Summary: Elkarretaratzera deitu dute justizia galdegiteko frankismoaren biktimentzat. Frankismoaren Krimenen Aurkako Euskal Plataformak biharko deitu du bilkura, Gasteizko epaitegien aurrean.

Indarkeriaren biktimak gogoratzeko eguna da azaroaren 10a, eta Frankismoaren Krimenen Aurkako Euskal Plataformak elkarretaratzera deitu du biharko, Gasteizko Justizia epaitegiaren aurrean, 11:00etan. Frankismoak eragindako biktimentzat zein haien senideentzat «justizia eta errekonozimendua» eskatuko dute. Plataformako kideek prentsaurrekoa egin dute Gasteizen, eta, bertan, Rodolfo Martin Villa diktadurako ministro ohia epaitzeko eskatu dute, diktaduran eta diktadura ostean izandako hilketen «erantzule» izateagatik. Espainiako Auzitegi Gorenak oraindik ez du hura epaitu, baina plataformako kideak «oso pozik» agertu dira Maria Servini epaile argentinarrak Villa gizateriaren aurkako krimenengatik auzipetu zuelako.

Plataformako kideek uste dute Argentinako Errepublikako Epaitegiaren bitartez Servini epailea egiten ari dena «aurrekaririk gabeko zerbait» dela. «Krimen frankista batzuk epaitzearen arloan, bai eta auzi kriminal horretan aurrera egiten jarraitzeko ematen dion bultzada prozesal erabakigarrian frankismoaren biktima guztientzako erreparazioaren eta justiziaren adibide argia da», nabarmendu dute. Besteak beste, 1976ko martxoaren 3an Poliziak Pedro Maria Martinez Ocio, Romuldo Barroso Chaparro eta Francismo Aznar Clemente hilketen erantzule izateagatik edo 1978ko uztailaren 8an Iruñeko San Fermin jaietan German Rodriguez Saiz hiltzeagatik auzipetu dute Villa. Are, Serviniren autoak ikerketan sakontzen jarraitzeko agindu du, eta froga gehiago eskatu ditu Villa beste krimen batzuengatik auzipetzeko.

Testuinguru horretan, Frankismoaren Krimenen Aurkako Euskal Plataforma osatzen duten elkarteetako kideek erakundeei eta gizarteari eskatu diete «eraso frankista guztiek orain arte izan duten inpunitateari eusteko edozein ahalegin ezabatzeko»: «Argentinako Epaitegiak emandako autoa gureganatzeko deia egiten dugu, Espainiako Estatutua zuzenean interpelatuz». Gogorarazi dute instituzioen betebeharra dela «krimen frankistak» ikertzea eta epaitzea. «Argentinako kereila tramitatzen eta Espainiako Auzitegietan kereila kriminalak bultzatzen jarraituko dugu, eta Espainian nagusi den zigorgabetasun eredua salatzen jarraituko dugu».


Summary: Bertze bortz euskal preso Euskal Herriratuko dituzte. Lexuri Gallastegi, Zigor Blanco, Gorka Lupiañez, Jose Maria Novoa eta Ion Troitiño dira Euskal Herrira ekarriko dituzten euskal presoak. Eusko Jaurlaritzak zehaztu beharko du zein kartzelatara mugitzen dituzten.

Lexuri Gallastegi, Zigor Blanco, Gorka Lupiañez, Jose Maria Novoa eta Ion Troitiño euskal presoak Euskal Herriratu eginen dituzte. Hala jakinarazi berri dute Espainiako Espetxe Erakundeek. Ez dute iragarri zein kartzelatara ekarriko dituzten, ordea: hori Eusko Jaurlaritzak zehaztu beharko duela erran du Espainiako Barne Ministerioak. Izan ere, haren menpeko Espainiako Espetxe Erakundeek adierazi dutenez, bortz euskal presoen Euskal Herriratzeak Eusko Jaurlaritzako Justizia sailarekin koordinatuta iragarri dituzte. Urriaren 1etik Jaurlaritzak du Martutene (Donostia), Basauri (Bizkaia) eta Zaballako (Araba) espetxeen eskumena.

Zigor Blanco Asturiasko kartzelan dago gaur egun (Espainia, 385 kilometro), eta 2018tik beteak ditu zigorraren hiru laurdenak. 2003tik dago espetxean. Lexuri Gallastegi 2010etik dago preso, eta 2031n beteko ditu hiru laurdenak. Zuerako espetxean dago egun (Espainia, 245 kilometro). Gorka Lupiañez Logroñon dago (Espainia, 170 kilometro), eta 2007tik daukate espetxean. 2022an beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. Jose Maria Novoa Mansillan dago (Espainia, 370 kilometro), 1999tik espetxean, eta hark ere 2022an beteko ditu hiru laurdenak. Troitiño 2010etik dago Espainiako espetxeetan, gaur egun Logroñon, eta 2040an beteko lituzke hiru laurdenak.

BERRIAren zenbaketaren arabera, gaur egun 76 euskal preso daude Euskal Herriko kartzeletan. Bertze bortz horiek eta lekualdatzeke dagoen bertze bat mugitzerakoan, 82 izanen dira.


Summary: Osasun publikoa indartzeko planik ez izatea leporatu diote Jaurlaritzari. Osasun Publikoa Aurrera eta Babestu Araba plataformek, eta Gasteizko hainbat auzo elkartek «antisozialtzat» jo dituzte 2022rako aurrekontuak.

«Non daude sosak?», galdetu diote Eusko Jaurlaritzari Osasun Publikoa Aurrera eta Babestu Araba plataformek, eta Gasteizko hainbat auzo elkartek. Denek ere bat egin dute Arabako hiriburuan, gobernuaren aurrekontuetan osasungintzarako eta arlo soziosanitariorako prestatutako plangintzaren «iruzurra» salatzeko: «Ez dute osasun publikoa indartzen, eta, beste behin ere, eremu soziosanitarioa baztertzen dute».

Elkarteek «antisozialtzat» jo dituzte Jaurlaritzaren 2022rako kontuak, argudiatuta «pandemia baten erdian» halako neurriak onartzeak «desberdintasunak areagotu» besterik ez duela egingo. Salatu dutenez, erakunde publikoek ez dute planik egungo egoerari aurre egiteko: «Ez dago Gasteizen bizi garenok zaintzen dituzten pertsonen baldintzak duintzeko planik, ez osasun arloan, ez arlo soziosanitarioan». Kontrara, «boluntariotza zabaltzeko estrategiatzat» jo dute: «2022ko aurrekontuei buruzko eztabaida betean, Eusko Jaurlaritzan, aldundietan eta udaletan planteatzen duten irtenbidea boluntarioek EAEko lehen mailako arretako eta gizarte zerbitzuetako gai soziosanitarioen ardura hartzea da».

Hala definitu dute Jaurlaritzako Gizarte Politiketako eta Osasun sailek aldundiekin batera aurkeztutako Arreta Soziosanitariorako Estrategia 2021-2024 plana ere. Izan ere, gaitzetsi dutenez, hura bideratzeko martxan jarri beharreko zerbitzuak eta jarraitu beharreko kronograma zehaztu gabe daude.

Prentsaurrekoan, kritikatu dute osasun zentroetako beharginen egoera «kezkagarria» dela, «lehen mailako arretaren noraeza eta baliabide falta» dela medio: «Muturreko egoeran daude». Gogorarazi dute profesionalek ere hala salatu izan dutela; besteak beste, lehen mailako arreta ospitaleetan zentratutako ereduaren aurrean «abandonatu» dela esatean.

Elkarteen esanetan, osasungintza publikoak jasandako «utzikeriak» agerian utzi ditu «pribatizazioak jandako sistemaren ahultasunak» eta herritarren osasuna «mehatxatzen duten merkataritza interesak». Horren adibidetzat jo dituzte erakunde pribatuetara jo duten gaixoen kopurua handitu izana eta Araban desgaitasunen bat dutenen %54 beren bizikideen zaintzapean egotea.

Era berean, Gasteizen eta, oro har, Araban osasun zentro berriak eraikitzeari eta daudenak berritzeari uko egin izana leporatu diete instituzio publikoei. Zehazki, Santiago ospitalearen kasua nabarmendu dute, eta herritarrei eskatu diete hura «bigarren mailako ospitale bat» bihurtzeko proiektua arbuiatzeko.


Summary: Luis Irizar sukaldaria eta sukaldarien irakaslea hil da. Irizarrek 91 urte zituen. Haren ikasle izan ziren, besteak beste, Pedro Subijana, Karlos Argiñano, Martin Berasategi, Ander Gonzalez, Pili Manterola, Elena Arzak, Hilario Arbelaitz eta Inaxio Muguruza.

Luis Irizar sukaldaria hil da gaur, Donostian, 91 urterekin. Euskal Herriko sukaldaritza berria deiturikoaren figura erraldoia izan da, eta izen handiko beste sukaldari askok «maisuen maisua» izan dela esan izan dute. Hilabeteak zeramatzan gaixorik.

Kuban jaio zen Irizar, 1930. urtean, gurasoek hara migratu zutelako, baina, Luisek hiru urte baino ez zituela, Donostiara itzuli ziren. 1940ko hamarkadan hasi zen lanean, Donostiako Maria Cristina hoteleko sukaldean. Igeldo jatetxetik Madrilgo Jockeyra joan zen, eta Parisko hoteletan eta Londresko Hiltonen aritu zen. Han, ehunka lagunen lana zuzendu zuen sukaldeburu gisa.

Horietan ikasitakoak irakasteko gogoz itzuli zen Euskal Herrira, Zarauzko (Gipuzkoa) Euromar hotelera. Han antolatu zuen lehenbiziko eskola.

Madrilgo Alcala hoteleko eta hiri horretako Euskal Etxeko jatetxeak antolatu zituen berak, eta Gipuzkoako lehenbiziko Michelin izarra lortu zuen, Oiartzungo Gurutze Berri jatetxearekin. Basque Culinary Center egon baino lehen, Luis Irizar sukaldaritza eskola antolatu zuen, Donostian, eta gero etorri diren sukaldari handienetako askoren irakasle bihurtu zen.

Izan ere, Irizarren ibilbidea jasotzen duen liburu bat argitaratu dute aurtengo martxoan, eta horretan omenaldia egin zioten harekin ikasitako askok. «Bakarra izan da. Ezagutu dudan eskuzabalena. Jaso ditudan txaloen zati handi bat harentzat izan da beti. Proiektuz betea beti, begietan distira zuela beti. Hasiberrion talentua piztu zuen. Lehen urratsa egiteko beldurra kendu zigun», esan zuen Martin Berasategi sukaldariak. «Munduan zehar ibili ahal izateko pasaporte bat eman zidan», adierazi zuen Ander Gonzalezek.

Pili Manterolak nabarmendu zuen beti zegoela laguntzeko gertu, «proposamenak egiteko prest beti».

Horiez gain, Elena Arzak, Hilario Arbelaitz, Inaxio Muguruza, Gorka Txapartegi, Pedro Subijana, Fede Pacha, eta Lucho Carrion, besteak beste, elkartu ziren Irizarri omenaldia egiteko. Karlos Argiñanok idatzi zion hitzaurreetako bat.

BERRIAk elkarrizketa luzea egin zion 2014. urtean, haren ibilbidea laburbiltzeko, eta balantzea egiteko: «Lurralde jakin bat ordezkatzen dutela ikusarazten diegu ikasleei eskolan».

Adierazi zuenez, plater on bat egiteko «beharrezkoa da sukaldaria izatea bere buruari asko exijituko dion lehen bezeroa». Gaineratu zuen euskal sukaldaritza berriaren oinarrietako bat etxekoandreek urteetan egindako sukaldaritza izan zela eta ez zaiela behar bezala aitortu egindako lana. Euskal sukaldaritzak «etorkizun bikaina» izango duela esan zuen. «Formakuntza oso berezia, oso gurea izan dugu. Pribilegiatuak gara, betidanik jan izan dugulako ondo; hala erakutsi digute aitona-amonek eta gurasoek. Eta horrek abantaila ematen digu beste batzuen aldean. Ez ziren errezeta handiak izango, baina etxeko janaria beti izan da mimatua, eta horrek eraman gaitu gauden lekura».


Summary: Gizon bat atxilotu dute, migratzaileak mugaz bestaldera «ilegalki» eramatea egotzita. Migratzaileak Irunen hartu, eta autoz mugaren bestaldera eramaten zituen, Espainiako Gobernuaren EAEko Ordezkaritzaren arabera. Frantziako Poliziak atzeman zuen, Luzuriagako lepoan.

Bidasoako mugan migratzaileak «ilegalki» mugaz bestaldera garraiatzea egotzita, gizon bat atxilotu zuten iragan azaroaren 30ean, Espainiako Gobernuaren EAEko Ordezkaritzak gaur jakinarazi duenez. Espainiako eta Frantziako poliziek batera jardun zuten operazioan, eta atxilotutakoaren mugimenduei segika aritu ziren, harik eta jendarmeek Lizuniagako lepoa igaro ostean atzeman zuten arte, ordezkaritzak ohar bidez azaldu duenez.

Frantziako matrikula duen Citroen markako auto gris baten berri izan zutenean abiatu zuten ikerketa, oharrak dioenez. Ibilgailu horretan migratzaileek muga «ilegalki» igaro zezaketen susmoa zuen Poliziak, eta, hala zen egiaztatzeko, zaintza operazioak zorroztu zituzten. Ordezkaritzaren arabera, autoaren ustezko jabea «Saharaz hegoaldeko zenbait migratzaile» jasotzen ikusi zuten, Irungo (Gipuzkoa) Gurutze Gorriaren egoitzaren inguruan, eta, ondoren, mugaz bestalderako norabidea hartzen.

Hondarribian (Gipuzkoa) ere ikusi zuten auto bera, Bidasoako Ospitalean. Orduan ere hiru migratzaile autora igo zirela dio Espainiako Gobernuaren ordezkaritzak. Autoari segika mugara iritsi ostean, Frantziako Poliziari abisua pasatu zieten Espainiako agenteek, eta hala atzeman zuten gizona.


Summary: Bizkaiko Aldundiak ez du irregulartasunik sumatu hiru albaitari kontratatzeko prozesuan. Oposizioaren ustez, aldundiak ez du «borondaterik» zer gertatu den argitzeko

Bizkaiko Foru Aldundiko Herri Administrazio eta Erakunde Harremanetarako foru diputatu Elixabete Etxanobek azalpenak eman ditu hiru albaitari kontratatzeko EPE enplegu publikorako eskaintzan salatutako irregulartasunen inguruan, Bizkaiko Batzar Nagusietako Batzorde Instituzionalaren bilera batean. Etxanobek esan duenez, prozesuan ez dute irregulartasunik sumatu, baina, etorkizunean «zantzu serio eta kontrastatuak» agertuko balira, administrazio prozedura abiaraziko lukete. Bilboko Instrukzioko 6. epaitegian ikertzen ari dira auzia, ESK sindikatuak fiskaltzaren aurrean salaketa jarri ostean.

Etxanobek esandakoaren arabera, lau hautagaik gainditu zuten ezbaian dagoen proba praktikoa. Horietako bat behin-behineko ordezko funtzionarioa da, baina, azaldu duenez, egoera berean zegoen beste ordezko funtzionario batek ez zuen proba gainditu.

ESKren salaketaren arabera, erantzun egokiak asmatzeko beharrezkoa zen Bizkaiko Foru Aldundiaren irizpide propioetan oinarrituriko prozedurari jarraitzea. Lehiaketaren oinarrietan agertzen den bibliografian ez dago prozedura hori zehazten duen gida edo eskulibururik. Gainera, salatu zuten norbait sartu zela aldundiaren datu basean, proban aipatzen zen ustiategiaren fitxan zehazki, eta, gero, ezabatu egin zuela sartu izanaren erregistroa. Datu base horretan sartzeko, sarbide berezia behar da, hango funtzionarioek baino ez dutena.

Hala ere, Etxanobek esan du prozesuan erabilitako jokamoldea «zuzena» izan dela, ez dela «legalitatea urratu», eta epaimahaikideen jokabidea «gardentasun, objektibotasun eta publizitate printzipioen araberakoa» izan dela.

«Ke lainoa»

Azalpenok ez dute asebete oposizioa. Elkarrekin Podemos-IUko taldeak esan du aldundia «ke laino bat» hedatzen saiatu dela azalpenak eman behar ez izateko, eta «uko» egin diola eskatutako informazioa emateari. Eneritz Madariaga koalizioko bozeramaileak «onartezintzat» jo du hori, eta erantsi du Etxanobek «beste alde batera begiratzeari» utzi behar diola: «Salatutakoa oso larria da, eta, berretsiz gero, lehiaketa oposizioaren edozein prozesuk berez dakartzan berdintasunaren, merezimenduaren, gaitasunaren, gardentasunaren eta segurtasun juridikoaren printzipioak urratuko lirateke». Horregatik, auzia argitu bitartean lanpostuen esleipena gelditzeko eskatu du.


Summary: Beasain eta Brinkola arteko trenbidea trabatu du luizi batek. Gabiria inguruan gertatu da luizia, eta tren batek harri-lurren kontra jo du. Inork ez du minik hartu. Itsasu inguruan (Lapurdi) beste luizi bat gertatu da, eta Kanbo eta Donibane Garazi arteko trenen zirkulazioa eten dute.

Luiziak trenbidea moztu du Beasain eta Brinkola artean (Gipuzkoa), eta trafikoa etenda dago, bai aldirikoena, bai ibilbide ertain eta luzekoena.

Gabiria aldean gertatu da luizia, eta tren batek trenbideak harturiko lur eta harrien kontra jo du. Inork ez du minik hartu, edonola ere, eta barruan zeuden 15 bidaiariak atera egin dituzte.

Renfe konpainiaren arabera, euriteek eragin dute luizia, eta trenbidea erabat blokeatu du. Aldiriko linean, Irun eta Beasain artean ari dira trenak zirkulatzen, eta Renfek autobusa jarri du Beasaindik Brinkolara joateko.

Madrilera doazen bidaiariak, berriz, Tolosan jaitsiko dira, eta autobusean eramango dituzte Altsasura (Nafarroa), han beste tren bat hartzeko.

Luizia bideoan grabatu dute.

Ez da trenbideen gainera erori den luizi bakarra. 18:00etan, Kanbo (Lapurdi) eta Donibane Garazi arteko trenen zirkulazioa bertan behera geratu da, Itsasu (Lapurdi) inguruan gertatutako luizi baten eraginez. Gipuzkoan bezala, autobusak jarri dituzte trenak ordezkatzeko. Eguraldiak eraginda, atzerapenak espero zituzten Morcenxen (Landak) eta Hendaiaren arteko linean, eta Baiona eta Donibane Garazikoaren artekoan. SNCF konpainiatik esan dutenez, trenen zirkulazioa bihar normalduko da, baina atzerapenak egongo dira luizia gertatu den lekuan.


Summary: Laguntzen zain, VW taldeak Landebenen auto elektrikoa ekoizteko asmoa azaldu du. Europan elektrifikazioaren aldeko estrategia «abiada handian» ezartzen ari direla eta aldaketa oro langileekin batera egingo dutela baieztatu du taldeko presidente Herbert Diessek

Gorriz markatua zuten gaurko eguna Iruñeko Volkswagenen fabrikan, eta azkenean apur bat gehiago itxaron beharko dute. VW taldeak baieztatu du auto elektrikoaren aldeko apustu horren parte izango dela Landabengo fabrika, baina zehaztu du erabakia ez dagoela oraindik hartuta, «baldintza orokorren eta gobernuaren pizgarrien zain».

Gaur bildu da, Wolfsburgen (Alemania), taldeko administrazio kontseilua, ondorengo urteetako inbertsioen erabakiak zehazteko. Han, aurreratu du datozen bost urteetan 159.000 milioi euroko inbertsioa egingo duela eta horietatik %56 (89.000 milioi euro) auto elektrikoa eta digitalizazioa bultzatzeko izango direla. Taldearen asmoa da 2026rako ekoitzitako lau autotik bat elektrikoa izatea.

Uztailean aurkeztu zuen VWk 2050era begirako auto elektrikoaren aldeko apustu estrategikoa, eta, Herbert Diess presidentearen hitzetan, «abiadura handian» ezarri nahi dute. «Auto industriaren eraldaketarik handienaren erdian gaude», aipatu du. Estrategia horren barruan, Europan dituen 63 fabriken artean, nagusiak elektrifikatu nahi ditu.

Hala, 56.000 milioi euroetatik 21.000 milioi euro Alemaniako Saxonia Beherea estatuan inbertituko ditu: zehazki, Wolsburgen, Hanoverren, Braunschweigen, Salzgitteren, Osnabrucken eta Emdenen. «Taldeak konpromisoa du Saxonia Behereko erroekin». Urrats horrekin bertan lan egiten duten 130.000 lanpostuei eustea espero du taldeak. Gainera, Alemanian, Leipzigeko fabrikan Porscheren bi modelo elektriko ekoitziko dira. Audiren kasuan, Neckarsulm hiriko eta Bruselako fabrikek bi modelo elektriko ekoitziko dituzte. Bruselaren fabrika «guztiz elektrifikatuta» dago gaur egun.

Oraindik erabaki gabe

Iberiar penintsulan, Seat-en Martorell hiriko fabrikan eta Iruñekoan auto elektrikoak ekoizteko asmoa duela baieztatu du VWek. Landabenen, noranahiko elektrikoak ekoizteko asmoa dute, eta Bartzelonan, ibilgailu konpaktuak. Marka zehatzik ez dute aipatu. «Azken erabakia baldintza orokorren eta gobernuaren pizgarrien menpe dago» esatera mugatu da taldea.

Hain justu ere, gaur onartu du Europako Batzordeak Espainiako Gobernuak uztailean bidalitako Susperraldirako eta Eraldaketa Ekonomikorako Plan Estrategikoa. Plan horren barruan, egitasmoetako bat da bateria fabrika bat eraikitzea, Iberdrolarekin eta Espainiako Gobernuarekin batera osatutako kontsortzio baten bidez. Zehaztu gabe dago non jarriko duten fabrika hori, baina, Martorellen zein Landabenen auto elektrikoa eraikitzeko, fabrika horren oniritziaren zain dago VW taldea. Horregatik, ez du oraindik behin betiko erabakirik hartu.

Onespenaren esperoan, itxaropentsu daude Iruñean. Asteazkenean, Alfredo Morales langile batzordeko presidenteak adierazi zuen noranahikoen bi modelo elektriko egingo direla Iruñean. Noranahiko bakoitza marka batekoa izango litzateke, Moralesen arabera: bata, VW markakoa, eta bestea, Skodarena. Dena den, Moralesen hitzetan, «aukera gehiago» daude aztergai, eta beste hipotesi bat da Volkswagen markaren ID modelo txikiak ekoiztea —gaur baieztatu dute VWen ID autoak Wolfsburgen ekoitziko direla—. Azkenik inbertsioa egingo ote den zain, bestelako zalantza asko ere argitzeko daude: zehazki zer produkzio bolumen izango duen auto elektrikoak.

VW taldearen agerraldiaren berri izan aurretik, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakaria pozik eta aldi berean zuhur azaldu da. Haren hitzetan, litekeena da azkenik Iruñean auto elektrikoa ekoiztea. Hala balitz «fabrikaren etorkizuna eta milaka enplegu» bermatuta leudekeela uste du. «Hilabeteak daramatzagu lanean auto elektrikoa errealitate izan dadin». Txibitek baieztatu du VWen erabakia Espainiako Susperraldirako eta Eraldaketa Ekonomikorako Plan Estrategikoaren menpe dagoela, eta espero du behin Bruselak hori onartuta Madrilek plan hori abian jarriko duela urte amaierarako.


Summary: LABek esan du orain dela garaia Bizkaiko egoitzetako langileen egoera negoziatzeko. Sindikatuak zaintza sektorearen «merkantilizazioa» salatu du, eta hura publiko bihurtzeko beharra nabarmendu.

LAB sindikatuak grebara deitu ditu Bizkaiko zahar etxeak, hilaren 14rako. Sindikatuaren hitzetan, «orain da garaia» langileen oinarrizko eskaerei bide emateko: enpresa pribatuetako beharginen lan baldintzak langile publikoekin parekatzea eta langile ratio «gizatiarrak» ezartzea. Hartara, elkarretaratzea egingo du Bilbon, Batzar Nagusien aurrean, 10:30ean.

Bilbon eginiko agerraldian, LABek zaintza sektoreak jasaniko «merkantilizazioa» salatu du, adinekoentzat «miseria» eta langileentzat «prekaritatea» eragin dituelakoan, enpresa pribatuak «aberastu» egin diren bitartean. Horren aurrean, «zaintzak eta lana» irabazien gainetik lehenesteko beharra nabarmendu du, argudiatuta zahar etxeetakoa «funtsezko» lan bat dela.

Azken hilabeteetan hamar bilera egin dituzte sindikatuek eta patronalak, baina, azken horren negoziatzeko «borondate falta» medio, ez da aurrera egin, LABen arabera. Era berean, Bizkaiko Aldundiak lan gatazkan izaniko jarrera ere salatu du. Izatez, «pribatizazioa inposatu» izana leporatu dio aldundiari, eta zerbitzuaren «publifikazioa» jo du behin betiko irtenbidetzat.

ELA sindikatuak ere asteartean erregistratu zuen greba deialdia. Sindikatu hark Eusko Jaurlaritzari ere bideratu zion mezua, langileen «grebarako eskubidea errespetatzeko» eskatuz.


Summary: Bi parke eoliko egiteko proiektuak aurkeztu dituzte Gipuzkoan. Oleta mendian Capital Energy enpresak lau haize errotako industrialde bat jartzeko asmoa duela jakin du Azkoitiko Udalak. Urretxu eta Antzuola arteko Trekutz mendian ere bi haize errota jartzeko tramiteak hasi dituzte.

Araban hainbat parke eoliko kokatzeko izandako ika-mikaren ostean, Jaurlaritzak garbi utzi zuen halako instalazio gehiago jartzea babestuko zuela, energia menpekotasuna gutxitu eta berriztagarriak bultzatzeko. Azkoitiko Udaleko (Gipuzkoa) lurralde batzordean joan den azaroaren 25ean aztertu zuten Capital Energy enpresak udal horren mendigune batean kokatzeko asmoa duen proiektua. Oraingoz, ez dago zehaztasun askorik egitasmoaren inguruan, eta EH Bilduk hainbat galdera egin dizkio idatziz Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuari, egitasmo horren inguruko informazioa argitu dezan.

Besteak beste, Mikel Otero legebiltzarkideak Tapiari galdetu dio ea proiektu hori dela-eta enpresa hori Jaurlaritzarekin harremanetan jarri den. Oterok bidalitako galdera horietatik jakin denez, lau haize errotako parke eoliko bat litzateke, eta Oleta mendian ezarri nahiko lukete. Oleta mendiko tontor nagusia 837 metro ditu, eta Azkoiti eta Zumarraga artean dago. Mikel Oterok idatziz egindako galderetan Tapiari eskatzen zaio argitzeko ea zer fase administratibotan dagoen proiektua eta ea zehazki non kokatuko liratekeen haize errotak.

Jakinekoa denez, Jaurlaritzak bertan behera utzi ditu berriki Arabako Iturrieta eta Arkamuko mendiguneetan egitekoak ziren parke eolikoak. Oraingoz, baina, aurrera jarraitzen dute Labrazan eta Azazetan egin nahi dituzten egitasmo eolikoekin.

Trekutzen beste bat

Ez da Oletakoa Gipuzkoan bultzatzen ari diren proiektu bakarra. Hortik oso gertu, Urretxu eta Antzuola arteko Trekutz mendian, bi haize errota jartzeko proiektua aurkeztu dio Cilda Energy SLU enpresak Jaurlaritzari. Gipuzkoako Buletin Ofizialean argitaratu zuten proiektu horren inguruko informazioa, azaroaren 30ean. Instalazioak 12 megawatteko potentzia izango luke, aldizkarian argitaratutako informazioaren arabera.


Summary: Donostiako eta Bilboko San Tomas azokak bertan behera utzi dituzte. Donostia Kulturako Festen sailak iragarri du ezingo dutela egin feria, osasun egoera dela eta. Bilboko Udalak ere duela minutu gutxi azaldu du ezingo dutela egin.

San Tomas feria egitekoak ziren Donostian eta Bilbon, baina aurten ezingo dira egin. Beste herri batzuetan gertatzen ari den moduan, bertan behera utzi dituzte bi hirietako azokak osasun egoeraren eraginez.

COVID-19aren hamalau eguneko intzidentzia tasa goraldi betean da bi herrialde horietan: 490,88 Bizkaian, eta 1.250,56 Gipuzkoan. Hegoaldeko lau herrialdeetan Gipuzkoak du tasarik handiena, eta Donostian ere gorantz egin du azkeneko asteetan: 937,55 da oraintxe Gipuzkoako hiriburuko intzidentzia tasa.

Eneko Goia Donostiako alkateak esan du “bihotzez” sentitu duela erabaki hori hartu behar izana. "Baina zentzuak eta zuhurtziak gomendatzen dute donostiarrok eta bisitatzen gaituztenek hainbeste maite dugun ospakizun hau atzeratzea”. LABIari aholku ematen dion batzorde teknikoak jakinarazpen bat bidali dio Donostiako Udalari, eta azaldu neguko azoka tradizionala antolatzea ez dela egokia eta komenigarria, kontuan harturik datu epidemiologikoak; arrazoien artean, aipatzen dira "guneetan eta ostalaritza establezimenduetan pertsonak pilatu" egiten direla. Goiak hauxe adierazi du: “San Tomas oso data seinalatua da gure egutegian, eta gogorra egiten da festa bertan behera uzteko erabakia hartzea. Baina, egoera honetan, beharrezkoa eta egokia da".

Azkeneko asteetan tankerako beste jaialdi batzuk ere bertan behera utzi dituzte Gipuzkoan: Eibarko San Andres, Urretxu eta Zumarragako Santa Luziako azoka eta beste zenbait.

Donostiako San Sebastian eguneko jaia ospatu egingo zela iragarri zuen duela aste batzuk hiriko udal gobernuak. Baina egungo osasun egoera aintzat hartuta, zalantzazkoa izan daiteke hori ere.

Bilbokoa ere, bertan behera

Bilboko alkate Juan Mari Aburtok, berriz, duela minutu gutxi jakinarazi dio BBK Fundazioko presidenteari ezingo dela azoka egin (BBK Fundazioak antolatu ohi du azoka). Aburtok zera esan du: "Pena handiz, behartuta sentitu gara arduraz eta zuhurtziaz jokatzeko, eta ezingo dugu baimenik eman azoka egiteko. Espero dugu datorren urtean azoka egin ahal izatea". Alkateak hauxe gaineratu du: "Zuhurtziaz eta arduraz jokatzeko sasoia da, bai modu indibidualean, bai kolektiboki".


Summary: Joseba Etxebarriak eta Moises Enbeitak elkarrekin jantziko diote txapela Bizkaiko Txapelketako irabazleari. Bi txapel jartzaile izendatuta, taldean egiten den lana sinbolizatu nahi izan du Bizkaiko Bertsozale Elkarteak. Abenduaren 18an jokatuko da finala, Bilbon.

Lau eskutara jantziko diote txapela aurten Bizkaiko Bertsolari Txapelketako txapeldunari: Joseba Etxebarriak eta Moises Enbeitak egingo dute lan hori, elkarrekin. Abenduaren 18an jokatuko da txapelketako finala, Bilbo Arenan kiroldegian. Orduan jakingo da txapelduna nor den, bakarra, baina Bizkaiko Bertsozale jakinarazi berri du Etxebarriak eta Enbeitak jantziko diotela txapela. «Biek batera txapela janztearekin, taldean egiten denak duen balioa azpimarratu eta sinbolizatu gura izan du elkarteak».

Bizkaiko Txapelketako Talde Antolatzaileko kide izan dira urte luzez hala Enbeita nola Etxebarria, eta lan hori omendu nahi izan du orain elkarteak. Prentsa ohar bidez azaldu dituzte motiboak. «Nabarmentzekoa da bertsolaritza zelan ulertu eta transmititu duten, jardun kolektibo moduan». Ordea, haietako bakoitzaren ibilbide pertsonala ere gogoan izan dute erabakia hartzerakoan.

Eragile eta bertsolari

Larrabetzun (Bizkaia) eta eskualdean egindako lana aipatu dute Joseba Etxebarria Uriarteri dagokionez, esaterako. Bikoizle izandakoa da Etxebarria, eta hark idatzi zuen 2016ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketako mezua ere. 2000. urtean hasi zen Bizkaiko Txapelketako Talde Antolatzailean lanean, eta urteak eman ditu elkarteko zuzendaritza batzordean ere.

Moises Enbeita Ealo bertsolari izandakoa da, Muxikan jaioa (Bizkaia), baina plazatik atzeko lanera pasatu zen gero. 2000. urtean, epaile lanean hasi zen Bizkaiko Bertsolari Txapelketan, eta zuzendaritza batzordean eta antolaketa taldean aritu izan da geroztik.

Bi txapel jartzaile, txapel bakarrarentzat

Zortzi bertsolari arituko dira finalean kantuan: Aitor Bizkarra Ruiz, Aitor Etxebarriazarraga Gabiola, Etxahun Lekue Etxebarria, Gorka Pagonabarraga Agorria, Jone Uria Albizuri, Nerea Ibarzabal Salegi, Onintza Enbeita Maguregi eta Xabat Galletebeitia Abaroa. Haietako bakarrak jantziko du txapela, baina aurten, bi txapel jartzaile izango ditu txapeldun bakar horrek.


Summary: AEBek Iraken izan duten borrokarako misioa bukatu da, Bagdaden arabera. Irakeko Gobernuak esan du EIren aurka aritutako nazioarteko koalizioak herrialdean segituko duela, armada «entrenatzen eta formatzen»

EI Estatu Islamikoaren kontrako ahaleginean nazioarteko koalizioak, AEBak buru, Iraken izandako borrokarako misioa bukatu da, Irakeko segurtasun nazionalerako aholkulari Qassem al-Aarajik gaur iragarri duenez. Behin duela bi urte pasa EI ofizialki garaituta, Joe Biden AEBetako presidenteak eta Mustafa al-Kadhimi Irakeko lehen ministroak jakinarazi zuten, joan den uztailean, helburu zutela aurtengo abenduaren 31rako misioa bukatutzat ematea. Nolanahi ere, nazioarteko koalizioak eta Irakek lankidetzari eutsiko diote aurrerantzean ere, eta, Al-Aarajik Twitterren adierazi duenez, nazioarteko tropetako kideek «prestakuntza, aholkularitza eta formakuntza» emango diete Irakeko armadako soldaduei. Urtea amaitu aurretik egin asmo dute «trantsizioa».

Koalizioak 3.500 bat soldadu dauzka Iraken, eta AEBetako armadakoak dira horietatik 2.500 inguru. Borrokarako misioa bukatutzat eman arren, ez da espero soldadu kopurua murriztea, baizik eta haien egitekoa aldatzea. Dena den, ofizialki orain iragarria izan den arren, nazioarteko soldaduak iazko udaberritik ari dira Irakeko soldaduak entrenatzen.

Irakek erabakiaren berri eman du, AEBetako Gobernuarekin izandako elkarrizketa saileko azken bilera egin ondoren. «Iraken subiranotasuna eta nazioarteko zuzenbidea errespetatuz bermatzen da haien [nazioarteko tropen] presentzia», esan zuen segurtasun nazionalerako aholkulariak, Irakeko Ina berri agentziak jaso zuenez. Koalizioaren eta NATOren misioaren tropak «babesteko konpromisoa» hartu du, gainera, Irakeko Gobernuak. Izan ere, erasoak pairatu izan dituzte.

Irakeko eta Irakeko Kurdistango funtzionarioek zenbait hedabideri azaldu dietenez, AEBak buru dituen koalizioak Iraken jarraituko du, Irakeko armadak behar duelako, besteak beste, aire bidezko babesa EIren helburuen aurka egiteko, baita AEBek emandako armamentua zaintzeko laguntza ere.

Bost urteko borrokaren ondoren, YPG Herriaren Babes Unitateak, YPJ Emakumeen Babes Unitateak eta Siriako Indar Demokratikoek (SDF) garaitu zuten EI fronte militarrean, nazioarteko koalizioaren laguntzarekin. Azkenaldian, baina, Irak iparraldean areagotu egin dira EIren erasoak. Pasa den asteburuan, esaterako, EIren kideek lau pexmerga —borrokalari kurduak— hil zituzten, Irakeko iturri ofizialen arabera. Muturreko islamistek herrixka bat bereganatu zuten, baina 24 ordu geroago, astelehenean, pexmergek eta Irakeko armadaren soldaduek berreskuratu zuten. Bestalde, datorren astean, hilaren 18an, hain zuzen, beteko dira hamar urte Irakeko gerra ofizialki bukatu zenetik. 2003an hasi zen, AEBek herrialdea inbaditu zutenean.


Summary: COVID-19aren agerraldiak atzeman ditu Osakidetzak Bizkaiko bi erietxetan: Basurtukoan eta San Eloyn. Basurtuko ospitaleko Revilla eraikinean atzeman dute agerraldi bat, bost kasu positibo, pazienteen artean; Barakaldo-Sestaoko erakunde sanitario integratuan, berriz, hogei kasu atzeman dituzte San Eloy erietxeko oftalmologia zerbitzuko langileei egindako baheketa batean

Osasun sistemako ospitaleetan atzemandako beste bi agerraldiren berri eman du Osakidetzak. Bizkaian atzemandakoak dira biak, Basurtuko erietxean eta Barakaldo-Sestaoko ESI erakunde sanitario integratuan. Basurtuko erietxeko Revilla eraikinean bost kasu positibo diagnostikatu dituzte, pazienteen artean. Barakaldo-Sestaoko erakunde sanitario integratuan, berriz, hogei kasu atzeman dituzte Barakaldoko San Eloy erietxeko oftalmologia zerbitzuko langileei baheketa bat egin ostean.

Agerraldiak hesitze aldera, hainbat neurri hartu dituzte osasun sistemako arduradunek. Basurtuko erietxean, horra: Revilla 3 lantegian ez dute beste inor hartuko oraingoz; abenduaren 9an ospitaleratutako paziente guztien baheketa egingo dute erietxe osoan; Revillako profesionalen artean baheketa egingo dute; eta bisitak debekatu eta gaixoen ondoan egoteko aukerak «murriztu» egingo dituzte Revilla 3 gunean.

Bigarren agerraldiari dagokionez, «kasuen eta kontaktuen jarraipena» egiten ari direla esan dute osasun sistemako arduradunek, eta beste proba bat egingo dietela. Izango da ondoriorik erakunde sanitarioko funtzionamenduan. «Zirkunstantziak kontuan hartuta, oftalmologiako Barakaldoko eta Sestaoko kontsulta anbulatorioen jarduera guztia eta oftalmologiari buruzko San Eloy ospitaleko kontsulten zati bat bertan behera utziko dira», jakinarazi dute. Programatutako jarduera kirurgikoa ere bertan behera utziko dute zerbitzu horretan: «premiazko edo atzeraezinezko jarduera kirurgikoa» besterik ez dute bermatuko.


Aurrera, kapitainari segika

Summary: Aurrera, kapitainari segika.

Realak Europa ligan segituko du. Txuri-urdinek PSV Eindhoveni irabazi behar zioten aurrera egin eta final-hamaseirenetarako sailkatzeko, eta halaxe egin du. Imanol Alguacil teknikariak partidaren atarian esana zuen bazuela konfiantza bere jokalariengan, eta bai asmatu ere. Lan bikaina eginda sailkatu da hurrengo errondarako, Mikel Oiartzabal gidari hartuta.

Lehen zatian, bai Realak, bai PSVk izan dituzte aukerak markagailuan aurrea hartzeko. Herbehereetakoek patxada handiagoz ekin diote neurketari, husnako emaitza baleko zitzaiela jakinik. Realak, ordea, erasora egin behar izan du nahitaez. Erlojuaren aurkako lehia betean izan da, hasieran: zenbat eta gehiago itxaron, gero eta denbora gutxiago gola egiteko.

Hargatik, hasi eta berehala hartu du jokoa bizitzeko ardura. Imanolek ere lan horiek egiteko aukerako taldea zelairatu du; ohiz kanpoko hamaikakoaren alde egin, eta Igor Zubeldia eta Martin Zubimendi kokatu ditu zelai erdia indartzeko. Aurrean, txinparta bilatu du: Adnan Januzajek,Oiartzabalek, Cristian Portuk eta Alexander Isakek osatu dute erasoko jokalarien multzoa.

PSV gertutik zainduz ekin diote, eta presaka aritu gabe baina haien atera begira jo dute sarri. Zortzigarren minuturako, ezker hegalean aldeko falta bat jaurti du Januzajek; bisitariek gisa horretara geratu dituzten seinale. Dena den, txuri-urdinei gatza falta izan zaie Joel Drommel atezainaren aurrean. Isakek buruz buruko aukera ona eduki du 15. minutuan, baina ez du aprobetxatu.

Eidhovendarrak ohartu dira larregi itxarotea kalterako izan zezaketela, eta aurrerako urratsa egin dute. Zelaian indartzea izan dute xede, eta lortu dute apur batean. Orekatzera egin du neurketak, eta Realak tantakatuago egin du erasora. Hori bai, hala egin duenetan, kontraerasora bizi joz eta pase gutxitan antolatutako jokaldiekin moldatu da.

Hala, bi areatan izan dira arrisku jokaldiak. Minutuek aurrera egin ahala, bi taldeetako edozeinek egin zezakeen gola. PSVren aldetik, garai batean Realekoa izandako Brumak estutu ditu Anoetara bildutako zaleak, baloia langara jaurti baitu 36. minutuan. Handi gutxira heldu da zoramen eztanda, ordea: Porturi penaltia egin diote, eta Oiartzabalek ez du barkatu (1-0).

Ordurako, 43. minutua zen, eta Realak abantaila hartu du. Atsedenaldiaren atarian neurketa orekatzeko aukera izan du PSVk, baina Brumaren falta jaurtiketa kanpora joan da.

Bigarren zatian, eroso

Egoera alde zuela ekin dio Realak bigarren zatiari, baina deus lotu gabe. Bisitarien gol batek erabat itxuraldatuko zukeen norgehiagoka. Baina, ordainetan, bere bertsiorik onena erakutsi dute etxekoek. Atzean erabateko sendotasuna ezarri, eta aurkariaren arean zirrikituak bilatzeari ekin diete. Baita lortu ere. Oiartzabalek, kontraeraso bat baliatu du ezkerkada indartsu batez bigarrena egin eta patxada lortzeko. Realak kapitainari segika egin du hurrengo faserako bidea.

Hortik aurrera, eta tarte zabala lortuta, bete-beteko jaialdia izan da Anoetan. PSVk nekez gainditu du etxekoen defentsako horma, eta jabetza gehiago eduki arren, deus gutxi egin du Reala estutzeko.

Aldiz, barealdi ederrean ziren txuri-urdinak, eta garaipena lotuta zutela jakinik, beste gol batekin festa borobiltzeko moduan izan dira. Alex Sorlothek sartu du, arauzko denbora gainditua zela. Norvegiarrak, jokaldi bikaina egin, eta sarera jaurti du baloia. Ordurako aise, nagusitasuna markagailuan islatzeko eta emaitzari distira emateko gola izan da. Otsailean, gehiago.


Summary: Allande Sokarros kazetari eta ekintzailea hil da. 'Euskaldunon Egunkaria'-n izan zen kazetari, 'Estatuak' sailean nagusiki. BERRIAn ere izan zen kolaboratzaile. Izen handikoa zen lurraldeko euskalgintzan eta politikagintzan. 64 urterekin zendu da.

Allande Sokarros kazetaria zendu da, 64 urterekin. Etxebarren jaioa zen (Zuberoa), eta urteetan aritu zen kazetari, Euskaldunon Egunkaria-n besteak beste. Ekintzailea ere izan da, politika eta kultur arloan nagusiki, eta Zuberoako herri elkargoko presidenteorde ere izan zen. Kultur arloko eragilea zen Zuberoan, maskaradetan eta pastoraletan aditua eta aritua. Azken urteetan Sü Azia elkartean parte hartzen zuen. 2018ko uztailean euskalzain urgazle izendatu zuten, eta Euskalkien, Euskara Batuaren Eskuliburuaren eta Euskara Eskuz Esku egitasmoaren lan taldeetan parte hartzen zuen. Itzultzaile lanetan ere aritzen zen, EEP Euskararen Erakunde Publikoarentzat besteak beste. «Gure euskal gizartearen ezagutza handia zuen, zuberera eta euskara batua izigarri ontsa menperatuz», adierazi du Battittu Coyos Euskaltzaindiko Ipar Euskal Herriko ordezkariak. «Galtze handia da Zuberoa eta euskararendako. Bere bizi osoa euskarari eta Euskal Herriari eman die, izan dadin luzaz kazetari gisa, Zuberoako euskararen aldeko mugimenduan aitzindari, artikulu eta liburu andanaren egile gisa edo Etxebarreko zinegotzi eta Xiberoa Herri Alkargoko lehendakariorde gisa».

2014an Ipar Euskal Herriko Hitza-ri eskainitako elkarrizketa batean aletu zuen bere ibilbidea. 1980eko hamarkadan piztu zitzaion kontzientzia politikoa. Garai hartan, argazkilari izateko asmoa zuen, eta 1978an Hego Euskal Herrira joan zen. «Gazteria oldartua topatu nuen bertan, eta, arrazoiak ulertu nahian, hurbiletik interesatu nintzen gaiari». Bi urte beranduago, 1980ko martxoan, Txomin Olhagarai eta Ramuntxo Arruiz Iparretarrak erakunde klandestinoko kideak hil ziren, Baionako suprefetaren kontra ezarri nahi zuten lehergailua lehertu zitzaienean. «Garaiko belaunaldi osoa bezala, izugarri afektatu ninduen», kontatu zuen Sokarrosek.

Bera ere IK-ko militante izan zen; «bere bila» joan zitzaizkiola esplikatu zion Hitza-ri. «Nire borroka ez zen armatua izan, klandestinoa baizik. Ni armarik gabeko sailean ari nintzen lanean; politikagintzan. Bi adar baitzituen, politikoa eta armatua, nahiz eta biak politikoak diren. Klandestino-legala zara etsaiak ezagutzen ez zaitueno; gero ilegala bilakatzen zara. [...] Ni 1989ko urtarrilean bilakatu nintzen ilegal, atxilotu nindutelarik. Mendikotan (Zuberoa) gertatu zen, paper batekin sakelan harrapatu nindutelarik sator batek salaturik». 1991an auzipetu zuten eta sei hilabete eman zituen preso Parisko La Sante presondegian. 1993an berriz atxilotu zuten, baina Pariseran eraman ondotik aske utzi zuten.

Abertzale gisa identifikatu izan du bere burua. «[Abertzalea izatea] kontzientziaduna izatea da; herri batek bere eskubideak, eskubide osoa baitu, ez errespetatuak dituelako jakitun izatea. Injustizia horren sentitzea da abertzale izatea. Kultur asteak antolatzea abertzale izatea da: ibiltzea, mintzatzea, elkar gurutzatzea… Juntatzen gaituzten ideiak bilatu behar dira. Herria biziaraztea da abertzale izatea».

«Aspalditik» ezagutzen zuela esplikatu dio BERRIAri Xan Koskarat IK-ko militante ohiak. «Lagun mina, adiskidea nuen». Sokarros pertsona «libre, berezi eta autonomo» bezala deskribatu du: «Berak pentsatzen zuena erraten zuen, nahiz eta ez zen beti denen gustukoa». Ipar Euskal Herriko borroka anitzetan bat egin zutela kontatu du. «IKko militante izan zen, baina erraten zuen bortizkeria ez zuela maite. Engaiatu zen beharra ikusten zuelako; erraten zuen akuilu izan behar zela iparraldean ziren borroketan».

Zuberoari eta Ipar Euskal Herriari zien atxikimendua azpimarratu ditu Koskaratek. «Ikusten zuen Euskal Herriko askapen borrokan Iparraldea ez zela kontuan hartua. Partikularzki ETAren garaian zen, eta horrek zuen lehentasuna. Allandek erraten zuen Ipar Euskal Herriak behar zituela bere urratsak eman». Bere burua «anti-ETA» gisa definitzen zuen Sokarrosek, haren «sudur-sartzeen erabat kontrakoa» zela erranez. «Hemengoa hemengoek kudea dezatela. Garai gogorrak ziren, ETAk IKri bidea trabatzen ziolako, baina ez zuen sekula lortu IKri bidea moztea», esplikatu zion 2014an Hitza-ri. Koskaratek azpimarratu du Ipar Euskal Herriak autonomia estatutu bat lortzea defendatu zuela aspalditik Sokarrosek. «Lehentasun bezala ikusten zuen, baina, beretzat, lehen urrats bat zen».

Kazetaritzan

Kazetaritza arloan jardun izan du urteetan Sokarrosek. Euskaldunon Egunkaria sortu zenean, Ipar Euskal Herriko sinaduretatik bat harena izan zen. Estatuak sailean aritzen zen garaian, Frantziako Estatuko eta haren meneko herrietako informazioak lantzen. Gerora, Zuberoako aktualitatearen berri ematen ere aritu zen, eta BERRIAn ere jarraitu zuen kolaborazioak egiten. Ekaitza astekari politikoko erredakzio zuzendaria ere izan zen, eta Xiberoko Botzako administrari, laguntzaile eta kronikaria zen. Hitza Pitz bloga ere elikatzen zuen, bere gogoetekin.

Iker Aranburu BERRIAko kazetariarekin aritu zen urteetan Egunkaria-ko 'Estatuak' sailean; bien artean kudeatzen zuten. Sokarrosek Frantziako Estatuko albisteak josten zituen, irratietan entzun eta egunkarietan irakurritakotik, eta Aranburuk Espainiako Estatukoak. «Eguerdi aldera deitzen nuen, eta luze egoten ginen, eguna nola banatu erabaki nahian. Teknologia aldetik oso baldintza eskasak zeuden. Batzuetan, diktatu egiten zituen bere testuak, baina normalean idatzi eta faxez bidaltzen zituen», oroitu du. «Hasieratik oso harreman ona izan genuen, bera helduagoa eta ni gaztetxoa, baina beti goxotasun handiarekin, doktrinarik gabe... Mihi gaiztoa beste batzuentzat gordetzen zuen.[...] Jasanezina zitzaion Frantziako Errepublikaren zentralismoa, nahiz eta gero artikuluetan bazekien distantzia nola gorde Parisko kastari buruz idatzi behar zuenean».

Harekin izandako harremanak Ipar Euskal Herriari buruzko ikuspegia «ireki» ziola dio Aranburuk, eta Zuberoa «desmitifikatzen» lagundu zuela. «Asko maite zuen, oso- oso zuberotarra zen; maskaradaz eta pastoralaz hitz egiteko prest, baina hasieratik garbi utzita Zuberoa ez zela laino mistiko eta liriko bat inguratzen zuen lurralde bat, baizik eta hezur eta haragizko pertsona arruntak zituen lurralde bat, bere argi-ilunekin». Gerora ere behin baino gehiagotan elkartu izan da harekin. «Hegoaldeko askorentzat Zuberoaren atea ireki zuen pertsona izan zen. Askotan jasotzen zituen hegoaldetarren bisitak, batetik eta bestetik ezagututakoak, eta Zuberoako txokoak erakusten zizkigun, ohiturak esplikatu, istorioak kontatu, zubereraz hau eta hura nola esaten zen azaldu...».

Kazetaritzako «lehen esperientziak» Sokarrosekin izan zituela gogoan du Eneko Bidegain kazetari eta irakasleak. Ekaitza-n astekarian ezagutu zuen, eta gerora Egunkaria-n egin zuten topo berriz. «Bere kazetaritza lanei esker, euskaraz segitu ahal izan dugu bereziki Frantziaren meneko herrietan gertatzen zena», kontatu du. «Azken urteetan, blogari gisa idatzi dituen bere gogoeta politiko sakonak irakurri izan ditut, eta harekin elkarrizketa batzuk ere eduki izan ditut. Pena handia da bere heriotza. Oraindik anitz bazuen ekartzeko herri honi»

«Galtze handia»

Sokarros aspalditik ezagutzen zuen Marcel Bedaxagar kazetariak ere; batera aritzen ziren Sü Azia elkartean. «Elkarrekin lan anitz egin dizugu, besteekin ere bai, baina bereziki Allandek eta biok, liburu franko badizkizugu argitaraturik. Hura zuzun gure euskararen zuzentzaile kartsua, guk euskara emaiten baitugu, baina haren idazteko huts anitz egiten, eta hark bazizun izugarriko begia hutsen zuzentzeko, eta horretan anitz lagundu gaitu, guretako galtze zinez handia duzu», kontatu dio BERRIAri.

Besteak beste Xibokazt podcasta abiatu zuten elkarrekin, teknikari baten laguntzarekin. Zuberari buruzko esplikazioak ematen zituzten bertan, bereziki ahoskatzeari buruz. «Kontra joan gabe baina erakutsi nahi genizun guk nola ematen dugun euskara, ikusirik gero eta gaizkiago mintzo dela xiberotarrez». Hor ere «euskararen zurkaitza zen Sokarros. «Hark zitazun erraiten huts bat bazelarik, eta euskarazko hitzen esplikazioa emaiten zizun: izugarriko lana egiten zizun podast horretan, oso laket zizun». Astelehenean egin zuten azken alea, eta oraindik ez dute hedatu. «Haren omenez urrenduko dizugu. Baina hura gabe ez dit pentsatzen aitzina eramanen dugunik, arima galtzearekin, nik uste, podcast hori galdu dizugu».

Liburu bat baino gehiago argitaratu dute Sü Azia elkartearekin, eta aldi oro, Sokarrosek egiten zituen zuzentzaile lanak. Horien artean, Zuberera-Euskara batua hiztegi txikia, Zuberoan Euskal Telebista hedatzen hasi zirelarik prestatu zutena. «Gure best-seller-a duzu hori», ihardoki du Bedaxagarrek. Hizkuntzaren hedapenaz gain, Zuberoako paisaien ezagutza ere bultzatzen zuela oroitarazi du. «Zuberoako bazterrak hartzen zizkizun argazkitan; bereziki bortukoak. Bortukariak elkarteko buruetarik bat zuzun, eta nahi zizun berriz abiarazi, sustut galtzen ari diren Zuberoako xendren arra-ezagutarazteko. Horretan abiaturik zituzun, baina lehen joan duzu».

Sareetan omendua

Sare sozialetan aktiboa izan ohi zen Sokarros, eta sare sozialetan omendu dute anitzek, bere heriotzaren berri jakin bezain laster. «Euskaldunon Egunkaria-n ezagutu nuen, eta sare hauetan berriz ere elkartu, hagitz aktiboa baitzen. Lurrak gozo har zaitzala», idatzi du Jon Abril Elhuyarreko koordinatzaile nagusiak. «Zuberoarako zubirik zuzenena zen», Juan Luis Zabala kazetariaren hitzetan, Idurre Eskisabel kazetariarentzat «Allandek irakatsi zigun Zuberoa mitoen arkadiatik ateratzen, irakatsi zigun euskal herri egiten».


Summary: Urak hildako bat eragin du, eta kalte material ugari. Sunbillako baserri batean emakume bat hil da luizi batek azpian harrapatuta. Pirinio Atlantikoetako Departamenduan alerta gorria ezarri dute. Baionan A-63 autobidea hetsi dute, Bordelera bidean. Ebron bihar espero dituzte ur emaririk handienak. Hainbat ekitaldi atzeratu edo bertan behera geratu dira, eta herritarrei autorik ez hartzeko eskatu diete.

Azken urteotako euriterik gogorrena da Euskal Herriko hainbat tokitan. Atzoz geroztik, nabarmen larriagotu da egoera, eta piztuak dira alarmak, olatuen goraldiengatik, euriteengatik eta, batik bat, ibaiek gainezka eginda sorturiko uholdeengatik. Denboraleak mendebaldetik ekialdera egin du ostegunean, eta kezka zabaldu da ostiral arratsaldean zer egoera izango ote den hegoaldean.

* Sunbillan emakume bat hil da, luizi batek harrapatuta.

* Datozen orduetan ibaien goraldiak hegoaldean sortuko duen egoeraz kezkaturik dago Nafarroako Gobernua.

* Dagoeneko 30etik gora dira erreskatatutakoak.


Summary: Elisa Loncon Antileok jasoko du Rene Cassin saria. Txileko komunitate indigenen alde eginiko lana saritu du epaimahaiak. Egun, herrialde hartako biltzar konstituziogileko burua da.

Elisa Loncon Antileo (Lefweluan, Txile, 1963) ekintzaile eta politikari txiletarrak jasoko du aurtengo Rene Cassin saria, Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubide, Memoria eta Lankidetzako sailburuorde Jose Antonio Rodriguezek jakinarazi duenez. Lonconek arlo akademikoan eginiko lanaz gain, «Txileko komunitate indigenekiko gizarte lanean» izandako dedikazioa txalotu du Jaurlaritzak: «Haren profilak adierazten du bizitza osoan balio batzuk defendatzeko izan duen dedikazioa».

Loncon Lefweluan komunitate maputxean hazi zen, eta handik La Fronterako Unibertsitatera egin zuen jauzi. Ingeleseko irakasle izateko titulua lortu ostean, Hagako Gizarte Ikasketen Institutuan eta Kanadako Reginako Unibertsitatean jarraitu zituen ikasketak. Hizkuntzalaria da, eta mapudungun hizkuntza irakasten aritu da, besteak beste, Santiagoko Unibertsitatean. Egun, ordea, Txileko biltzar konstituziogileko presidentea da Loncon, eta munduan eragin handiena duten 25 emakumeen zerrendan kokatu du Financial Times egunkariak oraintsu. «Ospe handiko emakumea», borobildu du Rodriguezek: «Jatorriaz harro dagoena».

Bakearen Kultura Fundazioak aurkeztu zuen Lonconen hautagaitza, eta, Jaurlaritzako Giza Eskubideen, Biktimen eta Aniztasunaren zuzendari Monika Hernandok azaldu duenez, «Euskadiko, estatuko eta nazioarteko hamar erakundek baino gehiagok» babestu dute hura.

Loncon ekainean elkarrizketatu zuen BERRIAk, biltzar konstituziogileko lehendakaritzarako hautagai zela. Orduan, adierazi zuen konstituzio berria osatzeko prozesuak bidea izan beharko lukeela maputxeek euren patua erabakitzeko: «Guk espero dugu posible izatea nazioaniztasuna aitortzea, independenteekin bat eginda». Izan ere, Txileko herri indigenen ezberdintasun kultural eta linguistikoen aitortza lortzeari emana egin du bere ibilbide profesionala.

2003an sortu zenetik, urtero giza eskubideen defentsan nabarmentzen den pertsona edo erakunde bat saritu du Eusko Jaurlaritzak Rene Cassin sariarekin. Egun, Rodriguez eta Hernandorekin batera, Juanjo Alvarez, Mikel Mancisidor, Javier Galparsoro, Jon Landa, Izaskun Landaida, Manuela Mesa, Maria Ojanguren eta Silvia Escobar dira epaimahaikideak.

Gazteei zuzendua

Jaurlaritzako Berdintasun Sailak Giza Eskubideen Nazioarteko Egunerako bultzatutako kanpainaren berri emateko ere baliatu du agerraldia. Aurten, «gazteek giza eskubideen defentsan duten zeregina» nabarmentzea da helburua, Gazte, zure unea da, hartu lekukoa lelopean.

«Giza eskubideak konkista bat dira, eta haien iraupenak guztion konpromiso aktiboa eskatzen du», adierazi du Rodriguezek. Izan ere, haren ustez, «arrisku eta mehatxu» egoera bat da egungoa, «gazteen konpromisoa» eskatzen duena.


Summary: Osasun ziurtagiria eremu gehiagotan eskatzen hasteari buruz galdetuko dio Jaurlaritzak justiziari. Zahar etxeetan, erietxeetan eta beste zenbait tokitan erabiltzen hasteko zer aukera dituen jakiteko egingo dio eskea EAEko Auzitegi Nagusiari, beranduenez astelehenean.

Gaueko aisialdian eta 50 bezero baino gehiago dituzten jatetxeetan: egun, Eusko Jaurlaritzak onartua du baimena toki horietan eskatzeko COVID-19a hesitzeko ezarrita dagoen osasun ziurtagiria. Lehengo astean, Iñigo Urkullu lehendakariak asmoa adierazi zuen ziurtagiri horren erabilera beste toki batzuetara ere hedatzeko, eta gaur, berriz, jakinarazi dute horri buruzko galdera egingo diotela EAE Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiari.

Gobernuko eledun Bingen Zupiriak eman du asmo horren berri, elkarrizketa batean, eta esan du «datozen ordu edo egunetan» joko dutela auzitegiko atea. Aztertu nahi dute ea zahar etxeetan, erietxeetan eta beste hainbat tokitan erabiltzen has daitekeen ziurtagiria. Iñigo Urkulluk lehendakariak jakin berri duenez, gaur ez bada astelehenean eskatuko dio Jaurlaritzak baimena auzitegiari. Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidentearekin batera egin berri du agerraldia Urkulluk, Iruñean, Eusko Jaurlaritzako eta Nafarroako Gobernuaren arteko lankidetza hitzarmena sinatzeko ekitaldian, eta, bertan, kazetarien galderei erantzunez, zehaztu du Osasun Sailak prest duela ziurtagiria beste eremu batzuetan ezartzeko eskatzeko dekretuaren zirriborroa. Txosten juridikoa ere landua du Jaurlaritzak, eta, gaur ez bada, astelehenean igorriko dio EAEko Auzitegi Nagusiari, baimena eskatzeko. Urkulluk jakinarazi duenez, esparru hauetara zabaldu nahi du Jaurlaritzak ziurtagiri hori: ostalaritzara, kirol instalazioetara, osasun etxeetara, zentro sozio-sanitarioetara eta espetxeetara. Birusaren intzidentzia goraldi betean da, baina Urkulluk azpimarratu du Jaurlaritzaren asmoa ez dela neurri murriztaile gehiagorik hartzea. Gainera, erantsi du izurrian joera aldaketa bat atzeman daitekeela. Hala ere, asteartera arte itxoin nahi du Jaurlaritzak, ikusteko ea aste honetako jaiegunek zer eragin duten izurriaren bilakaeran.

Orain indarrean den erabilera onartzeko orduan ere, aurrena EAEko Auzitegi Nagusira jo zuen Jaurlaritzak baimen eske, baina ezezkoa jaso zuen. Gero, Auzitegi Gorenean helegitea aurkeztu, eta han jasotako erantzunaren bidez lortu zuten ziurtagiria eskatzen hastea. Jaurlaritza azkena izan zen urrats hori egiten; gaur egun, ziurtagiriaren erabilera orokortuta dago Euskal Herri osoan.

Ziurtagiria erabiltzearen alde egin du Zupiriak. «Era horretan, gu babestea bilatzen da, eta oraindik txertatu ez direnak horretara animatzea», adierazi du Zupiriak. Onartu du, hala ere, osasun ziurtagiria ez dela neurri bakarra gaitzak hedatzeari uzteko: maskararen erabilera eta pertsonen arteko distantzia neurri ezinbestekoak direla gogoratu du.

Nafarroan ere COVID ziurtagiria zabaltzeko asmoa du foru gobernuak, Txibite presidenteak gaur berretsi duenez. Adinekoen egoitzetan ezarri nahi du neurri hori aurrena, eta baliteke datorren astean urrats hori egitea. Gainera, Txibitek jakinarazi du gobernua datorren astean dela biltzekoa ostalaritza sektorearekin gaia aztertzeko.

Eguberri giroko ekitaldiei begira, gogora ekarri du udalen ardura dela «kontrolatu ezin diren» jarduerak bertan behera uztea. Halaxe egin dute, adibidez, Bilbo eta Donostiako udaldek San Tomas eguneko azokekin; jendea pilatzea eragoztea ezinezkoa izango litzatekeela argudiatuta, ez dira egingo.

Haurren txertaketa

Jakina da heldu den astean hasiko dela 5-12 urte arteko umeak txertatzen. Haurrak txertatu nahi dituzten familiei Zupiriak esan die oraindik ez dutela ordua hartzerik; Osakidetzaren SMS bat jaso behar dute aurrena. 11 urtekoei egingo diete aurrena deia, eta hortik behera joango dira.


Summary: ELA eta LAB ez dira gai eragiteko, Sordoren ustez, «eta itxurak egiten daude». Lan eskubideak berreskuratzeko prozesutik kanpo daudela esan die.

LAB sindikatuak greba orokorra egiteko aukera baztertu du asteon, eta ELAk aukera horri eusten diola esan du; edonola ere, ez dira ados jarri Maitzaren Lehenaz geroztik helarazitako balizko greba orokor baten deialdiari dagokionez. Eta porrot horren ostean, beste eragile batzuk iritsi dira sindikatu abertzaleen ezina azpimarratzera. Kasurako, Eusko Jaurlaritzako Lan eta Enplegu sailburu Idoia Mendiak esan die ez dela «une egokia» greba bat egiteko, eta Elkarrizketa Sozialerako Mahaira itzultzeko, han hartzen dituzten erabakiek «benetako ondorioak dituztelako ekonomia produktiboan». Espainiako CCOOko idazkari nagusi Unai Sordo, berriz, kritika gogorra egin die ELAri eta LABi. Haien artean «ika-mika» gertatzen da, haren ustez, «zerbaitetan eragiten dutelako itxurak» egin behar omen dituztelako.

Hego Euskal Herrian gehiengo sindikalak deitzekoa zuen mobilizazio handia ezinezkoa da gaurkoz, gehiengo horren hanka batek, LABek, uko egin diolako lanuzte handiari, ELArekin egun zehatz bat ezin adostu ondoren. Hark ez du nahi izan 2021. urtea amaitu baino lehen deitu, Madrilen egiten ari diren lan erreformaren prozesuarekin lotu duelako greba. Edonola ere, Mendiak esan die ez dela unea mobilizazio handiak deitzeko. «Eser daitezela Elkarrizketa Sozialerako Mahaian, hitz egiteko, negoziatzeko eta akordioak egiteko».

Esker ona Confebaski

Sailburuak jakin ondo daki sindikatu abertzaleek uko egin ziotela aspaldian mahai horretan egoteari, «patronalaren politikei zilegitasuna emateko propaganda tresna» gisa ikusten dutelako, eta mahaiak ez duela, hortaz, ordezkaritza sindikalaren gehiengorik. Hala ere, Mendiak esker ona azaldu die CCOO eta UGT sindikatuei eta Confebask patronalari, «eskuzabaltasunez» ekiten dietelako arazoen soluzioak bilatzeari mahai sozialean. «Pena da» Mediarentzat ELA eta LAB «gai ez izatea ulertzeko elkarrizketa soziala dela bide onena, denok goaz-eta ontzi berean».

Mahaiaz harago, Lan sailburuak onartu du «etengabeko harremana» duela sindikatu guztiekin, eta erantsi du harreman «ona» duela sindikatu guztietako buruekin. Berretsi du, halaber, Espainiako Gobernuak lan erreforma aurrera aterako duela urtea amaitu aurretik. «Pedro Sanchezek iragarpena egiten du, konpromisoa hartzen du, eta bete egiten du».

Mendiak ELA eta LAB estu hartzeko egindako saioak bidaide izan du CCOOko idazkari nagusi Unai Sordoren kritika gogorra. Sordok esan du sindikatu abertzaleen artean «ika-mika» gertatzen dela «zerbaitetan eragiten dutelako itxurak» egin behar dituztelako. «Lan eskubideak berreskuratzeko prozesuan» ez dute zerikusirik ELAk eta LABek, Sordoren arabera, eta azken egunotako ezadostasunak «beren arteko lehiaren» parte gisa ulertzen ditu.

Lan erreforma negoziatzen ari den gidariak uste du CCOOk ez duela «mobilizazioa abandonatu», baina bere estrategia «negoziazioarekin» lagundu duela beti. «Urduri daude», esan du Sordok, ELAri eta LABi erreparatuz; «hamarkada askoan gertatu den prozesurik indartsuena gertatzen ari da, lan eskubideak berreskuratzeko», erantsi du, eta ELA eta LAB prozesu horretatik kanpo kokatu ditu.


Summary: Assange estraditatzeko baimena eman du Londresek. AEBetan espioitza egozten diote Wikileaksen sortzaileari, eta 127 urteko kartzela zigorra jar diezaiokete. Gorenera jotzeko aukera dute orain kazetariaren abokatuek.

Wikileaksen sortzaile Julian Assange AEBetara estraditatzeko eskariari onespena eman dio Londresko auzitegi batek. Espioitza egozten diote kazetariari AEBetan, eta 127 urteko kartzela zigorra jar diezaiokete han erruduntzat joz gero. Dena den, Auzitegi Gorenera jo dezake oraindik kazetariak, baina bien bitartean behin-behineko atxiloaldian jarraituko du.

Londresko Helegite Auzitegiko epaile Timothy Holroyderen arabera, AEBetako Gobernuak «nahikoa berme» eman ditu ondorioztatzeko Assangek «tratu egokia» jasoko duela, eta, beraz, onespena eman diote hura estraditatzeari. Orain epaia Vanessa Baraitser epaileari helaraziko diote —hark erabaki zuen urtarrilean estradizio eskaria atzera botatzea—, eta hark Erresuma Batuko Barne ministro Priti Patelen esku utziko du. Holroyder epaileak kritika ere egin dio Baraitserri, esanez aurrez jakinarazi behar ziola Washingtoni estradizioa atzera botatzeko asmoa zuela, hark akusatuari ezarri asmo zizkion neurriei buruzko bermeen berri eman ahal izan zezan.

Assangeren gertukoek eta Wikileakseko arduradunek gogor gaitzetsi dute erabakia. Atariak salatu du erabakia berretsi duen Ingalaterra eta Galesko epaileburu Duncan Burnnet «Ekuadorko enbaxadan Assangeren atxiloketa prestatu zuen ministro ohiaren oso gertukoa» dela. Mugariek Gabeko Kazetariek ere gogor salatu dute erabakia, eta egotzi diete auzitegiei Assangeren aurka egitea bere kazetaritza lanarengatik. Hitz gogorrenak, hala ere, haren bikotekide Stella Morisenak izan dira: «Nola izan liteke bidezkoa, nola legezkoa, nola liteke Julian estraditatzea hura hiltzeko azpikojoan aritu den herrialdera?».

Joan den urtarrilean, Londresko beste auzitegi batek atzera bota zuen Assange AEBetara estraditatzeko Washiongtonen eskaria, iritzita horrek larriagotu egin zitzakeela kazetariaren buru-osasun arazoak. «Assange ikusita izan dudan inpresioa da depresioak jota eta etsita dagoen gizon baten aurrean nagoela, eta etorkizunak zer ekarriko dion beldur dela», adierazi zuen orduan Baraitserrek. Gaur, ordea, auzitegiek kontrako iritzia plazaratu dute, eta ontzat eman dute AEBek erabaki hari jarritako helegitea.

Wikileaksen sortzailea 2019ko apirilaren 11n atxilotu zuten, Londresen, Ekuadorren enbaxadan. Han zegoen babestua 2012tik, baina, Ekuadorko Gobernu aldaketarekin, konfiantza hautsiz joan da; eta, azkenean, baldintzapeko neurriak urratzea egotzita, asilo politikoa ukatu zioten. Lenin Moreno Ekuadorko presidenteak muga gorri bat igarotzea egotzi zion, besteak beste nazioarteko politikaz aritzeagatik.

Hamar urte baino gehiago dira Assangek sortutako Wikileaks ataria Iraken eta Afganistanen egindako sarraskiei buruzko informazioa zabaltzen hasi zela. Akusazioaren arabera, Chelsea Manning analista estatubatuarra lagundu zuen kazetariak hark AEBetako Espioitza Legea urra zezan, eta informazio klasifikatua lor zezan ondoren bere atarian argitaratzeko. Defentsak ukatu egin du halakorik, eta dio Assangek eta haren taldeak zabaldutako informazioak ez zuela inor arriskuan jarri. Aldiz, Washingtoni leporatzen diote auzi politiko bat abian jarri izana, Wikileaksek militar estatubatuarrek egindako gerra krimenak argitara atera zituelako.


Summary: Gutxienez 54 migratzaile hil dira Mexikon, kamioi istripuz. Beste 50 zauritu inguru zenbatu dituzte. Guztira 107 migratzaile zihoazen kamioian.

54 migratzaile hil dira Mexiko hegoaldean, barruan zihoazen kamioiak istripua izan ondoren. Kamioian zeuden 107 migratzaileetatik gutxienez 54k galdu dute bizia, eta beste 50 inguru zauritu dira. Gehienak Erdialdeko Amerikakoak direla jakinarazi dute zenbait hedabidek. Mexikoko Migrazioaren Institutu Nazionalak jakinarazi du bizirik atera direnei arta emango dietela: «Ostatua, jatekoa, eta onartzen dutenen kasuan, kausa humanitarioengatiko bisita txartelak».

Tragediatzat jo du gertatutakoa Andres Manuel Lopez Obrador Mexikoko Gobernuko presidenteak, eta Guatemalakoak, Alejandro Giammatteik, adierazi du zaurituei beren esku dagoen «laguntza kontsular guztia» eskainiko dietela: «Aberriratzeak barne». Horren harira, bertako zenbait hedabidek jakinarazi dute bizirik ateratako zenbait migratzailek ihes egin dutela istripuaren lekutik, aberriratuak izango diren beldur.

Kamioiaren gehiegizko abiadura jo dute istripuaren arrazoi nagusitzat. Dena dela, migrazioaren institutuak jakinarazi du ikerketa bat abiaraziko duela. Era berean, institutuak ere adierazi du hildakoen gorpuen identifikazioan, hileten gastuetan eta aberriratzean lagunduko duela.

Migratzaile gehienak Erdialdeko Amerikakoak direla jakinarazi dute zenbait hedabidek, hain zuzen ere, eskualde horretatik abiatzen baitira migrazio mugimendurik jendetsuenak; batez ere Guatemalatik. 2018ko migrazio karabana jendetsuez geroztik, bide horri ekindako migratzaile kopuruak gorantz jarraitu duela jakinarazi dute erakundeek. Hain zuzen ere, Giammattei presidenteak jakinarazi du hori lantzen ari direla, AEBetako Gobernuarekin batera.


Summary: Atarrabian txalupa motordunekin atera dituzte hogei bat edadetu etxetik. Arabako hiriburuan, familia bateko hiru senide zuhaitz batetik erreskatatu zituzten, autoa uretan harrapatuta geratu baitziren. Gernikan, autobus bateko 21 bidaiari geratu ziren atzo urak harrapatuta.

Gaur goizean Nafarroako suhiltzaileek hogei bat edadetu atera dituzte etxetik, txalupa motordunetan. Martiket auzoan bizi dira, eta urak metro bateko altuera zuen etxe horietan. Atarrabia izan da gaur uholdeek kalte handiena egindako udalerrietako bat. Mikel Oteiza alkateak baieztatu du ez dela inor zauritu, baina kalte materialak handiak direla; kirol instalazioak hartu ditu urak.

Atzo iluntzean, Gasteizko suhiltzaileek familia bateko hiru senide erreskatatu behar izan zituzten zuhaitz batetik —tartean adingabe bat—, A-3602 errepidean, Aztegietarako bidean. Autoan zihoazela geratu ziren uretan harrapatuta. Uraren maila gora egiten ari zela ikusirik, zuhaitz batera heltzea lortu zuten hala moduz. Suhiltzaileek erreskatatu zituztenean, hipotermia sintomak zituzten, eta Txagorritxuko ospitalera eraman zituzten.

Ordu batzuk lehenago, Gernikan (Bizkaia), suhiltzaileek 21 bidaiari erreskatatu zituzten BI-635 errepidean, autobus bat uretan harrapatuta geratu ondoren. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, arratsaldean gertatu zen.

Gauean, beste erreskate bat izan zen Billodan (Araba). Bi gazte urak hartutako errepide bat zeharkatzen saiatu ziren noranahiko ibilgailu batekin, baina han harrapatuta geratu ziren. Suhiltzaileek atera zituzten. Iruñean ere, Landabenen, auto batekin uretan harrapatuta geratu zen pertsona bat atera behar izan zuen Foruzaingoak.

Olaben (Nafarroa), Guardia Zibilak emakume bat eta zazpi haur erreskatatu ditu gauean. Ultzama ibaiak gainezka egin ondoren, laguntza eskatu zuen emakumeak. Izan ere, ura etxeraino iristear zen, N-121 errepideko 21 kilometroan. Guardia Zibila heldu zenean, ura etxeko ukuiluetaraino heltzen zen, eta etxean eta han duten aroztegian sartzear zen.

Foruzainek, berriz, bi emakume erreskatatu dituzte Burlatan (Nafarroa), eta auto batean harrapatuta geratu den gidari bat Arazurin (Nafarroa).


Summary: Ebroren goraldia goizalderako espero dute Mendabian, eta arratsalderako, Tuteran. Nafarroako Gobernua kezkaturik da ibaien goraldiak datozen orduetan hegoaldean ekar ditzakeen arriskuekin. Suhiltzaile unitateak indartu dituzte datozen orduetarako.

Atsedenik ez du ematen euriak, ezta jada itsasora bidean erreka eta ibaietan den urak ere. Nafarroako Gobernua kezkatuta agertu da goizean datozen orduetan erori den urak hegoaldean izango duen eraginagatik. Ebroko Ur Konfederazioak (CHE) arratsaldean jakinarazi duenez, isurialde Mediterraneoko ur guztiak bilduta, Ebroren goraldia goizalderako espero duten Mendabian, eta bihar arratsalderako Castejonen eta Tuteran.

CHEk kalkulatu du Mendabian segundoko 1.400-1.600 metro kubiko eramango dituela, eta Castejonen eta Tuteran, 2.500 eta 3.200 bitartean. Azken aurreikuspen horrekin oso kezkatuta agertu dira CHEko arduradunak, inguruetan sor ditzakeen arriskuengatik.

Ega ibaiak gaur gauean joko du goia, segundoko 200-300 metro kubikorekin eta Argak, goizaldean 800-1.000 metro kubikorekin. Azken horren goraldia Caparroson izango da bereziki nabarmena, segundoko 700 eta 900 metro kubikorekin.

Datu horien berri izan aurretik, Alejandro Toquero Tuterako alkateak esan du udalerri horretan segundoko 2.000 metro kubiko baino gehiagoko jarioa egotea «oso negatiboa» litzatekeela. Eta Itoizko eta Esako urtegiek jario hori kontrolatu ahal izatea espero zuela.

Ikusi gehiago: Igandean atertuko du, iragarpenen arabera

Nafarroako Gobernuko Barne zuzendari nagusi Amparo Lopezen esanetan, ibaien goraldiei so egongo dira datozen orduetan. Adierazi du horiek izanen direla arazo iturri nagusi, prezipitazioak baino gehiago. Ohartarazi du gaur 15:00etatik aurrera are eta gehiago okertu zitekeela egoera, Lizarrerrian, besteak beste.

Halaber, gobernuko ordezkariek azaldu dute martxan jarritako protokolo eta baliabideen bidez «gogor eta era koordinatuan» ari direla egoerari aurre egiteko lanean. Javier Remirez lehendakariordeak argitu du kalteak ahalik txikienak izatea dutela lehentasuna orain (Sunbillan emakume bat hil aurretik hitz egin du).

Remirezek goizean onartu du egoera «bereziki labaina» dela. «Azken orduetako euriteek lehendik eginiko aurreikuspen guztiak irauli dituzte», aitortu du. Azaldu duenez, Nafarroaren iparraldean eta Iruñerrian zen egoera okerrena goizean, hegoalderago ere zuzendu du begirada. Hain justu, azpimarratu du ezinbestekoa dela behar adinako aurreikuspenez jokatzea. Erne dira Ega ibaiaren emariari begira, esate baterako. «Arga ibaiaren ingurua da kezkagarrienetakoa. Batik bat, hari lotuak ditugu begiak», adierazi du.

Remirezek nabarmendu du gobernua herrialdeko hainbat udalekin jarri dela harremanetan. Besteak beste, Iruñekoarekin ez ezik, harremanetan dira Lesakako, Berako, Baztango, Azkoiengo eta Faltzesko udalekin ere, besteak beste. Izan ere, aitortu duenez, hurrengo orduetan bazitekeen herri horien inguruetan izatea arazo gehien denboralearen eraginez.


Summary: Igandean atertuko du, iragarpenen arabera. Meteorologoek aurreikusi dute denboralea igandean baretuko dela. Euria etetea espero da ordurako, baita tenperaturek gora egitea ere. Baliteke, ordea, elurra urtzean arazoak izatea.

Herritarrek zein erakundeek eguraldi iragarpenei loturik dauzkate begiak, ezinbestean. Azken orduetako euriteek ekarritako korapiloak askatzen lagun bailezake denboralea baretzeak. Meteorologia institutuen aurreikuspenen arabera, ordea, euriaren etena ez da berehalakoa izanen: igandean zehaztu dute muga. Euskalmet Euskal Meteorologia Agentziaren arabera, etzi atertuko du Euskal Herri osoan. Goizaldean lainotua egotea espero arren, orduek aurrera egin ahala urdinduko da zerua, eguzkia agerian gelditzeraino.

Gainera, tenperaturek gora egitea espero da. Litekeena da horrek problemak ekartzea hainbat tokitan: azken egunotan hainbat eremu zuritu ditu elurrak, eta ezarria den elurra urtzeak nabarmen handituko du ibaien emaria. Uholde arriskua ez da desagertuko, beraz.

Hain zuzen, Arnaitz Fernandez meteorologia dibulgatzaile iruindarrak Twitterren zabaldutako bideo baten bidez eman du iragarpenari buruzko informazioa.


Summary: IMQk bere kliniketako garbitzaileak kaleratuko ditu, subrogazioa ukatuz. Greba mugagabea abiatu dute. Bilboko bi zentrotako garbitzaile guztiak kaleratu nahi ditu: 90 lagun.

Greba mugagabea abiatu dute IMQren Bilboko Zorrotzaurreko eta Andre Maria Zuriaren kliniketako garbitzaileek. ELAk azaldu duenez, abendu amaieran 90 langile kaleratuko ditu enpresak, bere gain hartuz garbiketa zerbitzua, eta «aitzakia» horretaz baliatuta, oraingo lantaldea subrogatzeari uko eginez. Langileek beraiek azaldu dutenez, haietako askok hamar urtetik gora daramate IMQrentzat lanean, azpikontratatuta. Ia denak emakumeak dira.

IMQk urtarrilaren 1etik aurrera ezarri nahi du neurria. Urteko azken egunean amaitzen da osasun zerbitzu pribatuak ematen dituen enpresaren eta garbiketa lanez arduratzen den Gizatzen azpikontrataren arteko lan harremana. Sindikatuaren arabera, IMQk ez du nahi berak edo azpikontratatuko duen beste enpresak azken urteetan Gizatzenentzat lanean aritu direnak beretzat hartzea (subrogazioa). «Langile merkeagoak eta errentagarriagoak nahi ditu, antzinatasunik eta plusik gabeak», salatu dute langileek. «Gutako askok hamar, hamabost, hogei edo 40 urte daramagu IMQrentzat lanean. IMQk trufa egiten digu. Argi dago merkantzia baino ez garela harentzat, egun batetik bestera bota daitekeen merkantzia».

Ez da lehenengo aldia lantaldea mobilizatzen dena lan baldintzak hobetzeko: arrisku plusa ezartzeko, behin-behinekotasunaren aurka, berdintasun plan bat eskatzeko eta, bereziki, enpresa hitzarmena lortzeko. Azken aldian soldata arrakalarekin amaitzeko mobilizazio ugari egin dituzte. Urrian hasi zituzten, eta azaro amaieran greba egiteko asmoa agertu zuten. Hori iragarri eta gutxira, IMQk burofax baten bidez jakinarazi zien garbiketa zerbitzua bere gain hartzeko asmoa zuela, langileak subrogatzeko intentziorik gabe.

Kliniketako garbitzaileen eskubideak eraikinak garbitzeko Bizkaiko hitzarmen kolektiboan daude jasota, ELAren arabera, horrek subrogazioa bermatzen du. Susmoa daukate eskubide horren aplikazioa saihestu nahi duela langile berriak bere gain hartuz, gero, lan baldintzak hobetzean, berriz ere azpikontrataziora jotzeko. Enpresaren jokabidea salatu du sindikatuak, eta jakinarazi du auzitara eramango duela, «90 langileek IMQren instalazioetan lan egiten jarrai dezaten».

Epaitegietan bezala, kalean mobilizatuko da ELA. Langile asko dira kaleratze arriskuan daudenak, ia denak emakumeak, eta sindikatua indar berezia jartzen ari den sektore batekoak dira. Subrogazioaren aldeko borroka ere aspaldikoa da, batez ere garbiketaren sektorean. ELAk Eusko Jaurlaritzari eskatu dio gatazkan «inplikatzeko», eta «jarrera aktiboa» agertzeko.

IMQko lan gatazka enpresaren etorkizunean garrantzi handikoa den momentu batean ari da gertatzen. Bere jabetza eskuz aldatuko da laster. Azken urteetan giro gatazkatsua egon da horregatik, bereziki akziodun diren medikuen eta kudeatzaileen artean, akzioen salmenta prezioa dela-eta. Bi aldeek nahi duten kopuruetan erosteko bazkide baten bila aritu dira, eta gorabehera ugariren ostean, ekaineko akziodunen batzarrean adostu zuten Adeslas aseguru konpainia izatea eroslea -gaur egun IMQren %45aren jabea da Adeslas-; operazioak, baina, oraindik ez du batzarkide guztien oniritzia jaso.ELAk gogoratu du iaz enpresak hamahiru milioi euro banatu zituela bere akziodunen artean.

IMQ osasungintza pribatuko lehen konpainia da Euskal Herrian. Haren esku dago Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ospitale pribatuen kudeaketaren %84. Horrez gain, duela 87 urte Bilbon sortutako taldeak aseguru etxeak ditu, zahar etxeak, lan osasuneko prebentzio zentroak... 350.000 bezero inguru ditu Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Soldata noiz jasoko zain

Bestalde, garbiketa sektorearekin loturik, Limpiezas Joxeaneko langileek salatu dute enpresak ez diela soldata osoa ordaindu azken bi hilabeteetan. 180 behargin dira guztira. Enpresak arazo ekonomikoak argudiatu ditu, baina sindikatuen arabera, ez du inolako dokumenturik aurkeztu hori justifikatzeko. Mobilizazioak hasiko dituzte laster.


Summary: Lehen mailako arreta eta aztarnari taldeak indartzeko eskatu du EH Bilduk. Pazienteentzat gertukoena den osasun sistema «ahultzea» leporatu dio Osakidetzari EH Bilduko legebiltzarkide Rebeka Uberak

Eusko Legebiltzarreko EH Bilduko ordezkari Rebeka Uberak adierazi du, egungo egoeran, «lehentasunak» izan beharko lukeela «premia anbulatorioak» indartzea, baina ez dela ari bide horretan Eusko Jaurlaritzako Osasun Saila. Uste du pandemiaren seigarren olatuak «hankaz gora» harrapatu duela osasun sistema: «Lehen mailako arreta gaindituta, eta aztarnarien ekipoak nabarmen murriztuta». Hortik kritika: «Ez dirudi Jaurlaritzak ezer ikasi duenik, egoera benetan larria den arren, osasun sistema indartzeko neurriak hartu beharrean, murrizketa gehiago iragartzen ari baita». Hain zuzen ere, asteon Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik esan du bertan behera utziko dituztela lehen mailako artako hainbat kontsulta: «premiazkoak» direnak lehenetsiko dituzte. Kirurgiatan ere hasiak dira atzerapenak.

Egoera hori «irauli» egin behar dela uste du EH Bilduk. «Pandemiari aurre egin eta kalitatezko osasun arreta eskainiko badugu, lehenengo baldintza lehen mailako arreta indartzea da», defendatu du Rebeka Uberak. 2022ko aurrekontuei buruzko akordioan EH Bilduk arlo horretan inbertsioa nabarmen handitzea lortu duela azaldu du, eta premiazkotzat jo du neurriak berandu baino lehen hartzea norabide horretan. «Lehen mailako arretak ezin du urtarrilera arte itxaron».

Bi neurri eskatu ditu. Bat: «Aurrez aurreko kontsultak berreskuratzea, atzerapenak-eta saihestea». Horretarako kontratazioak egin beharko direla esan du. Ildo berean, bigarren neurria ere: «Ezinbestekoa da aztarnarien taldeak handitzea. Azken hilabeteotan eremu horretan eginiko murrizketen ostean, konponbidea ezin da SMS bat izan, apirilean 700 aztarnari baino gehiago izatetik 400 baino gutxiago izatera pasa garelako». SMS mezuei erreferentzia egin die, asteon justu Osasun Sailak esan duelako hemendik aurrera, kasu positiboen gertuko kontaktuek, mezu baten bidez egin ahal izango dutela test bat egiteko eskea, aztarnarien deiaren zain egon gabe.

PPko legebiltzarkide Carlos Iturgaizek ere gaur izurriaren egoeraren larriaz ohartarazi du, osasun sistema «gainezka» ari dela esan du, eta LABI batzordearen bilera bat eskatu du.


Summary: Sunbillan emakume bat hil da, baserrian haren autoa luizi batek harrapatuta. Luizi batek azpian harrapatu du haren autoa, baserri bateko estalpean.

Gaur eguerdian emakume bat hil da Sunbillan (Nafarroa), luizi batek harrapatuta. Lehen datuen arabera, baserri batean izan da luizia, estalpe batean. Emakumeak han gordetzen zuen autoa, eta luizia izan denean bera ere han harrapatu du.

Bizilagun batek ohartarazi ditu larrialdi zerbitzuak, eta jakinarazi die luizi batek baserriaren estalpea harrapatu duela, eta auto bat zegoela azpian. Foruzaingoa iritsi denean, jabea autoaren barruan aurkitu dute, hilda. Zer gertatu den ikertzen hasi dira.

Denborale honek eragin duen lehen hildakoa da. Azken orduetan, baina, 30 pertsonatik gora erreskatatu behar izan dituzte, gehienak euren ibilgailuak uretan harrapatuta geratu direnean. Luiziak ere ugariak izaten ari dira, ordea. Atzo luizi batek tren bat harrapatu zuen Beasain eta Gabiria artean.


Summary: Abaurreak zinegotzi izateari utziko dio, sei hilabeteko zigorra onartu ostean. EH Bilduko Iruñeko zinegotzia 2019ko sanferminetako txupinazoaren istiluen harira epaitu zuten, baina akordioa lortu du akusazioarekin.

Iruñeko 4. Zigor Auzitegiak sei hilabeteko zigor espetxea ezarri dio EH Bilduko Iruñeko zinegotzi Joxe Abaurreari, 2019ko sanferminetako txupinazoan izandako istiluak direla eta. Fiskalak 30 hilabeteko zigorra eskatzen zuen, baina bi aldeek akordioa lortu dute eta, horren ondorioz, zigorra sei hilabetekoa izango da eta Abaurreak ez du espetxera sartu behar izango. Edonola ere, zinegotziak utziko du Iruñeko Udalean duen ardura.

2019ko txupinazoan, udaletxeko balkoian zeuden EH Bilduko zinegotziak ikurrina erakusten saiatu ziren eta, horren ondorioz, liskarra sortu zen zenbait udaltzainekin eta Navarra Sumako zinegotzi Carmen Albarekin. Albak eta udaltzainek salaketa jarri zuten Abaurrearen kontra, eta, horren ondorioz, auzibidea ireki zioten.

Abaurrearen dimisioak ondorioak ekar ditzake Iruñeko Udalean. EH Bilduk iragarri du Garbiñe Bueno izango dela Abaurrearen ordezkoa, baina Iruñeko alkate Enrique Maiak abenduaren 30erako ezarri du 2022ko aurrekontuei buruzko bozketa egiteko bilkura, eta litekeena da ordurako Bueno karguaren jabe ez izatea, legeak agintzen dituen epeak direla eta. Hala balitz, aurrekontuen inguruko bozketan berdinketa gerta liteke, eta Maiak aukera izango luke kalitatezko botoa baliatu eta aurrekontuak onartzeko.

«Oposizioko lehen indarra izanik, EH Bilduren erantzukizuna da aurrekontuak bezalako espediente garrantzitsu batean herritarren gehiengoaren borondatea errespetatzen dela bermatzea», esan du EH Bilduren bozeramaile Joseba Asironek. «Horretarako, ordezkari guztiek bozkatu behar dute. Aurrekontuak ezin dira aurrera atera alkatearen interes alderdikoiak asetzeko».

Asironek esan du lortutako akordio judiziala «aukerarik arrazoizkoena» zela, kontuan hartuta bi urte eta erdiko espetxe zigorra eskatzen ziotela eta «epaitegi batzuetan EH Bilduko hautetsi izateak dakarren arriskua». Hala ere, iragarri du Abaurreak «EH Bilduren udal taldeari loturik» jarraituko duela.


Summary: Urkulluk eta Txibitek bi gobernuen arteko lankidetza hitzarmena eguneratu dute. 2016an sinatutako protokoloaren edukiak zabaltzea eta egungo egoerari egokitzea adostu dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak. 29 esparrutan erdietsi dituzte lankidetza akordioak.

Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk eta Nafarroako Gobernuko presidente Maria Txibitek bi gobernuen arteko lankidetza protokoloa berritu dute gaur, Iruñean. 2016an bi gobernuek sinatutakoa zabaldu eta eguneratzen du akordioak, eta bi erkidegoen arteko lankidetzarako oinarriak ezartzen ditu 29 esparrutan. Ekonomian, arlo sozial eta ekonomikoan, esparru administratiboan, azpiegituretan eta teknologian eragina du hitzartutako akordioak. Urkulluk azpimarratu du bi erkidegoen arteko «harremana berezia» dela, eta lotura «historiko, linguistiko eta sozioekonomikoak» dituztela. «Pandemiak erakusten du erronkak globalak direla. Beharrezkoa da esperientziak partekatzea eta trukatzea, elkarrekin ikastea, lankidetzatik erantzuteko. Ikasitako lezioa da, eta bat gatoz». Bestalde, Txibitek adierazi du Eusko Jaurlaritzarekin elkarlanean jarraitzeko asmoa duela foru gobernuak, «leialtasun instituzionaletik abiatuta, herritarrei zerbitzu hobeak emateko eta garapenerako eta aurrerabiderako aukera bihurtzeko». Gaur sinatutako dokumentuan lankidetza-arlo berriak sartu dira, eta lehendik zeuden batzuk neurri berriekin eguneratu. Eremu berriei dagokienez, migrazio-politiketan bi gobernuek bat egin dute «beren lurraldera iristen diren migratzaile guztiei harrera egokia» emateko helburuarekin. Horretarako,«kulturen arteko bizikidetza eta arrazismoaren eta xenofobiaren aurkako borroka hobetzeko mekanismoak» sustatuko dituzte.

Horrez gain, aniztasunarekin lotutako akordioa ere jaso dute hitzarmenean, eta bertan nabarmendu dute «LGTBI+ kolektiboetako pertsonen eskubideak bermatzeko konpromisoa». 2030 Agendak eta garapen jasangarritako helburuek eremu berri bat hartzen dute protokoloaren barruan, eta bertan adierazten denez, bi gobernuek helburu horiek beren gain hartzeko eta politika publikoen diseinuan horiek bultzatzeko konpromisoa hartzen dute.

Bestalde, gizarte zerbitzuen arloan, bi gobernuek erabaki dute akordio bat bultzatzea «mugakide diren eremuetan bizi diren mendeko pertsonek itundutako zerbitzuak edo zerbitzuari lotutako prestazioa jaso ahal izateko, erroldatze-beharrik gabe».


Summary: Etxerat-ek bozgorailua piztu du politika diskriminatzaileen aurka. Giza kateak egin dituzte Gasteizen eta Iruñean, euskal presoek eta euren senideen jasaten dituzten «eskubide urraketak» salatzeko.

Giza Eskubideen Nazioarteko Eguna baliatuta, Etxerat elkarteak giza kate bana egin du Iruñean eta Gasteizen, jasaten dituzten «eskubide urraketa guztiez nazkatuta» daudela adierazteko. Giza Eskubideen defentsan. Salbuespen politika stop lelopean, Nafarroako Parlamentuaren eta Eusko Legebiltzarraren aurrean bildu dira, eta salatu dute Espainiako eta Frantziako gobernuek «salbuespeneko espetxe politikari» eusten diotela: «Bozgorailua pizten dugu sufrimendua eragiten duten politika diskriminatzaileak mantentzeari uko egiteko».

Euskal presoei «justizia arrunta aplikatzeko eskubidea» ukatzen dietela gaitzetsi du elkarteak, eta horrek senideengan izan dituen eraginak gogoratu: «Gure bizitzak arriskuan jartzera behartu gaituztelako, urrun dauden espetxeetan bisitatu ahal izateko». Era berean, hizpide izan dituzte COVID-19ak kartzeletan, eta presoen eta euren gertukoen arteko harremanetan izan dituen eraginak. «Haserrea eta sumina» adierazi dituzte komunikatzeko izaniko «debeku eta zailtasunengatik», eta bat egin dute arlo horretan presoen eskubideen defentsan aritu diren beste hainbat elkartek eginiko salaketekin.


Summary: Marka gainditu dute Nafarroan kasu positiboek: 842 izan dira. Egindako testen %16 izan dira positiboak, eta egoera kontrolatzen zaila dela erakusten du horrek

Osasunbideak eman du atzo COVID-19aren jarraipena egiteko egindako testen berri, eta jakinarazi du, positibo berrien kopuruan marka gainditu zutela: 842 izan ziren. Behin izurria kontrolatzeko testak egiten hasi zirenetik atzemandako kopururik altuena da. Horrek erakusten du izurriaren goraldia. Testen %16,6k eman zuten positibo; OME Osasunaren Mundu Erakundearen irizpidea da behin ehuneko horrek %5eko langa gainditzen duenean, zail izaten dela izurria mendean hartzen, eta oso goitik dabil orain.

Zazpi pertsona, halaber, erietxera eraman behar izan zituzten, gaitzaren sintomak larriagotuta, horietako bi ZIUetara. 114 gaixo daude orain Osasunbideko zentroetan COVID-19aren eraginez, 24 ZIUetan.

Eusko Jaurlaritzak astean bitan ematen ditu orain izurriaren kontrolerako datuak. Atzo eman zituzten datuekin, ikusi zen asteazkenean denera Hego Euskal Herrian 1.890 kasu positibo atzeman zituztela. Positibo tasa %15,9 izan zen.


Summary: «Normalki, zinez prest bagara joaten gara txapelketa bat egitera». MMA kaiola batean egiten den borroka da; kanpotik ikusirik arrunt bortitz iduri badu ere, Hiriart Urrutiren ustez errespetuaren kirola da. Arte martzialen nahasketan, amateurretan, lehia gehienak irabazi ditu.

Duela hamar urte, sambo kirol errusiarrarekin hasi zen; ondoko urtean, gela bat ireki zen MMA kurtsoekin, eta, geroztik, kirol horretan zentratu da Ximun Hiriart Urruti (Kanbo, 1992). Mixed Martial Art hitzen siglak dira ingelesez, arte martzialen nahasketa baita. Amatur mailan lehiaketa gehienak irabaziak ditu Hiriart Urrutik; azken gerrikoa munduko txapeldunarena izan da, Italian irabazi borroketan, 67 kiloz azpikoen kategorian. Profesionaletara pasatzekoa zen COVID-19ak dena eten ez balu; bide profesionala hartu behar luke laster.

MMA sobera ezagutu gabe, imajinatzen dira basa batzuk kasik hil arte borrokan.

Zinez hala hasi zen MMA. Izan zen txapelketa bat 1993an antolatua, jakiteko borroka kiroletan zein zen azkarrena; kasik dena onartua zen. Baina orain zinez aitzinatu da.

Zergatik, kanpotik ikusirik, basakeria iduri luke?

Hori pentsatzen dugu, hastapenean hala zelako: bi tipo baziren kaiola batean, ez zen eskularrurik, eta kasik elkar hiltzen zuten. Orain egokiagoa da: badira eskularruak eta hortzen babestekoa, badira arauak, eta orain gauza anitz ez dira haizu.

Aldatu baldin bada ere, borroka kiroletan muturrekoetan da. Imajina daiteke, kirol horretan ari, hiriko borrokalari bat kanboar bat baino aisago.

Alta, Kanbon, Itsasun, Larresoron eta denetan badira borrokalari handiak. Baina zinez kirol hori egiten dut osoa delako, eta ez da boxeoa baino lanjerosago. Nire ikuspuntutik, eta medikuen ikuspuntutik ere bai.

Medikuen ikuspuntutik?

Batzuk bederen, beharbada ez denak… Hori esplikatzen ahal dut sinpleki: boxeo ingelesean, kasik kolpe guztiak bururat etortzen dira; MMAn ez: gorputz guztian ematen ahal ditugu kolpeak.

Kanbon egin daitekeen beste kirol bat errugbia da. Zu ere aritu izan zara pixka bat. Hartzen diren kolpeengatik konparatzen ahal dituzu bi kirolak?

Zein errugbi aipatzen dugun: Kanbon edo inguruetan egiten dena edo errugbi profesionala. Ikusten ditugularik ehun kiloz goragoko tipoak sartzen beste tipo batzuetan korrika, hor kolpea izugarri bortitza izanen da. Kolpeak hartzen ahal dira lurrean ere —ikusi gabe—, buruaren gibelean, bizkarrean… MMAn kolpe horiek guztiak ez dira, zinez aurpegira edo gorputzera heldu dira, baina paretik; eta epailea hor da borroka gelditzeko, ikusten badu borrokalari bat zinez lanjerosa dela.

Borroka kirol bat izanik, gainera, kolpeak hartzeko prestatzen zarete, segur aski.

Bai, hobe da. Gertatzen ahal da prestatu gabeko norbaitek egitea txapelketa bat, hori da lanjerosena. Baina hori, nire ustez, entrenatzailearen ardura da; normalki, fisikoki zinez prest bagara joaten gara txapelketa bat egitera, mentalki eta teknika ere ona baldin bada.

Zuk nola egin zenuen jauzia txapelketa mundura?

2013an hasi nintzen txapelketan. Zinez joko gisa ikusten dut. Nahi nuen jakin nola ariko nintzen entrenamendutik kanpo. Irabazi ditut txapelketa batzuk: Espainian bi, eta Akitaniako txapelduna izan naiz bi aldiz. Frantziako txapelketara joan nintzen, profesionaletara pasatzekoa nintzen COVID-19a aitzin, eta ukan dut parada Italiara joateko; pentsatu dut manera ederra zela amateur txapelketak bukatzeko.

Profesional bilakatzean, kanpora joan beharko duzu?

Ez, ez dut beste nonbait bizitzera joateko beharra. Plazera hartzeko eginen dut hori. Hemen egonen naiz nire entrenatzailearekin; bikaina da, eta ez dut beste baten beharrik, edo beste gela baten beharrik [Baionako CYFTI gelan trebatzen da Hiriart Urruti]. Baina Hego Amerikan, adibidez, kirol hau zabalduago da. UFC da antolaketa zabalena, eta pisu handikoetan lehen aldiz frantses bat izaten ahal da munduko txapelduna…; ari da zabaltzen.

Borroka gelditzeko manera bat amore ematea da. Horretarako mentalizatua zara?

Zer ideia duzun. Baina bada segurtasunaren ideia, eta, besteak zure besoa hausten ahal badu, amore ematen duzu. Defenditzen zara, baina sentitzen baduzu min hartuko duzula, amore ematen duzu. Berriz diot, nik joko gisa ikusten dut hau, eta, momentuan irabazteko ideia badut ere, ez dut nire bizia jokatzen.

Kanboarra munduko txapeldun bilakatu da, ikurrina eskuetan.

Ez naiz joan Frantzia ordezkatzeko. Nahi nuen ikurrina eraman eta denek ikus zezaten. Aldi honetan ez zen federazioen izenean; baziren hemeretzi herri, baina ni nire izenean joan naiz, eta Euskal Herriaren izenean.

Titulu horrekin, amatur mailan, irabazten ahal zenuen guztia irabazi duzu?

Frantziako txapelketa ez dut irabazi, baina uste dut orain ez dudala hobeki egiten ahal.

Kirol berria izanik, gazteagoen interesa sentitzen duzu?

Bai. Badira ikastaroak haurrentzat, sei urtetik goiti. Gazteak gero eta gehiago badira. Gainera, Angeluren eta Baionaren artean badira hiru gela, eta horietan, gazte anitz.

Zer da kirolak gazte horiei ematen dizkien balioak, zure ustez?

Niretzat, inportanteena errespetua da; bakarkako kirol gisa ikusten da, baina ez da ahantzi behar lagunen beharra dugula entrenatzeko eta motibatzeko. Beste bat da, justuki, motibazioa.


Mauleko ospitalea, Pauetik zuzendua

Summary: Mauleko ospitalea, Pauetik zuzendua. EH Baik Mauleko erietxea Baionakoari lotu nahi luke. Olueko zuzendaritza baztertu zutenetik, Pauetik kudeatua dago.

Mauleko ospitalea kudeatzeko zuzendaririk ezean, azken urteetan Olueko (Biarno) ospitalearekin partekatua zen zuzendaritza. Baina 2021aren hastapenean, ospitaleko langileek kudeaketa arazoak salaturik, hango zaintza batzordeak Oluerekin partekatua zen zuzendaritza kontratua haustea deliberatu zuen. Geroztik, behin-behineko aterabide gisa, Paueko (Okzitania) ospitaleak hartu du Maulekoaren zuzendaritza. Maulera jinen litzatekeen zuzendari bat bilatzen ari da Eskualdeko Osasun Agentzia (ARS, frantsesezko sigletan), baina sei hilabetez ez dute nehor atzeman.

EH Bai alderdiko zuberotar hautetsiek agerraldia egin zuten iragan astean, Mauleko ospitalea aipagai, Baionako ospitalearekin bat egitea eskatzeko; horien artean zen Egoitz Urrutikoetxea Lexantzüko hautetsia. “Gure ustez, lurraldeaz mintzo garenean, behar dugu Ipar Euskal Herriaz mintzatu. Azken urteetan bada lurralde koherentzia bat administratiboki, politikoki eta instituzionalki, eta, gure ustez, osagarri zerbitzuek ere hein bereko antolaketa behar dute”, zioen Urrutikoetxeak, osasun mailan Euskal Elkargoak medikuntza etxeetan duen inplikazioa oroitaraziz.

Mauleko ospitaleko langileen ordezkariak, Jerome Etxemaitek (CGT sindikatua), argiki dio bere iritziz ez dela momentuko erronka zein ospitale talderen esku izan (Paue ala Baiona). “Gero ospitale taldea aldatzea aipatzen bada, ikusiko da, baina, oraingoz, arazoa da denbora osoz zuzendari bat behar dugula”. Paueko ospitaleko tutoretzapean izateak erran nahi baitu, Etxemaitek argitu duenez, oraingoz behin-behineko zuzendari bat igorri zaiela Pauetik, baina erabakiak oro ez direla bere esku: “Zuzendari bat beharko da, deliberoak hartzen ahalko dituena. Behin-behineko zuzendaritza honek ez ditu erabakiak oro hartzen ahal, Paueko ospitaleak hartzen baititu”.

Maule Baionako erietxearen adar bat bilakatzekotan, Frederic Etxebar Mauleko ospitaleko mediku koordinatzailearen ustez, antolaketa administratibo guztia aldatu behar litzateke: “Batetik, Baiona ez da batere interesatua Maulera jiteko; eta gobernatzen gaituzten egitura administratiboak aldatzen ez direino, Mauleko ospitalea ez da Baionari lotua izanen”. Paueko tutoretzaz galdeturik, bestalde, Etxebarrek zehaztu du hastapeneko beldurrak uxatuak izan direla: “Hastapenean denek beldur ukan dugu ospitalea itxiko zela; orain, ez. [Paueko ordezkariek] Erran dute begi bistakoa dela egitura hau salbatu behar dela”.

Donapaleu adibide

Mauleko ospitalaren arta sistema ez da ospitale orokor batena bezain osoa; hainbat zerbitzuren xerka, zuberotarrak inguruko bi ospitaleetara joaten dira: Oluekora eta Donapaleukora. Azken horrek, Baionako ospitaleko parte denetik, ukan duen bilakaerak argumentuak eman dizkio EH Bairi, Urrutikoetxearen arabera: “Ikusten dugu Donapaleurekin ondorio baikorrak ukan dituela, zerbitzu desberdinak han baitira orain. Uste dugu ber dinamikan sartu behar dugula”.

Mauleko mediku koordinatzaileak konfirmatu du mediku espezialista haboro badirela Donapaleuko ospitalean Oluekoan baino: “Baionan mediku berezitu anitz bada, errazki heldu dira barnealdera lan xerka. Pauen, aldiz, lanpetuak dira, eta ez dute Olue edo Orthezera joan beharrik paziente xerka”. Baina preseski Donapaleu eta Izpurako klinika ohiak hartu dituelako, Etxebarren ustez, Baionak ez du interesik ikusten Maulen: “Urrunegi gara, eta jadanik indar handiak egin dituzte beren baitan Donapaleu eta Izpurako egiturak hartzeko”.

EH Baik beste argudio bat aitzinatu du Baionaren aldeko hautuan, arrunt politikoa: “Badugu ahalmen haboro eragiteko bihar Baionari lotua bada, gaur egun ez duguna Pauerekin, gure antolamendu instituzionala Ipar Euskal Herriaren heinean delako”.

Zuberoako eragileen artean balitzateke, bestalde, luze gabe ikertzen ari diren beste bide posible bat ere: Akitania Berriko eskualdeko ospitale lokal guztien arteko zuzendaritza komuna.


Zortzi orri eta komunitate bat

Summary: Zortzi orri eta komunitate bat. 'Egunkaria' zenak duela 30 urte kaleratu zuen 'Nafarkaria' gehigarriaren lehen zenbakia. 11 urte iraun zuen bidea hasi zuen Nafarroako gehigarriak 1991ko abenduaren 6an. 2002ko uztailaren 26koa izan zuen azken zenbakia, UPNren gobernuak diru laguntza kendu eta gero, ezin izan zuelako eutsi.

Mahai baten bueltan, eta paper zuri batean jasotako ideiak oinarri hartuta. Halaxe sortu zen Nafarkaria, duela 30 urte. 1991ko abenduaren 6an kaleratu zuen Egunkaria-k Nafarroako gehigarriaren lehendabiziko zenbakia. 11 urteko bidea egin zuen, UPNren Nafarroako Gobernuak diru laguntza kendu, eta ito zuen arte. 2002ko uztailaren 26koa izan zuen azken zenbakia.

Alberto Barandiaran kazetariak pena hori du: “Erabakia ez genuela guk hartu. Diruagatik sortu, eta diruagatik desagertu zen”. Barandiaran izan zen Nafarkaria-ren lehendabiziko zuzendaria; hori baino gehiago: hutsetik hasi zuen lana, eta Nafarroan nafarrentzat egindako produktu bat ondu zuen. “Iñaki Uria [Egunkaria-ko orduko zuzendariordea] etorri zen Iruñera, Nafarroako Gobernuaren diru laguntza jasotzeko aukera bazela esanez; Uria, Ana Unanue eta hirurok elkartu, eta hasi ginen ideiak botatzen”, oroitu du hastapenei buruz. Ez zaio ahaztu Uriak koplarik erabili gabe baztertu zituela berak mahai gainean jarritako zenbait proposamen.

Maketak, faxez

Oraingoa baino garai analogikoagoa zen ordukoa; Egunkaria-ren egoitza nagusian faxez jasotzen zituen Xabin Makazagak Barandiaranek eskuz egindako maketak. Tiraderan gordetzen zen kolaboratzaileen zerrenda, eta haietako batzuek Egunkaria-ren Iruñeko Irrintzi dorreko egoitzaraino eramaten zituzten beren testuak. “Diskete batekin etortzen ohi zen Joxemiel Bidador; solasalditxo baterako aukera ematen zigun horrek”. Horixe nabarmendu du Asier Azpilikueta kazetariak. Hura izan zen gehigarriko azken arduraduna; 1999ko irailetik aritu zen, desagertu zen arte. “Itxi zuten arte; erabaki politiko bat izan zen”, berretsi du.

Euskararentzat “arnasgune txiki bat” izan zen Nafarkaria, Azpilikuetaren hitzetan. Nafarroako euskaldunen eta euskaltzaleen arteko “sarea” ehuntzen lagundu zuela uste du Barandiaranek ere; Irene Arrizurieta kazetariak gehigarriak egindako lan hori nabarmendu nahi izan du, hain zuzen ere: “Ez zen bakarrik kazetariontzako foro bat izan; kolaboratzaile asko pasatu ziren Nafarkaria-tik, eta askorentzat lehen erakusleihoa izan zen”.

Barandiaranek kontatu du “erraza” izan zela jendea proiektura batzea. “Euskaltzaleek pozik hartu zuten, eta berehala esaten zuten baietz laguntza eske haiengana jotzen genuenean”. Bingen Amadoz izan zen Nafarkaria-ko azaleko lehen zutabea idatzi zuena. Amadozekin batera, Felipe Riusek, Aingeru Epaltzak eta Josetxo Azkonak osatu zuten hasierako laukotea. Laster batu ziren bertze anitz, eta 11 urteko bidean, Nafarkaria-ko zutabegile izan ziren Pili Ioldi, Estitxu Fernandez, Maite Urkia, Jojo Bidart, Josetxo Azkona, Juanjo Olasagarre, Xanti Begiristain eta Mikel Taberna, bertzeak bertze.

Patziku Perurenak ere idatzi zuen gehigarrian. “Leitzako Maimur liburu dendatik faxez bidaltzen zituen testuak; ez dakit erdi hondatua ote zegoen edo zer gertatzen zen, baina hizkiak falta ziren beti, eta telefonoz aritu behar izaten genuen testua osatzen”, gogoratu du Azpilikuetak, ordukoaz.

Kazetariak Arrizurietaren eskutik jaso zuen gehigarriaren arduraren lekukoa. Arrizurieta bi urtez izan zen Nafarroako gehigarriko koordinatzailea, 1997eko irailetik 1999ko irailera. Azpilikuetarekin eta Barandiaranekin bat egin du, eta Nafarkaria “kazetaritza eskola” bat izan zela erran du. Hiru kazetariei, gainera, herrialdea txokoz txoko ezagutzeko aukera eman zien aldizkariak. Barandiaranek, adibidez, Joxe Lacalle argazkilariarekin Aezkoara edo Erriberara egindako bidaien oroitzapena du fresko, bereziki. “Nafarroa ezagutu genuen Nafarkaria-ri esker”.

Gehigarriko lehen arduradunak beti izan zuen garbi aldizkariak “nafar guztientzat” izan behar zuela, eta herrialde osoari egin behar ziola so. “Ezagutzen ez genuen Nafarroa bat deskubritu genuen, eta ikasi genuen herrialdea zeinen askotarikoa den”, azaldu du.

Nafarkaria-k lortu zuen irakurle talde fidel bat. Ez hori bakarrik. “Jendea identifikatu zen proiektuarekin; Nafarkaria-k balio erantsi bat eman zion Egunkaria-ri Nafarroan ostiraletan”, aipatu du Barandiaranek. Sortu zen harremana, ondorioz, gehigarriaz harago joan zen. Barandiaranek kolaboratzaileekin eta lagunekin egindako urteroko afariak gogoratu ditu. “Zaldiko Maldiko elkartean egiten genituen; Luzia Goñik prestatzen zituen”.

Irene Arrizurietak ere gogoan ditu afari horiek; batez ere, gogoan du ongi “aukeratu” behar zela tokia. “Martxelo Otamendiren ondoan eseriz gero, bazenekien ez zela gau osoan isilduko”, oroitu du, barrez.

«Utzi du arrastoa»

“Eskola” bat izan zela, eta “ilusio handiz” egin zutela. Horixe nabarmendu dute Barandiaranek, Arrizurietak eta Azpilikuetak Nafarkaria-ri buruz. Barandiaranek garbi du arduradun bakoitzak “berea” eman ziola gehigarriari, egindako bidean. “Utzi du arrastoa”, erantsi du. Zortzi orriko astekari bat zen Nafarkaria, baina bere txikitasunean handi izan zen, haien ustez. “Ederki pasatu genuen egiten”, erran du Azpilikuetak, baina ez du lana idealizatu nahi izan; ez gehiegi, behintzat. “Nafarrentzat euskarazko gauzak eskaini genituen, baina tokiko informazioaren esparruan urratsa eskas gelditu zen”.

UPNren esku zen Nafarroako Gobernuarentzat, baina, urrats hori ere gehiegi omen zen. Euskara erabiltzen zuten hedabideak diruz laguntzeko deialdian esku hutsik utzi zuen Nafarkaria, 2001ean. “Pedro Pegenaute zen Hizkuntza Politikarako arduraduna. Egin zuen lehen gauza izan zen elebitan zegoen bere bulegoko plaka gaztelania hutsean jartzea. Deialdia moldatu zuten, Nafarkaria kanpo uzteko”, kontatu du Azpilikuetak.

2002ko uztailera arte eutsi zion gehigarriak. Hilabete hartako 26an atera zuen azken zenbakia. 11 urtez, Nafarroaren kronika berezi bat idatzi zuen Egunkaria-ko astekariak Nafarroan eta nafarrentzat. Bai eta nafarrekin ere: Nafarkaria-k komunitate oso bat lotu baitzuen aste oroko bere zortzi orrietara.


Feliperen metropolia

Summary: Feliperen metropolia.

Azkoitiar batek maketatu zuen lehendabiziko Nafarkaria. Urtebete egina zuen Euskaldunon Egunkariak gehigarria argitaratzeari ekin zionean. Azalean Denondarako zokoa izenburua zekarren, bazuen txungurretik, denok eta zoko esaldi berean. Alta bada, bigarren zenbakiak sortze kontzeptu bat oparitu zigun, maketatzaile azkoitiarraren lagun batek eskaini zigun oparia.


Summary: Magnus Carlsenek berriro irabazi du Munduko Txapelketa. Nagusitasunez gailendu zaio Ian Nepomniaxtxi errusiarrari finalean, Dubain: 7,5-3,5. 2013an irabazi zuen lehen aldiz titulua, eta lau aldiz eutsi dio.

Kito. Amaitu da Munduko Xake Txapelketako finala, Dubain. Magnus Carlsenek irabazi du bosgarren aldiz titulua. Norvegiarrak nahikoa izan ditu 11 partida Ian Nepomniaxtxi errusiarrari gailentzeko. Hain handia izan da haren nagusitasuna, finala amaitzeko hiru neurketa falta zirela izan da txapeldun. 7,5 puntu lortu ditu 11 norgehiagokatan, Nepomniaxtxik baino lau gehiago.

Parekatuak izan ziren finaleko lehen bost partidak, eta horren erakusle da Carlsenek eta Nepomniaxtxik berdinketa adostu zutela guztietan. Seigarren neurketan, ordea, txapelduna nagusitu zen, neurketa oso luzean; zortzi ordu iraun zituen, inoizko luzeena Munduko Txapelketa batean. Errusiarrak jarraipen arriskutsua aukeratu zuen, eta azkenean defentsa pasibo egoeran geratu zen. Carlsen oso abila da halakoetan, eta pixkanaka aurkariaren posizioa gero eta gehiago zaildu zuen. Berdinduta zegoen posizioa, baina hautagaia txapelduna baino larriago zegoen. Partidaren gogortasunak ere Nepomniaxtxi nekarazi zuen, eta akats txikiak egiten hasi zen. Carlsenek, ordea, bere joko zehatzari eutsi zion, eta lehen garaipena lortu zuen: 3,5-2,5. Galtzeak min handia egin zion hautagaiari, eta kontrola galdu zuen. Horren ondorioz, huts larriak egiten ari zen. Hala, hurrengo lau partidetatik hirutan nagusitu zaio Carlsen.

Carlsenek munduko koroari eutsi dio, eta gutxienez 2023ra arte izango da gailurrean. Lorpen handia da, xakearen historian soilik Emanuel Laskerrek (27 urte) eta Garri Kasparovek (hamabost urte) eutsi baitiote horrenbeste denboran tituluari. Ikusi behar da oraindik norvegiarra noraino irits daitekeen, baina bere jokatzeko era ziur eta zehatzarekin eta final honetan gertatutakoa ikusita, zaila dirudi inork hura gainditzea.