Publiko eta Autogobernuko sailburuarentzat euskararen kontrako «mespretxuzko» erabakia da. Azken lau hamarkadetan gai horren inguruko adostasun sozial zabala egon da, Garamendiren esanetan, eta Auzitegi Konstituzionalak autogobernua higatzen du, Eusko Legebiltzarrean gehiengoz hartutako erabaki baten kontra eginda.

Garamendiren ustez, udal legeak ez du euskararen nagusitasuna ezartzen gaztelaniaren gainean, eta gogoratzen du Konstituzionalak berak ere ebatzia duela tokiko erakundeek euskara eta gaztelania normal erabil dezaketela. Euskararen judizializazioa gaitzetsi du.

Idurre Eskisabel Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusiak gogoratu du oldarraldi judizial hori ez dela berria. Horrek, hizkuntza eskubideak jomugan jartzeaz gain, euskararen biziberritze prozesuetan ere eragin zuzena du, haren esanetan.

Udal legeak adostasun zabala lortu zuen Eusko Legebiltzarrean, eta udalerrietan hizkuntza eskubideak garatzeko ateak ireki zituen. Jardun horri eragingo dio epaiak bete-betean. Eskisabelek udal horien garrantzia azpimarratu du, dituzten ezaugarri soziolinguistikoengatik eta jardunbideengatik euskararen normalizazio eta biziberritze prozesuetan «trakzio indar handia egiten dutelako».

Voxen eskutik

Epaiak kontrako bi boto partikular izan ditu. Boto partikular horietan zehazten dute erakunde autonomikoek eta tokiko erakundeek badutela eskubidea egoera zaurgarrian ikusten duten hizkuntza ofizialaren aldeko neurriak hartzeko. «Hau da kasua, dekretu horretan abiaburuan esaten delako esplizituki euskara hizkuntza gutxiagotua dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; Europako hizkuntz eskubideen gutunari ere erreferentzia egiten zaio, eta aipatzen da zaurgarritasun horretan dauden hizkuntzen aldeko eskumena badutela, eta zilegitasuna aitortzen zaio normalizazio helburu horrekin». Espainiako Konstituzioaren arabera onargarria eta zilegia ere badela diote boto partikularra eman duten bi magistratuek, «baina gehiengoaren iritzia bestelakoa da, espainiarraren nagusitasunean oinarritzen dena».

Eskisabelek esan du ez dela ahaztekoa nola iritsi den Konstituzionalera: Vox alderdiaren eskutik, hau da, Eusko Legebiltzarrean ordezkari bat eta udaletan batere ordezkaririk ez duen alderdi baten eskutik.

Azaroaren 4an Bilboko kaleak betetzera deitu du Kontseiluak, eta zenbait euskaltzalek bat egin dute dei horrekin sareetan; Uemak, esate baterako. Uemaren ustez, hau ez da euskararen aurkako oldarraldiaren beste katebegi bat soilik. «Hau marra gorriak gainditzen dituen erabaki larria da». Horregatik, agerraldi jendetsu bat egitera deitu du biharko, alkateekin eta hautetsiekin, Usurbilen (Gipuzkoa).

Euskaltzaleen Topaguneak ere azaroaren 4ko deia ekarri du gogora: «Oldarraldi atzerakoi eta erdalzalea indartzen duen erabaki hori EAEko udal legearen kontrako epaia jauzi kualitatibo larria da», Topagunearen esanetan.

LAB sindikatuaren irudiko ere, «jauzi kualitatibo larria» ematen du epaiak, «erakusten duelako euskaldunok ezin dugula modu burujabean aplikatu euskararen egoerak eta euskaldunon hizkuntza eskubideek behar duten hizkuntza politika egokia».

Carlos Iturgaitz EAEko PPko buruarentzat, berriz, «albiste zoragarria da, lekuz kanpo zegoen inposaketa bat» amaitzen duelako.


Kazkabarrak gogor astindu du Gasteiz

Summary: Kazkabarrak gogor astindu du Gasteiz. Abisu horia emana zegoen Hego Euskal Herri osoan, eta denboraleak Arabako hiriburua astindu du bereziki. Auto pilaketak izan dira Iruñera bidean ere.

Kazkabarraren eta euriaren astinduak geroz eta ohikoagoak bihurtzen ari dira Euskal Herrian. Azken hilabeteetan, sonatuak izan dira Bortzirietan eta Urumealdean (Nafarroa) maiatzean botatako zaparradak, eta Zumaian ekainean jausi ziren txingor aleak. Gaur Gasteizek hartu du astindua. Abisu horia emana zegoen gaurko Hego Euskal Herrian, eta kaltetu nagusia Arabako hiriburua izan da. Zaragozan (Espainia) uholde ikusgarriak eragin ditu euri jasak.

Euskalmetek jakinarazi duenez, Arkautin (Gasteiz) ordubetean metro karratuko 26,7 litro ur erregistratu ditu gaur arratsaldean. Barrundian ere (Araba) antzekoak izan dira datuak. Meteorologia agentziak esan du 21:00ak arte espero zirela prezipitazio gogorrenak, nagusiki Araban eta Gipuzkoa barnealdean.

Gasteizen txingor aleak erori dira 20:00ak aldera, baina baita Euskal Herriko beste hainbat tokitan ere. Sanferminei eragin die denboraleak; A-15 errepidetik Iruñera bidean ziren hainbatek geldialdiak egin behar izan dituzte errepide ertzean, gidatzea ezinezkoa zelako. Itza parean (Nafarroa) auto pilaketak izan dira.

Biharko, berriz, erabat kontrakoa da eguraldiaren iragarpena. Alerta horia aktibatu dute, baina tenperatura altuengatik, nagusiki 13:00etatik 18:00etara. Kostan 33 graduraino helduko dira termometroak, eta barnealdean, 34raino.


Summary: Entzierro garbia izan da aurtengo lehenengoa. La Palmosilla ganadutegiko zezenek bi minutu eta 32 segundoan osatu dute ibilbidea. Sakabanatu egin dira hiru zezen Estafetan. Lau zauritu eraman dituzte ospitalera.

La Palmosilla ganadutegiko zezenekin hasi dira aurtengo entzierroak. Entzierro garbia izan da. Garbia, eta polita korrikalarientzat. Izan ere, zezen bat aurretik jarri da San Domingo aldapan, eta atzean geratu direnak Estafetan sakabanatu direnez, horiek ere euren aurrean korrika egiteko aukera eman diete korrikalariei.

Joaldunak joan dira San Domingon buru, baina zezen bat berehala jarri da horien buru, eta entzierroko ibilbide guztia egin du hala. Beste zezenak joaldunek babesean joan dira Mercaderesko bihurgunera arte, baina Estafeta hasieran erori egin dira hiru, eta hortik aurrera korrikalariak haien artean sartu ahal izan dira, sakabanatu egin baitira.

Ez da bereziki lasterketa azkarra izan; batez ere, zezen bat atzean geratu delako. 2:32 segundo iraun du. Erorikoak izan dira, ordea, eta zezen plazarako sarreran estu ibili da bat baino gehiago. Ondoren jakinarazi dutenez, lau zauritu eraman dituzte ospitalera. Horietako bat aurpegian zauritu da, eta beste bat, orkatilan.

San Fermin eguna izaki, Susana Nagorek jota bat kantatu du San Ferminen irudia dagoen tokian, entzierroa hasi aurretik, San Domingo aldapan. Hirugarren aldia zuten La Palmosillako zezenek Iruñeko kaleetan. 2019an aritu ziren lehen aldiz, eta iaz bigarrenez. 2022an oso azkar egin zuten zezen plazarako bidea.


GALBAHEA KONGRESUKO BIDEARI

Summary: GALBAHEA KONGRESUKO BIDEARI. Onintza Enbeitak eta Nagua Albak ibilbide laburra baina bizia egin zuten politikan. Espainiako Kongresuan egin zuten topo, Sanchezen 2015-2016ko legealdi laburrean. Enbeita EH Bilduko diputatua izan zen; Alba, Podemosekoa. Ez dute ahazteko hango giro bortitza, eta bidean ikasia.

Emakume eta gazte zirela joan ziren bi lehoik harrera egiten duten kongresu batera, Madrilgora. Parlamentu hartarako bozen atarian, orduko bizipenez eta irakaspenez mintzatu dira Nagua Alba eta Onintza Enbeita BERRIArekin, Eibarren, UEUren egoitza nagusian, Markeskua jauregian.

Onintza, Iñaki Antiguedaden tokia hartuta iritsi zinen Kongresura, 2011n, bateraezintasuna ezarri ziotelako Antiguedadi.

ONINTZA ENBEITA: Proposamena egin zidaten, eta, asko pentsatu gabe, baietz esan nuen. Atzera begira ibilbide guztia kontuan hartzen dudanean, denak du garrantzia: iristeko moduak, joateko moduak, eta tartean egindakoak. Han, sentsazioa da zain daudela zuk hanka noiz sartuko, harrapatzeko, eta ez zaiela batere inporta zuk zer daukazun esateko. Konparazioak sekula ez dira onak, baina, gainera, nire kasuan, konparatzen bazaituzte inbestidura saioko diskurtso on bat egin zuen gizon heldu batekin, galtzen ateratzen zara. Horrela hasi nintzen; nahiz eta taldeak zuregan konfiantza jarri, taldetik kanpo bazegoen zurrumurru hori, neska gazte bertsolari batek zer egingo zuen politikan egondako gizon heldu katedratiko baten ondoan. Leku askotan nabaritu nuen hori.

Nagua, zu diputatu gazteena izan zinen 2015eko legealdian?

NAGUA ALBA: Hogeita bostekin sartu nintzen. Agian horregatik sartu nintzen; ausartegi izan nintzen. Ondo gogoratzen dut nolako beldurra sentitu nuen, kanpainan eta kongresuan. Batez ere, paternalismo izugarria sumatu nuen, eta etengabe demostratu behar nuen hor egoteko zilegitasuna nuela. Etengabe eskatzen dizute hori, gaztea zarenean eta, bereziki, emakumea bazara. Egunero zure lekua okupatu behar duzu. Nabaria da hemizikloari ez zaiola askorik inporta zer esaten ari zaren, zarata etengabe entzuten duzu, eta, bestalde, bortizkeria sumatzen duzu. Oso latza da espazio horretan eta giro horretan lan egitea.

Hedabideetako giroak nola eragin zizuen?

Onintza Enbeita. Jaizki Fontaneda, FOKU

ENBEITA: Madrilera nindoan alderdi ezkertiar independentista baten ordezkari gisa, eta borroka armatuaren arrastoa orain baino askoz ere gertuago zegoen. Banekien kazetari askorentzat banuela estigma hori. Gainera, emakumea eta lodia nintzen; nire bizitzan egin ditudan gauzetan, inoiz ez naiz egon politen eta normatiboen bandoan: beti egon naiz itsusien bandoan. Gauzak txarto atera direnean, nire gorputza beti izan da jomuga, eskolan, bertsolaritzan, eta, ziurrenik, egin ditudan gauza guztietan. Estigma horiekin guztiekin nindoan. Beldur hori baneukan. Baina zure diskurtsoa esan behar duzu, eta beldurrarengatik ezin zara isildu. Hedabideak etortzean, nabaritzen duzu tentsioan zaudela. Tentsio hori ikaragarria da, mugatu egiten duelako zure egunerokoa, naturaltasuna, freskotasuna. Alderdiek zure diskurtsoa egokitzen dute, baina prentsa mediatikoak erabat estutzen zaitu, eta esan edo egingo zenituzkeen gauza asko ez dituzu egiten.

ALBA: Nik kontraste handia ikusi nuen Euskal Herriko eta estatu mailako hedabideen artean. Une hartan, Kongresuan, bazeuden Euskal Herriko hedabideak, eta tratua errazagoa eta gertukoagoa zen. Gero, estatu mailako hedabideetako tertulietan parte hartzen hasi nintzen, eta askoz ere jarrera bortitzagoa zen espazio hartan, Euskal Herrikoetan baino.

ENBEITA: Tertulien generoa debekatu egingo nuke. Ni tertulia askotara joan naiz ETB1en eta ETB2n, batez ere Madrildik itzuli eta gero. Euskarazkoan, giroa askoz ere errezagoa zen, baina gaztelaniazkoan... Zer autoritate daukate telebistan, irratian eta hedabidetan bizi diren pertsonaia batzuek? Onartzen zaie autoritate hori, eta erabat zapalduta ateratzen zara handik.

ALBA: Eta gizonak izan ohi dira.

ENBEITA: Beti, beti. Oso gutxitan sentitu izan naiz telebistako zenbait tertuliatan sentitu naizen bezain egurtuta.

Kongresura itzulita. 2015a: PP ustelkeria auziz inguratua, eta, Kataluniako auzia bor-bor, galdeketara deitu zuten. Nola gogoratzen duzue giroa?

ENBEITA: Gurtellen auzia lehertu zenean, Madrilen geunden. Urduritasun handia zegoen PPn. Baina hortik hamabost egunera, bat-batean baretu zen dena, oihanetako pelikuletan bezala. Oihaneko zarata entzuten da, eta konturatzen zara bat-batean dena isiltzen dela, eta kito, ez da ezer gertatu. Non dago Barcenas? Paperak? Non dago ordenagailua? Eta Suitzako diruak?

ALBA: Bueno, azkenean bota genituen horregatik. Baina inpunitate giro handia zegoen. Oso azkar amortizatzen dira halako kasuak. Gogoratzen dut zer urduri zegoen bipartidismoa, PSOE eta PP berriro mapa politikoan kokatu behar zirelako, alderdi berriak sartu ginelako kongresuan. Bereziki hori gogoratzen dut: ziklo berri bat hasi zen sentsazioa gero, zentsura mozioarekin iritsi zena.

Rajoyren legealdian, besteak beste, aborturako eskubidea mugatu zen. PP eta Vox itunak egiten ari diren tokietan, emakumeen eskubideen aurkako neurriak ari dira hartzen lehenik. Eta iragan den legealdian ere, gai arantzatsuenetakoa izan da soilik baietz da baietz legea. Zer dago horren guztiaren atzean?

ENBEITA: Beldurra ematen didana da zenbat kosta zaigun guri erabaki feminista batzuk esparru politikora eramatea, eta kontrako erabakiak zein erraz hartzen diren. Guri hainbeste kosta ostean, norbaitek esan du hitz magikoa: feminismoa mainstream da, eta, orduan, orain guaia da matxista izatea. Kongresuan, adibidez, hirurehunen artean diskurtso feministak hiru badira, grazia egiten du, baina hogei badira, neurriak hartzen dira alderdietan eta alderdietatik kanpo. Uste dut azken legealdian gauza batzuetan ausardia egon dela neurri batzuk hartzeko, baina, beste batzuetan, ikusten dut zein bakarrik gera zaitezkeen neurri horiek hartzeko orduan. Eta bakarrik geratzen zarenean, emakumea bazara eta diskurtso feminista baduzu, zure alderdiak ere bizkarra ematen dizu. Neurri batean, horrela interpretatzen dut Espainiako politikan gertatzen ari diren zenbait gauza.

ALBA: Nire ustez, azken legealdi honetan inoiz baino urrats ausartagoak egin dira. Baina, oraindik ere, lan handia eta neketsua behar da eskubideak konkistatzeko. Asko kostatzen da eskubideak konkistatzea, baina oso erraz gal litezke. Arrisku hori badago hurrengo legealdirako. Bi aldagaik kezkatzen naute: batetik, gizartera begira, ematen du antisistema eta modernoa izatea matxista izatea dela; bestetik, alderdien erabakiek ardura handia izan dute, eta ez bakarrik eskuinekoek, ezkerrekoek ere bai. Soilik baietz da baietz legean, sozialistek popularren eta Voxen markoa erosi zuten. Ezkerrak hori egiten duenean, atzerapausoak errazten ditu. Alderdi batean feminista izatea oso zaila da, nahiz eta ezkerreko alderdia izan; izan ere, alderdi barruan borrokatu behar duzu lehenengo, gero kanpoan borrokatzeko. Horrek asko nekatzen du. Horregatik, nabaria da nola emakumeek askoz ere denbora gutxiago pasatzen dugun politikan gizonezkoek baino.

ENBEITA: Faxismoak oso argi dauka zer egin nahi duen etorkinekin, emakumeekin, LGTBI kolektiboarekin... Nahi dute gizarte bat familia eredu jakin batekin, erlijio jakin batekin, eskola eredu batekin. Nik uste dut ezkerraren akatsa dela bere buruari mugak jartzea, gizartea atzerago dagoela uste izatea.

ALBA: Bai, eta gainera, nire ustez, orain zera behar da: proiektu jakinak aurkeztea eta jendeari ilusioa piztea.

Zer iruditu zaizue Podemosen eta Sumarren artean gertatutakoa?

ALBA: Nire ustez, oso beharrezkoa zen itun hori. Ezkerra batu egin behar zen. Negoziazioa gehiegi luzatu da. Politikan beti egongo da botere banaketa, eta normala da. Gardentasuna garrantzitsua da. Baina hori ezin da izan gauza bakarra, eta ez da izan gauza bakarra. Ezkerrak proiektuak aurkeztu behar ditu, herritarrek horizonteak behar dituzte-eta, itxaropena behar dute-eta. Eserlekuetara mugatzen bada eztabaida, horrek antipolitika sustatzen du.

ENBEITA: Kanpotik segitu dut eztabaida, baina iruditzen zait Podemos-Sumarren proiektatu den irudia izan dela ego handia duten bi emakume lehian zeudela. Eta hori baino gauza gehiago izan dela esango nuke. Erabat ados nago Naguarekin. Behar dugu orokorrean, ez bakarrik Madrilgo hauteskundeetarako, herriz herri elkartu gauzak egiteko. Diskurtso faxistak gero eta leku handiagoa hartzen ari dira gutxien uste dugun lekuetan, eta beharrezkoa da proiektu komunak eraikitzea, auzoz auzo. Emakumeen eskubideak, langileenak, etorkinenak... horietaz ari garenean guardia jaisten dugun aldiro, terrenoa irabazten digute. Eta oso harrotuta daude. Aliantzak behar ditugu ahalik eta esparru gehienetan haiek geratzeko.

Zer analisi egiten duzue Madrilgo koalizio gobernuari buruz?

ALBA: Pandemiak asko markatu du. Krisi garaietan, aldaketak gertatzen dira beti. Eta zentzu batean edo bestean gerta daitezke: pribatizazioaren bidea azkartuz, edo gehiengoak babestuz eta zerbitzu publikoaren bidea indartuz. Azken lau urteotan, argi geratu da zein zen koalizio gobernuaren bidea: gehiengo soziala babestearena. Ausartago izateko aukera ere bazegoen, baina aurrerapauso handiak eman dira. Sinbolikoki oso garrantzitsua da demostratzea murrizketetan oinarritzen ez diren bestelako errezetak ere arrakastatsuak izan daitezkeela.

ENBEITA: Adibidez, Kataluniako egoerarekin aukera bat galdu da beste jokaleku baterako. Baina, Berdintasun Ministeriotik, esaterako, guztion onerako diren erabaki asko hartu dira. Erabaki ausart asko hartu dira, eta arretaz begiratu dut Madrilgo politika. Egia da pandemia bat pasatu dela. Urte gutxian gauza asko gertatu dira, eta eztabaida politikoa oso narrastua egon da.

Zer iritzi duzue eskuin muturraren normalizazioaz?

ALBA: Antipolitikaren garaia da hau, desinformazioarena. Uste dut Euskal Herria gizarte politizatua dela, eta horrek eragina du botoan, eta ezberdin bozkatzen da. Baina estatu mailan, jendea nekatua dago, eta askori nazka ematen dio politikak. Voxen diskurtsoa hortik elikatzen da. Antipolitika oso arriskutsua da; hortik munstroak datoz.

ENBEITA: Gaizki egindako trantsizio baten ostetik datorren arrastoa da. Badago jendea esaten duena: «Politikari guztiak berdinak dira». Hedatu egin da diskurtso hori. Uste dut, halere, Espainiako Estatuan beste faktore bat dagoela: ez dira hainbeste urte altxamendu faxistatik, ez dira hainbeste urte ezkertiarrak ziren guztiak garbitu zituztenetik; egin zen trantsizio txapuzero hura, eta faxistak izandakoak oso eroso bizi izan dira beste sigla batzuen azpian. Baina, batez ere, Kataluniako prozesu subiranistan aurrerapausoak ematearekin eta Podemosen sarrerarekin, jende hori deseroso sentitu zen lehen aldiz, eta berdin zaie faxistak direla onartzea.

ALBA: Kontua da ez direla horiek bakarrik.

ENBEITA: Ez, ez, noski.

ALBA: Gaizki dagoen jende horri identitate indartsu bat eskaintzen badiozu, eta aurkari bat ere bai —migranteak izan litezke, emakumeak edo beste norbait...—, antipolitika elikatzen duzu. Ezkerraren diskurtsoa konplexuagoa da, grisak daude, askotan kontraesanak, ñabardurak... baina eskuinaren diskurtsoa oso erraza da: aurkariak eta identitatea. Halere, badago aukera horri aurre egiteko, zaurgarriak diren pertsona horiei hitz egiteko eta alternatiba bat eskaintzeko.

Zatiketak ezkerrean azaleratu ohi dira gehiago, ezta?

ALBA: Ez dut uste Ayusoren eta Feijooren artean maitasun handia dagoenik. Kontua da ez direla publikoak.

ENBEITA: Baina eskuinean, bozkatzeko ordua iristen denean, helburua argi dago: Espainia bat bakarra, handia eta librea. Aberatsak ondo; pobreek ez digute inporta. Indar militarrak aurrera. Ezkerrean gehiago nahaspilatzen gara.

ALBA: Uste dut eztabaidak oso aberasgarriak direla, eta gardentasunez egin behar direla. Baina hasieratik ateratzen dira argitara, eta agian horrek kutsatzen du eztabaida. Askotan, emankorragoa da eztabaidak testuinguru intimoago batean egitea eta proposamena helduagoa dagoenean plazaratzea. Bestalde, askotan, eztabaida horietatik publikora ateratzen diren ideia nagusiak ez dira benetan gertatu denaren gauzarik garrantzitsuena. Adibidez, Sumarrekin gertatu dena: negoziazio bat egon da, eta hamabost indar diferente batu dira proiektu batera, baina azaleratu dena eta morbo handiena izan duena da nor egongo den zenbatgarrena ez dakit zer zerrendatan. Horrek kalte egiten dio eztabaidari. Nire ustez, badago aukera eztabaidaren markoa aldatzeko eta proiektuez hitz egiteko. Hori egin behar baita: politikaz aritu. Batzuetan, ezkerrak fokua galtzen du.

Nola egin hori modu eraikitzaileago batean?

ENBEITA: Uste dut klixe batzuekin hautsi behar dela. Lehenik eta behin, alderdiek ulertu behar dute zenbait kidek, nahiz eta alderdi berekoak izan, beste era batera hitz egin eta gauza batzuetan urrunago joan, horregatik ez diotela uzten proiektua konpartitzeari. Hori da konfiantza falta gainditzeko lehen pausoa. Nahiz eta zuk bizi guztian alderdi bati eman botoa eta alderdi batean militatu, ez duzu %100 ados egon beharrik alderdiak esaten duenarekin. Alderdi barruan ulertu behar da ipar bat izan arren gauzak egiteko modu ezberdinak egon litezkeela. Uste dut ez dela txarra, homogeneotasuna faltsua da-eta.

ALBA: Alderdiek gauza asko ikas ditzakete mugimendu feministatik. Bestelako lidergoak eraiki litezke; badaude beste modu batzuk boterea banatzeko. Onintzak aipatzen duena oso garrantzitsua da. Hasieran, Podemosen arazo handi bat izan zen hori. Bazirudien Podemos homogeneoa zela, eta ados ez zegoena traidorea zela. Horrek jendea kanporatzen du, eta eztabaida eragozten du. Eztabaidari lekua egin behar zaio.

Zenbateraino dute garrantzia halakoetan egoek eta pertsonalismoek? Nola bizi izan duzue?

ENBEITA: Esango nuke badutela garrantzia, eta, igual, beharrezkoak izango dira politikan bizirauteko. Ulertzen dut gizakiok liderrak behar ditugula, edo behintzat hori ulertarazten didate gertatzen diren gauzek. Baina igaro dira zazpi urte Madrilen ez nagoenetik eta Bildun kargurik ez daukadanetik, eta inpresioa daukat badaudela egoak ezkerretik eskuinera, eta inpresioa da Bildun ere egon zela horretatik. Pena ematen dit, ze, azkenean, neure buruari galdetzen diot: «Etxera etorri nintzen, edo etortzera gonbidatu ninduten?». Hori da galdera eternoa. Pena ematen dit geure burua ezkertiartzat aurkezteak eta gero ikusteak zer baloratzen den, nolako bozeramaileak nahi ditugun, zer baztertzen dugun. Ez naiz gaur egungoaz ari, zazpi urte pasatu dira-eta, baina iruditzen zait politika egiteko oso modu maskulinoak defendatzen direla, baita emakumeak jartzen gaituztenean ere. Eta ikusten dutenean beste era batera funtzionatzen duzula, pixka bat librea zarela diskurtso aldetik, nahiago duzula gauzak zure erara esan, mesfidantzak hasten dira. Egunero jartzen bazara ez dakit zenbat kazetariren aurrean pentsatuz zure alderdikoak ez direla fidatzen esango duzunaz, tentsio horri ezin zaio aurre egin. Uste dut beste gauza batzuk baloratu beharko genituzkeela. Karguak gehiago aldatu, mugitu...

ALBA: Agian, egoak baino gehiago, boterea da gakoa: nola kudeatzen den oso modu maskulinoan. EAEko Ahal Dugu-ko idazkari nagusi izan nintzenean, egunero sufritzen nuen boterea nuelako, eta botere horregatik egunero borrokatu behar nuelako. Kargua uzteko erabakia hartu nuen alderdi barneko liskarrak konpontzen pasatzen nituelako eguneroko ordu gehienak, eta ez gertatzen ari zenaren gainean hausnartzen. Kongresuan egin nahi nuen lan, eta ez nuen denborarik, alderdi barrua kudeatzen pasatzen nuelako denbora.

Horrek guztiak zenbateraino eragin dezake herritarrek politikaren inguruan duten desafekzioan?

ALBA: Eragin handia du, eta antipolitika elikatzen du. Ultraeskuinaren diskurtsoari ateak irekitzen dizkio.

ENBEITA: Jendea ez da inozoa. Nabaritzen da denek hitz egiten dutela hizkuntza berean, ez dagoela inor ezer ezberdina esaten duenik, kontzeptu diferenteak aipatzen dituenik, zenbat irauten duten batzuek eta besteek. 2015ean, Irantzu Varelak eta biok egin genuenean kanpaina, batek esan zidan ados zegoela egin genuen kanpainarekin, baina ez zigula botoa emango uste zuelako alderdiak ez zuela beteko diskurtso hori. Haserrea pasatu zait, baina etxera etorri nintzenean, ez nengoen batere ondo. Beti irudituko zait inkoherentzia izugarria zuk zure alderdikideak saltzea. Zure botere kuota ez galtzearren, gizon heterosexual zuri europarra zarelako, berdin izatea zer elikatzen ari zaren botere kuota hori ez galtzeko. Feminismoak erakutsi digu pertsonala politikoa dela, baina politikoa ere pertsonala da, eta apurtu egiten zaitu. Zu ere pertsona zara, eta, krak egiten duzuenean, ez dago bueltarik.

Nagua Alba. Jaizki Fontaneda, FOKU

ALBA: Egunerokoak harrapatzen zaitu, eta batzuetan haserre zaude, triste, baina ez dakizu zer den, ez duzu denborarik identifikatzeko. Legealdia amaitu zenean eta etxera itzuli nintzenean, ezinegon hori olatu bat bezala etorri zitzaidan gainera, eta oso zaila izan zen hori digeritzea. Perspektibarekin, gehiago pentsatu dut zer-nolako bortizkeria pairatzen genuen egunero hedabideetan, kongresuan eta baita alderdi barruan ere. Hori izan zen digeritzen zailena, alderdi barrukoa.

ENBEITA: Gaur egun politikan funtzionatzeko modua alderdiak dira. Tranpa ezin dugu egin.

ALBA: Bai, baina badaude moduak beste era batera egiteko.

ENBEITA: Horixe egin behar da.

ALBA: Itxaropena badago, baina zer gertatzen den erakutsi behar da. Alderdiak eta lidergoak aldatzen ari dira, eta hori da bidea. Mantsoa izango da, konplikatua, erresistentziak izango dira, baina hori izango da bidea, ziur naiz.

ENBEITA: EH Bilduri ematen diot botoa oraindik. Baina nik ez dut nahi jendeak pentsatzea «zer ondo, gureak jatorrak dira». Gureak ere gizonak dira, politika egiten dute, eta lehen lerroan daude. Eta gureek ere gauza asko egin dituzte gaizki. Eskuinetako zenbait alderditako emakumeekin parte hartu izan dudanean eztabaida batzuetan-eta, inbidia ematen didate. Esaten didate gizonek beti lagundu izan dietela, eta pentsatzen dut: «Nor engainatu nahi duzue? Edo nik egon nahi ez dudan beste nonbait egon nahi duzue politikan?». Horretaz ere hitz egin liteke, zer eskatzen diegun alderdiei.

ALBA: Eta kritikoa izanda ere leiala zara. Nik ere asko ikasi nuen Kongresuan. Oso oroitzapen latzak ditut, baina dibertigarriak ere bai. Ez nuke berriro egingo [kar, kar], baina esperientzia ona izan zen.

Nagua Alba eta Onintza Enbeita. Jaizki Fontaneda, FOKU

ENBEITA: Nik ere ez. Inkontziente joan nintzen, eta gaur egun ez nintzateke joango. Baina inon ahaldundu banaiz nire bizitzan, Madrilen ahaldundu nintzen. Zeure buruari ispiluaren aurrean esaten diozu: «Hemen daude hirurehun pertsona ez zaituztenak batere maite, eta berrehun eta askok gorroto zaituzte, baina zuk esateko daukazuna askoz ere interesgarriagoa da haiek esateko daukatena baino. Atera horra, eta aurrera». Neure burua legitimatzen ikasi nuen.

Zer pronostiko uztailaren 23rako?

ALBA: Nire ustez, badago aukera errealista bat koalizio gobernua berriz osatzeko. Azkenaldian, ezkerra behingoz ofentsiban ikusi dut, eta horrek eragina izan dezake ezkerreko boto emaileen mobilizazioan. Hori gakoa izango da. Nahiko baikor nago.

ENBEITA: Nik ez dut inoiz asmatzen, baina pentsatzen dut eskuina ez dela iritsiko iritsi nahi duen lekuraino. Uste dut PSOE-Sumar blokea izango dela bloke nagusia beste aliantza batzuekin aurrera egiteko. Halere, nola jarri behar izan duen eskuinak kanpaina batean Espainiako Estatuko ezkerrak diskurtso oldarkorrago bat egiteko. Iruditzen zait ezin zaiola utzi eskuinari hain etxeko atariraino hurbiltzen. Hurrengo lau urteak berriz ere funtsezkoak izango dira, eta lege batzuen aldaketak gotortu egin beharko dira.


Onintza Enbeita

Summary: Onintza Enbeita.

Kazetaria ikasketaz, agroekologiari buruzko graduondoko bat egindakoa. Bertsolaritzan bide oparoa egiten ari da; Bizkaiko txapelduna izan zen 2018an. Ezker abertzaleari lotua egon da, eta zenbait kargu ere izan ditu: 2007 eta 2011 artean, EAE-ANVko zinegotzi izan zen Muxikan. 2012an, Amaiurren diputatu kargua hartu zuen Madrilen. 2015ean berriz aurkeztu zen bozetara, eta diputatu atera zen EH Bildurekin. Legealdi laburra izan zen. 2016an berriz izan ziren bozak, baina haietara ez zen aurkeztu, eta geroztik ez da aritu politikaren lehen lerroan.


Nagua Alba

Summary: Nagua Alba.

Madrilen jaio eta orain lanagatik han bizi bada ere, gustura itzultzen da Donostiara, etxekoengana eta kuadrillarengana. Psikologiako lizentziaduna da. M-15eko mugimenduan murgilduta egon zen; Podemosen ernamuina izan zen hura. 2015eko Gorteetarako bozetan diputatua atera zen. 2016an, EAEko Ahal Dugu-ko idazkari nagusi izan zen urte eta erdiz. Legealdia amaituta utzi zuen alderdia. Amnesty Internationalen ari da egun, baina adi erreparatzen dio politikari.


Summary: BBK Klima Abentura, ingurumen-sentsibilizazioa sustatzeko parke tematiko oso dibertigarria. Urdaibaiko Biosferan kokatuta dago, lehen familia-esperientzia parkea eta ingurumen-hezkuntzako zentroa da, eta klima aldaketaren aurkako jarduera globala modu ludikoan bultzatzea helburu duten jarduerak eskaintzen ditu. Baliabide interaktibo eta berritzaileen bidez esperientzia aktibo bat bizitzeko diseinatutako azpiegitura eta jarduera multzo bat du, eta ez zaituzte axolagabe utziko.

BBK Klima Abenturak ateak ireki ditu berriro uda honetarako instalazio eta esperientzia berriekin; izan ere, iazko harrera onaren ostean, BBK Urdaibai Zentroak Busturian (Bizkaia) dituen lurretan kokatutako parkeak ibilbide interaktibo ikusgarria eskaintzen die bisitariei, askotariko erronka deigarriz osatua.

Parkera sartu bezain laster, bisitariek iaz hainbesteko arrakasta izan zuen tirolina probatu ahal izango dute, eta aurten ere bertan izango da 180 metrorekin baino gehiagorekin eta bere bi zati zorabiagarriekin; baita rokodromoa eta erorketa librea ere.

Ikusmin handia sortzen duen beste atrakzioetako bat scape room delakoa da. Uda honetan, konpontzeko kasu berriak izango ditu, eta horiek erabiltzaileen asmamena probatuko dute, klima aldaketari eta jasangarritasunaren garrantziari buruz ikasten duten bitartean. Scape room horren helburua irtenbide sortzaileak aurkitzea da, eta erabaki informatuak hartzea, gizarte gisa ditugun ingurumen-erronkei aurre egiteko. Hasieratik, giro liluragarrian murgilduko dira, eta klima aldaketarekin lotutako igarkizunei eta erronkei aurre egin beharko diete.

Urak eta eguzkiak bizitzarako duten garrantzia azaltze aldera, BBK Klima Abenturak instalazio mekaniko ludikoak izango ditu kanpoko ibilbidean. Horietan, haurrek hainbat elementurekin jolastu eta elkarreragin ahal izango dute, eta, horrez gain, lau totem bidez aire zabaleko proiekzioak eta parkearen programazioari buruzko informazioa ikusi ahal izango dute.

Initi Playground (Artista: INITI) plataformako Save the Planet! joko kooperatiboa. BBK KLIMA ABENTURA

Klimaterpe, egundoko esperientzia

BBK Klima Abenturaren beste atrakzio nagusietako bat Klimaterpe da, naturarekin birkonektatzeko eta klima aldaketarekin zerikusia duen guztia ikasten jarraitzeko gunea. Barnean, bisitariek domo geodesiko bat aurkituko dute, errealitate hedatuko murgiltze-ingurunea eskaintzen du zoru dardarati, efektu atmosferiko eta 360 graduko pantaila handi batean ikus-entzunezko ekoizpenekin.

Atlas of a Changing Earth film laburra, Lurraren zientzietako film arrakastatsu eta sarituetan oinarritua, Diwoei BBK Klima Abenturan bizi diren izaki ñimiñoei buruzko lehen animazio-klipa, eta Cosmonaute Mission Rescue 360º, plastikoaren kontsumoaren ondorioak jorratzen dituen murgiltze-filma txikienentzat, dira bat baino gehiago aho zabalik utziko dituzten ekoizpenak.

Klimaterpek adin eta gustu guztietara egokitzen diren murgiltze-esperientziak ere eskaintzen ditu. Horietako bat In the Eyes of the Animal (Artista: Marshmallow Laser Feast) da. Esperientzia horretan, errealitate birtualeko kaskoak erabiliz, ikusleek paisaia esperimentatzen dute basoko lau izakiren âÂÂÂÂeltxoa, sorgin-orratza, igela eta hontzaâÂÂÂÂ begien bidez.

Hori gutxi balitz bezala, bisitariek esperientzia interaktiboak bizi ahal izango dituzte Initi Playground (Artista: INITI) plataformaren bidez. Plataforma hori LED pantaila handi batean gauzatzen da, eta mundu errealean joko birtualak integratzen ditu, edozein azalera ukimen anitzeko lau eremu bihurtuz. Save the Planet! joko kooperatiboa da horietako bat, Space Invaders eta Asteroids joko klasikoak bakar batean konbinatzen ditu, eta hor jokalariek elkarrekin lan egiten dute beren planeta seguru mantentzeko.

In the Eyes of the Animal (Artista: Marshmallow Laser Feast) esperientzian, errealitate birtualeko kaskoekin. BBK KLIMA ABENTURA

Ezagut ezazu uretako dibertsioa eta gozatu egun freskagarri batez igerilekuan

Aurten, BBK Klima Abenturak, nobedade gisa, igerilekua, Splash Park, uretako jolas eta atrakzio ugarirekin, eta BBK-k Urdaibaiko instalazioetan duen kirol-gunea ireki ditu, eta horrek dibertsioa eta entretenimendua nabarmen gehitzen ditu. Eta haratago joatea gustatzen zaizun horietakoa bazara eta esperientzia handitu nahi baduzu, bizikleta elektrikoak alokatzeko sistema bat du parkeak, Urdaibaiko kostalde osoan zehar mugitzeko aukera ematen duena, bai eta app interaktibo bat ere, jolasak eta informazio gehigarria eskaintzen dituena, dibertsio eta ikaskuntza gehiagoko geruza digital bat eskainiz 8-10 urtetik gorako umeentzat.

Sarrerak

Sarrerak hemen eros daitezke, eta Kutxabanken salmenta-kanaletan.

Prezioak:

• Orokorra: 8 €.

• Junior +12 (13-17 urte, biak barne): 6 €.

• Haurrak (6-12 urte, biak barne): 5 €.

• Murriztua (+65): 6 €.

• Scape room gela: 40 € (8 pertsona gehienez).

• Igerilekua: orokorra (18-65 urte) 3 €, 0-2 urte doan, haurrak (3-12 urte) 2 €, gazteak (13-17 urte, biak barne) 3 €, eta murriztua (+65 urte) 2 €.


Summary: Lizeo publikoetan tanpoiak banatzeko diru laguntza bozkatu du Akitania Berriak. 190.000 euroko diru laguntzarekin, galdea eginen duten lizeo publikoak hornituko dituzte.

Akitania Berriko eskualdeko kontseiluak «hilekoen prekaritateari» aitzin egiteko egitasmo bat plantan ezarri du: 190.000 euroko diru laguntza bat prestatu du eskualdeko lizeo publikoetan tanpoi eta zapi higieniko banatzaileak ezartzeko. Lizeo bakoitzak banatzailea ezartzeko galdea egin beharko dio eskualdeari, iraileko sartzetik aitzina.

Zehaztu dute ikastetxe bakoitzari dagokiola banatzailea non jarri erabakitzea. Gainera, ikastetxeetako erizainekin partaidetzan eraman nahi dute proiektua, hilekoaren eta, oro har, sexualitatearen gaia ikasleekin lantzeko. Helburutzat jarri dute kolegioetara ere hedatzea proiektua datozen urteetan.


Summary: 14 urteko neska baten aurkako sexu erasoa ikertzen ari dira Bilbon. Bermeon beste eraso bat izan dela jakinarazi du udalak, azken asteetako hirugarrena; «irmo gaitzetsi» du.

Ertzaintza Bilbon izandako sexu eraso bat ikertzen ari da. Salaketa ekainaren 30an jarri zen, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak baieztatu duenez. Ez dute datu gehiago eman, baina El Correo egunkariak argitaratu du biktimak 14 urte dituela eta erasoa Mirafloresko zubipean gertatu zela; bi gaztek, labana bidez mehatxu egin, eta indar fisikoa erabili zuten emakumeari erasotzeko.

Bestalde, Bermeon (Bizkaia) izandako eraso sexista baten berri eman du udalak; gaur goizaldean gertatu da, eta azken asteetako hirugarrena da. Udalak «irmo gaitzetsi» du erasoa, eta adierazi du halakoak «onartezinak» direla. Mugimendu feministak mobilizatzeko deia egin du.


Ezarritako gidoiari jarraiki

Summary: Ezarritako gidoiari jarraiki. Harkaitz Canok (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1975) zuzenbide ikasketak egin zituen, baina idaztea izan du beti ogibide. Literatur genero ugari landu ditu: poesia (Kea behelainoan bezala, 1994; Pozaren erdia, 2022); narrazioa (Neguko zirkua, 2005; Beti oporretan, 2015); nobela (Pasaia blues, 1999; Twist, 2011; Fakirraren ahotsa, 2018); narrazioa (Piano gainean gosaltzen, 2000); saiakera (Zinea eta literatura. Begiaren ajeak, 2008); haur literatura (Orkestra lurtarra, 2013) eta baita komikia ere (Antzar eguna, 2019; Ni ez naiz Mikel Laboa, 2022). Sylvia Plath, Anne Sexton, Hanif Kureishi eta Raymond Carverren lanak euskaratu ditu, besteak beste.

Errugbi baloi batekin ez da sinesgarria. Hobe zerbait astunagoa. Anana bat balitz, demagun?», bota du zuzendariak.

Nola heltzen diozun da kontua, kokolo kaikua. Antzerki eskolan ez al zenuen ikasi gauza arinei astunagoak balira bezala eusten?

«Ananarena ideia ona izan liteke», esan du Erik-ek. Erik mintza, legearen hitza. Bera da izarra. Gaueko hamarrak hamar gutxi izanagatik, izorrai, telesaileko atrezzo arduradunak anana bat aurkitu beharko du, kosta lain kosta, jaioberriaren eszena gauerdia baino lehen grabatuko bada. Norbaitek zalantzarik balu, ni naiz atrezzo arduraduna. Bullit estilora gidatu behar izan dut erdiguneraino. Egun osoan zabalik den orotariko dendan erratza pasatzen ari da Oswaldo, eltxoak dabiltza fruta sailaren gainean aurreskua dantzatzen. Harriduraz entzun du nire eskaera. «Hau eraman zenezake, gaur jatekotan: bihar jada gozoegi egongo da». Kulebroietan lan egiten dut, zer kontatuko dit niri inork gauza gozoegiei buruz?

Trumoia. Autotik atera orduko harrapatu nau zaparradak. Aparkalekuko txartelik ez dudanez, mela-mela iritsi naiz platora. Et voilà, anana bat. «Anaren anana!», bota du Erikek. Falta zitzaidana. Eszena mutua da, baina zuzeneko soinuarekin grabatu nahi dute. Estudioa ez dago ondo isolatuta eta euri hotsa sartzen da mikroetatik. «Moztu!». Erik kaletik gabardina busti batekin sartzea proposatu du norbaitek, baina joan-eta-bila gabardina egoki bat. Atertu arte itxarongo dugu. Ez dauka berez konplikaziorik: Erik etxera iritsi da. Paula, orkidea zurbilaren kolore bereko kulunkaulkian dago lo, umea (anana) alboko sehaskan duela. Anana (umea) isilka lapurtu eta, Rothkoren koadro laranjaren ondotik pasatuz, alde egin behar du Erikek.

«Moztu!». Orain ere bada zerbait. «Ananaren gandorra ikusten da!». Anana ez bestea, meloi kaskamotza ekarri behar genuen, hara. Paulak besoetan hartu eta tapakiarekin estali du ananaren koroa berdea. Paulak badaki ananari ume bat balitz bezala heltzen. Erikek, ordea, anana bati bezala eusten dio. Paula eta Erik, bikote protagonista, emisioan hamar urte daramatzaten telesail guztien kanonari jarraiki, ez da elkarrekin batere ongi konpontzen, ez fikzioaren barruan eta ezta kanpoan ere.

Steve McQueen-en modura gidatu izanak eragin du nire Minian ondoriorik. Ez du arrankatu nahi. Ekaitz mehatxua kanpoan, autoaren motorra erlats. Erikek bere burua eskaini du, adeitasun susmagarriz.

«Mini horretaz fidatzea ere... Badakizu T. Rex taldeko Marc Bolan halako batean hil zela zuhaitz bat jota, 1977an?».

Erik, Efemeride Alaien Jauna!

«Hurbilduko zaitut nik, sartu».

BMWaren larruzko tapizeriaren usaina modu zorabiagarrian nahasi da Erikek azken hirurogei minutuetan besarkatu duen anana ustelaren lurrinarekin. Horri egotz diezaioket, besteak beste, bere gonbitari baiezkoa eman izana.

«Hartuko dugu azkena nire etxean?».

Baga, lehena ere hartu gabeak gara artean, eta biga, okaztagarria da galde moldea. Baina inozo honen apartamentua nolakoa izango ote den jakiteko morboa piztu zait.

Berandu iritsita ere inor ez gogaitzeko moduan, ongi olioztatuta dago sarraila. Argiaren giltzak zarata handiagoa atera du ia, atea zabaltzean egin duguna baino.

«Harrituta?».

Altzariak. Eskala. Proportzioa. Distantziak eta disposizioa. Rothkoren poster laranja leiho ondoan. Kulunkaulki zuria, orkidea bezain zurbil. Platoko egongela berbera.

«Horrela, platora joaten naizenean, etxean bezala sentitzen naiz».

Mutu geratu naiz hasieran. Berak segitu behar izan du:

«Txantxa da, neska. Gidoia askoz errazago ikasten dut modu honetan».

Serio ustean botatakoak txantxak baino bromosoago ateratzen zaizkion horietakoa da Erik. Labur esanda, motza. Nolabait aurkitu ditut hitz batzuk, bere pitzaduraren neurgarri:

«Logela ere… platoko iguala al da?».

Motza ni izan naiz oraingoan, ordea.

«Hainbesteko presa daukazu nirekin oheratzeko?».

2

Telebistako plato batean egon den edonork daki apartamentu horiek telebistan ikusita baino ez direla erakargarri. Inori ez litzaioke otuko dekoratu bat xehetasun guztiekin bere etxean berregitea. Zinemaren eta telesailen arteko ezberdintasuna horretantxe datza, hain zuzen: set-aren hondoko leihotik ikusten den paisaia faltsua izateaz gain, sabaiak ez dira existitzen; kamerak nekez egiten du gorantz, lepa-zurruna baita. Bai, jakina, badakit plataformek guztia aldatu dutela. Baina gure telebistaz ari naiz ni.

«Platoko sofa IKEAkoa da eta hau ez. Zortzi ezberdintasunetara jolas gaitezke, nahi baduzu».

«Paula egon al da inoiz hemen?».

Barre egin du Erikek, sudurraz izter biluziak laztantzen dizkidala.

«Etxean esan nahi duzu, ala izara artean?».

Ze arraiotan zabiltza, Ana? Nolatan pasa ahal izan duzu gaua zoro honekin? Lehenbailehen hanka egin behar zenuke. Eta, hala ere, ezin.

«Gidoigile izan nahi duzula entzun dut. Egia al da?».

Baiezkoa egin dut, zalantzati.

«Kazetaritza ikasi nuen, baina gehiago interesatzen zait fikzioa».

«Gure saioa agortuta dago... Gidoigileak behar ditugu. Esan, zuk nola jarraituko zenuke istorioa?».

«Ume lapurretarena ala bere etxean fikziozko platoa berreraiki duen aktore obsesiboarena?».

«Ez dira biak istorio berbera, ala?».

«Nik hauxe egingo nuke: bikote protagonista hona ekarri eta erabat alderantzizkoa litzatekeen trama bikoitz bat sortu. Fikzioan gaizki moldatzen zarete; hemen, ongi. Fikzioan umea lapurtzen diozue elkarri; hemen, ez daukazue haurrik, izateko asmoa baduzuen arren. Atalek aurrera egin ahala, zuen benetako trama gaiztotzen joango da eta fikziozkoa goxatzen. Bat-batean, fikzioan umea desagertu edo hil egingo litzateke, eta, paraleloki, zuek etxean adiskideturik agertuko zinatekete, haurdun zaudetela jakin berri duzuelako».

«Metafikzioa. Ez dago gaizki. Agian egin dezakegu zerbait…»

«Benetan?».

«Badakizu zer litzatekeen ideia ona orain? Anana apur bat, gosaltzeko».

«Serio ari zara?».

«Badago denda bat oso goiz zabaltzen dutena, hortxe, kalearen jiran. Saiatu atzokoa bezain gozoa ez ekartzen. Bitartean kafea egingo dut».

Esanekoa ni. Eta ergela. Anana erosi eta ziztuan itzuli naiz Eriken apartamentura. Kax-kax jo arren, erantzunik ez. Txirrinaren aukera hor zegoen. Baliatu egin dut. Atrezzo arduradunak beti jotzen du bi aldiz —baita hirutan ere, behar izanez gero—, baina berehala jabetu naiz sasikumeak ez zeukala atea zabaltzeko asmorik.

Psikopata urdea. Ananakada pare batez txikitu dizkiot BMWari atzerako-ispilu biak. Autoa ikusten duenean, ezarritako gidoiari jarraiki, jaioberri batek bezala egin behar luke negar.