Summary: Trias gailendu da Bartzelonan, 11 zinegotzirekin. Botoen %86 zenbatuta, 2,5 punturen aldea ateratzen dio Junts per Catalunyako alkategaiak PSCko Jaume Collboniri. Voxek ordezkaritza izango luke lehen aldiz. Santiago de Compostelan, gobernatzeko babesa bildu dezake BNGk.

Bartzelonan lehia bizian daude Xavier Trias Junts Per Catalunyako (JxC) hautagaia eta Jaume Collboni PSCkoa. Botoen %98 zenbatuta, JxC litzateke garaile 11 zinegotzirekin —duela lau urte baino sei gehiago—, eta Triasek 2,5 punturen aldea aterako lioke Collboniri. Hala, PSCk hamar zinegotzi izango lituzke Kataluniako hiriburuan.

Pozik agertu da Trias bera lortutako emaitzekin. Alderdiko presidente Laura Borras eta idazkari nagusi Jordi Turull alde banatan dituela irten da jendaurrera Trias, eta taldea zoriondu du lortutako emaitzengatik: «Bartzelonako alkate izateko aurkeztu nintzen, eta Bartzelonako alkatea izango naiz. Guztiekin elkarlanean aritzen ahaleginduko den alkate bat izango duzue, eta Bartzelona hobe bat eraikiko dugu».

Ada Colau jarduneko alkatea, Catalunya En Comu-Podemekoa, hirugarren tokian geratuko litzateke, bederatzi zinegotzirekin. Hala ere, Colauk badu oraindik aukerarik udal gobernuan jarraitzeko, Collboniren hautagaitzari babesa emango balio. Hori, ordea, datozen egunetako negoziazioen ostean jakingo da.

Atzerago geratuko lirateke ERC Esquerra Republicana de Catalunya bost hautetsirekin, PP laurekin, eta Vox birekin —eskuin muturreko alderdia lehen aldiz sartuko litzateke udalean—. Udaletik kanpo geratuko lirateke Ciutadans —hiru zinegotzi zituen orain arte— eta Valents —bi zinegotzi zituen—. Esquerrak galera handia izan du orain dela lau urteko bozekin alderatuta. 2019an, hamar zinegotzi lortu zuen ERCk, eta beste hainbeste En Comu-Podemek.

Bestelakoa izan da argazki orokorra. Katalunia osoko datuak aintzat hartuta, PSVk lortu du boto gehien, baina ERCk lortu du hautetsi gehien. Botoen %99 zenbatuta, 2.868 ordezkari lortu ditu Esquerrak, 2.669 Juntsek, eta 1.453 PSCk.

Eskuin muturraren gorakada

Bartzelonan ez ezik, beste zenbait hiritako udaletan ere lortu du ordezkaritza eskuin muturrak. Hospitalet del Llobregaten, esaterako, botoen %10 eskuratu ditu Voxek eta hiru zinegotzi izango ditu.

Baina Vox ez da ordezkaritza lortu zuen eskuin muturreko alderdi bakarra. Ripollen, garai batean Kataluniako Aliantza Fronte Nazionala zenak, oraingo Aliantza Katalanak, botoen %30 baino gehiago lortu ditu, eta sei zinegotzi izango ditu. Hala ere, oposizioa elkartuz gero —Junts (3), ERC (3), PSC (2), CUP (2) eta Independenteak (1)— alkatetza kendu ahalko liokete.

Galizia

BNG Bloke Nazionalista Galiziarrak Santiago de Compostelako Udala gobernatzeko babesa bildu ahal izango du, nabarmen gora eginda. Bi zinegotzitik seira igaro da, eta Goretti Sanmartin alkate bihurtuko da beste sei ordezkari dituen PSdeG Galiziako Alderdi Sozialistarekin eta Compostela Irekiarekin akordioa lortzen badu, boz gehien duen alderdia, hau da, PP —11 ordezkari— kanporatzeko.

PSdeGk eta BNGk alkatetza adostuetarako itunak lortuz gero, agintea ziurtatua dute Coruñan, Lugon eta Pontevedran ere, nahi eta hiruretan PP izan indar bozkatuena. Ourensen, berriz irabazi du Democracia Ourensak, hamar zinegotzirekin, PSdeGk eta BNGren baturak emango lukeen kopuru berarekin —sei PSdeGk eta lau BNGk—. Beraz, PPko zazpi zinegotziek izango dute giltza.


Summary: EAJk Gipuzkoan PPren babesa behar du; Nafarroan, azken legealdiko eredua berriz. Araban eta Bizkaian EAJko kidea izango da ahaldun nagusia; PSEren babesa jasoko luke, gainera. Gipuzkoan EH Bildu-EP eta EAJ-PSE 24na daude, eta PPk du giltza. Nafarroan azken gobernuak 21 aulki lortu ditu, eskuinak hogei, eta EH Bildu erabakigarria izango da legealdian.

Araba - Batzarkideak. EAJk 15 (-2 duela lau urtetik), EH Bilduk 14 (+2), PSE-EEk 9 (-1), PPk 9 (+1), EPk 3 (-1) eta Voxek (+1). - Akordioa. EAJk eta PSEk bat eginda, Ramiro Gonzalez jeltzaleak segituko du ahaldun nagusi karguan.

Bizkaia - Batzarkideak. EAJk 23 (-2), EH Bildu 15 (+5), PSEk 8 (berdin), PPk 3 (+1) eta EPk 2 (-4). - Akordioa. EAJk ez du lortu gehiengo osoa, bost puntu egin du behera, baina ziurtatua du ahaldun nagusi kargua, bakarrik edo, ziurrenik, PSErekin babesarekin. Elixabete Etxanobek hartuko du Unai Rementeriaren kargua.

Gipuzkoa. - Batzarkideak. EH Bilduk 22 (+5), EAJk 17 (-3), PSEk 7 (-2), PPk 3 (+2) eta EPk 2 (-2). - Akordioa. PPk izango du giltza Gipuzkoako ahaldun nagusia hautatzean; izan ere, EH Bilduk eta EPk 24 batzarkide dituzte, eta EAJk eta PSEk ere 24. Ikusgai dago PPk Eider Mendoza jeltzalea babestuko duen, edo zer jarrera hartuko duen EAJk gaurko emaitzekin. Foru gobernua osatu duten bi taldeen artean (EAJ eta PSE) bost batzarkide galdu dituzte. Maddalen Iriartek (EH Bildu) balituzke aukerak ahaldun nagusi izateko.

Nafarroa. - Batzarkideak. UPNk 15 (2019an NS koalizioan zegoen; NSk 20), PSNk 11 (berdin), EH Bilduk 9 (+2), Geroa Baik 7 (-2), PPk 3 (2019an NSn zen), Zurekin Nafarroak 3 (2019an ez zegoen koalizioa; horko alderdiek 2019an, 3), Voxek 2 (+2). - Akordioa. Azken legealdiko akordioek segitzen badute, Maria Txibite (PSN) izango da berriz ere Nafarroako Gobernuko lehendakaria, Geroa Bairen eta Zurekin Nafarroaren babesarekin: hiruko horrek 21 aulki lortu ditu, eta eskuinak (UPNk, PPk eta Voxek), 20. EH Bilduk berriz ere giltza izango du legealdian zehar.

Batzar Nagusietako inbestidurarako ez da data jakin bat egoten, udaletan ez bezala (alkateen inbestidura saioak ekainaren 17an izango dira).


Summary: Espainiako eskuin muturrak hiru ordezkari izango ditu foru erakundeetan. Nafarroako Parlamentuan bi ordezkari izango ditu, eta Arabako Batzar Nagusietan, bat.

Koloretsua izango dira udal eta foru hauteskundeek margotu dituzten erakundeak, baina orban bat ere utziko du gaurko egunak. Vox Espainiako eskuin muturreko alderdiak ordezkaritza izango du, gutxienez, Euskal Herriko beste bi parlamentutan: Nafarroako Parlamentuan eta Arabako Batzar Nagusietan. Lehenengoan bi ordezkari izango ditu Santiago Abascalen alderdian, eta bigarrengoan, bat.

Ikusi gehiago: Nafarroako Parlamenturako bozen emaitzak

Nafarroako Parlamenturako bozetan 13.754 boto eskuratu ditu Voxek botoen %98 zenbatuta, eta zenbatutako guztien %4tik gorako portzentaje batekin sartuko da legebiltzarrean. Zorionez, bi ordezkari horien botoak ez dira erabakigarriak izango hainbat gaitan, UPNren eta PPren botoei gehituta ere horien guztien batura ez delako izango joan den legegintzaldian gobernua modu batean edo beste batean babestu dutenak baino gehiago .

Ikusi gehiago: Arabako Batzar Nagusietarako bozen emaitzak


Etxanobe, Iriarte, Ibarrola, Vitero...

Summary: Etxanobe, Iriarte, Ibarrola, Vitero.... Bizkaiko eta Gipuzkoako ahaldun nagusiak emakumezkoak izango dira, baita Gasteizko alkatea ere.

Nafarroako Legebiltzarrerako hauteskundeetan ez da berria emakume bat buru duen zerrenda gailentzea, eta oraingoan ere gerta liteke Maria Txibite izatea presidentea, nahiz eta ez dituen haren zerrendak irabazi bozak. Hala ere, beste hainbat erakundetan ez da aurretik gertatu emakumeak agintean izatea: Bizkaiko ahaldun nagusi berria eta Gipuzkoakoa emakumezkoak izango dira, eta baita Gasteizko alkatea ere.

Elixabete Etxanobe EAJren hautagaia erraz gailendu da Bizkaian, eta itxura guztien arabera bera izango da ahaldun nagusi. Gipuzkoan berriz EH Bilduren hautagaitzak jaso du babesik handiena, eta Maddalen Iriarte da haren diputatugai nagusia. EAJk eta PSE-EEk bat egiten badute, eta Iriartek Elkarrekin Podemosen babesa lortzen badu, PPk izango du giltza. Ikusi beharko da negoziazioek zer ematen duten, baina, balantza EAJren aldera joango balitz ere, emakumezko bat izango litzateke ahaldungai nagusia, Eider Mendoza baita jeltzaleen hautagaia.

Gasteizen ere jakina zen emakumezko bat izango zela alkatea, aurkeztutako lau alkategaiak emakumezkoak ziren eta. Inkestek berdinketa iragartzen zuten, baina EH Bilduko Rocio Vitero nagusitu da, zazpi hautetsi eskuratuta, eta seina eskuratu dituzte: boto kopurua kontuan hartuta, hurrenez hurren, PSE-EEko Maider Etxebarriak, PPko Ainhoa Domaikak eta EAJko Beatriz Artolazabalek.

Ikusi gehiago: Emaitza guztiak ikusi

Iruñean ere emakumezko bat buru: UPNko Cristina Ibarrolaren zerrendak lortu du babesik handiena. Hala ere, matematikek posible egiten dute hura ez izatea alkate. Hala balitz, Joseba Asironek lortuko luke agintea.

Erakunde horietako aginte makilak emakumeen esku gelditzeak zerikusi zuzena du hautagaitzek zerrendaburu emakumeak jartzea erabakitzearekin. Izan ere, alderdiak behartuta daude zerrenda parekideak osatzera, baina zerrendaburu emakumezkoa edo gizonezkoa jartzea hautagai zerrenda bakoitzaren esku dago. Eta, oraindik ere, balantza gizonezkoen aldera doa: hauteskunde hauetan, hiru zerrendaburutik bi ziren gizonezkoak, eta bat emakumezkoa.

Joera nahikoa antzekoa da herrialde eta alderdi politiko guztietan: Araban eta Nafarroan —Nafarroaren kasuan, soilik alderdiei erreparatuta—, %37 dira alkategai andreak; portzentajea apalagoa da Bizkaian (%35), eta are txikiagoa Gipuzkoan (%33). Alderdien artean, berriz, PSE-EE eta PSN ziren zerrendaburuak orekatuen zituztenak: %42 dira emakumeak. Hortik behera zeuden EH Bildu (%39), EAJ (%37,5), Geroa Bai (%36), PP (%34) eta UPN (%31).

Nolanahi ere, emakumezkoek aginte makila lortzeak hori besterik ez du esan nahi, horrek ez baitu automatikoki esan nahi politika feministak eramango dituztenik aurrera.


Summary: Lehia estua Eusko Legebiltzarrean, emaitzak estrapolatuz gero. Udal eta foru hauteskundeetako emaitzak Eusko Legebiltzarra osatzeko baliatuz gero, EAJk 26 legebiltzarkide izango lituzke, eta EH Bilduk, 24.

Udal eta foru hauteskundeak igarota, laster Espainiako Gorteetarako bozak izango dituzte Hego Euskal Herriko biztanleek: uztailaren 23rako iragarri ditu Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak. Eusko Legebiltzarreko legealdia ere datorren urtean da amaitzekoa, eta, beraz, atzokoak hauteskunde ziklo berri bat zabaldu du Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan.

Ezin da estrapolazio zuzen-zuzenik egin, boto duala dela eta —herritarrek alderdi bati edo besteari ematea botoa aukeratu beharreko instituzioaren arabera—, baina udal eta foru hauteskundeetako emaitzek pista bat ematen dute Eusko Legebiltzarreko hauteskundeei begira izan litezkeen joerez. Datu horiek eskuan, horrela geratuko litzateke Eusko Legebiltzarra, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan D'Hondt sistema aplikatuta:

EAJ: 26 (-5)

EH Bildu: 24 (+3)

PSE-EE: 13 (+3)

PP: 7 (+1)

EP: 5 (-1)

Beraz, EAJren eta EH Bilduren arteko lehia estua litzateke Eusko Legebiltzarrean, apenas bi legebiltzarkideren aldea izango luketen, baina EAJk eta PSE-EEk sendo eutsiko liokete gaur egun duten aliantzari, 39 ordezkarirekin gehiengo absolutua lortuta. Haatik, ezkerreko alderdiek akordioa eginda ere gobernatzeko aukera izango litzateke: EH Bildu eta PSE-EE batuta, gehiengo absolutuaren atarian geratuko lirateke (37), eta langa hori gaindituko lukete Elkarrekin Podemos-IUrekin (42).


Summary: Elkarretaratzeak gaur, Gasteizko hilketa salatzeko. 12:00etan, Gasteizko Udalak deitutako protesta egingo da, eta, arratsaldean, mugimendu feministak antolatutako elkarretaratzea

32 urteko andrazko bat, Gasteizen sortua. Euskal Herrian aurten jazo den bigarren hilketa matxistaren biktima da. Atzo aurkitu zuten, Gasteizko apartamentu hotel batean. Ondoan bere umetxoa zuen, hiru bat urtekoa. Hura bizirik aurkitu zuten amaren ondoan, eta, erietxean egin zizkioten azterketen arabera, bortxa zantzurik ez zioten ikusi. Atzo iluntzean atxilotu zuten andrearen bikotekide ohia, 34 urteko gizon bat, andrearen hilketa egotzita. Gasteizko alkate Gorka Urtaranek atzo arratsaldean bertan eledunen batzordea bilera batera deitu zuten gaurko, hilketaren gaineko gaitzespena adierazteko. Ondoren, elkarretaratze bat egingo dute, 12:00etan. Emakundeko zuzendari Miren Elgarrestak, besteak beste, jakinarazi du bera ere bertan izango dela. Adierazpenak egiteko asmoa du.

Oharra ere atera du Emakundek. Hilketaren inguruko «gaitzespena» erakustera deitu ditu herritarrak. Halakoetan aktibatzen den protokoloa martxan dela esan du, eta atzotik koordinazio «estuan» dela inplikatutako gainerako erakundeekin. Jakinarazi du, era berean, Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketarako sailburu Nerea Melgosak parte hartuko duela gaur arratsalderako mugimendu feministak deitua duen mobilizazioan.

Hain zuzen ere, ilunabarrerako du egina mugimendu feministak protestarako deia. 19:00etan elkarretaratzea egingo dute, Andre Maria Zuriaren plazan. Euskal Herriko Emakumeen Mundu Martxak ohar bat atera du hilketa gaitzesteko. Biktimaren babesgabetasuna salatu du. «Orain dela gutxi arte, Valentzian bizi zen; muturreko arriskuko biktima gisara katalogatuta zegoen, eta haren hiltzaileak urruntze agindua zuen ezarria. Halere, antza denez, Euskal Herrira bueltatu zenean, joan den astean, Ertzaintzak oinarrizko kategoriara jaitsi zion arrisku kategoria», adierazi du. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak oraindik ez du baieztatu biktima egoera horretan zegoenik, baina hainbat hedabidek kontatu dute hori.

Mugimendu feministaren ustez, biktima egoera horretan egoteak erakusten du indarkeria matxista amaitzeko «estrategia integral oso baten» falta dagoela. Azalpenak eskatu ditu. Eta ohartarazi du oso zaila izango dela antzekoak eragoztea sakoneko aldaketak egin ezean. «Bizitza bizigarrien aldeko apustu erradikal bat egiten dugu, indarkeriarik, arrazakeriarik eta gorrotorik gabea». Mundu Martxak deituta, bihar iluntzean egingo dituzte gaitzespen elkarretaratzeak Bilbon, Donostian eta Iruñean.

Arbuio mezuak

EAEko Arartekoak ere ohar bat atera du hilketa gaitzesteko. «Euskal gizartean atsekabe sakona sortu du asteburu honetan Gasteizen haurdun zegoen emakume baten kontra egin den krimen ikaragarriak. Ustez, bere bikote ohiak erail du, hiru urteko bere alabaren aurrean», adierazi du. «Irmo» gaitzetsi du hilketa eta erakundeei «babesa» eskatu die, bereziki hildakoa andrearen umetxoari laguntze egokia emate aldera.

Hauteskunde gaua zen atzo, eta Gasteizko alkategai guztiek gaitzetsi zuten hilketa, besteak beste. Ramiro Gonzalez Arabako diputatu nagusiak eta Denis Itxaso Espaniako Gobernuak EAE Euskal Autonomia Erkidegoan duen ordezkariak ere arbuioa erakutsi zuten jazotakoarengatik.

Aurreko hilketa matxista hilaren 16an gertatu zen, Orion (Gipuzkoa). Gizon batek bikotekide ohia hil zuen, eskopeta batekin tiro eginda, eta bere buruaz beste egin zuen. Kalean gertatu zen hilketa, arratsalde betean, jende asko ibiltzen den inguru batean, eta asaldura handia eragin zuen. Gaitzespen keinu ugari eragin zituen gertaera horrek ere.


Summary: EAJk «egonkortasuna» lortu nahi du itunak egiteko orduan. EH Bilduk uste du «maniobratzeko tartea» duela hitzarmenak lortzeko

Alderdi politikoek gaur aztertuko dituzte xeheago hauteskundeetako emaitzak, baina eledunak hasi dira lehenengo balorazioak egiten, eta guztien adierazpenetan ageri da bozen osteko itunen afera. EAJren BBBko lehendakari Itxaso Atutxak elkarrizketak eman ditu zenbait irratitan, eta guztietan mezu bera eman du: erakundeetan «egonkortasunik zabalena» lortzea izango da EAJren irizpidea itun horiek hitzartzerakoan.

Gaur egun, EAJk PSE-EE du bazkide nagusi Eusko Jaurlaritzan, eta itun hori indarrean egon da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako gainerako erakundeetan ere. Zenbait udalerritan, itun hori ez litzateke nahikoa izango gehiengoa eskuratzeko, eta bi alderdiek PPren laguntza beharko lukete EH Bilduk baino babes handiagoa lortzeko. Atutxak ez dio aukera horri aterik itxi, eta esan du litekeena dela zenbait herritan beharrezkoa izatea «hirugarren alderdi baten edo tokian tokiko plataformen» parte hartzea.

EBBko lehendakari Andoni Ortuzarrek bezperan esandakoaren ildotik, Atutxak ere «gazi-gozotzat» jo ditu EAJren emaitzak. Haren ustez, ez da zuzena «ziklo politiko berriaz» berba egitea, «horretarako EAJren erabateko porrota gertatu behar zelako, eta ez da horrelakorik izan». Hala ere, aitortu du emaitzak ez direla onak izan.

Emaitza horien zergatiez galdetuta, Atutxak esan du abstentzioak beste alderdi batzuei baino kalte handiagoa egin diola EAJri, eta horren arrazoiak aztertu beharko direla. Kudeaketak sorturiko higadura ere aipatu du: «EH Bilduk ere, agintean egon den zenbait lekutan, higadura hori nozitu du». Beste zenbait erakundetan egindako kudeaketak ere ondorioak izan dituelakoan dago: «Askotan esan dugu EAJk baduela marka bat, eta marka horrek lagundu egin digula hauteskunde batzuetan emaitza onak izaten. Beraz, emaitzak txarrak direnean ez du zentzurik hori ukatzeak».

«Egiazko alternatiba»

EH Bilduko Unai Urruzuno Radio Euskadin mintzatu da, eta han esan du koalizioak «goranzko joerari» eutsi diola: «Ikusi da EAJren egiazko alternatiba garela. Fronte zabala gara, gizartearen gero eta sektore gehiago erakartzen dituena, eta badugu euskal gizartearen erronka, kezka eta balioekin sintonizatzeko gaitasuna».

Itunei dagokienez, EH Bilduren orain arteko tesiaren alde egin du, eta «askotariko itunak» egitearen alde azaldu da. Esan duenez, koalizioak badu «maniobratzeko tartea ezkerretara zein politika subiranistetara» jotzeko.

PSE-EEko Ekain Rico ere elkarrizketatu dute Radio Euskadin, eta pozik agertu da lortutako emaitzekin: «Ematen zuen bozetan EAJren eta EH Bilduren arteko lehia baino ez zegoela, eta argi gelditu da PSE-EEk baduela jarrera propioa, eta hori sendotu egin dela».

Itunei dagokienez, alderdiaren «autonomia» defendatu du, eta esan du itun politika ez duela Espainiako zuzendaritzak ezarriko. Garbi utzi nahi izan du haien asmoa ez dela itunak «inoren kontra» egitea.

PPko Carlos Iturgaiz ere pozik agertu da lortutako emaitzekin: «Tunel ilun bat zeharkatu ostean, argia ikusten hasiak gara. Batzuek iragartzen zuten desagertzeko zorian egongo ginela, baina orain alderdia inoiz baino batuago dago». Nabarmendu du Gipuzkoako Batzar Nagusietan, Gasteizen, Durangon eta beste zenbait tokitan «giltza» izango dutela eskura erakundeen gobernagarritasuna bermatzeko.

Elkarrekin Podemos-IUko Miren Gorrotxategik aitortu du haien koalizioaren emaitzak ez direla izan «nahi bezalakoak», eta zenbait arrazoi eman ditu hori azaltzeko. Esan duenez, mobilizazio faltak kalte egin die, eta horren inguruan alderdi guztiek gogoeta egin behar dutela uste du. «Polarizazioak» ere kalte egin dielakoan dago: «Hauteskundeak aurkeztu dira bi blokeen arteko lehia balitz bezala, eta ez da tarterik egon politika zehatzez hitz egiteko». Ezkerrak eman duen «batasun faltaren irudiak» ere kalte egin diela pentsatzen du. Gainera, Gorrotxategik uste du eskuina eta eskuin muturra goraka datozela, eta fenomeno hori oso nabaria dela Espainian.

Itunen inguruan, berriz, Gorrotxategik ez du ezer aurreratu nahi izan: «Oraingoz ez gaude irizpide orokor bat emateko moduan».


Summary: Hauteskundeen biharamuna irauli du Sanchezek, bozak aurreratuta. Udal eta foru hauteskundeetako EH Bilduren gorakada izan da hizpide nagusia lehen orduan bozen biharamunean. Zenbait erakundetan akordioek erabakiko dute, ordea, nork duen agintea. Ekainaren 17an osatuko dira udalak.

* EAJk «egonkortasuna» lortu nahi du itunak egiteko orduan

* EAJk behera egin du nabarmen, eta EH Bilduk hazkunde handia izan du

* Nafarroa, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa.

* Akordio posibleak hiriburuetan, herrialdeka eta puntu beroak

* Lehia estua Eusko Legebiltzarrean, emaitzak estrapolatuz gero

* Emakumezkoak: Etxanobe, Iriarte, Ibarrola, Vitero...


Summary: Sanchezek uztailaren 23ra aurreratu ditu Gorteetarako bozak. Sanchezek bere gain hartu du sozialisten emaitza txarren erantzukizuna, eta herritarren esku utzi du «herrialdearen norabidea» erabakitzeko ardura. «Sanchismoa indargabetzeko unea» dela aldarrikatu du Feijook.

Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek aurreratu egin ditu udazkenean egitekoak zituzten Gorteetarako hauteskundeak. Uztailaren 23an egingo dira; hala jakinarazi du buruzagi sozialistak atzoko hauteskundeen emaitzak baloratzeko egindako agerraldian. Deialdia bihar egingo du ofizialki, Ministroen Kontseiluaren ezohiko bileraren ostean.

Sanchezek bere gain hartu ditu sozialistek lortutako emaitza txarrak, eta Moncloako atarian egindako agerraldian jakinarazi du Espainiako estatuburuarekin bildu dela jakinarazteko arratsaldean bilduko dela Ministroen Kontseilua, eta bertan gorteak desegingo dituztela. Erabakia bihar bertan argitaratuko dute Espainiako Estatuko Aldizkari Ofizialean.

Espainiako hiri eta erkidego nagusiak galdu zituen atzo PSOEk, Alderdi Popularraren mesedetan. PPk PSOEri hainbat autonomia erkidegotako gobernua kentzeko modua izango du, baina gehienetan Voxen babesa beharko du. Alderdi Sozialistaren eskuetatik jaso ahalko dituen lurralderik preziatuenak Valentzia eta Aragoi dira. PPk emaitza onak izan ditu Espainiako hiriburuan ere. Boterea sendotu du Madrilgo Erkidegoan eta Udalean, gehiengo osoa eskuratuta. Isabel Diaz Ayuso jarduneko presidenteak eta Jose Luis Martinez Almeida alkateak 2019ko emaitzak hobetu dituzte, eta Voxen botoen bila ibiltzeko beharrik gabe gobernatuko dute.

Kolpea handia izan da buruzagi sozialistarentzat. Hala aitortu du Sanchezek berak: «Atzoko bozak udaletarako eta erkidegoetarako ziren arren, emaitzek urrunago doan mezu bat utzi dute agerian. Horregatik gobernuko presidente eta PSOEko idazkari nagusi gisara, nire gain hartzen dut hartzen ditut emaitzok. Orain Espainiako herritarrek argitu beharko dute zer politika mota egitea nahi duten, eta zein indarrek bultzatu behar dituen politika horiek. Hoberena da herritarrek hitza hartzea herrialde honen norabidea erabakitzeko».

Alkate eta erkidegoetako presidenteen kudeaketa goraipatu du Sanchezek, eta nabarmendu du haietako askok gora egin dutela botoetan, nahiz eta garaipena PPrentzat izan. Horrez gain, ohartarazi du gune askotan PPk eta Voxek elkarlanean hartuko dituztela udal gobernuak eta erkidegoetakoak.

Udal eta erkidegoetako bozetako garaile irten da PP Espainian, eta indartuta egin du agerraldia alderdiko presidente Alberto Nuñez Feijook. Hark ohartarazi du «Espainiak» atzo lehen urratsa egin zuela «ziklo politiko berri baterantz», baina «sanchismoa» ez dagoela oraindik erabat indargabetuta: «Sanchismoa indargabetzeko unea da. Espainiarrek nahikoa da esan dute, horregatik hasi dugun ziklo politiko hau amaitu behar dugu uztailaren 23an».

Uztaileko hauteskundeei begira «gehiengo argi bat» nahi du Feijook. «Gehiengo argi bat eskatzen dut, atzera bota ezinezkoa, eta bide berri bat abiatzeko aukera sendoa eskainiko duena. Ahazteko modukoak izan diren bost urteok atzean utzi beharko genituzke, eta gizarteak berezkoak dituen balioak berreskuratu», esan du PPko presidenteak. Bide batez, egotzi dio Sanchezi udal hauteskundeetako porrota «ezkutatu» nahi izatea, eta alternatibei atea itxi nahi izatea. Alderdiaren alde bozkatu dutenei eskerrak emanez eta bere burua presidentegai gisa aurkeztuz amaitu du agerraldia Feijook.

Erreakzioak

Berehala heldu dira alderdien erreakzioak. Sumar alderdiko buru Yolanda Diazek berretsi du «irabaztera» irtengo direla eta aurre egingo diotela «Feijooren Espainia beltzari».

Sozialistek ez ezik, Podemosek ere galera handiak izan ditu hauteskunde hauetan, baina baikor agertu da Ione Belarra idazkari nagusia: «Bloke aurrerakoia galtzen doa partidako lehen zatian, baina gu bigarrenean irabaztera irtengo gara. Hobekien egiten dakiguna egingo dugu: partida iraultzea». Belarrak ez du baztertu Diazen alderdiarekin koalizioan aurkezteko aukera —hamar eguneko tartea dute alderdiek bozetarako koalizioa erregistratzeko—.

Sozialisten asmoa zen 2019ko emaitzei eustea udal hauteskunde hauetan. Ordu hartan emaitzak txarrak izan zituen PPk udal eta erkidegoetan, baina oraingoan irauli egin da egoera, eta hiri garrantzitsu asko galdu dituzte sozialistek, tartean, Sevilla. Lehenengo hauteskunde norgehiagoka izan zen atzokoa Pedro Sanchez Espainiako presidentearen eta Nuñez Feijooren artean, eta azken hori izan da garaile argia.

Lanerako prest agertu da Compromisen Valentziako Generalitaterako hautagai Joan Baldovi ere. Valentzian ere PP izan da garaile, eta Voxen laguntzarekin gehiengo osoa izango luke, Podemos kanpoan utzi ostean. Eskuin muturrak gora egin du udal eta erkidego askotan. Hala, «olatu erreakzionarioa» geldiaraztera deitu ditu herritarrak Izquierda Unidako koordinatzaile Alberto Garzonek: «IUn defendatu egingo ditugu urte hauetan guztietan lortutako aurrerapenak».

Voxeko buru Santiago Abascalek mezu argia helarazi dio PPri: «Badago alderdi bat [PP] erkidego eta udal askotan irabazi duena, baina gehiengorik ez duena; alderdi horrek erabaki beharko du gurekin alternatiba bat eraiki nahi duen edo beste bide batetatik joango den. Gure eskua luzaturik dago». Abascalek, bestalde, ontzat eman du Sanchezek Gorteetarako hauteskundeak aurreratu izana, eta nabarmendu du hori dela gobernuburuak lau urteotan hartutako «erabaki zuzen bakarra».

EH Bildu, «prest»

Sanchezek Espainiako Gorteetarako hauteskundeetara deitu izanari buruz, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaileak esan du koalizioa «prest» dagoela, «EH Bilduren boto antifaxista erabakigarria izango da hauteskunde horietan ere».

Aitor Esteban EAJren Kongresuko eledunak presazko agerraldia egin du Sabin Etxean hauteskunde aurrerapenaz aritzeko. Bere ustez, deialdi hori ez da onuragarria jendearentzat eta erakundeentzat: «Alderdi barruko kalkuluen arabera ulertu beharko dugu». Iradoki du atzoko hauteskunde emaitzek zenbait mugimendu eragin dituztela alderdi sozialistan, eta horri erantzuteko deitu duela bozetara. Horrenbestez, deialdia eginda dago. Estebanen esanetan, «euskal interesen defentsa irmoa egitea oso garrantzitsua da, inoiz baino beharrezkoagoa da, eta gaurtik hasten gara martxan».

Kexa izan du egutegiarekin. «Hain presazko deialdiak behartzen gaituzte hurrengo hamabost egunetan hautagaitzak zehaztera, baina gu eta alderdi guztiak».


Summary: Oier Sanjurjok iragarri du erretiratu egingo dela. Lizarrako jokalariak 37 urterekin utziko du futbola. Osasunako kapitain izandakoak AEK Larnacan jokatu du azken denboraldian.

Osasuna utzi eta urtebetera, futbola utziko duela iragarri du Oier Sanjurjok (Lizarra, Nafarroa, 1986). Zale gorritxoek gogoan dute azken kapitain handiari Sadarreko zelaian egin zioten agur hunkigarria. 2008an egin zuen Osasunako lehen taldearekin debuta, Lehenengo Mailan. Geroztik 356 neurketa jokatu zituen Osasunako elastikoarekin, eta iazko ekainean fitxatu zuen AEK Larnacak. Zipreko taldeak atzo amaitu zuen liga, hirugarren postuan. Horrela, taldea Konferentzia Ligarako sailkatu ostean esango du agur Oierrek.

Nafarraren ordezkaritza agentziak sare sozialetan zabaldutako bideo batean iragarri du albistea. Bertan, zenbait egunkaritan egindako elkarrizketak, albisteak eta erreportajeak agertzen dira, eta Oierrek berak jarri dizkio hitzak bideoari. «Azken txistu hotsak eman dio amaiera partidari, baita nire kirol ibilbide profesionalari ere. Emozio eta sentimendu desberdinak kudeatzea tokatzen zait: Harrotasuna, nostalgia, ilusioa eta beste zenbait», nabarmendu du Osasunako kapitain ohiak lehen segundoetan. Bestalde, eskerrak ematen dizkie bere ibilbideko hiru taldeei: Osasunari, AEK Larnacari, eta Celtari. Gorritxoei bereziki, «nire ibilbide profesionala eta hazkunde pertsonala garatzeko aukera emateagatik».


Summary: Gasteiz: nork eskuratuko du aginte makila?. EH Bilduk boto gehien bereganatu baditu ere, ezin izango du bakarrik gobernatu. PSE-EE eta EAJren koalizio posible batek ere ez luke gehiengo osoa lortuko, eta PPren babesa beharko lukete.

Ekainaren 17an izango da udalen osaketa, eta, atzoko hauteskundeetako emaitzak ikusi ondoren, udaletan gobernatzeko akordio posibleetan jarri dute arreta orain alderdiek. Gasteizen EH Biduk boto gehien eskuratu ditu—bozen %22,8 eta zazpi eserleku—, baina EAJren, PSE-EEren eta PPren arteko koalizio posible batek hemezortzi zinegotzi bilduko lituzke—seina eserlekurekin—, eta, beraz, koalizio abertzaleak ez du erraza alkatea eskuratzea. PP geratu da hirugarren Arabako hiriburuan, eta adierazi du prest dagoela bere bozak emateko EH Bilduk goberna ez dezan. Arabako Foru Aldundian EAJk eskuratu du berriro agintea, baina EH Bilduk nabarmen hobetu ditu emaitzak han ere (3.000 boz gehiago eta 14 eserleku lortuta, 2019an baino bi gehiago).

27 eserleku daude Gasteizen, eta PSE-EEko hautagaiak, alkatetza lortzeko, EAJrekin ez ezik PPrekin ere egin beharko luke akordioa. Arabako PPko presidente Iñaki Oiarzabalek gaur berretsi du prest dagoela bi alderdien koalizioari bere botoak emateko, EH Bilduk alkatetza eskuratu ez dezan. Hala ere, ikusteko dago EAJ eta PSE-EEk hitzarmen hori onartuko duten. EH Bilduko ordezkari Arnaldo Otegik adierazi du ez duela ikusten Vitero alkate izatea ez den beste aukerarik, eta Hego Euskal Herrian, oro har, «sektore zabalekin» akordioak egiteko prest azaldu da.

Carlos Iturgaiz PPko EAEko presidenteak ontzat jo ditu oro har EAEn izandako emaitzak, eta bereziki azpimarratu du Gasteizko kasua. Esan duenez, «argia» ikusi du bere alderdiak «tunel ilun batetik igaro ondoren», eta orain «giltzarria» izango dira Gasteizen. PSE-EEko Etxebarriak ere pozik hartu ditu emaitzak: «Argi geratu da Gasteizen ezkerreko erabateko erreferentzia garela».

EAJ izan da Gasteizen galtzaile nagusia: alkatetza izatetik laugarren postura igaro da, 6.787 boz galduta. Beatriz Artolazabal alderdiaren Gasteizko hautagaiak adierazi du «lanean» jarraituko dutela «galdutakoa berreskuratzeko». Eskerrak eman dizkie EAJri botoa eman zieten herritarrei, eta emaitzak «ondo» aztertu behar dituztela esan du: «Pentsatu beharko dugu Gasteizko herritarrek zer esan nahi diguten emaitza hauekin». Izan ere, orain arteko alkate Gorka Urtaranek proposatutako neurri ugariri buelta eman nahi izan die Artolazabalek—mugikortasun arloan bereziki—, eta polemika sortu zuen Gardelegiko zabortegian amiantoa sartzea onartuko zuela iragarri zuenean ere.

Aldaketa nabarmenak Araban

EH Bilduk, hiriburuan ez ezik, gora egin du Arabako beste zenbait herri esanguratsutan ere. Besteak beste, garaile izan da Agurainen. Duela lau urte EAJk hamazazpi botorengatik lortu zuen gehiengo osoa herri horretan; atzo EH Bilduk hamahiru zinegotzietatik zazpi lortu zituen (EAJk, sei).

Laudion, Omnia ekinbidearen hiru zinegotziek erabakiko dute alkatetza, EAJk irabazi badu ere, PSE-EErekin batuta ez baitu gehiengo osorik, eta bai, ordea, EH Bilduren (sei zinegotzi) eta Omniaren (hiru zinegotzi) baturak. Oionen ere EH Bildu izan da garaile, bost zinegotzi lortuta, 2019an baino hiru gehiago. Hiru ditu EAJk, bi PPk eta bat PSE-EEk.

EAJk eutsi egin dio Amurrioko nagusitasunari eta zortzi zinegotziei; baita EH Bilduk bere zazpi zinegotziei ere. PSE-EEren bi zinegotziek dute alkatetzaren giltza. Guardian PPk irabazi du (lau zinegotzi), baina EAJk (hiru zinegotzi) eta EH Bilduk (bi zinegotzi) alkatetza hartzea eragotz diezaiokete.

EAJ: Batzar Nagusietan ere behera

Arabako Batzar Nagusietan nagusi izan da EAJ, baina hamabost aulki lortuta; aurreko agintaldian baino bi aulki gutxiago. PSE-EEk ere, aurreko agintaldiko EAJren gobernukideak, aurreko agintaldian zituen hamar ordezkarietatik bat galdu du. Egoera horrek eskura uzten die biei gobernu moldea errepikatzea, eta EAJko Ramiro Gonzalezek, beraz, aukera handiak ditu aginte makilari eusteko. Hala ere, Gonzalezek onartu du babesa «galdu» duela, eta «autokritika» egin beharrean dagoela esan du. «Gizarteari gehiago entzun» eta «elkarrizketa gehiago» sustatu behar dituela esan du EAJren ordezkariak.


Summary: Nafarroako presidentea aukeratzeko negoziazioak, Espainiako bozen kanpaina betean. Maria Txibite (2019), Uxue Barkos (2015) eta Miguel Sanz (2007) sanferminen ondoren izendatu zituzten Nafarroako presidente. Yolanda Barcina (2011), uztailaren 1ean. Kanpaina txupinazoaren egunean hasiko da.

Pedro Sanchezek irauli egin du udal eta foru hauteskundeen biharamuna Espainiako Gorteetarako hauteskundeak uztailaren 23ra aurreratuta. Uztailaren 23an egingo dira Espainiako presidentea izendatzeko balioko duten bozak, eta Euskal Herrian Nafarroako presidentea izendatzeko negoziazioen erdian izan litezke. Alderdiek akordio bat adosteko duten gaitasunaren arabera gertatuko da hori. Hurrengo legegintzaldian, UPNk hamabost parlamentari izango ditu, PSNk 11, EH Bilduk bederatzi, Geroa Baik zazpi, PPk eta Zurekin Nafarroak hiruna, eta Voxek bi.

Ikusi gehiago: Nafarroako foru hauteskundeetako emaitza

Udal hauteskundeek egun jakin bat izaten dute alkateek aginte makila hartzeko. Aurten ekainaren 17an izango da. Bost aste geratuko da egun horretan oraindik Espainiako hauteskundeetarako, eta, kanpainaurrea gaur hasi dela esan baliteke ere, ez dirudi hasiera batean zuzenean eragingo dienik. Beste gauza bat da, ordea, Nafarroako presidentearen izendapena. Nafarroako Parlamentuan, behin kargua hartuta, parlamentariek ez dute egun jakin bat hautagaiak bozkatzeko. Parlamentuko Mahaia osatzen denean, Mahaiko presidentea alderdi politikoetako ordezkariekin biltzen da, eta bilera sail horren ostean proposatzen du hautagai bat bozketarako. Egutegia, beraz, akordio posibleek baldintzatzen dute.

Txibite eta Barkos, sanferminen ondoren

Azken urteetan bezala, aurten ere ez dago hautagai bakar bat bere horretan babes nahikoa duenik presidente izateko. Ondorioz, negoziazioek baldintzatuko dute Nafarroako presidentearen izendapena. Aurreko agintaldietako egutegiak ikusita garbi dago Sanchezek gaur egin duen iragarpenak bete-betean harrapatuko dituela negoziazio horiek. Azken urteetan uztailaren 1ean izendatu dute presidentea Nafarroan goizenera, eta beste kasu batzuetan, abuztuan.

Uxue Barkos Geroa Baiko hautagaia, Nafarroako presidente izendatu berritan, 2015eko uztailaren 22an. Iñigo Uriz, Foku

Maria Txibite jarduneko presidentea PSN bere alderdiaren eta Geroa Bairen, Ahal Dugu-ren eta Ezkerraren botoekin izendatu zuten presidente; EH Bildu abstenitu egin zen. 2019ko abuztuaren 6an izan zen, oporraldi bete-betean. Uxue Barkosen izendapena ere sanferminen ondoren izan zen. UPN agintetik kentzeko hauteskundeak izan ziren horiek, eta Nafarroan aldaketa ahalbidetu zuten alderdiek akordio zabal bat adostu zuten herrialdeko erakunde guztietarako. Barkosek Geroa Bai bere alderdiaren eta EH Bilduren, Ahal Dugu-ren eta Ezkerraren botoak jaso zituen; PSN abstenitu egin zen. Uztailaren 22an izendatu zuten presidente Barkos.

'Abuztukada', 2007an

Bestelakoa izan zen Yolanda Barcinaren kasua. 2011ko uztailaren 1ean izendatu baitzuten presidente, UPNk eta PSNk adostutako gobernu akordio bati esker. Ezohiko kasua da Barcinarena, goiz hautatu zutelako beste presidente batzuekin alderatuta, sanferminen aurretik. Esan behar da, baina, nolabait UPNren eta PSNren arteko akordioa egina zegoela 2011n, lau urte lehenagoko abuztukadaz geroztik.

Miguel Sanz presidente izendatu berritan, Carlos Txibite PSNko idazkari nagusiari eskerrak ematen, 2007ko abuztuaren 11n. Villar Lopez, EFE

Abuztukada 2007an PSOEk Madrildik inposatu zuen erabakia izan zen. Urte horretan PSN prest zegoen NaBairekin (Aralar, EA, EAJ, Batzarre eta independenteak) eta Ezker Batuarekin akordio bat egiteko Fernando Puras sozialista presidente izendatzeko. Pepe Blanco PSOE antolakuntza idazkariak, ordea, Miguel Sanz UPNren hautagaia babestera behartu zituen Nafarroako sozialistak. Abuztuaren 6an Purasek dimisioa eman zuen, eta hilaren 11n Sanz izendatu zuen berriro Nafarroako presidente (aurreko agintaldian CDNren babesaren izan zen agintean), PSNko parlamentariek boto zuria emanda.

Sanferminak, kanpainan

Ikusteko dago, beraz, aurten Nafarroako presidentea sanferminen aurretik, ondoren edo abuztuan aukeratuko duten. Berritasunik ez litzateke inongo kasutan. Bada bestelako berritasun bat aurten, baina. Sanchezek hauteskundeetara uztailaren 23rako deitu duenez, kanpaina sanferminetan hasiko da, txupinazoaren egunean, hain zuzen. Aurten ostegunez hasiko dira jaiak Iruñean, eta uztailaren 6an goizean zapi gorria jantzi eta iluntzean kartelak jartzen hasi beharko dute hautagaiek. Kanpaina amaitu baino astebete lehenago kantatuko dute Gaixoa ni.

Inoiz ez da izan kanpainarik sanferminetan, eta iruindarrek ezohiko festak edo ezohiko kanpaina biziko dute aurten. Garbi dago ez dela Iruñea egun horietan kalean kanpaina egiteko tokirik aproposena izango, aintzat hartuta hiriak egun horietan izaten duen itxura aldaketa eta kanpotik etorrita pilatzen den jendetza. Baina alderdietako komunikazio arduradunek pentsatu beharko dute zerbait, kalean botoa eskatzeko toki egokia izango ez bada ere, hiriak hedabideetan hartzen duen protagonismoa oso tentagarria izango delako askorentzat.


Summary: Arabako Probintzia Auzitegiak ez ditu onartu De Miguelen alegazioak, eta kartzelan sartzeko agindu du. Ez da behin betiko erabakia: De Miguelek hiru egun ditu erregu helegitea jartzeko.

De Miguel ustelkeria auziaren buruak, Alfredo de Miguelek, gertuago du espetxea. Arabako Lurralde Auzitegiak ez dizkio onartu aurkeztuak zituen alegazioak, eta agindu du zigorra bete eta kartzelan sartu beharko duela. Arabako EAJko bigarren buruzagi ohiari hamabi urte eta lau hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten, baina gehienez bederatzi urtean egongo da kartzelan. Dena dela, auzitegiaren erabakia ez da irmoa, eta hiru eguneko epea eman diote erregu helegitea ipintzeko.

Kondenatuak Espainiako Zigor Kodeko 80. artikulua aplikatzeko eskatua zuen, espetxe zigorrak bertan behera uzteari buruzkoa. Zenbait arrazoirengatik ez diote eskaera onartu: delituetako batengatik bi urte baino gehiagoko zigorra jarri diotelako, kasuak «alarma sozial handia» sortu duelako, «bera zelako tramaren burua» eta haren egoera pertsonalean ez dagoela kartzelan ez sartzea justifikatzen duen «aparteko arrazoirik».

De Miguelek indultu partzial bat eskatuta dauka, baina aparte tramitatzen ari dira. Gaurko autoan auzitegiak aurreratu du eskari horrek «arrakasta eskasa» izango duela.


Summary: EH Bildu «aldaketa lasai eta sakona bideratzeko» prest azaldu da. Aldaketa hori «nahi dutenekin» batera egiteko eskaintza egin du

EH Bilduko koordinatzaile nagusiak esan du koalizioa «aldaketa sakon eta lasaia» bideratzeko prest dagoela, eta uste du horretarako «gutxieneko programak» eta «aliantza zabalak» behar direla. Aldaketa hori «nahi dutenekin» batera egiteko eskaintza egin du.

Otegiren ustez, EH Bildu da hauteskundeetako garailea: «Hego Euskal Herriko lehen indar politikoa gara». Gogorarazi du 366.000 boto eta 1.400 zinegotzi lortu dituztela, inork baino gehiago Hego Euskal Herrian. gainera, nabarmendu du hori ez dela «koiunturala», aspalditik datorren joera «sendo eta sakon» bat baizik.

Emaitzak emaitza, arazoek «iraun» egiten dutela azaldu du Otegik, eta horri erantzun ahal izateko «aldaketa» behar dela: «Gu prest gaude aldaketa horren buru izateko, beste batzuekin batera. Norekin? Nahi duten guztiekin». Iragarri du kontaktuak hasi dituztela alderdi guztiekin, eta «Espainiako eskuina» baino ez dute baztertu dinamika horretatik: «Gureak boto antifaxista izaten jarraitzen du». Aldaketa hori «lasaitasunez baina arazoen erroetara joz» egin behar da, Otegiren esanetan.

Beste hausnarketa batzuk ere egin ditu Otegik bere agerraldian. Kanpainan izandako polemika garratzak gogoan, esan du ez duela funtzionatu «Espainiako politikaren alderik txarrena Euskal Herrira ekartzeak». Azkenik, eta datuei erreparatuta, Euskal Herriko emaitzen eta Espainiakoen arteko aldea nabarmendu du: «Euskal Herriko soziologiak ez du zerikusirik Espainiakoarekin, ez hauteskundeetan, ez instituzioetan, ezta kulturaren arloan ere. Espainian gehiengoa osatzen dutenek oso ordezkaritza txikia dute hemen, eta horrek agerian uzten du nazio ezberdinak garela».


Summary: Hauteskundeetako saioak %21eko ikusle kuota izan zuen ETB2n, eta %2,4koa ETB1en. Euskarazko katean bost ordu eta erdi luzeko emanaldia aurkeztu zuten Nerea Reparazek eta Xabier Usabiagak. 205.000 herritarrek bat egin zuten noizbait ETB1eko emankizunarekin.

Telebistari adi egon ziren atzo Euskal Herriko milaka herritar, udal, foru eta Nafarroako Parlamentuko hauteskundeetako datuak ezagutzeko jakin-minez. ETBko bi kateek zuzeneko emanaldiak egin zituzten, bospasei ordukoak. Eta ikusle datuak hauek izan ziren: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, ETB2ko hauteskundeetako saio bereziak %21eko ikusle kuota bereganatu zuen. ETB1eko saioak, berriz, %2,4ko ikusle kuota lortu zuen —euskaldunen artean, %5,7koa—. 205.000 herritarrek bat egin zuten noizbait ETB1eko saioarekin.

21:00etatik 23:00etarako tartean, ETBko bi kateek batuta, %30,4ko ikusle kuota izan zuten. EITBren webguneak, bestalde, 250.335 erabiltzaile bakar izan zituen, ohiko igande batekoak halako bi. Interneteko streaming bidezko ETBko zuzeneko emanaldiak ikusi zituzten, halaber, 16.000 herritarrek.

Kataluniako TV3 katearen zuzeneko emanaldiak —20:40etik 23:00etarako tartean— %25eko ikusle kuota lortu zuen; eta talde bereko 3/24 kateak, %3,6koa. Katalanez izan ziren biak ala biak.

Galizian, berriz, TVGren galegozko saio bereziak %26ko ikusle kuota lortu zuen.

Espainiako telebista kateei dagokienez, Atresmedia taldeko La Sexta eta Antena3 kateek programa bereziak egin zituzten. Halakorik ez zuten egin, ordea, Mediaseteko Tele5k eta Cuatrok.


Txuri-urdinek distira egitearen gakoak

Summary: Txuri-urdinek distira egitearen gakoak. Realak matematikoki eskuratu du datorren sasoian Txapeldunen Ligan aritzeko eskubidea. Txuri-urdinek multzo sendoa osatu dute, eta zenbait marka historiko ezarri dituzte

Nahia zena errealitate bilakatu da. Realak lortu du helburua. Donostiako taldea Txapeldunen Ligan ariko da datorren denboraldian, azken aldiz aritu eta hamar urte geroago. Hasi eta buka, sasoi ona osatu dute txuri-urdinek. Gogoangarria da Imanol Alguacilen taldeak egin duena; zenbait lorpen historiko erdietsi ditu jada, eta hobetu egin dezake azken jardunaldian. Ordea, ligatik harago doa Zubietakoen jardun distiratsua.

Puntu kopuruetan, zilarra

Puntu kopurua da Realak osatu duen sasoi onaren adierazle nagusia. Espainiako Liga amaitzeko jardunaldi baten faltan, 68 puntu eskuratu ditu, eta klubaren historiako markarik onenetan bigarrena da hori. 2002-2003ko denboraldian soilik eskuratu zituen gehiago; orduko hartan, Reala txapeldunorde izan zen. Azken partidan garaipena eskuratuz gero, 71 puntu lortuko ditu Imanol Alguacilek gidatutako multzoak, 2002-2003ko denboraldian baino bost puntu gutxiago (76).

Garaipen errekorra

Gaur egungo taldea Realaren historiaren parte da jada. Donostiako klubak inoiz baino garaipen gehiago eskuratu ditu: 29. Iragan asteartean gainditu zuen 1987-1988ko denboraldiko lorpena ontzea. Ligan asko pilatu dituen arren, hiru txapelketa jokatzeak ahalbidetu dio errekor propioa ezartzea. Hogei garaipen eskuratu ditu Espainiako Ligan, bost Europa ligan, eta lau Espainiako Kopan. Oraindik beste bi batu ditzake zakura.

Bolada onak kateatuta

Jarraitutasuna izan da Realaren beste indargune bat. Multzoak jakin du aldi onei segida ematen, eta horrek finkatu du Txapeldunen Ligako postuetan. Izan ere, bi aldiz lortu du bost garaipen jarraian kateatzea. Lehendabizi, seigarren jardunalditik hamargarrenera, eta, ondoren, hamalaugarrenetik hemezortzigarrenera. Gainera, azken aldi horren aurreko eta osteko partidak berdindu egin zituen, eta horri esker zazpi partida lotu zituen galdu gabe.

Etxetik kanpora, tinko

Anoetatik urrun lortutako garaipen sorta da aurtengo Reala Txapeldunen Ligarako sailkatu izanaren beste gakoetako bat. Izan ere, txuri-urdinek inoizko markarik onena ezarri dute arlo horretan ere. Hamar garaipen eskuratu dituzte etxetik kanpora, hemezortzi neurketa jokatuta. Sekula baino gehiago da hori. Orain artean bederatzi alditan ezarria zuen langa.

Garaipen entzutetsuak

Donostiarrek munta handiko partidak irabazi dituzte aurten. Orain hurrena, Bartzelona azpiratu zuten bere estadioan (1-2), 1991tik halakorik egin gabe egon eta gero. Ez hori bakarrik: Manchester Unitedi ere irabazi egin zion Old Trafforden (0-1), Europa ligako partidan, eta Real Madril eroso azpiratu zuen Anoetan. Zuriei dagokienez, Realak aldeko du gol aldea; hutsean berdindu zuen Santiago Bernabeun, eta irabazi Anoetan (2-0). Hortaz, gaur-gaurkoz, txuri-urdinek aukera dute zuriak sailkapenean gainditu eta hirugarren postuan amaitzeko. Sasoiko beste garaipen esanguratsua Athleticen aurkakoa izan zen, joan zen urtarrilean (3-1). Hutsaren balioa

Erasoko jokalarien eta defentsakoen elkarlana izan da Realaren ezaugarri behinenetako bat. Batez ere atzeko lerroan erakutsitako sendotasunak puntu asko lortzeko modua eman dio Realari. Alex Remirok hamabost aldiz utzi du bere atea hutsean, Espainiko Ligari dagokionez. Hala, Realak ez du galdu hamabost partida horietan. Gainera, txuri-urdinei ez dute golik sartu Europa ligako bost partidetan, eta kopako hirutan. Guztira, 23 alditan.

Europara, laugarrenez jarraian

Reala ondo ari da ligan azken urteetan, eta bada datu bat hori berresten duena. Azken lau aldietan Europarako sailkatu da. Europa liga izan du sari hiru aldiz, eta urrats bat gehiago egin du aurten, Txapeldunen Ligarako sailkatuta. Gisa horretara, klubaren historiako marka bat berdindu du oraingoan, lau aldiz sailkatuta. Aurrez, 1978tik 1982ra lortu zuen hori.

Izen propioak Taldea izan da, oroz gain, Realaren aurtengo arrakastaren eragile nagusia. Multzoak distira egin du oro har, eta haien artean badira zenbait jokalari ikusgarri aritu direnak. Remiroz gain, erdiko bi atzelariak garrantzitsuak izan dira taldearen sendotasunean: Igor Zubeldia —2029. urtera arte berritu du kontratua— eta Robin Le Normand izugarri ondo aritu dira. Aise aritu dira, halaber, Martin Zubimendi, Mikel Merino, David Silva, Alexander Sorloth eta Take Kubo jokalariak ere, besteak beste. Japoniarrak zaleen grina piztu du Realean egin duen estreinako sasoian.


Summary: JxCk eta ERCk Bartzelonan elkarrekin gobernatzeko nahia adierazi dute, beste aukerak baztertu gabe. Triasek esan du hiriburuko alkate izango dela, eta errepublikanoak «gertu» nahi dituela. Independentismoak, oro har, behera egin du Katalunian: 350.000 boto galdu ditu.

Udal hauteskundeetako emaitzen ondoren, arreta handia egongo da jarria Bartzelonan. Xavier Triasek irabazi du, JxC Junts per Catalunyaren hautagaiak, 149.235 boto eta 11 zinegotzi (+6) bilduta, eta atzetik gertu geratu da PSC Kataluniako Sozialisten Alderdia, 131.735 boto eta hamar ordezkari (+2) lortuta; Ada Colau 2015etik honako alkatea buru zuen zerrenda (Catalunya En Comu-Podem), berriz, oso gutxigatik izan da hirugarren, PSCk baino 140 boto gutxiago jaso baititu, bederatzi aulkirekin (-1) geratzeraino. Ezkerreko hiruko koalizio baterako aukera hizpidera ekarri duten honetan, Triasek alkate izango dela adierazi du gaur ere, eta ERC Kataluniako Ezker Errepublikanoarekin ados jartzeko nahia erakutsi du; eta, lehenago, gauza bera esan du ERCren hautagai Ernest Maragallek, JxCz aritu denean. Hori bai, bietako inork ez ditu baztertu gobernabidea bermatzeko beste aukerak. Paisaia, hortaz, ez da argitu bozen biharamunean.

Triasek, RAC1 irratiari emandako elkarrizketa batean, adierazi du Bartzelonak «gobernu indartsu bat» behar duela, aurrez Maragallek La2i eta Radio 4ri esandakoari keinu eginez, ERCkoak esan baitu «gobernu egonkor bat» nahi duela Kataluniako hiribururako. Errepublikanoen hautagaiak «iniziatiba hartzeko» eskatu dio JxCkoari, eta hori egiteko asmoa berretsi du Triasek; ezkerreko alderdi independentista, gainera, «gertu» izan nahi du, «beti».

Bartzelonan gehiengo osoa 21 zinegotzitan dago, eta, ERCren babesa gehituta —bost ordezkari izango ditu, aurreko legealdian baino bost gutxiago—, JxCkoak oraindik ere bost boto beharko lituzke eserlekuen erdiak baino gehiago lortzeko. Edonola ere, Triasek zera du aldeko: haren kontrako gehiengo alternatiborik ez bada, boto gehien jaso duen zerrendaren hautagaia aukeratuko luketela alkate. Hau da, JxCkoa.

Aukera horri begira, PSCren alkategai Jaume Collboni saia liteke Catalunya En Comu-Podemekin eta ERCrekin ezkerreko koalizio bat osatzen, eta badirudi hori dela Collboniren asmoa. Hortaz, hala balitz, ikusteko dago ERCk zer lehenetsiko lukeen; Maragallek ez du aukerarik baztertu gaurko elkarrizketan, baina iradoki du JxCrekin negoziatu nahi duela lehenik.

Edonola ere, oro har, errepublikanoen alkategaiak helarazi duen ideia da oraindik ere denbora behar dutela hurrengo pausoa erabakitzeko, nahiz eta atzo gauean PSCren hautagaiak eskua luzatu zien «garapeneko eta egonkortasuneko etapa berri bat» irekitzeko. Eta zeresana eman du Oriol Junqueras ERCren presidenteak gaur esandakoak: «Ez dugu ez interesik ez borondaterik Bartzelonako alkatetza PSCri emateko. Beti esan dugu hori».

Sozialisten eta errepublikanoen arteko harremana ez da oso ona, baina baliteke azkenean ados jartzea interes politikoek bultzatuta; are gehiago, kontuan harturik Catalunya En Comu-Podemekoek ere Bartzelonako gobernuan jarraitzea lehenesten badute, nahiz eta indar txikiagoarekin izan eta alkate postua gabe. Agintari berriak, hori bai, hauteskundeek zatituriko hiri bat gobernatu beharko du.

Eta emaitza orokorrei begira, JxCk Bartzelonan gora egin badu ere, independentismoak, oro har, behera egin du, ERCren Kataluniako hiriburuko babesak islatzen duen modura. Zehazki, independentziaren aldekoek 350.000 boto inguru galdu dituzte hauteskundeotan, eta, horren ondorioz, PSCk herri eta hirietako hegemonia berreskuratu du.

Ripoll herriko emaitzek ere arreta piztu dute, Aliantza Katalana eskuin muturreko indar independentistak bildu baitu ordezkaritzarik handiena, eta haren aldeko babesak gora egin baitu, batez ere iparraldean eta barnealdean. Antzeko ideologia duen Kataluniako Fronte Nazionalak La Masoko alkatetza lortu du, eta ordezkaritza lortu du Manresan ere, esaterako.

Badalonan, berriz, gehiengo osoa lortu du PPCko Xavier Garcia Albiolek.

BNG, hurrengo bozetara begira

Ana Ponton BNG Bloke Nazionalista Galiziarraren bozeramaile nazionala pozik agertu da BNGk lortu dituen emaitzengatik, eta argudiatu du udal bozetan izandako babesak frogatzen duela Galizian gobernatzeko aukera izango dutela. «Lan egingo dugu gure herrialdeari mugak ezartzen ez dizkion presidente bat izateko», esan du gaurko agerraldian.

Galizian urtebete barru egingo dituzte parlamenturako hauteskundeak, eta, Pontonen ustez, BNG «prest» dago «garai berri bat irekitzeko». 2020ko bozetan sekulako gorakada izan zuen alderdi independentistak, eta oposizioko lehen indarra bilakatu zen; orain, BNGren bozeramaile nazionalak uste du udal hauteskundeak bultzada bat izan direla 2024an irabazi ahal izateko. «[Galiziako Xuntako presidente Alfonso] Ruedak nahi duenean deitu ditzake herritarrak [bozkatzera]. PPren alternatiba gara», esan du Pontonek.

Galiziako hirietako emaitzak aztertuz gero, badirudi BNG eta PSdeG Galiziako Alderdi Sozialista ados jarriko direla bata bestearen alkatetzak bermatzeko. Independentistek Pontevedrari eutsiko liokete, eta hiriburuan, Santiago de Compostelan, alkate kargua ere izango lukete, kasurako.

Oro har, BNGren ordezkari kopurua lehen halako bi da Coruñan eta Ourensen, eta lehen halako hiru Vigon eta Santiagon; gainera, alderdiak gora egin du Ferrolen.


Summary: Munduko herritarren %10 goseak jota lotaratu ziren egunero 2021ean. FAOren arabera, gosea jasaten dutenen bi herenak emakumezkoak dira. MEPek ekainean utziko dio 200.000 palestinarri laguntza emateari. NBEk eskatu du egoera larrian dauden herrialdeetara premiazko laguntza bidaltzeko.

Muturreko gosetearen areagotzeak ez du etenik. FAO Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritza Erakundeak datu kezkagarriak plazaratu zituen herenegun: 2021ean, munduko herritarren %10 —828 milioi pertsona inguru— goseak jota lotaratu ziren egunero, 2020an baino 46 milioi gehiago. Horrez gain, gosea jasaten dutenen artean, bi herenak emakumeak dira, eta kopuru osoaren %80 klima aldaketak gehien eragiten dien herrialdeetan bizi dira. Goseak jota denbora luzez egoteak osasun arazoak eragin ditzake, baita bizitza osorako kalte fisiko eta kognitiboak ere, batez ere haurren artean. Goseteak goranzko joera izan du azken urteetan. 2019 eta 2021 artean, elikatu gabeko pertsonen kopurua aurreko urteetan baino 150 milioi gehiago handitu zen, gatazken, klima aldaketaren, krisi ekonomikoaren eta COVID-19ak eragindako izurritearen ondorioz.

Hori gutxi ez, eta elikagaien kostuak ere gora egin du. 2019 eta 2022 artean, FAOren elikagaien prezioen indizea (FPI) 95,1 puntutik 143,7ra igo zen. Indize horrek, zehazki, oinarrizko produktuen erosketa saskia hartzen du kontuan, eta munduko prezioen aldaketa neurtzen du. Iaz, hain zuzen, iazko otsailean hasitako Ukrainaren inbasioak aztoramena eragin zuen nazioarteko hornidura kateetan, eta, ondorioz, zerealen, ongarrien eta energiaren prezioak nabarmen igo ziren. Gisa horretara, FPIk inoizko igoerarik handiena izan zuen 2022an.

FAOko Merkataritza eta Merkatu Zuzendaritzako ekonomialari Mokina Tothovak Al-Jazeera hedabideari azaldu dionez, oinarrizko elikagaien munduko prezioek gora egin badute ere, estatu bateko zein besteko igoerak «ez dira bertsuak» izan, herrialdeek «politika ezberdinak» erabiltzen baitituzte. «Estatu askok, adibidez, kontsumorako subsidioak ematen ditu produktu jakin batzuetarako, kontsumitzaileentzako prezioa finkatuta eta munduko merkatuetako gorabeheratik babestuta».

Oinarrizko produktuen prezioak igo direnez gero, MEP Munduko Elikadura Programak datorren hilean utziko dio 200.000 palestinarri laguntza emateari; babesa jasotzen dutenen %60ri eragingo die. Erakundeak maiatzaren 11n eman zuen albistearen berri, eta, finantzaketarik jaso ezean, MEPek erabat eten beharko ditu Zisjordaniako eta Gazako operazioak. Erakundeak %20 murriztu behar izan du laguntza ekonomikoa hil honetan, pertsonako 9,6 euroraino. Funtsean, MEPek 47,5 milioi euro inguru behar ditu «lehenbailehen», Palestinan elikagai laguntzari eutsi ahal izateko urte amaiera arte.

NBE Nazio Batuen Erakundearen Elikadura Segurtasunaren eta Munduko Nutrizioaren (SOFI) egoerari buruzko azken txostenaren arabera, desnutrizioa jasaten ari diren herritar gehienak Asian bizi dira; 425 milioi pertsona inguruk pasatu zuten gosea 2021ean. Halere, gosearen prebalentzia handiagoa da Afrikan: 278 milioi lagun egon ziren goseak jota urte horretan.

Desnutrizio akutu larria dutenen kopuruak laugarren urtez egin zuen gora iaz. 258 milioi lagunek aurre egin behar izan zioten, Elikagaien Krisiari Buruzko 2023ko Munduko Txostenaren arabera. Desnutrizio akutu larriak herritar batek elikagaiak kontsumitzeko duen ezintasuna neurtzen du, eta, ondorioz, bizia edo bizirik irauteko bitartekoak arriskuan jartzen ditu berehala.

Zerrenda luzea

FAOk eta MEPek atzo kaleratutako txostenean ohartarazi zutenez, elikagai segurtasunik eza are gehiago okertu da 22 herrialdetan, eta datozen sei hilabeteetan areagotu egingo da. Afganistan, Nigeria, Somalia, Hego Sudan eta Yemen dira zerrenda horren gailurrean ageri diren herrialdeak; azken estatu horretan, zehazki, hamazazpi bat milioi lagunek pairatzen dute elikagai segurtasunaren falta. Haiti, Burkina Faso, Mali eta Sudan ere ez daude aparte. Bien bitartean, egoera makurra jasaten ari dira Pakistanen, Afrika Erdiko Errepublikan, Etiopian, Kenyan, Kongoko Errepublika Demokratikoan eta Sirian; Myanmar ere zerrenda horretara batu da azken txostenean.

FAOren eta MEPen arabera, segurtasun faltaren narriadura munduko elikadura krisi baten testuinguruan gertatzen ari da, eta, gainera, litekeena da azkenaldian piztu diren gatazkek —Sudangoak, esaterako— egoera are gehiago gaiztotzea eta inguruko hainbat herrialderi eragitea.

Egoera beltz horri muturreko fenomeno meteorologikoak gehitu behar zaizkio: hala nola eurite handiak, ekaitz tropikalak, zikloiak, uholdeak, lehorteak... NBEko agentzien arabera, aurreikuspenek iradokitzen dute El Niño fenomenoak %82ko probabilitatea duela aurtengo maiatzetik uztailera bitartean hasteko, eta horrek ondorio nabarmena izango dituela gosetea gehien jasaten ari diren herrialdeetan.

Hori dela eta, egoera larrian dauden eremuetara premiazko laguntza bidaltzeko eskatu du NBEk, «bizirik irauteko bitartekoak babesteko eta elikagaiak eskuratzeko aukera handitzeko»; izan ere, laguntza hori «funtsezkoa» izango da elikadura segurtasunaren falta akutua eta malnutrizioa gehiago ez areagotzeko.


Summary: Ertzaintzak urtarriletik zekien emakumearen bikotekide ohiak urruntze agindua urratzen zuela. Josu Erkorekak esan du urtarrilean hasi zuela Ertzaintzak ikerketa, bikotekide ohiak urruntze agindua hautsi zuenean, eta maiatzaren 18tik biktimaren arrisku maila aztertzen ari zela.

Gasteizen izandako hilketa matxistaren inguruko argibideak eman ditu gaur Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak. Azaldu duenez, Ertzaintzak urtarrilaren 23an izan zuen lehenengoz emakumearen berri, bikotekidea izen faltsu batekin erregistratu zela esanez Gasteizko hotel bateko arduradunen abisua jaso zuenean. Emakumearekin harremanetan jarri zen orduan Polizia, eta, harekin hitz egin ostean, urruntze agindua urratzen ari zirela jakinarazi zion Ertzaintzak auzia zeraman epaitegiari. Hurrengo hilabeteetan, ez zuten bikotearen berririk izan, ustez Valentziara (Herrialde Katalanak), euren bizilekura, itzuli zirelako. Bigarren kontaktu bat izan zuen Ertzaintzak biktimarekin maiatzaren 18an. Orduan itzuli ziren biktima eta haren bikotekide ohia Gasteizera, eta urtarrilean bezala, ostatu hartu zuten apartamentu hotelean izen faltsua erabilita erregistratu ziren. Emakumeak urtarrileko deklarazioari eutsi zion orduan ere: bikotekidearekiko harremana berregin nahi zuela esan zien eta ez zuela bere burua arriskuan ikusten.

Ikusi gehiago: Elkarretaratzeak egingo dira gaur Gasteizko hilketa salatzeko

Indarkeria matxistaren arriskua neurtzeko irizpideak aintzat hartuta, «muturreko arriskuko» babesa ezarria zioten emakumeari Espainian. Espediente hori eskutan, biktimak bizi zuen arrisku maila berraztertzen ari zen Ertzaintza atzo hilketa gertatu zenean, Erkorekak gaur azaldu duenez. Jakinarazi du Ertzaintza emakumearen bertsioaren eta Guardia Zibilaren eta Espainiako Poliziarena «kontrastatzeko lanak» egiten ari zela. Izan ere, Segurtasun sailburuaren arabera, emakumeak poliziei esan zien ez zuela bere burua arriskuan ikusten, eta bikotekidearen aurka jarria zuen salaketa kentzearen alde lanean ari zela. Beraz, sailburuaren arabera, emakumearen aurkako indarkeriaren epaitegira atestatu bat bidaltzea erabaki zuen Ertzaintzak. Segurtasuneko sailburuak, ordea, ez du argitu zer dela eta Ertzaintzak ez zuen gizonezkoa atxilotu urruntze agindua urratzen ari zela baldin bazekien, genero indarkeriaren aurkako protokoloak ezartzen duen bezala. Galdera hori egin diote gaur kazetariek Erkorekari: «Ez dakit», erantzun die. Segurtasun sailburuaren esanetan, «ez da erraza bere burua arriskuan ikusten ez duen biktima bat babestea». Honako hau erantsi du gero: «Harreman afektiboez ari gara, eta halakoetan biktimak beti ez du argi ikusten babestua izan behar duela. Ez da erraza».

Erkorekak jakinarazi duenez, atzorako senideekin geratua zegoen biktima, baina, ikusita ez zela agertzen, apartamentu hotelera bildu ziren. Senideek aurkitu zuten hilotz Maialen Mazon, 32 urteko andrazkoa, hiru urteko alaba alboan zuela; hura onik zegoen. Kamera irudien lehen azterketa eginda, ustezko hiltzailea Jaime Roca dela ondorioztatu du Ertzaintzak. Bartzelonan da oraindik, guardiako epailearen esku, Gasteizera noiz ekarri zain. Ikerketa oraindik ere zabalik dagoela esan du Erkorekak.

Bilgune feministaren salaketa

Bilgune feministak hizpide izan ditu Erkorekaren adierazpenak, sare sozialetan zabaldutako mezuan. «Erasorik gabeko gizarte feminista eraikitzeko, ezinbestekoa da hezkuntzan eta profesionalen formakuntza feministan inbertitzea», ohartarazi dio. Bilgune feministaren ustez, modu horretan, indarkeria matxistaren «erreprodukzio eta legitimazio mekanismoak» deuseztatuko dira.

Gasteizko Udalak adierazpen instituzionala onartu du gaur hilketa matxista gaitzesteko, eta familiari laguntza psikologikoa eskaini dio. Eguerdian egin dute bilkura hilketa salatzeko; bost minutuko elkarretaratze isila izan da. Dozenaka herritarrekin batera, udalean ordezkaritza duten alderdi guztietako kideak izan dira han, Gorka Urtaran jarduneko alkatea buru. Instituzioetako ordezkaritza bat ere izan da protesta isilean.


Summary: Hondarribian EAJk alkatetza galduta, aldaketak espero dira alardearen auzian. Abotsanitz taldeak zazpi zinegotzi lortu ditu, eta helburuen artean du alarde «publiko» bat lortzeko urratsak eginez joatea «adostasuna» ardatz hartuta; EH Bilduk esan du bidean lagun izango duela

EAJren plaza garrantzitsuetako bat izan da Hondarribia, Gipuzkoan. Hamarraldiak egin dituzte agintean. Aldaketa heldu da, ordea: Abotsanitz herri plataformak zazpi zinegotzi lortu ditu, EH Bilduk aurrez zituen biei eutsi die, eta gobernu aldaketa ahalbidetuko du orain horrek. Aldaketak, halaber, ikuskera berria eramango du udal gobernura, lehen aldiz, alardearen auziaren inguruan.

Orain dela 26 urte sortua da gatazka, andreek lehen aldiz herriko desfilean parte hartzeko eskea egin zutenetik, hain zuzen ere, baina jeltzaleek inoiz ez dute herrian aldarri parekidea babestera egin. Abotsanitz bera alardeen auziaren ertz ugarien erakusgarri da: ezker abertzalean aldarri parekidearen inguruan zeuden desadostasunek eragina izan zuten 2015ean taldea sortzeko urratsetan. Baina EAJk ez bezala, ez dute inoiz arbuiatu hautu parekidea. Igor Enparan izan da boz hauetan alkategaia, alkate izateko prest dago, eta pozik mintzatu da gaur: «Oso emaitza onak dira».

Halaxe dira. 2.834 boto lortu dituzte, aurreko bozetan baino mila gehiago ia. Hiru zinegotzitik zazpira igaroko dira. EAJk jaitsiera agerikoa izan du: 3.882 boto jaso zituen aurreko hauteskundeetan, eta 2.786 orain. Bederatzi zinegotzi zituzten; orain, zazpi.

Ikusi gehiago: EH Bilduk aginte makila asko lor ditzake aliantzekin: Arrasate, Pasaia, Andoain, Deba, Hondarribia....

Enparanek nabarmendu du «herrigintzatik» sortutako talde bat direla. «Haizea alde» igartzen zutela esan du, baina ez zutela espero tamainako «tsunamia» herrian. «Lanaren» emaitza dela pentsatzen du. Herritarren artean jeltzaleen gobernatzeko erak sortu duen «desilusioak» ere eragina izan duela uste du. Herria ahalduntzen ikusi du, gainera, urteotan, saretzen: merkatarien elkartea sortu da, auzo elkarteak, eta horien bidez herritarrak beste herri eredu bat irudikatzen ari diren iritzia du.

Udalaren orain arteko «egiteko moduekin» desadostasuna usu azaldu du Abotsanitzek, eta aldaketa nahi du. «Aldebakartasunez» hartutako erabakiak maizegi ikusi dituztela deitoratu du Enparanek, eta horrek herria «urrundu» egin duela instituziotik. «Gure lan egiteko era beti izan da, ordea, herritarrengana gerturatzea». Horregatik, «gobernatzeko eredu berri baten» alde egin nahi dute.

Alardearen auzia Abotsanitz sortzeko «tantetako» bat izan zela onartu du alkategaiak. Ordutik, «elkarrizketaren» eta «adostasunaren» aldeko mezuak ozentzen ahalegindu dira. Horra keinu bat; Abotsanitzeko zinegotziek alardea egiten denean, irailaren 8an, harrera egiten diete Alarde fundazioak antolatzen duen desfileari, parekidea ez bada ere, eta herriko konpainia parekide bakarrari, Jaizkibeli. EAJko alkateek soilik desfile baztertzaileari egin diote beti oles. Jaizkibel konpainiako kideek maiz adierazi dute, halaber, aterik ez diela ireki udalak, eta aurrera egiteko biderik ere ez diela erraztu inoiz.

Udalaren jarrera hertsia ez da izan Jaizkibelen kontra bakarrik. Guztion Alardea elkarteak egin dizkion eskeen aurrean ere uzkur jokatu du. Elkarte hori alarde baztertzailean parte hartzen duen jendeak eratu zuen, eta iazko uztailean 64 andrek eske zuzena egin zuten: alardean parte hartu nahi zuten. Alarde baztertzailearen antolatzaileek ez zuten eskea aintzakotzat hartu, baina udalak ere ez.

Zuhurtasuna

Alardearen auziaren konponbidea lortze aldera, zuhur mintzo da Enparan. «Aurtengo alardean nekez ikusi ahal izango den aldaketa handirik». Alardea ororen gainetik festa bat dela gogoratu du, herria «kohesionatzeko» bide bat dela, eta «ekaitzik» sortu gabe irudikatu behar dela, ahal dela, konponbiderako ildoa. «Ibilbide bat egin beharko da; horren lanketan buru-belarri ibiliko gara». Oraindik desfile mistoaren kontrakoek eragin handia dute herrian, erabaki ahalmena ere bai, eta aldaketa ez da erraza izango, baina alkatetza aldatze hutsarekin, izango dira konponbidean lagun dezaketen keinu esanguratsuak. Aurten, esaterako, lehen aldiz jasoko du Jaizkibel konpainiak herriko alkatearen olesa. Desfile bien antolatzaileekin harreman joriak dituztela esan du alkategaiak, eta «naturaltasunez» jarraitu nahi dutela horiek lantzen. Konponbidearen bidean lagun dezaketen tresnen artean egon daiteke Hondarribiko EH Bilduk orain aste batzuk alardearen antolaketa berriz udalak bere gain hartzeko aurkeztu zuen arautegi berria. Oraindik agiria ez duela ezagutzen esan du Enparanek, eta ez dakiela zer erabilera eman dakiokeen, baina baliagarria izan dadin ezingo duela inoiz «aldebakarrekoa» izan, eta «eragileekin» batera partekatu beharko dela.

Aurrera egiteko zer bide duten irmotasunez azaldu nahi izan du: «Elkarrizketa, elkarrizketa eta elkarrizketa». Zerumuga zer duten ez du ezkutatzen: «Guk sinesten dugu alarde publiko eta bakar batean». Eta parekidea? «Guri hala gustatuko litzaiguke». Horretara heltzeko, ordea, «akordioaren» alde egin behar dela argi du. «Ausardia» beharko dutela onartu du, baina «kontu» pixka batekin ibili beharko dutela ezinbestean. Ahalegin hutsean ez geratzeko: «Ohore bat litzateke agintaldi honetan alardearen gatazka konpontzea». Helmugara heldu nahi dute, ordea, «garaile eta garaituen arteko dikotomia» gaindituta. EH Bilduren balorazioa

Garoa Lekuona izan da Hondarribian EH Bilduren alkategaia. «Pozik» ikusi zituzten atzo herriko emaitzak. Bi zinegotzi zituzten lehen beraiek, ez dute galerarik izango, eta Abotsanitzen emaitzak herriarentzat onak direla uste dute. EH Bilduko ordezkariak esan du aldaketa lortzeko «giltzarri» izango direla eta poz handiz emango diotela babesa irabazi duen herri plataformari. «Ezkerreko aldaketa eta abertzalea» ekarriko duela esan du, eta bat egin behar dutela horrekin. Aldaketa, alardearen auzia konpontze aldera, erabakigarria izango dela uste du. «Agintaldi honek konponbidearen agintaldia izan behar du», iragarri du Lekuonak. Berriki propio konponbiderako tresna gisara aurkeztu duten arautegiak bidean lagun dezakeela uste du: «Ez da hutsetik hasi behar». Beren xedea argia da: «Alarde publikoa, bakarra eta parekidea». Badaki «bidea» ez dela egun batetik besterakoa izango. «Gauzak poliki eta ondo egin behar dira».

Aurtengo desfilean bertan hautu parekidearen alde izan daitezkeen «keinuek-eta» erruz lagun dezaketela uste du, eta horietan sakontzera egin beharko dela gero. «Herritarrak prest daude, nahi dute. Eta keinuak baino gehiago nahi ditugu». Zentzun horretan, baikorra da: «Oso agintaldi polita izango da». Eta aldaketa sakonago eta luzeago baten abiapuntua izatea nahi dute.

Irun, akordioen arabera

Irunen ere erantzun egoki bat jaso gabe jarraitzen du alardearen auziak. Bi desfile egiten dira han ekainaren 30ean, herriko jaietan, eta alkateak, PSE-EEren esku, alarde baztertzailea babesten du urtero. Jaramonik ez die egiten, halaber, alarde parekidearen antolatzaileek beren desfilea lehenesteko eta berriz antolatzen hasteko egiten dizkioten eskabideei. Elkarrekin Podemos-IUrekin batera jardun du udal gobernuan igaro agintaldian, eta desadostasunik agerikoenak lotuta egon dira gai horrekin. Orain zer akordio lortzen duten ikusi beharko da. Izan ere, boto gehien jaso dituen taldea izan da oraindik PSE-EE, baina akordioak beharko ditu agintean jarraitzeko.


Summary: Osakidetzako larrialdietako langileek salatu dute egutegi berria ezegonkorra izango dela. Langileek 1.500 orduko egutegia izango dute; eta gainerako orduak zuzendaritzak eskatzen duenean bete beharko dituzte. Biltegietako langileek ere protesta egin dute.

Osakidetzako larrialdietako langileek ezarri nahi dizkieten ordutegiak eta egutegiak salatu dituzte gaur goizean Bilbon. ELA, CCOO, LAB, SATSE, ESK, SME eta UGT sindikatuek deituta, larrialdietako egoitza nagusiaren aurrean kontzentrazioa egin dute. Ruth Salaberria larrialdietako medikuak eta ESKren ordezkari sindikalak azaldu duenez, Langraizko (Araba) anbulantzia medikalizatuan «proiektu pilotu» bat egin nahi dute, eta horrek «langileen eskubideak urratuko» ditu.

Anbulantzia horretan hamazortzi langilek egingo dute lan: sei medikuk, sei erizainek eta osasun larrialdietako beste sei teknikarik. «Egun, kategoria bakoitzeko bost langile gaude anbulantzia medikalizatuetan, eta 1.760 orduko kontratua daukagu». Eredu horretan, ordea, langileek 1.532 eta 1.557 ordu bitarteko egutegia izango dute: orain baino 200 ordu gutxiago. «Horrek esan nahi du gainerako ordu horiek bete beharko ditugula, zuzendaritzak eskatzen digunean». Hau da, edonoiz prest egon beharko dute lanera joateko: «Nahi dutenean deitu ahal izango gaituzte, eta lanera joan beharko dugu». Zerbitzuaren «esanetara» egon beharko dute. Salaberriak salatu du egutegi hori «defizitarioa» dela. «Ez dugu oporrik izango, eta bajak gure artean ordezkatu beharko ditugu».

Hori ikusita, Osakidetzako Larrialdietako Langileen Batzordea zuzendaritzarekin harremanetan jarri da, baina ez dute «negoziatzeko borondaterik» erakutsi. Salaberriak adierazi duenez, Langraizko eredua uda aurretik jarri nahi zuten martxan, baina oraindik ez dakite nortzuk izango diren bertako hamazortzi langileak. Era berean, gehitu du Langraizko eredua gainerako Emergentzia taldeetara zabaltzeko asmoa dutela. «Gure eskubideen alde borrokatzen ari gara, baina pazienteen alde ere bai; guk ez badugu ondo deskantsatzen, ezingo diegu behar duten arreta eskaini».

Zentralizazioaren eta pribatizazioaren aurka

Larrialdietako beharginak ez dira izan gaur goizean protesta egin duten bakarrak. ELA, LAB, CCOO, UGT eta ESK sindikatuek deituta, biltegietako langileak Gurutzeta, Galdakao eta Basurtuko ospitaleetako (Bizkaia) sarreretan elkartu dira. Osakidetzako biltegien zentralizazio plana salatu dute.

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak apirilean iragarri zuen Iurretan (Bizkaia) logistika gune bat egin nahi dutela. Biltegiak bertan zentralizatu nahi dituzte, eta gaur egun daudenak desegin. Mikel Fernandez Basurtuko biltegiko langilearen arabera, horrek lanpostua deuseztatzea eragin dezake: «Oraingoz ez dakigu ezer, baina posible da langile gutxiago behar izatea».

Sindikatuen arabera, gainera, zerbitzua pribatizatuko dute: «Pribatizazioa erabateko opakutasunez egin nahi da, benetako errealitatea ezkutatuz; hau da, egun dauden biltegiak ixtea eta kudeaketa enpresa logistiko bati azpikontratatzea». Osakidetzari exijitu diote proiektua berehala geldiarazteko, horren inguruko informazio guztia eskaintzeko eta zerbitzu guztien titulartasuna eta kudeaketa «%100 publikoa» izatea bermatzeko.


Summary: Everest, 70 urte munduaren talaia izaten. 1953ko maiatzaren 29an Everest tontorra zapaldu zuten lehen aldiz Tenzing Norgayk eta Edmund Hillaryk. Everest asko badira ere, munduko talaia, oro har, mendiko turismoaren ikur gorena bihurtu da. Aurten 600 igoera baino gehiago izan dira dagoeneko, 13 lagun hil dira, eta 4 desagertuta daude.

Gaur 70 urte, Tenzing Norgay sherpak eta Edmund Hillary zeelandaberritarrak Everest gailurra jo zuten. John Hunt militar britainiarrak zuzendutako espedizioak garaipena lortu zuen azkenean. Konkisten garaiko gutizia leku ziren garai hartan Himalaiako menditzarrak, eta Erresuma Batuak bere bandera ezarri zuen munduaren gailurrean. Aspaldidanik, Malloryk zuzendutako 1920ko hamarkadako espedizio haietatik irrikatutako helburua.

Everestek munduko gailur altuena izaten jarraitzen du, eta mundua neurtzeko talaia izaten, bestelako konkisten gertaleku baita gaur egun. Altuerako turismoaren eta bizi dugun gizartearen ispilu eta erakusleiho gorena. 2019an, pandemiaren aurrean, Nirmal Purja sherpak gailurraren atariko buxadura izugarriaren argazkia atera zuenean, munduak burura eraman zituen eskuak, baina aspalditik zetorren kontua: 1990eko hamarkadaren hasieratik, espedizio komertzialek mendia negoziorako barruti egin zutenetik, luzatuz joan zen ilara hori. Baina, finean, gizartearen isla da Everest.

Honela galdetu zuen Alberto Iñurrategik 2019ko argazki haren harira: «Ados egon gaitezke kontsumo objektu bihurtu dela Everest. Beren bizitzako kapritxoa edo erronka izan daiteke Everest askorentzat, baina haiek baino eskubide gehiago al dugu besteok mendira joateko? Nepaleko gobernuari baimenak mugatu ditzala eskatu behar al diogu? Igo nahi duenari gutxieneko esperientzia exijitu behar al zaio? Oxigeno artifiziala debekatu behar al da? “Zer jendetza Everesten!” dio jendeak, asaldaturik. Baina modu berean esan dezakegu zer jendetza Behobian! Zer jendetza Quebrantahuesos lasterketan! Zer jendetza Aizkorriko maratoirako izena ematen duten milaka korrikalarien artean!».

1980ko hamarkadara arteko Everest gailurreko argazki gehienetan, mendizaleek pioleta zeramaten eskuetan, ezinbesteko tresna alpinista batentzat. Gaur egun, Everesteko ohiko bideetan eta batez ere hego isurian, sherpa talde batek ezarritako soka finkoek ordeztu dute pioleta, eta mendizale gehienak jumarra igogailu horretara lotuta botilako oxigenoa oso behetik arnastuz igotzen dira munduaren gorenera. “Altuerako turistak” dira asko eta asko, alpinisten ikuspegitik. Everest tontorrera igo ahal izateko batez beste 60.000 euro ordaindu duen jendea. Norberaren gaitasunak mendiaren neurrira goratu beharrean, mendiaren neurria beheratu da norberaren ezinetara (soka, oxigeno, sherpa eta abarrak makulu) .

Everest mendi komertzializatua da, oro har, baina Everest asko daude. Kilian Jornet, adibidez, ilara guztietatik aparte dabil udaberri honetan bertan, Tom Hornbein eta Willi Unsoeld estatubatuarrek zabaldutako bideari jarraituz. 1963an, duela 60 urte beraz, Hornbein (berriki hil da, 92 urterekin) eta Unsoeld mendebaldeko ertzari jarraituz igo ziren hasieran, eta, 7.600 metro inguruan, zailtasun handien ondorioz, ipar aurpegira pasatu ziren. Eta, behin ipar isurian, gaur egun Hornbein izena daraman korridore tentean gora igo ziren tontorreraino. Jaitsi, berriz, hegoaldeko bide normaletik jaitsi ziren, mendiaren lehen zeharkaldia osatuz. Egiazko alpinismoa zen hura. Beste Everest bat zen hura, beste Everest batean dabil gaur egun Kilian Jornet. Baina, oro har, benetako alpinismoa mendi txikiagoetan egiten da gaur egun.

Hillaryren eta Tenzingen gailurreko berria ekainaren 2an heldu zen Londresera, bost egunen buruan. James Morris The Times egunkariko berriemaileak mail runner baten bidez helarazi zuen Namche Bazar herrixkara, eta handik telegrafo bidez Londresera. Badazpada, kodifikatuta igorri zuten albistea, Katmandun zeuden beste kazetari batzuek aurrea har ez zezaten. Halaxe zioen telegrafo bidezko mezuak: “Elur baldintza txarrak. Atzo utzi genuen kanpaleku nagusi aurreratua. Hobekuntzaren zain”.

Gaur egun ez dago kode beharrik: altuerako turista horietako askok, sarritan, gailurretik bertatik eskegitzen dute gailurreko argazkia beren sare sozialetan. 2011. urtean jada, Kenton Cool britainiarrak txio bat bidali zuen gailurretik bertatik, eta duela hiru urte gailurrean 5G teknologia izateko plan bat iragarri zuen Txinak. Dena unean berean jakiten da eta sareratzen da.

Tenzing Norgay, 1953ko maiatzaren 29an, Everest gailurrean. Edmund Hillary

Hillaryk eta Tenzingek gailurra jo aurretik, bederatzi ahalegin izan ziren Everesten. 1953ko lehen igoera hartatik 1993ra, hurrengo 40 urteetan, doi-doi 500 lagun igo ziren Everest gaineraino. Aurtengo udaberrian, dagoeneko badira 600 igoera. Datu zehatz-zehatzik ez dago oraindik, denboraldia ez baita amaitu, baina pandemiaren aurreko datuetan gaude. Ilarak 2019koak adinakoak edo handiagoak dira aurten, eta dagoeneko 13 hildako ere izan dira. 13 baieztatuta daudenak, beste lau mendizale desagertuta baitaude, tartean Suhajda Szilard hungariarra, Everest oxigeno botilarik gabe igotzen saiatzen ari zena. Oso litekeena da, beraz, aurten hildako kopurua inoiz baino handiagoa izatea. Orain arteko urte beltzena 2014a izan zen: orduan, 17 lagun hil ziren Everesten, haien artean 16 sherpa, elur-jausi batek Izotz Jauzian (mendiaren beheko partean) harrapatuta.

Errekorrak ere izan dira aurten Everesten. Kami Rita Sherpa, Everest man, 28. aldiz igo zen aurreko asteartean Everestera. Bezperan, haren herrikide Pasang Dawa Sherpak errekorra berdindu zuen, 27. igoerarekin, baina Kami Ritak berriro hautsi zuen bien arteko lehia. Bi sherpak bi bider igo dira denboraldi honetan munduko gailurrera. Nor gehiago, nor lehenago, nor gorago, nork like gehiago, nork bistaratze gehiago, hori da gure gizartea, hori da Everest ere. 70 urte geroago, mundua neurtzeko talaia da oraindik ere.

Edmund Hillaryri eta Tenzing Norgayri behin eta berriro galdetu zieten bietatik nor izan zen lehena gailura zapaltzen. Hillaryk ateratako argazkian Tenzing Norgay ageri da, baina bietako inork ez zuen jakinarazi nahi izan zein izan zen lehena. Beste garai batzuk ziren.


Lurrikararen erreplikak

Summary: Lurrikararen erreplikak.

Eta, ustekabean, hordago. Udal eta foru hauteskundeen biharamunean, hazkundeari zenbakiak jartzeko edo kalteen balorazioa egiteko tarterik utzi gabe, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak Madrilera begira jarri du hauteskundeen fokua. Alderdiena eta Hego Euskal Herriko instituzioetako akordio posibleena. Lehen aldagai bat zena —bozketa, udazkenean— orain bete-betean sartzen da udalen, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako diputazioen eta Nafarroako Gobernuaren osaketari buruzko negoziazioetan. Eta dinamika negoziatzaile horretan dauden harremanak gertutik jarraitzekoak izango dira.

Batetik, egutegiak markatzen du agenda. Lehen hitzordua, ekainaren 16an: Nafarroako Parlamentuko Mahaia —eta presidentea— aukeratu beharko dute, eta 17an osatuko dira udalak eta aukeratuko alkateak. PSNk Parlamentuko Mahaiaren eratzea aurreratu izana ez zen alferrikako mugimendua izan; lehenbizi lotu parlamentua nork gidatuko duen, eta gero gerokoak. Eta gerokoak biharamunekoak izango dira; lehen inkognita argitu da, ozta-ozta bada ere UPN EH Bilduren aurretik geratuta. Espainiako hauteskundeetarako hilabeteren faltan, kostako zaio PSNri Iruñeko alkatetza Joseba Asironen esku uztea.

Ondoren etorriko dira, data jakinik gabe, Nafarroako Gobernuko lehendakariaren izendapena eta gobernuaren osaketa. Zer egin nahi duten alderdiek, hor koska: gaia eta negoziazioak itxi Espainiako Gorteetarako hauteskundeen —eta kanpainaren— aurretik, edo horiek zabalik utzi bozketa igaro arte. Ez alferrik, Uxue Barkos Geroa Baiko hautagaiak atzo bertan eskatu zion Maria Txibiteri lehenbailehen negozia dezatela Nafarroako Gobernua. PSNk negoziaziorako duen presak emango du pista bat jakiteko sozialistek ezkerrera edo eskubira begiratuko duten.

Bestetik, PSOEk eta EH Bilduk duten harremanarentzat estres test bat izango dira datozen asteak. Harreman hori zenbateraino den sendoa, edo zenbat duen komenientziazko harremanetik. Atzo, Sanchezen iragarpenak sorpresa handia eragin zuen EH Bilduren egoitza nagusian, baina koalizioan jakitun dira bart gaueko olatua ondo hartuta iritsi daitezkeela Espainiakoetara.

Gainera, atzoko emaitzek arreta jartzen dute PSE-EEren eta EAJren arteko aliantzetan ere. EAJren abaro instituzionala babesleku handia izan da PSE-EEko kide askorentzat, baina, atzo, EH Bilduk dezente hobetu zuen bere gaitasuna PSE-EEri alternatiba erakargarri bat aurkezteko. Adibidez, zenbakiek ematen dute PSE-EEk Gipuzkoako Foru Aldundian edo Gasteizko udal gobernuan jarraitzeko. Baita Arabako Diputazioan ere, ekuazioan Elkarrekin Podemos sartuta. Ezkerreko hirukoa orain arte gehiago izan da aukera bat errealitate politiko bat baino, baina, aukera gisa, indarra irabazi du igande gauaz geroztik. Jada ez du hainbesteko hotzik egiten EAJtik kanpo. Eta, testuinguru horretan, Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak epe ertainera begiratu beharko du, alderdiak zer rol jokatu nahi duen pentsatzeko. Euforiak euforia, igandeko emaitzak ez baitira onak sozialistentzat: 2019tik 27.000 boto galdu dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, non eta EAJk 80.000 boto inguru galdu zituen testuinguru batean. Hau da, ez da gai EAJren beherakada kapitalizatzeko.

Azkenik, Sanchezek kolpe handia hartu zuen igandean; PPren mamua gertuago ikusten da orain. Feijooren hipotesiak ere eragingo du Euskal Herrian; Madrilgo gobernabidetik aterako luke EH Bildu... eta horretarako lehiakiderik gabe utzi EAJ. Jakina da jeltzaleak aspaldian ari direla PPrekiko harremana limurtzen, bereziki Nuñez Feijook PPren buruzagitza hartu duenetik, baina jeltzaleen eta popularren arteko harremanak lehen zantzu batzuk utziko ditu udal eta batzar nagusien eraketan: Gipuzkoako Aldundiaren giltza PPren esku dago.


Summary: Oposizioak euskaraz egiteko aukerarik ez die eskaini Arkautik suhiltzaileei. Arartekoak ebatzi du oposizioetako partaideen hizkuntza eskubideak «urratu» zituztela, eta ELA sindikatuak auzi eske bat jarri du epaitegietan.

Iazko azaroan, suhiltzaile ugarik oposizioak egin zituzten Gipuzkoan eta Araban. Arkautiko (Araba) Akademiak antolatu zituen azterketa horiek, eta parte hartzaileei ez zien eskaini probak euskaraz egiteko aukerarik, ELA sindikatuak salatu duenez. Parte hartzaile batzuek proba psikoteknikoa euskaraz egin nahi zutela adierazi zieten oposizioen antolatzaileei, baina haiek ez zieten aukera hori eman, eta gaztelaniaz egin behar izan zituzten probak. Gainerako probak —teorikoa, adibidez— ere gaztelaniaz egin zituzten partaide guztiek. «Ikasketa material gehiena gaztelania hutsez egonik, gaztelaniaz egitera behartuta ikusi zuten beren burua», salatu du sindikatuak. Izan ere, azterketa horiek ez daude euskaraz homologatuta.

Hainbat suhiltzailek Arartekoari kexa bat helarazi zioten, eta hark ebatzi du suhiltzaile oposizioetako probak euskaraz homologatuta ez egoteak euskaldunen hizkuntza eskubideak urratzen dituela. ELA sindikatuak auzi eske bat jarri du epaitegietan, gertatutakoa «berdintasun printzipioaren eta hizkuntza eskubideen kontrakoa» dela argudiatuta. «EAEn euskara zein gaztelania hizkuntza ofizialak izanda, oposizio publiko batean aukerako hizkuntza erabili ezin izatea hizkuntza eskubideen urraketa larria da». Horregatik, ELAk Arkautiko Akademiari «exijitu» dio euskaraz egin ezin izan zituzten azterketako atalak baliogabetzeko, eta kalifikazioa moldatzeko. Azterketa psikoteknikoa euskaraz egiteko eskatu zuten, eta horiek berriro egiteko aukera izan dezaten ere eskatu du, «eskatutako hizkuntzan».

«Berez oposizioa prestatzea zaila baldin bada, administrazioak eragindako estres linguistikoak are zailagoa egiten du», adierazi du ELAk.


Summary: Zorraren mugaren ituna, AEBetako Kongresuko kideen esku. Joe Bidenek eta errepublikanoek asteburuan lortu dute akordioa AEBek bere zorra handitu ahal izateko, eta orain beren alderdikide askoren uzkurtasuna gainditu behar dute

Aurkariekin ados jarri ondoren, adiskideekin konpondu behar dute orain Joe Biden AEBetako presidenteak eta Mike McCarthy errepublikanoen buruzagiak. Larunbatean, AEBetako zorraren muga gehiago zabaltzeko akordioa lortu zuten, eta orain Kongresuko kide demokraten eta errepublikanoen babes bila dabil, arriskua baitago adostutakoak nahiko babesik ez lortzea etzi Ordezkarien Ganberan, eta aurrerago Senatuan.

Arazo gehiago errepublikanoen artean espero dira, haien arteko gero eta gehiago eskuin muturrera lerratu direlako, eta demokraten proposamen guztiei ezezkoa ematen dietelako. Haietako bat, Texasko Chip Roy, adostutakoa «kaka-mokordo ogitarteko bat» dela ere esan du.

Alderdi Demokrataren ezkerreko adarrean ere boto guztiak ez ditu ziurtatuak Bidenek, arlo batzuetan gehiegi amore eman duela diotenak baitaude. Gainera, batzuek uste dute Donald Trumpi eta haien modukoei aurre egiteko modurik onena dela haiekin ezer ez hitzartzea eta haiei gogor oldartzea.

Zer da zorraren muga?

AEBetako sistemaren berezitasun bat da. Haren arabera, gobernu federala soilik muga bateraino zorpetu daiteke. Behin hori gaindituta, ordainketa batzuk egiteari utzi behar dio. Dirua jasoko ez luketen administrazioko langileei eta hornitzaileei ez ezik, ekonomia osoari ere egin diezaioke kalte, finantza krisi bat sor baitezake bere zorra pagatzeko dirurik ez badu eta hori finantzatzeko bonu gehiago saltzerik ez badu.

Hau da, arrisku handia duela kopuru hori gainditzeak, eta, horregatik, azken urteetan behin eta berriro handitu dute muga, gastu publikoa tresna gisa erabili dutelako ekonomia suspertzeko.

Gaur egun, 31,4 bilioi dolarrekoa da muga hori. Berez, urte hasieran jo zuten, baina orduz gero kontabilitate trikimailuen bitartez lortu dute ekainaren 5era arte luzatzea.

Zer hitzartu dute?

Negoziazio luzeen ondoren, Bidenek eta McCarthyk larunbatean iragarri zuten zorraren muga 2025 arte etengo zutela. Horrek esan nahi du Bidenek ez diola bere lehen agintaldian berriro ordainketa eten baten arriskuari aurre egin behar. Trukean, gastua mugatzea onartu behar izan du: 2024an ezingo da gobernu federalaren gastu arrunta handitu, eta %1 soilik 2025ean. Inflazioa maila horretatik gora egongo denez, gastu erreala gutxitu egingo da.

Edonola ere, muga horietatik kanpo geratzen dira hainbat atal garrantzitsu: Gizarte Segurantza, pentsio publikoak, Medicaid osasun programa publikoa eta gastu militarra. Azken hori %3,3 handitzekoa dela dio Bidenen aurrekontuak, errepublikanoek nahi baino gutxiago. Ezohiko gertaera handi bat —gerra, pandemia edo halakoa— izango balitz, gastu muga bertan behera geratuko da.

Zer gehiago lortu dute errepublikanoek?

Azken urteetan eskuina eginahalak egiten ari da aberatsei zergak jaisteko eta, aldi berean, programa sozialetan gastua murrizteko. Begiz jota duten programa horietako bat SNAP da, txiroei janaria erosten laguntzeko sortutakoa. Gaur egungo legearekin, programa horretan daudenek gutxienez 49 urte bete arte erakutsi behar dute lana egiten dutela; aurrerantzean, 54 urte bete arte egin beharko dute lan. Baldintza horiek betetzetik libre izango dira armadako beteranoak eta etxerik gabekoak.

Zeri eutsi dio Bidenek?

AEBetako presidenteak lortu du errepublikanoek guraizea ez sartzea inflazioa gutxitzeko legean (IRA) eta hark energia berriztagarriak sustatzeko hartutako neurri ugarietan. Baina ez zaio erabat doan atera. Trukean onartu behar izan du azpiegitura proiektu handien ingurumen baimenen prozedura bizkortzea, eta argi berdea ematea Mountain Valley Pipeline proiektuari. Virginia eta West Virginia lotu behar dituen gasbide horrek eztabaida handia sortu du, ingurumenari egiten dion kalte handiaren ondorioz. %94 dagoeneko eraikita dago, baina baimenak behar ditu erreka batzuk eta babestutako ingurune batzuk zeharkatzeko.

IRA onartzearen truke, Bidenek ezingo du nahi beste handitu IRS zerga ikuskatzaile federalen aurrekontua. Haren bitartez zerga ihesa borrokatu nahi zuen presidenteak.

Zer geratu da bidean?

Errepublikanoek aurrekontu publikoan egin nahi zituzten murrizketa handiak bidean geratu dira, baina baita Bidenek zenbait proposamen ere, hala nola aberatsei zergak handitzea eta intsulina merkatzeko programak.


Summary: Michelinen Gasteizko lantegiko greba egunak atzeratu dituzte. Ekainaren 5ean, 7an, 10ean eta 12an izango dira. Bihar elkarretaratzea eta manifestazioa egingo dituzte.

Enpresa batzordearen gehiagoa izan ez arren, ELA, LAB, CGT eta ESK sindikatuek lau greba egun antolatzea adostu zuten iragan astean, lan hitzarmenaren negoziazioa dela eta. Lanuzteok aste honetan ziren egitekoak, baina atzeratu egin dituzte, «akats burokratikoengatik». Halere, biharko deituak zituzten bi protesta ekintzei eutsi diete: elkarretaratzea egingo dute 13:00ean, lantegiaren atarian, eta manifestazioa 18:30ean, Gasteiz erdigunean.

Lau greba egunak, berriz, hurrengo astetik aurrera egingo dituzte: ekainaren 5ean, 7an, 10ean eta 12an izango dira, hiru ekoizpen txandatan. Lanuzte horiekin, sindikatuek haserrea adierazi nahi diote zuzendaritzari, lan itunaren negoziazioan aurkeztutako azken proposamena dela eta. Sindikatuen irudikoz, ez da nahikoa, ez baititu kontuan hartzen beraien eskakizun nagusiak.

Erosteko ahalmena berreskuratzea da sindikatuen aldarrikapen nagusia, soldata igoerak KPIaren igoerari egitea, baina baita lanaldia murriztea eta behin-behinekotasuna murriztea ere. Sindikatuek zuzendaritzari proposatu zioten soldatak %27 handitzea lau urteko epean. Enpresaren azken proposamenak, ordea, %12koa baino ez du jasotzen: %5 2023an, %3 2024an, %2 2025ean, eta beste %2 2026an.

CCOOk du gehiengoa langile batzordean, eta gogorarazi du ez duela greba babesten.


Summary: Ankerkeriari Stop plataformak mobilizatzera deitu die herritarrei, Barbadori eta Zelaiari elkartasuna erakusteko. Igandean agerraldi masibo bat antolatu dute Amurrion, eta mobilizazio gehiago izango direla aurreratu dute. Ohartarazi dute Zelaiaren eta Barbadoren aurkako zigorra «noiz betearaziko zain» daudela.

Espainiako Auzitegi Gorenak Auzitegi Nazionalaren sententzia berretsi zuen aurreko astean, eta launa urteko espetxe zigorra ezarri die Galder Barbadori eta Aitor Zelaiari. Ankerkeriari Stop plataformak prentsaurreko bat egin du gaur, prozesuaren «anakronismoa eta krudelkeria» salatzeko, eta herritarrei mobilizatzera deitzeko. Igande honetan, ekainaren 4an, Amurrioko (Araba) Zabaleko ikastetxean Barbadori eta Zelaiari elkartasuna adierazteko agerraldi masibo batera gerturatzeko deia luzatu die plataformak Euskal Herri osoko norbanako eta eragile politiko, sindikal eta sozialei. Hurrengo egun eta asteetan mobilizazio gehiago antolatuko dituztela ere aurreratu dute Gasteizen egindako agerraldian.

Plataformak nabarmendu du Zelaiaren eta Barbadoren aurkako zigorra «sendoa» dela orain. Lau urteko espetxe zigorra, urtebeteko zaintzapeko askatasuna eta 10 urteko inhabilitazioa ezarri dizkie Audientzia Nazionalak, eta zigorrak berretsi ditu Gorenak. Orain, sententzia «noiz betearaziko duten zain» daudela azaldu dute: «Hurrengo egun edo asteetan espetxeratzeko errekerimendua deitzen dena abiatu behar du Audientzia Nazionalak. Errekerimendu hori, gainera, bat-bateko atxiloketa batekin lagunduta etorri daiteke. Egungo egoera, beraz, argia da: hurrengo egun eta asteetan, atxiloketarekin edo gabe, Aitor eta Galder espetxeratuak izango dira».

Ankerkeriari Stop plataformak adierazi du «ulergaitza» dela 2023. urtean «horrelako eraso bati» aurre egin behar izatea: «Euskal Herria aurrera doa, eskubide zibil eta politikoak urratu eta horrelako injustiziei aurre egiten kateatuta nahi gaituzten arren. Euskal jendartearen gehiengoak aldarrikatzen duen bezala, kartzelak husteko eta Euskal Herria eraikitzeko garaia da; ez kartzelak betetzekoa». Azaldu dute Zelaiari eta Barbadori «elkartasun uholde» bat emateko konpromisoa dutela.

Ertzaintzak 2019ko otsailaren 7an atxilotu zituen Barbado eta Zelaia, Auzitegi Nazionaleko Maria Tardon instrukzio epailearen aginduz. «Armak, munizioak eta lehergailuak edukitzea, eta horiek helburu terroristekin gordetzea eta trafikatzea» egotzi zieten bi gazteei, Ertzaintzak berak hilabete batzuk lehenago Duran (Arratzua-Ubarrundia, Araba) aurkitutako lehergaien arduradun zirelakoan. Bi gazteek ia urte erdi egin zuten behin-behineko espetxealdian, urte hartako uztailean atera ziren arte, epaiketaren zain.

Froga «lausoak»

2021eko urtarrilaren 21ean eta 22an egin zen epaiketa, Madrilen. Orduan, Jose Perals fiskalak zortzi urteko kartzela zigorra eta zazpi urteko zaintzapeko askatasuna eskatu zuen bakoitzarentzat. Defentsak, berriz, absoluzioa, argudiatuta bi gazteen aurkako frogak «lausoak» zirela, eta epaiketa bera «lekuz kanpo» zegoela. Hamar urte igaroak ziren ETAk behin betiko su etena iragarri zuenetik, eta hiru urte erakunde armatua desegin zenetik.

Auzitegi Nazionaleko epaile Angela Murillok gazteen aurka ebatzi zuen, «helburu terroristekin lehergailuak egiteko elementuak gordetzeagatik». Lau urteko espetxe zigorra eta hamar urteko inhabilitazioa ezarri zion bakoitzari, baina defentsak eta fiskaltzak helegitea jarri zioten epai hari; horri erantzun zion Gorenak aurreko astean. Auzitegi Nazionalaren zigorra berretsi zuen.


Summary: Udal eta foru hauteskundeetako emaitzak, kalez kale. Bozetako atal bakoitzeko emaitzen mapa osatu du BERRIAk.

Hego Euskal Herriko udalak, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Batzar Nagusiak eta Nafarroako Parlamentuko ordezkariak aukeratzeko bozketa izan zen igandekoa. Jakinak dira emaitza orokorrak: EH Bilduk 366.024 boto eskuratu zituen, eta lehen indarra izan zen Gasteizen; EAJk, berriz, 322.347 boto jaso zituen, eta lehen indarra da Araban, Bizkaian eta Donostian. Nafarroan, UPN izan da lehen indarra, 81.680 boto lortuta, baina PSNk eskuratu du gobernua berriro osatzea.

Horiek datu orokorrak. Hauteskundeek, baina, xehetasun maila handiagoa ere eskaintzen dute, hauteskundeen emaitzak mahaiz mahai, barrutiz barruti eta atalez atal ebazten direnez gero. Horixe prestatu du BERRIAk: Euskal Herri osoko emaitzen mapa, atalez atal.

Argazkiaren fokua handitzeak ahalbidetzen du, adibidez, hiriburuetako errealitatea zehatzago ezagutzea. Esaterako, Bilbon, nabarmena da EAJren nagusitasuna; auzo eta mahai gehienetan da lehen indarra. Salbuespenak daude, ordea: Bilbo Zaharreko, San Frantziskoko eta Zazpi Kaleetako zenbait ataletan EH Bildu aurretik geratu da, eta PSE-EE lehen indarra da mahai bakan batzuetan, Otxarkoagan, Deustun eta Betolatzan, Errekalden.

Gasteizen, kolore aniztasuna antzeman daiteke atalkako mapari erreparatuta. Abetxukun, Sansomendin, Zaramagan... PSE-EE izan da lehen indarra, eta EH Bildu Alde Zaharrean, Zabalganan eta Errekaleorren, besteak beste. PPren kolore urdina ere nabari da: San Martinen, Txagorritxun, Armentian eta Mendizorrotzan, adibidez. Eta mahai kopuru eskasagoak bereganatu ditu EAJk:

Donostian, berriz, EAJren eta EH Bilduren tonalitateak daude orekatu samar. Jeltzaleek lortu dituzte zinegotzi gehien (9), eta hori nabari da esaterako Amara Berrin, Antiguan, Erdialdean eta Groseko parte handi batean lortutako garipenetan. Aldiz, EH Bildu aurretik geratu da Igeldon, Egian, Parte Zaharrean, Martutenen eta Añorgan. PSE-EEren indargune izaten jarraitzen du ekialdeak, eta PP lehen indarra da hiri osoko bi mahaitan, Aieten eta Amaran.

Iruñean, lehia estua izan zuten igande gauean UPNk eta EH Bilduk. Cristina Ibarrola buru duen zerrenda nagusitu zen. Baina lehia hori grafikoki ikus daiteke Iruñeko atalen mapan: hiriburuko iparraldekoetan EH Bilduk ditu emaitza onenak, eta UPNk hegoaldekoetan.


Summary: Inflazioa %3,2ra apaldu da maiatzean Espainian. Azpiko inflazioak ere bost hamarren egin du behera, %6,1eraino.

Kontsumo gaien prezioen garestitzea moteldu egin da maiatzean Espainian, herrialdeko KPIaren datu aurreratuak erakusten duenez. Bederatzi hamarren jaitsita, 2021ko uztailaz geroztiko maila apalenean kokatu da urte arteko inflazioa, %3,2an. Indizea beherantz bultzatu dutenak, batez ere, argindarraren eta erregaien salneurriak izan dira, iaz biak asko garestitu baitziren.

INEren arabera, elikagaiek ere izan dute eragina inflazioaren apaltzean, haien prezioak ez duelako iazko maiatzean bezainbeste egin gora.

Maiatzean beherantz egin arren, oso goian dago oraindik azpiko inflazioa, erregaiak eta elikagai freskoak kontuan hartzen ez dituena. Bost hamarren jaitsi da, %6,1eko tasaraino, eta horrek erakusten du inflazioa ez dela berehalakoan jaitsiko.


Summary: Mosku bonbardatzea egotzi dio Errusiak Ukrainari. Kievek ukatu egin du goizaldeko aire erasoaren atzean dagoela, baina «atseginez» hartu du gertatutakoa, eta molde horretako eraso gehiago iragarri ditu. Ukrainako hiriburua hirugarrenez bonbardatu du Errusiak azken 24 orduetan, eta zibil bat hil da.

Mosku bonbardatu dute goizaldean, eta Errusiako Gobernuak Ukrainakoa egin du gertatutakoaren erantzule. Errusiako indarrek Kiev maiatzean hamazazpigarrenez, azken 24 orduetan hirugarrenez, bonbardatu duten egunean heldu da, hain zuzen ere, Kremlinek «eraso terrorista» deitutakoa. Errusiako Defentsa Ministerioaren arabera, Moskuren aurka jaurtitako zortzi droneak —hango hedabide batzuek esan dute hamar eta hogei artean direla— erorarazi dituzte aireko defentsa sistemek, eta Errusiako hiriburuko alkateak azaldu du suntsitutako droneen hondakinek «kalte arinak» eragin dituztela zenbait eraikinetan. Horietan bizi diren herritarrak ebakuatu behar izan dituzte, baina ez dago zauritu larririk. Ukrainako Gobernuak jakinarazi du ez duela zerikusirik erasoarekin.

Iazko otsailean Errusiak Ukraina inbaditu zuenetik, Errusiako lurretan —Ukrainarekin muga egiten duten eskualdeetan, batez ere— aire eraso batzuk izan dira, eta horiek ugarituz joan dira azken hilabeteetan. Kremlinek Kiev egiten du horien erantzule. Moskun, aldiz, ia-ia ez da halakorik gertatu. Hori bai, maiatzaren 3an Kremlinen eraikina bera bonbardatu zuten, eta Vladimir Putin Errusiako presidentea hiltzen saiatzea egotzi zion Moskuk Kievi.

Ikusi gehiago: Putin hiltzen ahalegindu izana egotzi dio Moskuk Kievi

Kievek ukatu egin zuen, baina AEBetako Gobernuko iturriak aipatuz The New York Times egunkariak aurreko astean kaleratutakoaren arabera, «ziurrenik» Ukrainako armadaren unitate militar berezi batek edo zerbitzu sekretuek antolatu zuten erasoa. AEBek ez dute nahi Ukrainako indarrek Errusiako lurrei eraso egitea Mendebaldeak emandako armekin. Izan ere, Kremlinek egiaztatuz gero NATO Ipar Atlantiko Itunaren Erakundeko herrialderen baten armekin eraso egin diotela Errusian, interpretatu lezake zilegitasuna duela gerra Ukrainako mugetatik harago zabaltzeko.

Horiek horrela, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen aholkulari Mikhailo Podoliakek nabarmendu du «atseginez» hartu duela Moskuri egindako erasoa, eta iragarri du halako gehiago gertatuko direla. Youtubeko kanal batean egin dioten elkarrizketa batean adierazi du, dena den, Kiev ez dagoela bonbardaketen atzean.

Eta, Moskun bezala, Kieven ere bonbardaketa bat gertatu da goizaldean. Ukrainako iturri ofizialek jakinarazi dutenez, Errusiak hogei drone jaurti ditu, eta aireko defentsa sistemek hogeiak erorarazi dituzte. Hori bai, suntsitutako drone baten hondakinek etxebizitzen bloke bat jo dute, eta horrek eragindako sutearen ondorioz pertsona bat hil da, Vitali Klitxko alkateak adierazi duenez. Gainera, lau pertsona zauritu dira.

Gune desmilitarizatu bat

Eta, fronteetik harago, gerra bukatutzat emango duen akordio bat negoziatzekotan, Ukrainarekin muga egiten duten Errusiako lurretan 100-120 kilometroko zabalera edukiko lukeen gune desmilitarizatu bat ezartzea proposatu du Podoliakek, Twitterreko bere kontuan idatzitako txio batean. Uste du «ezinbestekoa» litzatekeela itun bat egiteko, eta horren bidez «etorkizunean erasoak gertatzea» eragotziko litzatekeela.

Zehaztu du Errusiako Belgorod, Briansk, Kursk eta Rostov eskualdeetan ezarri beharko luketela. «Beharrezkoa izango da Kharkiv, Sumi, Zaporizhia, Txernihiv, Belgorod, Luhansk eta Donetskeko herritarrak bonbardaketetatik babesteko eta haien benetako segurtasuna bermatzeko». Iruditzen zaio, bide batez, ezarriz gero nazioarteko «kontingente batek» egin beharko lituzkeela kontrol lanak aurreneko fasean.

Negoziatzen hasteko, Kievek eskatzen du Errusiako indarrak atera daitezela Ukrainan okupatutako lurretatik. Inbasioa hasi eta gero, iazko martxoan, bi aldeek elkarrizketak abiatu zituzten, baina ez zuten fruiturik eman.

Horrekin guztiarekin lotuta, Wagner talde paramilitarraren buru Yevgueni Prigozhinek proposatu du Ukrainarekin muga egiten duten Errusiako eskualdeetan 30 kilometroko zabalera duten «segurtasuneko eremuak» sortzea, eta horien kontrola milizia errusiazaleen esku geratzea. Prigozhinentzat, Errusiako armadak ez ditu muga babesteko behar beste soldadu.