Summary: Tellituk gaurko Ikastolen Batzar Nagusian esan dio agur lehendakaritzari. Ikastolen Elkartean egin ditu hamalau urte lehendakari gisa

Koldo Tellitu Mejiak agur esan dio gaur Ikastolen Elkartean lehendakari gisa egindako bideari. Tellitu Barakaldon (Bizkaia) jaio zen, 1966ko uztailaren 9an. Zuzenbide ikasketak egin zituen, eta abokatua da ofizioz. Are, LAB sindikatuan zeregin horietan aritu zen lanean hainbat urtetan. Duela 25 urte, ordea, Euskal Herriko Ikastolen Konfederazioarentzat hasi zen lanean, eta, ordutik, ibilbide luze eta oparoa egin du Ikastolen Elkartean. Ikastolen aurpegia izan da, atzo lehendakaritza utzi zuen arte. 1998. urtean hasi zuen ibilbidea ikastolen munduan. Urte horretan, Bizkaiko Ikastolen Elkarteko kide bihurtu zen, eta hainbat ardura izan zituen lau urtez. 2022. urteko ekainean, Partaideko kide bihurtu zen. Partaidek Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastolen federazioak biltzen ditu, eta ikastolek Eusko Jaurlaritzarekin dituzten harremanak kudeatzea da haren funtzioa. Kide izateaz gain, lehendakari ere izendatu zuten. Partaide gidatzen lau urte pasatu eta gero, Euskal Herriko Ikastolen Konfederazioko lehendakari izendatu zuten, 2006ko azaroan. Lau urteko ibilbidea baino ez zuen konfederazioak —Euskal Herriko Ikastolen Elkartea konfederazio bihurtu zen 2002an, Seaska juridikoki ere bere baitan hartu ahal izateko—. Tellituren lana izan zen konfederazioaren egitura birpentsatu eta antolatzea. Horren fruitua izan zen konfederazioa Ikastolen Elkartea bihurtzea. Tellitu izan da Ikastolen Elkarteko lehendakaria, 2009ko ekainaren 13tik.


Eskura nahi dute euskara

Summary: Eskura nahi dute euskara. Iruñeko kaleak hartzera deitu du Sorionekuak egitasmoak, «euskararen etorkizunari ongietorria egiteko». Arratsaldeko manifestazioaz gain, egun osoko festa prestatu dute gaurko.

Erraz nahi dute euskara beren bizitzan. Telebista piztu, eta pelikulak, telesailak eta gainerako edukiak euskaraz ikusi ahal izatea. Errolda aldatzera, erosketak egitera edo bonobus txartela eskatzera joan eta leihatilako langilearekin lasai aritu ahal izatea euskaraz, aparteko tramiterik egin gabe. Ezer aldarrikatu gabe. Konturatu gabe, kasik. Aisialdian, lagunartean, lan giroan... Erruz nahi dute beren bizitzan euskara. Eskura. Eta, hori lortzeko, eskua luzatuko dute gaur Iruñean.

Urtarriletik, gorriz markatuta dago biharko eguna egutegian. Duela urte erdi aurkeztu zuten Sorionekuak manifestua Nafarroa osoko hogei bat eragilek, eta iragarri zuten «pauso bat aurrera» emanen zutela ekainaren 10ean, manifestazio baten bidez. Hori baino gehiago ere izanen da gaurkoa, baina: egun osoko egitaraua ondu dute antolatzaileek, protesta eta aldarrikapenaz gain, helburua baita kultur eta aisialdi eskaintza joria egitea.

«Egitarau oparoa prestatu dugu, eta ekitaldi gehienak Basotxo kalearen inguruan eginen ditugu: txarangak, dantza ikuskizunak, haur eta gazteentzako tailerrak, erraldoiak... Bazkari herrikoia ere antolatua dugu, baina txartelak amaitu dira jada», azaldu du Ane Eslava editore eta Sorionekuak taldeko bozeramaileak. «Giroaz gozatzeko eguna izanen da larunbatekoa», gehitu du Ibai Sueskunek, Errigorako kide eta festaren antolatzaileak: «Eguna ederki pasatzeko aukera izanen da denentzat, euskara lehen lerrora ekarrita».

Goizeko eta eguerdiko tailer, joko eta emanaldiez harago, ordea, 17:30ean abiatuko den mobilizazioa izanen da eguneko ekitaldi nagusia. Antoniutti parketik aterako dira manifestariak, Gaztelugibelerantz, eta handik, Pio XII.aren etorbidetik, Basotxo kalean amaitu arte.

Haizea alde

Iragan urtarrilean, kulturaren, kirolaren, hedabideen eta euskalgintzaren esparruetako hemeretzi eragilek sinatu zuten Sorionekuak manifestua, eta Iruñean aurkeztu zuten. Egitasmoaren hazia, ordea, apur bat lehenago landatu zuten, Erriberako lurretan: «Iaz, Hordagok manifestazio jendetsua egin zuen Tuteran, zonifikazioaren aurka. Hori abiapuntutzat hartuta, iruditu zitzaigun interesgarria izanen zela Nafarroa osoa aintzat hartuko zuen deialdi bat egitea. Garai hartan, gainera, Irulegiko Eskua aurkitu zuen Aranzadi elkarteak, eta hori bultzada izugarria izan zen guretzat. Pentsatu genuen irudi horrek izan zezakeela euskaltzaleak batzeko gaitasuna», azaldu du Eslavak.

Eskuaren aurkikuntza aprobetxatu beharreko olatua zela gaineratu du Sueskunek: «Betidanik, euskara lotu izan dute konfrontazioarekin, zailtasunarekin, protestekin... Horri buelta eman nahi izan diogu. Eta Irulegiko Eskua izan zen, Sustrai Colinak esan zuen bezala, bat-batean haizea alde edukitzea. Guk aprobetxatu nahi izan dugu aldeko haize hori».

Hilabete hauetan, nabarmen luzatu da atxikimenduen zerrenda. Besteak beste, larunbateko deialdiarekin bat egin dute euskalgintzako eragile nagusiek —Kontseilua, Topagunea, Behatokia, EHE, AEK, IKA—, hezkuntzaren alorreko zenbait elkartek —Sortzen, Nafarroako Ikastolen Federazioa—, sindikatuek —LAB, ELA, Steilas, ESK—, alderdi politiko batzuek —EH Bildu, Geroa Bai— eta gazte erakunde ugarik —Gazte Euskaltzaleen Sarea, Ikama, Ernai—. Horiez gain, Nafarroako hainbat herrietan ere ekitaldi propioak antolatu dituzte, Sorionekuak egitasmoarekin bat eginez. «Oso polita izan da elkartasun hori», esan du Eslabak. «Deitu digute Lekunberritik, Zangozatik, Berriozartik... Denek nahi zuten parte hartu, nola edo hala. Egin dituzte argazkiak, muralak, tailerrak, dantzak... Herritarrek bere egin dute Sorionekuak egitasmoa».


Summary: Otaño bertsolaria Euskal Herrira itzuli da, hirugarrenez. Donostian hasi dira grabatzen 'Ombuaren itzala' filma. Patxi Bisquerten zuzendaritzapean ari dira, besteak beste, Joseba Usabiaga eta Sara Cozar.

Donostiako Trinitate plaza, gaua. XIX. mende amaiera aldeko jantziak soinean dituzten gizon multzo bat aurrera doa, kamerarantz. Baina ez dira Peaky Blinders gangster ijitoak. Euskaldunak dira. Izan ere, zuzendari baten aginduetara jarri dira, eta hiru kanta abestu dituzte. Ondoren, Pello Mari Otaño bertsolariarena egiten duen aktore bat haiengana joan da, eta paper moduko bat eman die.

Astelehenean grabatu zuten eszena hori, 'Ombuaren itzala' izango den filmerako. Otañoren bizitza kontatzeko egiten ari da Patxi Bisquerten Eguzki Art Zinema ekoiztetxea. Bertsolariaren azken 20 urteetan oinarritzen da gidoia, hau da, 1890eko uztailean bigarrenez Euskal Herrira itzuli zenetik 1910ean Argentinan hil zen arte.

Donostiako Orfeoiko kantariak aritu ziren lehenengo grabazio saio horretan. Batzuek berezko bibote ikusgarriak zituzten, bi mende horien arteko usadioan, eta beste batzuei apaintzaile taldeko kideek jarri zizkieten. Izan ere, ekoizpen talde polita elkartu zen Trinitate plazan: kamerariak, argiztapen teknikariak, soinulariak...

Azken horiek lanak izan zituzten Donostiako Parte Zaharreko kaleetatik zetorren buila mikrofonoetatik urruntzen.

Joseba Usabiaga aktorea (Handia) arduratzen da Otañorena egiteaz. Sara Cozar aktorea ere lanean ari da filmean, eta Bisquert bera ari da lana zuzentzen.

Otañoren azken hogei urteak kontatu nahi ditu Bisquertek, bertsolariaren boladarik «emankorrena» izan zelakoan. Baina pertsonaia testuinguruko historiko eta politikoan kokatu du. «Euskal Herrian, foruak galduta, herria hutsetik eraikitzen hasi behar izan zuten; berpizkundea izan zen, eta, gaur egun ere, iruditzen zait berpizkundea behar duela Euskal Herri honek ere, aurrera egin ahal izateko. 40 urtetik gora daramatzagu demokrazian, baina herri honek ez du askorik aurreratu. Hausnarketa hori egitea oso interesgarria iruditzen zait», esan zuen Bisquertek BERRIAk eginiko elkarrizketa batean. Zuzendariaren iritziz, euskal zinemagintzak «oso gutxi» jorratu du garai hura, nahiz eta erabakigarria izan ondoren etorriko zena ulertzeko.

Hiru asteko filmaketa lana hasi dute Euskal Herrian. Ondoren, 8-10 egunez Argentinan arituko dira, azaroan.

Bitartean, herriz herri arituko dira filma aurkezten. Herritarren ekarpenekin ari dira gastuak ordaintzen, eta, besteak beste, sarrerak aurretik erosteko aukera ematen ari dira, filmaren webgunean. 2024. urtearen hasieran nahi dute materiala editatu eta zinemarako prestatu, apirilean, herriz herri estreinatzeko.


Summary: Posta bidezko botoa emateko nahitaez aurkeztu beharko da nortasun agiria Hegoaldean. Espainiako Gorteetarako hauteskundeetarako sartuko da neurria indarrean. Oporrak maiatzaren 30a baino lehen kontratatuak dituztenen alegazioek balio izango dute hauteskunde mahaian ez egoteko.

Espainiako Hauteskunde Batzordeak gaur ebatzi duenez, Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan posta bidezko botoa ematera doazenek nortasun agiria aurkeztu beharko dute Correosen. Orain arte, boto papera bidaltzeko orduan, ez zen beharrezkoa nortasun agiria erakustea Espainiako posta zerbitzuaren bulegoetan, baina ustez maiatzaren 28ko hauteskundeetan Melillan (Espainian) posta bidezko botoak erosi zirenez, irizpidea aldatu du Hauteskunde Batzordeak. Ofizioz hartu du erabakia, ezein alderdik eskatu gabe, eta «prozesuari segurtasun juridiko handiagoa emateko».

Orain arte, birritan bakarrik eskatzen zen nortasun agiria posta bidezko botoa ematean. Lehenik, herritarrek Correosen bulegoetan eskaria egitean edo Correosen webgunean, nortasun agiri elektronikoarekin identifikatu behar zenean. Eta, gero, eskatzaileak postariaren eskutik agiriak jasotzean, edo Correosen bulegoetara joatean. Baina, behin botoa erabakita, hauteskunde mahaiaren helbidea duen gutun azalean boto papera sartu eta Correosen bulegoetatik bidali behar zenean, ez zen nortasun agiririk eskatzen. Aurrerantzean, ordea, bai.

Bestalde, hauteskunde egunean erroldatutako udalerritik kanpo oporretan egotekoak direnek aukera izango dute hauteskunde mahaian egon behar ez izateko. Izan ere, Hauteskunde Batzordeak erabaki du maiatzaren 30a baino lehen oporrak kontratatuta dituztenen alegazioak aintzat hartuko dituztela hauteskunde mahaian egotetik salbuesteko. Lolekuaren edota garraioen —trenaren, hegazkinaren...— erreserba bidali beharko zaio batzordeari, salbuesteko arrazoi gisa.


Summary: Gure Esku-k topa egin du hamar urteko ibilbideagatik. Hamar urte bete ditu gaur Gure Esku dinamikak, eta urteurrena ospatzeko ekitaldi kulturala egin du gaur, Portugaleteko merkatuan.

Hamar urte bete ditu gaur Gure Esku dinamikak –Irungo (Gipuzkoa) Ficoban aurkeztu zuten, 2013an–, eta urteurrena ospatzeko ekitaldi kulturala egin du Portugaleteko (Bizkaia) merkatuan. Dinamikarekin bat egin duten dozenaka lagun batu dira topa egiteko eta kulturaz gozatzeko. Duela hamar urte, dozenaka herritar bildu ziren erabakitzeko eskubidearen alde Ficoban, eta Gure Esku Dago egitasmoa aurkeztu zuten —orain Gure Esku dena—. Helburu argi batekin: «Erabakitzeko eskubidea egikarituz, etorkizun politikoa erabakitzearen alde lan egingo dugu». Gure Esku dinamikak gogora ekarri du duela hamar urte Irunen elkartu zirela aldarrikapen bati helduta: «Herri bat gara, erabakitzeko eskubidea dugu, herritarron garaia da». Esan dute hamar urte hauetan «hamaika» pauso eman dituztela burujabetza osoa lortzeko bidean, eta azpimarratu «oso harro» daudela, nahi bezain urrun iritsi ez badira ere.

Ekitaldian, Gugan dago abestia aurkeztu du Kai Nakaik:


Summary: Alaves izango da kanporaketa erabakigarrian. Arabarrek 2-0 hartu dute mendean Eibar, eta Levanteren aurka lehiatuko dira nor baino nor gehiago Lehen Mailara igotzeko. Igandean jokatuko da joaneko partida Mendizorrotzan. Luis Garcia Plazaren taldea eroso aritu da, eta Garitanorena, berriz, nahi baina ezinean.

Alavesen poza eta Eibarren samina. Horixe utzi du arabarren eta gipuzkoarren arteko Lehen Mailara igotzeko aurreneko kanporaketak. Luis Garcia Plazaren taldeak amesten jarraituko du Lehen Mailara igotzeko, Garitanorena 2-0 menderatu ostean. Abdek eta Villalibrek sartu dituzte golak. Aparteko estutasunik gabe kudeatu du hasi eta berehala lortutako aldea Alavesek, eta Eibar, baloia izan arren, kamuts aritu da sormenean eta Siveraren ate aurrean. Baina Alavesek apenas izango duen tarterik lortutakoaz gozatzeko. Izan ere, igandetik aurrera pauso erabakigarria eman beharko du Lehen Mailara bueltatzeko, Levanteren kontra. Berriro ere Gasteizen jokatuko du (21:00). Kanporaketaren itzulerakoa hilaren 17an izango da, Herrialde Katalanetako taldearen zelaian.

Hasi bezain laster jarri zaio alde partida Alavesi. Izan ere, lehen minutura iritsi aurretik, gola sartu du Abdek buruz arabarrentzat, Riojak jarritako erdiraketa neurtu bat baliatuz. Kolpea Eibarrentzat, eta nahi zuen norgehiagoka egiteko aukera Alavesentzat. Urrats bat egin du atzera Alavesek, kontraerasoa baliatzeko asmoz. Eibarrek baloi jabetzea izan du. Baina, denboraldi honetako partida askotan gertatu bezala, kamuts aritu da. Kostatu egin zaio erasoa sakontasuna bilatzea, eta, horrenbestez, zuloak topatzea. Ondorioz, abagunerik garbiena 25. minutuan sortu du, area kanpoko jaurtiketa batekin. Baina Rahmaniren ezkerkada gutxigatik joan da kanpora.

Alaves ondo egon da jarrita berdegunean, eta ondo eutsi dio Garitanoren taldeari. Gainera, minutuak aurrera joan ahala, partidak hasieran izan duen erritmoa galdu du. Horrek Alavesi egiten zion mesede, emaitza alde baitzuen. Gipuzkoarrek, ordea, gertu izan dute berdinketa atsedenaldia iristear zela. Kasu horretan ere, area kanpotik egindako jaurtiketa batekin izan da. Oraingo honetan, Tejerok jo du baloia. Baina Siverak geldiketa ona egin du.

Bigarren zatia, bide beretik

Eibarrek arriskatu beharra zuen, bi gol behar baitzituen kanporaketa iraultzeko. Hala, Aketxe eta Bautista zelairatu ditu Garitanok, Javi Muñozen eta Rahmaniren ordez. Baina gauzak ez dira askorik aldatu. Bigarren zati horretan Alaves hobeto atera da berriro ere. Eibarrek, berriz, ez zuen lortzen partidari beste abiadura bat jartzea.

Arabarrak eroso zeuden. Gainera, erasoan izan dituzte pare bat aukera bigarrena sartzeko. Syllak izan du aukerarik argiena. Buruz buru geratu da Zidane atezainarekin. Baina hark ondo erantzun du. 60. minutua zen. Are argiagoa izan da Abdek 73. minutuan izan duena. Villalibrek oso ondo erakarri du Eibarreko bi erdiko atzelarien arreta, eta pase sakon ederra eman dio. Baina kanpora bidali du baloia.

Garitanoren taldea pase luzeen bidez ahalegindu da min ematen azken txanpan, baina horrekin ere ez du arrisku handirik sortu. Alderantziz, Alavesek sartu du gola. Kasu honetan, Abde izan da pase sakona eman diona Villalibreri, eta Athleticek utzitako jokalariak ez du huts egin. Hala amaitu da partida. Futbolaren krudela bizi izan du beste behin Eibarrek. Izan ere, hamazazpi jardunaldi igoera postuetan eman eta gero, azken bederatzi partidetan garaipenik lortu gabe egoteak kanporaketak jokatzera kondenatu zuen. Eta bertan Alavesek itxi dio bidea. Arabarrek, berriz, talde sendoa direla erakutsi dute, nahiz eta distirarik ez egin gaurko partidan. Eta hori erakusten saiatuko dira beste behin Levanteren aurkako kanporaketan.


Summary: Maurizia etxe okupatua hustu egin du Poliziak. Goizaldean hasi dute operazioa Baionako Santa Ursula kaleko eraikin okupatuan, eta orain materiala ateratzen ari da Frantziako Polizia. Proiektuaren bultzatzaileek elkarretaratzera deitu dute gaur arratsalderako.

Aurreikusten zuten, eta iritsi egin da. Baionako Maurizia etxe okupatua hustu egin du Poliziak goizaldean. Frantziako Poliziak baliabide handiak erabili ditu operazio horretan. Gutxienez hamabi furgoneta eta dozenaka agente baliatu dituzte eraikina husteko eta bertan bizi zirenak kanporatzeko egindako operazioan.

Atzo bertan agerraldia egin zuten Maurizia proiektuko bultzatzaileek, goizaldean zer gerta zitekeen aurreikusita. «Kanporatzen bagaituzte, okupazio dinamika bat hasiko dugu», iragarri zuten. Goizean, kanporatu ahala, Baionan zabaldu da albistea, eta hainbat auzokide joan dira etxe okupatuko kideei babesa erakustera.

Elkarretaratzea 18:30ean

Mauriziako gazteek elkarretaratzera deitu dute arratsalderako, eta 18:30ean egin dute protesta, Baionako herriko etxearen aurrealdean. Jende ugari elkartu da, eta Maurizia proiektuaren aldeko kartelak banatu dira. Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezari leporatu diote ez duela bete aurretik hartutako engaiamendua, «prentsari adierazi dionaren aurka».

Etxea hustu aurretik, Etxegaraik jendaurrean adierazi du «zuzenbide estatua errespetaraztera behartua» dela. «Bai, bere interes propioetarako zuzenbide estatua. Non dira gure eskubideak, gure aterpetzeko eskubidea, auzibidez gure burua defendatzeko eskubidea?», galdetu diote gazteek elkarretaratzean.

Etxe kanporatzearen atzean egotea leporatu diote. Gazteek salatu dute etxebizitzaren problematika tokiko errealitate bat dela, eta nabarmendu dute «bortizkeriarik gabeko alternatiba zentzuduna» proposatu dutela, «elkartasuna eta partekatzea erdigunean dituena eta alokairu kontratu baten bidez kudea zitekeena». Haien ustez, Baionako Herriko Etxeak bere boterea erabili du bederatzi gazte kanporatzeko. «Non dago bortizkeria? Baiona erdiguneko 10.000 metro koadroko eraikin bat hutsik uztea ez al da bortizkeria?».

Bestalde, FSU 64, LAB eta Solidaires sindikatuek ohar bateratu batean adierazi dute kaleratzeko eman den arrazoia, segurtasunari loturikoa, ez dutela sinesten. Aitzitik, salatu dutenez, «indarkeria erabiliz Macron eta Etxegarai jaunen alderdiaren neoliberalismoaren alternatiba den proiektua isilarazi nahi izan dute, bere osotasunean». Elkartasun osoa adierazi diete kaleratutako gazteei. «Etxebizitzaren arazoa ezin da konpondu apaintzeko neurrien edo polizia operazioen bidez».

Maiatzaren 16an jakinarazi zuten Baionako Santa Ursula karrikako eraikin bat okupatzen ari direla, bizitegien arazoari erantzun eta denei irekitako espazio soziokultural bat proposatzeko. Ekintzaileen hitzetan, 2015etik hutsa da egoitza. EPFL Ipar Euskal Herriko Lurraren Erakunde Publikoak erosia du orubea, Euskal Hirigune Elkargoarentzat. Baionako Herriko Etxearekin mintzatu dira, eraikina erabiltzeko aukerak aztertzeko. Auzitegiak, baina, emana zuen lekua husteko agindua, eta goizaldean gauzatu dute.


Summary: La Moreako H&Mko langileak, urte erdi greba mugagabean. 2009tik ez diete soldata igo langileei, eta, ELAren arabera, ordutik %25 apaldu zaie erosteko ahalmena.

Urtarrilaren 9an, greba mugagabeari ekin zioten Cordovillako (Nafarroa) La Morea merkataritza guneko H&M dendako langileek. Protestaren bidez, salatu nahi dute 2009tik izoztuta dauzkatela soldatak, eta ELAk, denda horretan ordezkaritza duen sindikatu bakarrak, jakinarazi du orduz gero %25 murriztu zaiela erosteko ahalmena, inflazioaren eraginez.

Egoera hori arbuiatzeko, Iruñeko udaletxearen parean elkarretaratze bat egin zuten langileek. Sindikatuaren arabera, hitzarmena berritzeko negoziazioa blokeatua du enpesaren zuzendaritzak. ELAk dio azken hilabeteetan ituna berritzeko eskaintza bakarra egin duela zuzendaritzak, eta ez zela nahikoa.

Enpresak egoera iraultzeko eskaintza egokirik egiten ez duela iritzita, ELAk adierazi du langileek greban eta mobilizatzen jarraituko dutela.

Soldatak igotzea eskatzeaz gain, igandeetan eta jaiegunetan denda irekitzearen aurkako neurriak ere eskatzen dituzte, baita online salmentaren ondorioz lanposturik ez kentzeko bermea ere. Horrez gain, lanpostuak kontsolidatzeko eta lanaldi partzialak gutxitzeko neurriak ere galdegin dituzte, lantegiko arazo nagusitzat jotzen baitute hori. Izan ere, langileek hilean 500 euro irabazten dituzte batez beste, baina, aldi berean, ELAk gogorarazi du Suediako taldeak 20 milioi banatu zituela iaz dibidenduetan.


Summary: Trump inputatu dute, Mar-a-Lagoko sekretupeko dokumentuengatik. AEBetako presidente ohiaren defentsaren arabera, zazpi delitu federal egozten dizkiote; besteak beste, justiziari traba egitea, konspirazioa, eta segurtasun nazionalerako dokumentuak atxikitzea

Donald Trumpek jakinarazi du inputatu egin dutela Mar-a-Lagoko (Florida, AEB) luxuzko bere etxera baimenik gabe eraman zituen sekretupeko dokumentuengatik. 2017tik 2021era Etxe Zuriko maizterra izandakoaren arabera, auzia ikertzeko Justizia Departamentuak izendatutako fiskal berezi Jack Smithek delitu federalak egozten dizkio, eta Miamiko (Florida) epaimahai batek akusazioa onartu du. Beraz, aurrenekoz inputatu dute AEBetako presidente bat delitu federalak leporatuta, eta datorren astearterako hitzordua jarri diote Miamiko Auzitegi Federalean.

Joan den abuztuan atzeman zituzten dokumentu horiek Mar-a-Lagon, eta FBI Ikerketa Bulego Federalak handik eraman zituen. Espioitza legea urratzea egotzita, ikerketa bat hasi zuten AEBetako presidente ohiaren aurka. Justizia Departamentuak ez du jakinarazi zer leporatzen dioten, baina, CNN telebista katean, Trumpen abokatuetako batek aurreratu du zazpi direla delituak: besteak beste, konspirazioa, justiziari traba egitea, espioitza legea urratzea, eta segurtasun nazionalerako dokumentuak iruzurra eginez atxikitzea.

Ikusi gehiago: FBIk sekretupeko dokumentuak eraman ditu Trumpen Mar-a-Lago etxetik

Sare sozialen baten bidez eman du Trumpek inputazioaren berri, eta «Bidenen administrazio ustela» egin du gertatutakoaren erantzule. FBIk iazko abuztuan zehaztu zuenez, Etxe Zuriko maizter ohiaren luxuzko etxetik eraman zituzten, besteak beste, hogei kutxa baino gehiago guztira, argazki koadernoak, eskuz idatzitako ohar bat, «Frantziako presidentearekin» lotutako informazioa eta sekretupeko dokumentuen zenbait sorta. Horren harira, Trumpek gogoratu du Joe Bidenek «1.850 kaxa» dituela bere etxeetako batean. Aintzat hartu behar da AEBetako presidentearen etxe batean ere sekretupeko dokumentuak atzeman zituztela aurreko urtarrilean.

Trump da 2024ko presidentetzarako hauteskundeetan Alderdi Errepublikanoaren presidentegaia izateko hiru hautagaietako bat, Mike Pencerekin eta Ron Desantisekin batera, eta primario horiek irabazteko faborito nagusia da, gainera. Bidenek ere jakinarazi du Alderdi Demokrataren presidentegaia izango dela.

Ikusi gehiago: Trumpi 34 delitu leporatu dizkiote, enpresa kontuak faltsutzeagatik

Oraingo inputazioaren aurretik, 34 delitu egotzi zizkioten apirilean, enpresa kontuak faltsutzeagatik. Orduan adierazi zuen «sorgin ehiza bat» dela bere aurkako prozesua. New Yorkeko epaile baten aurretik igaro zen, eta epaile horrek, Juan Manuel Merchanek, 2024ko martxoaren 25erako ezarri du epaiketaren hasiera. AEBetako presidentetzarako bozak urte horrexetako azarorako daude deituta. Trumpek errugabea dela esan zuen orduan, eta gauza bera esan du gaur.


Summary: Manifestazioak egingo dituzte gaur Hezkuntza Legearen aurka eta sare publikoaren alde. Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak deituta, protestak egingo dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen, 18:00etan.

Hezkuntza Lege proiektuaz eztabaidatzen ari dira Eusko Legebiltzarrean, baina dagoeneko zenbait sektorek argi dute aurka daudela, eskola publikoari mesederik egiten ez diolakoan. Horregatik, Hezkuntza Legearen aurka eta sare publikoaren alde, kaleak hartuko dituzte gaur: Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak antolatuta, manifestazioak egingo dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen, 18:00etan.

Plataformaren irudiko, zenbait arrazoi daude protestarako. Manifestazioen aurkezpenean bata bestearen atzetik zerrendatu zituzten. Esaterako, iruditzen zaie eskola publikoa dela ikasle guztien hezkuntza eskubidea bermatzen duen sare bakarra: «Hezkuntza publikoak aukera berdintasuna bermatzen die ikasle guztiei, eta gizarte egoera desorekatuen orekatzailea da». Gainera, nabarmendu dute laikoa dela, eta euskara duela ardatz: «Azken hamarkadetan euskal eskola publikoa izan da ikasle gehien euskaldundu duen hezkuntza sarea, eta, gaur egun, funtsezko eragile bilakatu da euskalduntze prozesuan». Laburbilduz: «Euskal eskola publikoa unibertsala, inklusiboa, orekatzailea, askotarikoa, laikoa, euskalduna, kalitatezkoa, hurbila eta doakoa da. Eskola publikoa denona eta denontzat da».

Alabaina, uste dute proiektuak ez duela publikoa defendatzen: «Ez da euskal eskola publikoak behar duena; sendotu ordez, ahuldu egiten baitu». Izan ere, esan dutenez, «publiko-pribatu sistema duala» betikotu egiten du, ez du eskola publikoa lehenesten, eta ez du euskalduntzea bermatzen, besteak beste.

Gainera, haien hitzetan, Hezkuntza Legeak ez du akordio sozialik: «Guk bestelako hezkuntza sistema bat nahi dugu, eskola publikoa benetan erdigunean jarriko duena, gizarte kohesioa bultzatuko duen berdintasunezko hezkuntza euskalduna lortzeko bidean» .


Summary: Podemos ere Sumarren barruan aurkeztuko da hauteskundeetara. Ione Belarrak nabarmendu du Montero «sakrifikatzeko» eskatu diela Diazek, eta «bidezko akordio bat» galdegin du. Koalizioak erregistratzeko epea bukatu baino ordu batzuk lehenago aurkeztu dute. Podemosek zortzi diputatu eskuratzeko aukera izango du.

Erabaki du Podemosek: Sumarrekin batera koalizioan aurkeztuko da datorren uztailaren 23an egitekoak diren Espainiako Gorteetarako hauteskundeetara. Ione Belarra alderdiaren idazkari nagusiak eman du erabakiaren berri, gaur, agerraldi batean irakurritako adierazpen baten bidez, eta nabarmendu du akordioa posible egiteko Irene Montero alderdiko bigarrena «sakrifikatzeko» eskatu diotela Yolanda Diaz buru duen alderdiko kideek. Nabarmendu du Podemosek «batasunarekin» duen konpromisoa «sendoa» dela, baina «bidezko akordio bat» lortu nahi dutela Montero Espainiako Gobernuko Berdintasun ministroa ez baztertzeko.

Gaur gauerdian bukatzen da boz horietarako koalizioak erregistratzeko epea. Erabakia hartu aurretik, Podemosen zuzendaritzak militanteei galdetu die ea baimenik ematen ote zien Diaz Espainiako Gobernuko bigarren presidenteordea buru duen alderdiarekin negoziatzeko eta horrekin akordio bat egiten saiatzeko. Bada, atzo eta gaur egindako kontsultan, militanteen %92k atea ireki diote aukera horri. 52.800 pertsonak parte hartu dute.

Belarra Espainiako Gobernuko Eskubide Sozialen eta 2030erako Agendako ministroa ere bada, eta esan du sentitzen duela «azken akordioa» ez dela bidezkoa izango Podemosentzat. Azpimarratu duenez, Diazen negoziazio taldeak ohartarazi die Montero Sumarren hauteskunde zerrendan egotea «gainditu ezinezko oztopo bat» izango litzatekeela «batasunarentzat», baina Belarrak ohartarazi du ez dutela betorik onartuko. Gaineratu du, nolanahi ere, batasunarengatik «beharrezkoa dena» egiteko prest dagoela Montero, «injustua izanagatik». Nolanahi ere, onartu du ohartzen dela «agindu bat» eman zietela «ezkerreko herritarrek»: «batasuneko hauteskunde akordio bat» egiteko Sumarrekin.

Tira-birak izan dituzte zerrendetako postuak banatzeko orduan, eta Belarrak kezka agertu du hasieran, Sumarrekoek egindako lehen proposamenak Podemos ordezkaritzarik gabe utzi zezakeelako Kongresuan. Akordioaren xehetasunak oraindik erabat argitu ez badira ere, Podemoseko kideak zerrendaburuak izango dira sei barrutitan: Araban, Gipuzkoan, Nafarroan, Cadizen, Murtzian eta Las Palmasen, eta Bartzelonan laugarren postuan eta Madrilen bosgarrengoan joango dira. Horrek zortzi diputatu ziurtatuko lizkioke Podemosi. Beste zazpi ordezkarik ere aukerak izan ditzakete, ElDiario.es-en arabera, eta beraz hamabost ordezkari ere eduki ahalko lituzke.

Espainiako hedabideek azken asteetan kaleratu dutenez, zerrendak osatzeko dute arazo gehien ezkerreko koalizio zabalean. Informazio batzuen arabera, Diazek planteatu du Podemosekoak ez joatea lehen postuetan Kongresurako aulki gehien lortu dezaketen barrutietan; hau da, Madrilgoan, Kataluniakoetan eta Valentziakoan, Alacantekoan eta Castellokoan. Kaleratu da, gainera, Sumarreko buruak betoa ezarri diela Podemoseko bi liderrei: Ione Belarra Espainiako Eskubide Sozialen eta 2030 Agendaren ministroari, eta Irene Montero Berdintasun ministroari. Sumarrek, ordea, ukatu egiten du.

Akordioa izenpeatua zegoela iluntzean jakinarazi dute, erregistratzeko epea bukatu baino hiruzpalau ordu lehenago. Sumarren boto paperetan Diazen aurpegia agertuko dela —Podemosek ere hori bera egin zuen Pablo Iglesiasekin 2014ko Europako Parlamenturako hauteskundeetan— eta Sumarren logotipoa eramango dutela jakin da.

Alderdi hauekin egin du akordioa Sumarrek:

Ara Mes (Balearrak). Batzarre (Nafarroa). Chunta Aragonesista (Aragoi). Compromisekin (Valentzia, Alacant eta Castello). Drago Canarias (Kanaria). En Comu Podem (Katalunia). Esquerra Unida (Valentzia). Iniciativa del Pueblo Andaluz (Andaluzia). IU Izquierda Unida. Mas Madrid (Madril). Podemos. Verdes-Equo.

PSOEren eskaera

Sumarrek eta Podemosek korrika eta presaka negoziatu dute. Zeren, ikusita bai PSOEk, bai UP Unidas Podemosek emaitza txarrak lortu zituztela udal hauteskundeetan, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak gorteak desegitea eta hauteskundeak uztailaren 23ra aurreratzea —urte bukaeran egitekoak ziren— erabaki zuen maiatzaren 29an. Iruditzen zitzaion legegintzaldia amaierara arte betez gero are gehiago indartuko liratekeela PP eta Vox.

Informazio horiek diotenez, Diazek erabaki hori hartu du argudiatuta Podemosek emaitza txarrak lortu zituela maiatzaren 28ko hauteskundeetan. Aintzat hartu behar da, bestalde, tokian tokiko Podemosen ordezkari askok plazaratu dutela Sumar alderdiaren pean joatea litzatekeela egokiena, eta kontrakoa akats estrategiko bat litzatekeela.

Bestalde, PSOEk bi aldeei eskatu die akordio bat egiteko «lehenbailehen». Hori esan du Teresa Ribera Espainiako Gobernuko hirugarren presidenteorde eta datozen hauteskunde zerrendetan PSOEren bigarrena izango denak. Onda Cero irratian egin dioten elkarrizketan, nabarmendu du «oso inportantea» dela Sumarrek eta Podemosek elkarren artekoak konpontzea. Iruditzen zaio, bide batez, azken asteetako «zaratak» ez diola mesederik egiten ezkerrari, eta eskuinak «bazka» hori baliatu dezakeela hauteskunde kanpainan.

PSOEk ez du argi esan Podemosek Sumarren integratu beharko lukeenik, baina «arduraz» jokatzera deitu du. Iruditzen zaio ezkerraren botoa zatikatuz gero horrek mesede egingo diela eskuinari eta eskuin muturrari. Inkesta batzuek iragarri dute, izan ere, Podemos eta Sumar aparte aurkeztuko balira PPk eta Voxek aukera gehiago luketela hauteskundeak irabazi eta gobernatzeko.


Summary: Cerdan izango da PSNren zerrendaburua Espainiako Kongresurako bozetan, eta Remirez senaturakoetan. Kongresura Adriana Maldonado eurodiputatua joango da bigarren, eta senatura, berriz, Nuria Medina PSNko Berdintasun eta Aniztasun idazkaria

Santos Cerdan PSOEko Antolamendu idazkaria aurkeztu du PSNk Espainiako kongresurako zerrendaburu gisa, eta Javier Remirez Nafarroako Gobernuko Funtzio Publikoko kontseilari eta lehendakariordea, berriz, senatuko bozetarako.

Kongresuko zerrendari dagokionez, Adriana Maldonado eurodiputatua izango da bigarrena, eta haren atzetik joango dira Ivan Cacho, Esther Iso eta Tirso Calvo. Senatura, berriz, Remirezen ostean Nuria Medina PSNko Berdintasun eta Aniztasun idazkaria aurkeztuko da, eta Toni Magdaleno senataria hirugarren. Hala ere, hautagaitzak Madrilen baieztatu beharko dituzte bihar, PSOEren Batzorde Federalean.

Cerdanek uztailaren 23ko hauteskundeen garrantzia nabarmendu du, eta zehaztu du «erabakigarriak» izango direla: «Ez da erabakiko Espainiaren etorkizuna soilik; Nafarroak aurrera egin dezan ere ezinbestekoa da». Izan ere, azaldu du ez dela gauza bera «autogobernua bultzatzen duen eta Nafarroako identitatea errespetatzen duen» Pedro Sanchez «aliatu» gisa edukitzea, edo «aniztasuna eta eskubide historikoak» errespetatuko ez dituzten eta «askatasunak murriztuko» dituzten politikekin topo egitea.


Txikitasuna ospatzeko eguna

Summary: Txikitasuna ospatzeko eguna. Lizartzan egingo dute aurtengo Eskola Txikien Festa, igandean, eta herri txikietan eskola izateak duen garrantzia gogoratuko dute bertan. Ikasturte honetan, 66 ikasle ditu Lizartzako eskolak. Ikasle, irakasle eta gurasoen artean sortzen den «gertuko harremana» nabarmendu dute denek.

Urte berezia ari da izaten Lizartzako herri eskolako ikasle, guraso eta irakasleentzat, Eskola Txikien Festaren antolaketan murgilduta baitaramatzate azken hilabeteak. Igandean izango da, 10:00etatik aurrera. Maider Balerdi eskolako gurasoak esan du “ilusio handiz eta arduraz” antolatu dutela eguna. Ohi bezala, Eskola txikiak bizirik, herri eta auzo txikiak bizirik leloarekin egingo dute, eta herri txikietan eskola izateak duen garrantzia aldarrikatuko dute.

Herriko plazan dago Lizartzako eskola, eta ikasturte honetan 66 ikasle izan ditu. Lizartzako eta Orexako eskola da berez —garraio zerbitzua dute Orexatik—, baina badituzte Gaztelu, Txarama-Leaburu eta Azkaratetik (Nafarroa) etortzen diren ikasleak ere. Hamalau irakaslek, jangelako hiru begiralek eta garbitzaile batek osatzen dute lantaldea. “Ikas komunitate oso polita dugu. Oso gertuko harremana dugu gure artean, umeekin, gurasoekin…”, kontatu du Gotzone Bengoetxea eskolako zuzendariak.

Haren esanetan, garai batean bazeuden zalantzak eskola txikien inguruan, maila akademikoan ez ote zeuden besteen pare edo. “Baina uste dut hori gaindituta dagoela. Eskola txikian ikasteko aukera izatea pribilegio moduan ikusten da gaur egun”.

Guraso ia guztiek herriko eskolan matrikulatu ohi dituzte beren seme-alabak. “Guraso bezala, oso erosoa izateaz gain, lasaitasun handia transmititzen digu eskolak. Harremana hain gertukoa denez, badakizu arazoren bat egonez gero segituan abisatuko dizutela”, esan du Balerdik. Eskolako gurasoa da orain, eta ikasle izan zen bere garaian. “Inoiz ez dugu gabeziarik izan hemen ikasteagatik, ondo moldatu gara ikasketetan. Beraz, umeek 12 urte arteko bidea hain babestuta egiteko aukera izatea sekulako aukera da guretzat”.

Lizartzako eskolako ikasketa burua eta gorputz heziketako irakaslea da Iker Aldazabal, eta, haren ustez ere, “luxua” da Lizartzako eskolako irakasle izatea. “Ikasle guztiak dira denonak, hori da gure filosofia. Denok ezagutzen dugu elkar, eta hori oso polita da, baita ikasle zaharrenen eta txikienen artean sortzen den elkarri laguntzeko harremana ere”. Hain zuzen, eskola txiki batek “inplikazio pertsonal handia” eskatzen duela azaldu du Bengoetxeak. “Denek ez dute gustuko, gertutasun hori pisutsua izan baitaiteke zenbaitentzat, baina badirudi hemen gaudenoi gustatzen zaigula, klaustro oso finkoa baitugu”.

Astero, baso eskolara

Lizartzako eskolan dituzten proiektuen artean, baso eskola nabarmendu dute. Iaz hasi ziren, 4-5 urtekoekin, eta 2-3 urtekoak eta LHkoak ere joaten dira orain, astean behin, eguraldi ona edo txarra egin. Eskolatik kilometro bat ingurura dagoen Arrola gunera joaten dira, erreka ondo batera, eta han pasatzen dute goiza. “Oso aberasgarria da; bidean, zuhaitzak eta hostoak ezagutzen ditugu, topo egiten dugun jendearekin hitz egin, marrubiak bildu…”, kontatu du Aldazabalek. Iritsitakoan, naturan jolasean ibili ohi dira haurrak, eta helduxeagoek ikasgelan lantzen ari direna lantzen jarraitzen dute han.

Eleaniztasunaren trataera integratua eta digitalizazioa izan dira azken urteotan eskolan garrantzia izan duten beste arloetako batzuk —IKTetan maila aurreratua lortu zuten—. Era berean, ahalegin berezia egiten dute gurasoak ere eskolaren parte izan daitezen: ipuin kontaketetan parte hartzen dute, beren lanbideekin zerikusia duten saioak ematen dituzte… “Oso eskertuta gaude, beti daudelako etortzeko prest. Eta Eskola Txikien Festaren antolakuntzan ere ikusi da hori, izugarrizkoa izan baita haien inplikazioa”, esan du zuzendariak.

Eraikin berri baten beharra

Gainerako eskoletan ohikoak diren kezkak ageri dira Lizartzako eskolan ere. Eskola Txikien Festa antolatzen duenak prestakuntza saio bat ere antolatu ohi du, Gipuzkoako eskola txiki guztietako gurasoentzat, eta Lizartzako gurasoek pantailen erabilerari buruzkoa egitea erabaki zuten. Arnasgune bat da Lizartza, baina euskaren erabileran atzerapauso bat igartzen dute, eta horrek ere eragiten die kezka puntu bat.

Aspaldiko eskaera bat ere badute: eraikin berri bat nahi dute, gaur egungoa gaizki dagoelako eta modulu prefabrikatuetan eman behar izaten dituztelako eskolak. “Urte asko daramatzagu eraikin berria eskatzen. Badakigu Lizartzako Udala eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saila ari direla lanean, eta aurrera doala kontua, baina guk nahi baino askoz polikiago”, esan du zuzendariak. Eraikin hori egingo duela agindu zien Jaurlaritzak, baina ez dute datarik.

Igandeko jaiari dagokionez, egitarau zabala prestatu dutela esan dute eskolako ordezkariek. Besteak beste, uraren bidea prestatu dute, herria ezagutarazteko. 2024an Adunan izango da festa.


Summary: Miren Odriozola: «Eskola bakoitzak erabakitzen du zer metodologia erabili».

Gipuzkoan 27 eskola txiki daude, gaur egun. Txikitasuna, adin aniztasuna eta landa eremuetan egotea dira haien ezaugarri nagusiak. Miren Odriozola (Oñati, 1977) Euskadiko Eskola Txikien koordinazio taldeko kideak esan du herrigintzari “oso lotuta” daudela eskola horiek, eta guraso gehienek umeak herrian matrikulatzearen alde egiten dutela.

Jaiotza tasaren jaitsierak ikastetxe gehienetan eragiten du kezka matrikulazioei begira. Eskola txikietan are handiagoa da kezka hori?

Oraintxe bertan ez dut uste gaizki gaudenik, baina, aurrera begira, jaiotze tasaren jaitsierak eragingo digu, noski. Nola eta zenbat? Ezin dugu jakin. Hori oso lotuta egongo da herriaren etxebizitza politikekin, jendearen migrazio mugimenduekin… Pandemiaren ostean, herri txikietara joateko joera bat ere ikusten da, eta ikusi egin beharko da zer gertatzen den.

Gaur egun, 27 eskola txiki daude Gipuzkoan, iaz baino bat gehiago, Larraulgo eskolak ere izaera propioa hartu baitu, Asteasuko eskolaren ikasgela desplazatu izateari utzita. Eskola txikiren bat badago ixtear edo sortzear?

Ixtera doanik ez dago, eta, aurten, Itziarko eskola hasi da gurekin lanean. Haiek ere Debako eskolaren ikasgela desplazatua dira.

Zer eskaintzen die Euskadiko Eskola Txikien koordinazio taldeak eskola txikiei?

Hainbat gai administratibotan laguntzen diegu, baina, batez ere, aholkularitza pedagogikoa ematen diegu. Gure lana da eskola guztiei laguntzea, eta beraiek sentitzea badutela erreferentziazko talde bat beren kezkak eta zalantzak partekatzeko. Beste eskoletako irakasle eta zuzendariekin elkartzeko eta arazo komunak partekatzeko elkargune bat badutela senti dezaten nahi dugu.

Eskola txikiei aholkularitza pedagogikoa ematen diezula aipatu duzu. Zer ildo edo jardunbide nagusi dituzte gaur egun?

Eskola bakoitzak erabakitzen du zer metodologia erabili: ikasle tipologia, testuingurua, irakasle kopurua, espazioa eta abar hartu behar ditu kontuan horretarako. Eskola txikiek badituzte oinarri filosofiko eta metodologiko batzuk, eta etorkizunerako helburu batzuk ere bai: adin aniztasuna errespetatzen dute, inklusioa dute oinarri, ume bakoitzari ahal den ondoen lagundu behar diete ikasketa prozesuan… Oinarri horiek kontuan hartuta, hausnarketara bideratzen ditugu guk, hortik aurrera eskola bakoitzak bere erabakiak hartzeko.

Eskola txiki guztiek, beraz, ez dute metodologia bera?

Ez, ez dago eskola txikietarako metodologia bat: batzuek tailerren bidezko metodologian oinarritzen dute ikaskuntza prozesua; beste batzuek, proiektuen bidezkoan; beste batzuek, biak uztartzen dituzte… Malgutasuna eta autonomia dute, baina saiatzen gara hartzen dituzten erabaki horiek hausnarketa baten ondorio izan daitezen. Txikitasuna, adin aniztasuna eta landa eremuetan egotea dira eskola txikien ezaugarriak. Lan planteamenduak ezaugarri horiei erantzun behar die, baina modu on bat baino gehiago egon daitezke.

Oro har, herri txikietako biztanleek herriko eskola txikira eramaten dituzte seme-alabak edo ohikoa da inguruko herri handiagoetara eramatea?

Ia %100 herriko eskola txikira joaten dira. Eskola txikiak herrigintzari oso lotuta daude, herriaren bizkarrezurra dira… Kontrakoa ere gertatzen da batzuetan: herri handiagoetatik eskola txikira eramatea umeak. Bizkaian Gipuzkoan baino gehiago ikusten dugu joera hori. Horrek bere alde onak ditu, baina neurtu ere egin behar da kasu batzuetan.


Summary: «Bertsoari gehien eskertzen diodana harreman horiek dira». Euskal Herriko Eskolarteko Bertso Txapelketa irabazi zuen bigarren aldikoz Aizpurua Ibargaraik larunbatean. Aste bat lehenago, Ipar Euskal Herrikoa irabazi zuen. Atzo, Errenterian aritu zen; gaur, Larresoron.

Euskal Herriko Eskolarteko Bertso Txapelketako txapela jantzi zuen larunbatean, Iurretan (Bizkaia), Haira Aizpurua Ibargaraik (Sara, 2006). Bigarren txapela du, duela bi urtekoarekin. Ipar Euskal Herrikoak ere irabazi ditu 2020an, 2021ean, 2022an eta 2023an. Heldu den urtekoa azken eskolartekoa izanen du, 18 urtera heltzearekin. Baionako Bernat Etxepare lizeoan da ikasle, eta eskubaloian ari da Hendaian. Atzo, Errenteriako (Gipuzkoa) Arkaitza tabernan aritu zen bertsotan, Irati Alcantarilla, Irantzu Idoate eta June Aiestaranekin. Gaur, Larresoron, Andoni Egaña, Amets Arzallus eta Irantzu Idoaterekin.

Nola joan zitzaizun larunbateko Euskal Herriko Eskolarteko Txapelketako finala?

Aski egun berezia izaten da, anitz gazte elkartzen baitira. Gero, saioa, ene ustez, ontsa. Ez dut baitezpada zorrozki entzun bertsokideek egin dutena, zeren eta hamargarrena bainintzen; lehen ofizioak entzun ditut, eta ziren gaiekin erreusitu dute, aski konplikatuak baitziren. Uste dut denek ontsa erreusitu genuela. Zortziko ttipian, zortziko handian baino gehiago, beharbada. Zortziko handian lehen ofizioak dira; ez gara hain bero, eta konplikatuago izaten ahal da.

Eta azken fasean?

Sei pasatu ginen; hor puntu-erantzunak eta bakarkakoak entzun ditut gehiago, eta onak izan ziren.

Zu ere ongi sentitu zinen?

Aski kontzentratua egon naiz. Gainera, kantatzen azkena izanik, besteak entzuten dituzu, eta gero zuri da. Lan denak azkenik tokatu zaizkit. Orduan, lasai joan nahi banuen, behar nuen kontzentraturik joan; eta, saioa bukatu delarik, sentitu dut dena laxatzen zela.

16 urtetan, Euskal Herriko eskolarteko bi txapel buruan, iduri luke txapelketaren formatuarekin ongi moldatzen zarela, ezta?

Nahi baduzu, sei bertso dira egiteko. Jakinik sei bertso direla, saiatzen zara bertso bakoitza baliatzen; egiten baduzu poto bat, akats bat, xantza guti dituzu aitzinera egiteko. Beraz, bertso bakoitzean niretik eta ahal bezain ongi eginez saiatzen naiz.

Badira lasaiago zaren ariketak?

Betidanik maitatu dut bakarkakoa. Ttipitatik, txapelketen entzutera joaten nintzelarik, bakarkakoa zitzaidan momenturik hoberena. Bakarrik zara; beraz, aske zara. Gero, gai ona tokatu behar da; ez badakizu nondik hartu, konplikatua izaten ahal da. Zortziko ttipia ere maite dut. Zortziko handian —bakarkakoarekin loturik—, gaia maite baduzu eta zer erran baldin badakizu, baduzu gogoetak egiteko parada.

Taula gainekoen artean duzuen laguntasunak laguntzen du?

Duela bi urte kantatu nuelarik Euskal Herrikoan, ez nuen jende handirik ezagutzen; geroztik, izan dira bertso udalekuak, sormen egonaldiak, eta, azkenean, sortzen dira harreman sano eta onak. Oholtzan zarelarik, behar duzu sare hori. Badakizu norbait trabatzen bada-edo lagunduko duzula, eta bestearen garaipenaz poztuko zarela. Bertsoari gehien eskertzen diodana harreman horiek dira, eta horregatik lotzen naiz: bai oholtzakideak, bai antolatzaileak, bai herritarrak.

Txapelketatik kanpo ere ari zara: izen ezagunekiko saioak, bertso apairuak, libertimenduak. Zein zaizkizu laketak?

Bertso afari edo libertimenduetan ez duzu ofiziorik, ez zara nonbait finkatua, askoz libreago zara; orduan trebatu behar duzu gehiago librean. Gai batekin hasi eta nora eramaten zaituen jakin gabe bertsokidearekin egitea da. Hasieran, ez nuen hainbeste prezatzen, ez bainuen usaiarik, baina orain anitz maite dut librea. Libreko saio baten ondoan, ontsa ateratzen delarik, kontent zara, bertsokidearekin egin duzun lan bat baita. Harreman biziki onak egiten dituzu holakoetan. Libertimenduetan bada libertimendua bera, eta gero bada bazkaria; jendearekin egoten zara.

Maialen Lujanbio edo Amets Arzallusekin aritzean, adibidez, iduritu zaizu hobetu zarela, edo bakanegi izan dira halako saioak?

Ez naiz aski aritu oraino. Gero, ari zarelarik holako pertsonekin, nahi duzu segitu; ez duzu erakutsi nahi badela sobera tarte. Ttipitan jakin izan banu kantatuko nuela Ametsekin…; ez naiz sobera ohartzen. Maite dut aritzea.

Zein dira zure bertsokera elikatzeko dituzun baliabideak?

Jada, bada astean behin egiten dugun bertso eskola —aitarekin eta anaiarekin—, erritmoa atxikitzeko. Gero, irakurtzea; gogoetatzea gai batzuei buruz. Beste bertsoak entzutea ere bai. Izan saio normalak, izan txapelketa, biziki maite dut bertsoen entzutea.

Ipar Euskal Herriko finalean, Itsasun, Unax anaiak ere kantatu zuen. Nola ikusi zenuen?

Denek ukan ditugu gai konplikatuak, baina, ukan dituen gaiekin, ongi. Aiantzerekin [Lannes] tokatu zaion gaia: bi modelo zirela, Unaxek bazituela 80 kilo eta Aiantzek 40, eta desfilatu behar zutela. 13 urteko haur batek ez du hainbeste gogoetatu gai horren inguruan. Harritu nintzen, zeren eta orain arteko eskolartekoetan gai askoz sinpleagoak ziren, edo 13 urtetik 18 urtera balio zutenak. Halere, Unaxek eta besteek ere ongi egin dute. Kontent nintzen beretako.

Nola ikusten duzu zure etorkizun hurbila bertsolari gisa?

Txapelketatik aparte tokatzen diren saioak nahi nituzke baliatu. Orain arte bezala ontsa pasatzen badut, segitu. Txapelketak eta sariketak tokatzen badira, lantzen ari naizen lasaitasun horrekin segitu, ez baita erraza holakoetan sartzen den tentsioarekin.

Jakinik badirela ikasketak, eta eskubaloian ere aski ongi ari zarela, Hendaian.

Urte honek gauza anitz argi utzi dizkit. Dena ezin zen: ikasketak nahi ditut ontsa erreusitu; eskubaloian nazionalean ari ginen eta biziki urrun joaten ginen —Carcasonara, Tolosara [Okzitania]—; ikasketak, autobusean. Denetan nahi baduzu maila bat, ezin da dena batera egin. Egin behar dira hautuak. Ikasketak eta bertsoa, bai, baina ikasketak, bertsoa eta eskubaloia aurten izan den bezala, ez!


Beren historia idatzi ahal izateko

Summary: Beren historia idatzi ahal izateko. Harrotasun Eroaren Eguna ospatu zuten igandean Iruñean, Mejorana elkarteak antolatuta. Salatu zutenez, «egunero» urratzen dituzte sufrimendu psikosozialeko esperientziak izan dituztenen giza eskubideak. Mejorana formakuntza bat lantzen ari da, kolektiboari aurrera egiteko tresnak emateko.

«Oraingoa sufrimendua gure larruan pairatu dugunon garaia da». Eva Roncerorenak dira hitzak. Nafarroako Mejorana elkarteko kidea da Roncero; dibertsitate mentala dutenen eta sufrimendu psikosozialeko esperientziak izan dituztenen elkartea da. Harrotasun Eroaren Eguna ospatu zuten igandean, eta, besta eta aldarriak uztartuz, garbi utzi zuten euren giza eskubideak «egunero» urratzen dituen sistema aldatzeko garaia dela. «Sufrimendua gure larruan pairatu dugunok ari gara orain urratsak egiten, sufrimendu horri aurre egiteko bertzelako moduak garatzeko».

Botere harreman bat du oinarrian orain arteko eta egungo osasun mentaleko sistemak. Profesionalen esku dago boterea, eta dinamika hori da Mejoranak bazter utzi nahi duena, sistema «demokratizatzeko», eta, profesionalekin batera edota autogestioaren bidez, bide berriak egiteko. Beren historia idatzi nahi dute sufrimendua beren larruan pairatu dutenek.

Helburu hori izan du, hain zuzen, Mejoranak urtarriletik egin duen Eskubideak osasun mentalaren esparruan izenburuko formakuntzak. Parte hartzaileek hurrengo asteazkenekoa izanen dute azken saioa. Eva Roncerok gidatu du, sufrimendua pairatu duten horiei beren eskubideen inguruko informazioa eta eskubide horiek aldarrikatzeko tresnak emateko. «Berdinen arteko» formakuntza bat izan da, kolektiboa «ahalduntzeko», eta nor bere izenean mintzatzeko.

OME Osasunaren Mundu Erakundeak «buruko osasunari buruzko jarrerak, jarduerak eta planteamenduak eraldatzeko» beharra nabarmendu zuen 2022an. «Gizarteko pertsonarik pobreenek eta zaurgarrienek dute osasun mentaleko arazoak izateko arriskurik handiena, eta arazo horiei aurre egiteko zerbitzu egokiak jasotzeko aukera gutxien», erran zuten OMEko adituek, iazko ekainean argitaratutako txostenean.

«OMEk berak onartu du buruko gaitzak ez direla existitzen, sufrimendu psikosoziala existitzen dela», berretsi du Roncerok. Garbi du sufrimendu horrek lotura estua duela egungo sistema kapitalistak ezartzen dituen baldintzekin, eta, ondorioz, norberaren ahalduntzearekin batera, «ahalduntze kolektibo» bat behar dela aldarrikatu du. «Subjektu politikoak gara, eta gure eskubideen alde egin behar dugu».

Roncerorekin bat egin du Mejoranako kide Sandro Iabonik. Eskubideen inguruko formakuntzan parte hartu du, informazioa «funtsezkoa» dela uste duelako: «Diagnostiko bat ematen digutenean berean, botikak ematen dizkigute, baina ez digute ematen hartzen ari garen horri buruzko informaziorik; ez digute azaltzen zer eskubide dugun; oro har, diagnostiko bat jaso dugunon esperientzia traumatikoa da osasun mentaleko sisteman», salatu du.

«Bigarren mailako»

«Ustez lagundu behar gaituenak gure sufrimendua handitu bertzerik ez du egiten». Iabonik badaki zertaz ari den; Iruñeko ospitaleratze psikiatrikoko unitateak barrutik ezagutu ditu; ohera lotu dute. «Sartu nintzenean baino anitzez ere okerrago atera nintzen. Lotzeak ez gaitu laguntzen; bakartzeak ez gaitu laguntzen. Sistemak, dagoen bezala, ez gaitu laguntzen. Elektroshocka baliatzen dute, oraindik ere. Hori tortura da».

Beatrizek ere parte hartu du Roncerok zuzendutako formakuntzan. Iabonik bezala, barrutik ezagutzen ditu hiriburuko ospitaleratze psikiatrikoko unitateak. «Nire esperientzia ez da hain muturrekoa izan, baina egia da bigarren mailako pertsona bilakatzen zarela barruan. Nik ez nuen neure kabuz erabaki ospitaleratzea; ez zidaten ezetz errateko aukera eman. Barruan ikusi nuen jendea ez zutela ongi tratatzen; intimitaterako eskubidea ere ukatzen ziguten».

Beatrizek nahiago du abizena ez eman; halere, garbi erran du sufrimendua beren larruan pairatu duten bertze batzuekin bat egiteak lagundu egin diola «ahalduntzen». «Hasieran, gaizki pasatzen nuen, lotsatzen nintzelako gertatzen ari zitzaidanaz. Orain, ez».

Harrotasun Eroarena kolektiboko kideek bat egiteko egun bat da. Ospatu duen lehendabizikoa izan zen igandekoa Amaiarentzat. «Armairutik ateratzeko modu bat izan da. Ni baino handiagoa den talde bateko kide sentitzen naiz nire sufrimendua ezagutzen eta ulertzen dutenen artean; haien babesa sentitzen du».

Carmenek, berriz, onartu du «kostatu» egin zitzaiola igandeko manifestaziora joatea. «Ez naiz eroso sentitzen jende askoren artean». Parte hartu nahi izan zuen, halere, karrikan salatu nahi zuelako diagnostiko bat jaso izanak eskubideak kendu dizkiola. «Etiketa bat jarri zidaten, eta horrek bigarren mailako bilakatu ninduen. Aurkitu dut aurrera egiteko bidea, dena den».

Celia ere ari da bere bidea bilatzen, Mejoranako kideekin batera. «Zaila da. Gizarte honetan ez da erraza aurrera egitea diagnostiko bat ezartzen dizutenean. Niretzat, erronka bat izan da Harrotasun Eroan parte hartzea; naizen bezala agertu nahi izan dut, betikoa naizela ozen erran, ez baita deus aldatu».

Sandro Iabonik, Beatrizek, Amaiak, Carmenek eta Celiak bat egin dute Eva Roncerok gidatutako eskubideen inguruko saioetan. Eskertu dute ikastaroa sufrimendua bere larruan pairatu duen batek gidatu izana. Roncerok, hain zuzen, aldarrikatu egin nahi izan du sufrimendu hori ezagutzeak duen balioa: «Ni ez naiz profesionala, baina jakin-min handia dut; eta badut, batez ere, bizi izan dudanak eman didan ezagutza».

Ikastaroko parte hartzaileek eman diote duen balioa ezagutza horri. Berdinen arteko laguntza eta babesa, hain zuzen, «funtsezkotzat» jo dituzte Mejoranako kideek, eta esparru horretan ari dira bide egiten. Elkarri laguntzeko taldeak dituzte elkartean, eta, gainera, Lagun nazazu programa jarri dute martxan, Burgosko (Espainia) Unibertsitatearekin batera, sufrimendu psikosoziala izan dutenak trebatzeko, eta egoera berean direnak laguntzeko.

Egitezko zaintzailea

Elkarri laguntzea, informazioa partekatzea, eta denen eskubideak babestea. Hori da Mejoranak helburu duena. Ikastaroan horretan saiatu dira elkarteko kideak, hala nola ospitaleratzeen auzia jorratuz; osasun mentaleko sisteman direnek aurretiazko erabakien plangintza egiteko duten aukera landuz; eta legeak bortxaz artatu ez ditzaten eskaintzen dituen bideak ezagutuz.

Sufritzen ari denaren borondatea jarri nahi dute Mejoranako kideek erdigunean, sistemak borondate hori errespeta dezan. «Egungo sistemak kontrakoa egiten du; ia ospitaleratze guztiak dira sufritzen ari denaren gogoaren kontrakoak. Ospitalean zeure kabuz sartzen bazara ere, ezin zara atera nahi duzunean», azaldu du Roncerok.

Espainiako Kongresuak 2021ean egindako lege aldaketa batek bidea ematen du desgaitasunen bat dutenen borondatea betearazteko egitezko zaintzaile bat izendatzeko. «Osasun mentalaren esparruan hagitz garrantzitsua da. Aurretik zehazten ahal dugu krisiak jotzen bagaitu zer-nolako tratamendua jaso nahi dugun, ospitalean sartzea nahi ote dugun; ez lotzeko ere eskatzen ahal dugu, eta pertsona bat izendatu gure borondatea betearazteko», zehaztu du Roncerok. Oraingoz, sufritzen ari denaren borondatea jasotzen duen agiria ez da loteslea, eta psikiatren esku dago aintzat hartzea.

Bertzelako bideak jorratzen ari dira Mejoranako kideak; sufrimendua beren larruan pairatzen dutenen hitza errespetatuko duten bideak, eta indarkeria bazter utziko dutenak. Finlandiatik datorren elkarrizketa irekia da, hain zuzen, aurkitu dituzten tresnetako bat. «Ez da terapia mota bat; sufrimenduari aurre egiteko modu bat da», erran du Roncerok.

Elkarrizketa irekiaren bidez, harreman horizontalak bilatzen dituzte profesionalen eta sufritzen ari direnen artean, hain zuzen. «Zenbait profesional aritzen dira, elkarrekin; sufritzen ari denaren lagunek eta senideek ere parte hartzen dute. Dena hitz egiten da sufritzen ari denaren aurrean, eta harekin adosten dira egin beharreko urratsak», kontatu du Roncerok.

Elkarrizketa irekiaren bidean urratsak egiten segitu nahi dute Mejoranako kideek, osasun mentaleko sistemak ere bere egin dezan lan egiteko modu hori. Roncerok garbi du, gainera, sufrimendua beren larruan pairatzen dutenen ahalegina «funtsezkoa» dela sufrimendu horri aurre egiteko «bide berriak garatzeko». «Nik uste dut oraingoa trantsizio garai bat dela, eta ari garela urratsak egiten sistema aldatzeko; sufrimendua pairatu dugunok ari gara bide hori markatzen».


Summary: «Euskara planetan eraldaketa eragin dezake adimen artifizialak». Adimen artifiziala da Josu Aztiria Elhuyar fundazioko kidearen lan esparrua. Zehazki, hizkuntzaren eremua. «Euskararako maila teknologiko altuko tresnak garatzea» jarri du etorkizuneko helburu nagusi gisa.

Josu Aztiria Urtaranek (Zumarraga, 1978) urteak daramatza Elhuyar fundazioko hizkuntza sailean lanean. Hizkuntza Zerbitzuetako kudeatzailea izan zen, Hizkuntza eta Teknologia negozio unitateko zuzendaria ere bai, Adimen Artifiziala Hizkuntzan unitateko koordinatzailea… Elhuyar fundazioak sustatzen duen Orai NLP Teknologiak adarreko koordinatzailea da gaur egun. Ekainaren 17an Ia dena: adimen artifiziala sorkuntzan jardunaldia egingo dute Azpeitiko Dinamoa sormen gunean, eta Adimen artifizial sortzailea: guztia aldatu berdin jarraitzeko? hitzaldia emango du Aztiriak.

Nolatan aukeratu zenituen Giza Zientziak eta Enpresa ikasketak?

Egia esan, zalantza egin nuen: ekonomia arlotik jo, edo soziologiatik, zientzia politikoetatik… Garai hartan, nire izeba Arantxa Aztiria orientatzailea zen lizeoan [Urretxu-Zumarraga ikastolan], eta hark esan zidan Giza Zientziak eta Enpresa sortu zutela.

Lehen promoziokoa izango zara, orduan.

Deustuko Unibertsitateak eskaini zituen ikasketa horiek lehen aldiz, eta hurrengo ikasturtean atera zuen Huhezik [Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultateak]. Deustuko Unibertsitatean ikasi nuen nik, Donostian.

Pentsatu izan duzu zer gertatuko zen beste ikasketaren bat aukeratu izan bazenu? Damutu zara inoiz?

Ez naiz batere damutzen. Enpresa munduarekin lotutako kontuak uztartzen zituen nire aukerak: kudeaketa, marketina… Baina asko lantzen genuen antropologiatik, soziologiatik, psikologiatik… Ideia zen –eta da– enpresak sistema sozialak direla eta pertsonak kontuan hartu behar direla. Orain asko teorizatzen da horri buruz, baina, garai hartan, oso ideia aurreratua zen. Oso gustura nago egindakoarekin.

Ikasketak hastear zen Josu hari esan izan baliote egin duen ibilbide profesionala egingo zuela, sinistuko zukeen?

Kudeaketa eta antolaketa kontuak asko gustatzen zitzaizkidan, baina argi nuen gizarte erakunde baten barruan ikusten nuela neure burua. Hor sentitzen nintzen benetan eroso, nire balioekin bat zetorrelako. Behin ikasketak bukatuta, master bat egin nuen, kudeaketa eta antolamendu aurreratuei buruzkoa. Urretxu-Zumarragako ikastolan hasi nintzen lanean gero, eta 2002ko Kilometroetako koordinatzailea izan nintzen. Donostiara joan nintzen ondoren, Ilazki euskaltegira. Donostiako euskaltegirik handiena zen, kooperatiba bat… Zuzendari kudeatzaile gisa aritu nintzen hiru urtez. Oso gaztea nintzen, 24-25 urte neuzkan, eta asko ikasi nuen. Handik egin nuen salto Elhuyarrera. Hizkuntza zerbitzuetako kudeatzailearen lanpostu bat atera zen, eta aurkeztu egin nintzen. Han nabil oraindik.

Orai NLP Teknologiak adarreko koordinatzailea zara.

Elhuyar fundazioaren adimen artifizialeko saila da Orai. Alor estrategiko eta komunikatibo propio bat edukitzea erabaki genuelako sortu genuen.

Lanean hastean, zientzia fikzioa izango zen adimen artifiziala, ezta?

Elhuyarren hasi nintzenean, 2006an, berrogei bat lagun izango ginen, eta itzultzaileak ziren erdiak: testu asko itzultzen zituzten, enpresa handientzat, lanbide heziketako material pila bat, EHUko liburu espezializatuak, hiztegiak… Hor jada bazegoen hizkuntza teknologien sail txiki bat. Bi edo hiru lagun ginen. Orduan hasi ziren zuzentzaile ortografikoekin lanean: Xuxenekin, terminologia erauzketarekin, Elhuyar hiztegiaren automatizazioarekin… Ia 25 laguneko lantaldea izatera iritsi da. Itzulpenak egiten ditugu oraindik ere, eta hiztegigintza atala ere badago, baina adimen artifizialaren atalak hartu du indarra: lantalde handia, bi milioi euroko fakturazioa… Adimen artifizialaren olatuari gogor heltzeko sortu genuen Orai zentroa, iaz.

Usurbilen daukazue egoitza, Zumarragan bizi zara… Kilometro mordoxka bat da egunero.

Oso gustura nabil. Pandemiaren ondoren, gainera, astean bi aldiz etxetik lan egiteko aukera daukagu, eta asko eskertzen da.

Nolakoa da zure ohiko egun bat? Agenda betea izaten duzu?

Gaur [asteartea] nahikoa egun lasaia izan dut, baina, goiz-goizetik hasita, bilera asko izaten ditut normalean. Usurbilen bazkaltzen dut gehienetan, eta bazkalostea lasaiagoa izaten dut. Hori aprobetxatzen dut nire lanak egiteko: txostenak idatzi, mezuak erantzun… Enpresetara bisita asko egitea tokatzen zait azkenaldian, ni naizelako negozio garapeneko arduraduna. Eta hitzaldiak, jardunaldiak… ere izaten ditut; azken boladan, asko.

Bilerak zer izaten dira, kanpora begirakoak ala etxe barrukoak?

Biak. Etxe barrua nahiko ondo antolatuta daukagu, baina bilerak egin behar izaten ditugu. Kanpoko enpresak guregana etortzen dira batzuetan, eta gu joaten gara eurengana beste batzuetan.

Zer enpresarekin egiten duzue lan?

Industria arlokoekin, asko: Orona, CAF…. Eta administrazioekin ere bai: Eusko Jaurlaritza, aldundiak, Osakidetza… Kanpora ere joaten gara: Madril, Katalunia, Frantzia… Europa mailako proiektuak ere badauzkagu; asko ibiltzen naiz Frantzia hegoaldean.

Hizkuntzari zer ekarpen egin diezaioke adimen artifizialak?

Potentzialitate handia dauka. Horrelako sistema teknologikoek modua ematen dute, nahiz eta guk beste hizkuntza batean hitz egin, ingurukoek gu ulertzeko, itzulpen edo transkripzio sistemekin. Beraz, geroz eta aukera gehiago dauzkagu euskara lehenesteko. Badakigu itzulpen automatikoaren bidez euskaraz ez dakienak ere ulertuko duela. Euskaraz funtzionatzen duten lekuetan, enpresetan, udaletan, ikus-entzunezkoetan… aurrerapen handiak izan ditzakegu. Euskara planetan eraldaketa eragin dezake.

Aisialdia euskaratu dezake?

Ekar ditzakegu kanpoko ikus-entzunezko pila bat eta euskaraz jarri, modu errazean. Uste dut badagoela aukera ikus-entzunezkoen askoz eduki gehiago euskaraz jartzeko. Eskala handiko salto bat egiteko aukera dago; teknologiak egiten du horretarako modua.

Ikus-entzunezkoen munduan oso urria da, ordea, euskararen presentzia.

Alabekin ikusten dut hori; ikaragarria da. Azkenean, nola barneratzen diren erdal olatuak… Aurreko batean, alabak japonierazko bideo bat ikusten ari ziren, ingelesez azpititulatuta. Horrek, gero, translazio bat dauka kalean, eta eragina dauka eguneroko komunikazioan: ingurua beste hizkuntza batean ari bada eta ingurune digitalak geroz eta pisu handiagoa badu, beste hizkuntzek garrantzia hartzen dute egunerokoan.

Egoera irauli daiteke?

Aurrena egin behar duguna da euskara ondo kokatu. Sistema generatibo berri hauetan, batez ere. Aurreko olatua ondo hartu genuen, esaterako.

Zer sistema generatibo? Eta zer olatu?

Adimen artifizialaren hastapenetan, makinei eman behar zitzaizkien hiztegia, gramatika, sintaxia… eta makinak ikasi egiten zuen. Baina ematen zeniona bakarrik ikasten zuen. 2015etik aurrera, ikasketa automatikoaren olatua etorri zen: makinek adibideetatik ikasten zuten. Zenbat eta adibide gehiago eta hobeak eman, sare neuronal horiek orduan eta gaitasun handiagoa izango dute hizkuntza ulertzeko eta sortzeko. Itzulpengintzarako edo azpitituluetarako, adibidez, jauzi handia izan zen hori. Olatu horri esker, sekulako tresnak ditugu euskaraz: Elia zuzeneko itzulpenak egiteko plataforma, ahots natural eta sintetikoak sortzeko aukera…

Hirugarren olatu ikaragarri bat etorri da orain: ChatGPT eta halakoek testu masa izugarriak dauzkate, eta milioika hizkuntza parametro. Horri esker, gai dira hizkuntza oso modu zehatzean ezagutzeko, baina, aldi berean, mundu mailako ikuskera dute. Dena eraldatu du horrek. Euskararen erronka da halako sistemetan ondo kokatzea. Baina, noski, euskarak ez du inoiz izango ingelesaren edo teknologia handien konputazio ahalmenik. Erronka da datu gutxiagorekin eta konputazio ahalmen txikiagoarekin euskararako maila teknologiko altuko tresnak garatzea.

Baduzue laguntzarik erronka horri aurre egiteko?

Laguntzak lortu egin behar dira. Eusko Jaurlaritzaren, Espainiako Gobernuaren eta Europako Batzordearen deialdietara aurkezten gara gu, baina ikerketa zentro handiekin eta oso proiektu handiekin lehiatu behar dugu. Hala ere, pixkanaka ari gara proiektuak lortzen.

Baikor zaude?

Bai, baina euskararen garapena eta biziberritzea ez dago agendan, oraingoz. Are gehiago, kontrako agenda bat dago, atzera egin dezagun. Berriz ere salto bat eman behar dugula uste dut.

Lan mundutik aparte, zer zaletasun dituzu?

Irakurtzea gustatzen zait, baina nahi baino gutxiago irakurtzen dut orain; mendira joatea ere asko gustatzen zait. Barrua askatzeko modu bat da niretzat; lagunekin egotea, bizikletarekin Frantzian barrena bidaiatzea, bazkari eder bat egitea… Eta, tira, oso musikazalea izan naiz betidanik. Hori berreskuratzea gustatuko litzaidake; kontzertu gehiagotara joatea.

Paperean ala digitalean irakurtzen duzu gehiago?

Papera asko gustatzen zait niri: BERRIA egunero jasotzen dut, asteburuetan ere gustatzen zait beste bizpahiru egunkari erostea, eta tabernara sartzean ere euskarri analogikoa gustatzen zait gehiago.

Egunerokoan erabiltzen duzu adimen artifiziala?

Ez. Horretan oso offline zalea naiz. Spotify eta horrelako tresnak erabiltzen ditut, dena den.

Badaukazu bereziki garatzea gustatuko litzaizukeen proiekturik?

Mycroft, bozgorailu adimenduna, euskara ulertu eta hitz egiten duen Alexa eta Google Home moduko bat. Datuen erabilera etikoa egiten du. Euskarazko ekosisteman pentsatua dago, baita ekosistema lokalean ere: erosketa bat egitean, ez zaitezela joan Amazonera, herriko denda batera baizik; edo albiste bat irakurtzeko, BERRIAra, Hitza-ra edo Otamotz-era joan zaitezela. Aurrerapausoak eman ditugu, baina prototipo bat da oraindik. Baina posible ikusten dut halako sistema bat edukitzea sakelakoetarako.


Summary: Gizon bat hil da Berroetan, aldamio batetik erorita. Foruzaingoaren arabera, semearen etxean konponketa lanetan ari zen gizona.

Gizon bat hil da gaur goizean Berroetan (Nafarroa), semearen etxearen aurrealdea berritzeko lanak egiten ari zela. Foruzaingoak jakinarazi duenez, gizonak 67 urte zituen, eta Gartzaingoa zen. Aldamiotik erori eta buruan kolpea hartuta hil da.

09:00etan gertatu da istripua, herriko kale nagusian. Semearen etxean lanean ari zen gizona, aldamiora igota, baina estropezu egin eta lurrera jausi da. Larrialdietarako mediku talde bat, bi anbulantzia eta Oronozko suhiltzaileak bertaratu dira, baita Foruzaingoaren bi patruila ere, Iruñetik bata eta Elizondotik bestea. Gizona, baina, hilotz zen ordurako.


Summary: «Obra bukatzen badute ere, ezinen dute urtegia bete». Herritarren segurtasunari buruzko kezkagatik sortu zen Zangozan Esa + Ez elkartea, eta, denbora batez jarduera eten eta gero, martxan da berriz ere. Iker Aramendia da hasieratik aritu diren kideetako bat.

«Beldurrez ezin da bizi». Horixe erran du Esa + Ez elkarteko kide Iker Aramendiak (Zangoza, 1975). Hasieratik da taldean, eta ezagutu ditu kolektiboaren gorabeherak. Esako urtegia handitzeko lanen inguruko azken txostenek eta kide berri batzuen bultzadak martxan jarri dute Zangozako elkartea berriz ere.

Berriz jarri duzue martxan Esa + Ez elkartea, denbora batez jarduera eten eta gero. Zaila zen Esako urtegiko lanen segurtasunik eza salatzea eta Zangozan bizi behar izatea?

Hori oso gogorra da. Elkartea sortu zenean, beldur hori bazegoen, eta baliatu nahi izan genuen lanak salatzeko. Orduan, helburutzat jotzen genuen beldurra atzean utzi ahal izatea, eta urtegiko arduradunen erantzukizuna jartzea erdigunean. Erantzukizuna har zezatela nahi genuen, gu ezin baikara beldurrez bizi.

Berriro jarri zarete martxan. Zer aldatu da?

Orain ikusten dugu obra bukatzen badute ere ezinen dutela urtegia inoiz bete. Garbi dugu lanean jarraitu behar dugula, baina beldur hori beti gainean izan gabe. Kezka hor dago oraindik; buruan dugu eskuineko magalean zer gertatu zen, eta, elkartea berriz pizteko, ez genuen zain gelditu nahi gisa horretako beste zerbait gertatu arte.

Diruarena da bertze arlo bat; urtegi handitua betetzeko hainbertze arazo izan behar badute, zerk justifikatzen du dirutza gastatzen segitzea?

Diruarena ere oso gai inportantea da. Guretzat ere zaila da, askotan, bereiztea eta zehaztea urtegia handitzeko lanen aurrekontua eta benetan orain arte gastatu dutena. Batzuek esaten dute jada hainbeste gastatu dutenez akaso ez duela zentzurik lana amaitu gabe uzteak. Kontua da esan zutela aurrekontua 110 milioi eurokoa zela, 350 inguru gastatu dituztela, eta beste hainbeste gastatzeko asmoa dutela. Proiektua laugarrenez moldatu dute, eta, ondorioz, aurrekontuak gora egin du berriz. Garbi dugu obra gelditzeko aitzakia ezin hobea dutela orain.

Segurtasunari buruzko azken txostenez ari zara?

Bai, agerian utzi baitute urtegia ezin izanen dutela bete. Halere, ezin dugu ahaztu urtegia handitu eta gero betetzen ez badute ere, gure segurtasuna bermatzeko neurriak hartu beharko dituztela. Jose Luis Beaumont abokatuak ederki erran zuen behin: «Nahi dutena egin dezaketela uste dutenek euren neurriko zapata aurkitu dute Esan». Zuzen zen, agerian gelditu denez.

Espainiako Bide, Ubide eta Portuetako Ingeniarien Elkargoak egindako txostena jorratu dute orain bi adituk, Zangozako Udalak eskatuta.

Ingeniarien elkargoak egindako txosten hori Espainiako Gobernuak eskatu zuen. Seiehun orrialde baino gehiagoko txosten mardul bat da. Ezkutuan egon zen urte eta erdiz. Hor esaten da guk diogun guztia. Eta Zangozako Udalak eskatuta egin duten txostenak ere berresten du guk esan dugun hori. EHUren eta Ingeotyc enpresaren artean egin dute. Bi geologok sinatu dute [Valentin Ibarra Lozano eta Tomas Morales Juberias], eta garbi esan dute segurtasuna ez dagoela bermatuta. Gelditu egin behar dela obra, eta ezin dela bete.

Eskuin magaleko auskultazio sistemaren mugak nabarmendu dituzte. Kezkatzekoa da?

Bai. Horregatik nabarmentzen dugu guk urtegia betetzen ez badute ere neurriak hartu beharko dituztela, egungo sistemak gabeziak dituelako. Azken txostenak aipatzen du sistema bat behar dugula magala nola dagoen etengabe aztertzeko, eta sistema horrek larrialdi plan bat behar duela; hau da, magalaren mugimenduari buruzko langa batzuk zehaztu beharko dituzte, adibidez, gaindituz gero larrialdi plan hori martxan jartzeko.

Gabeziak eta arazoak onartu dituzte obren sustatzaileen txostenek ere. Nola uler daiteke obrak aurrera segitzea?

Hori da kontua. Espainiako Ingeniarien Elkargoak egindako txostenean, guk beti salatutako guztia aitortzen da, baina, hala eta guztiz ere, esaten dute obrak aurrera egin dezakeela, baldin eta poliki egiten badute eta behaketa bidezko metodoa erabiltzen badute. Horixe egin dute orain arte: aurrera egin, eta ea zer gertatzen den. Gertatzen dena gertatzen dela, uste dute aurre eginen diotela. Uste dute beti izanen dutela atzera egiteko aukera.

Lasaitasuna urbanizazioa hustu eta gero, ez zuten atzera egiteko aukerarik izan.

Hala da. Izugarria da esaten dutena; ez du zentzurik; erokeria bat da.

Uste duzu Ebroko Ur Konfederazioak bere erantzukizuna onartuko duela noizbait?

Orain arte ez dute halakorik egin. Enpresa pribatu baten modura funtzionatzen du konfederazioak. Duela hamar urte Esako obren ardura zuen inor ez da jada konfederazioan. Ematen du inoiz ez direla izan. Erabakiak hartu dituzte, baina erantzukizunik ez.

Apirilean, Zangozako jarduneko alkate Lucia Etxegoienek konfederazioaren gardentasunik eza salatu zuen Nafarroako Hitza-n. Ados zara?

Bai. Eta horrek sekulako ezintasuna sentiarazi digu. Edozein datu lortzeko ere egin behar izan dugu borroka. Frankismotik datorkigun erakunde bat dira ur konfederazioak, eta sumatzen da.

Espainiako oraingo gobernuak gehiago eginen zuela espero zenuten?

Bai. Baina egia da ikusi dugula aldaketa txiki bat. Madrilen ia ez dute hitz egiten Esari buruz.

Zergatik?

Gure ustez, badakitelako oso zaila izanen dutela aurrera segitzea eta urtegia betetzea.


Menua zehazteko mahaian ezin eseri

Summary: Menua zehazteko mahaian ezin eseri. Bizkaiko ostalaritza sektoreko lan hitzarmenak pandemia aurretik daude berritzeke. Sindikatuek salatu dute patronalak ez duela bildu negoziazio mahaia, eta ez duela asmorik konponbidea bilatzeko. Lanuzteak egin dituzte, blokeoa amaitu dadin; akordiorik ezean, protesta gehiago izango dira.

Egun 20.000 pertsonak baino gehiagok osatzen dute Bizkaiko ostalaritza sektorea. Hain zuzen, hiru azpisektoretako langileak dira: jatetxe eta tabernak, hotelak, eta ospitaleak eta ikastetxeak hornitzen dituzten kolektibitateak. Azken hiru hamarkadetan, ostalaritza sektoreko lan hitzarmena sinatzea lortu dute, baina, azken urteotan, akordioa berritzeko prozesuan blokeatuta daude sektorea osatzen duten langileak, sindikatuak eta patronala. Sindikatuek salatu dute pandemia hasi zenetik egoera aldatu den arren ez dela lan hitzarmenik berritu sektorearen benetako arazoei aurre egiteko. Hitzarmena blokeatuta dago, 2020. urtetik ez baitago lan baldintzak arautzen dituen hitzarmenik, eta, ondorioz, 2020ko urtarriletik hona langileek ez dute soldata igoerarik izan, besteak beste. Horren ondorioz, ostalaritzaren «diaspora bat» gertatu dela ohartarazi du Iñigo Alonso LAB sindikatuko ordezkariak. «Askok bitarteko moduan dute lan hau, ez da bokaziozkoa, eta, nekatuta, alde egin dute lan baldintzengatik». Horiek horrela, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek lanuzteetara deitu zituzten joan den ekainaren 1ean, blokeoa amaitzea exijitzeko. Protesta gehiago ere etorriko dira.

«Egoera, gaur egun, blokeatuta dago. Izan ere, otsailaren 6an egin genuen azken bilera patronalarekin, eta 2021-2024 aldirako hitzarmena proposatu ziguten, soldata igotzeko proposamenekin. Proposamen horiek, tamalez, ez dute bermatzen hitzarmena indarrean zegoen bitartean erosahalmena ez galtzea», azaldu du Eladio Rodriguez ELA sindikatuko ordezkariak. Azken soldata igoeratik egundaino bizitza garestitu egin da, KPI kontsumorako prezioen indizea %12koa baita orain. Sektoreko prezioek %15 egin dute gora tarte horretan, baina «soldatak zero euro» igo dira, sindikatuen esanetan.

ELAko ordezkari Rodriguezek adierazi duenez, negoziazio mahaian parte hartzen duten erakunde sindikal guztiekin batera egindako hausnarketak argi uzten du sektorea erabat leheneratu dela, eta pandemia aurreko datuetara itzuli. «Gaur egun, datu oso positiboak ditugu sektorean okupazioari dagokionez, bai hoteletan, bai jatetxeetan». Are gehiago, aurtengo Aste Santuan eta maiatzeko zubian jasotako datuak aintzat hartuz, Rodriguezek uste du sektoreko langileek ez dutela merezi patronalak negoziazio mahaian konponbiderik ez proposatzea eskaera duinei erantzuteko eta erosahalmena ez galtzea bermatzeko.

Iritzi kontrajarriak

Sektorearen bilakaerari dagokionez, bi ikuspuntu oso desberdin daude negoziazio mahaian aurrez aurre. Hain zuzen, Hector Sanchez Bizkaiko Ostalaritza Elkarteko kudeatzailea ez dator bat sindikatuekin. Hark dioenez, sektorearen egoera ez da sindikatuak saltzen ari diren bezalakoa. «Ez dago gehiegizko onurarik, ezta gutxiagorik ere. Enpresak eta langileak era berean ari dira sufritzen; hau da, kostuen igoera oso handia da, eta horrek ezin du prezioan eragin». Bizkaiko Ostalaritza Elkarteko kudeatzaileak gaineratu du enpresen egoera ekonomikoa ez dela pandemia aurrekoaren parekoa, okerragoa baizik. «Baliteke jarduera leheneratu izana, baina, gauza bera kostu handiagoekin saldu behar denez, mozkina txikiagoa da». Rodriguezek, bestalde, aitortu du sektoreak sufritu egin duela, baina azpimarratu du langileek ere aldi baterako erregulazioak pairatu dituztela.

ELAko kideak nabarmendu du sektoreko langileak erosahalmena galtzen ari direla. Hain zuzen, 2022an aplikatutako KPIa %6,5 izan zen, eta aurten aplikatu beharko litzatekeena %5,7koa. «Erosteko ahalmenaren galera handia da, eta ezin dugu onartu. Ezta sektoreak kostu horiek bezeroei jasanarazteko gaitasuna izatea ere, baina soldatek hipotekatuta jarraitzea 2020an». Sanchezek aitortu du jarrerak oraintxe ez daudela hurbil, eta, beraz, ezinezkoa dela akordioa lortzea. «Sindikatuek uste dute mahai gainean dagoen soldata igoera ez dela nahikoa. Hor dago eztabaida. Kontua ez da enpresek ez dituztela soldatak igo nahi. Ez gatoz bat zenbatekoan», esan du ostalaritza elkarteko kudeatzaileak. Galdutako erosahalmena berreskuratzea eta sektoreko prekaritatea amaiarazteko neurriak jartzea ere bada sindikatuen eskaria.

Hitzarmena aplikazio orokorrekoa da, baina bere kasuistika du, eta errealitate desberdinak daude. Sektore prekarizatua da ostalaritzarena, eta langile gehienak emakumeak dira, kontratu prekarioak eta, baik bat, lanaldi partzialak dituztenak. Horrez gain, sektoreak azpisektoreak ditu. Jatetxe eta tabernen eremuan, adibidez, ez dago egindako lanaldiaren kontrol eraginkor eta errealik. Hain zuzen, hori da sindikatuek patronalari helarazten dizkioten planteamenduetako bat. «Arlo horretan gehiegizko iruzurra dago».

Mobilizazioek giltza

Lan gatazkaren erdian, sindikatuek ontzat jo dituzte ekainaren 1ean egindako lanuzte eta mobilizazioak. Hoteletan, kolektibitateetan eta lantokietan beharginen %75-85ek bat egin zuten. ELAko kide Rodriguezek aitortu du ordezkaritza mugatua dutela sektorean: batez ere, taberna eta jatetxeetan ordezkaritza txikia dutela, lantaldeak ez daudelako antolatuta, eta askoz zailagoa dela mobilizazioetan modu aktiboan parte hartu ahal izatea. Hala ere, uste du ostalaritza elkarteak kontuan hartu beharko lukeela. «Gustatuko litzaiguke —eta espero dugu telefonoa hartuko digutela— haiek negoziazio batzordera deitzea, eta gure aldarrikapenei erantzutea». Alonsok adierazi du sentipen «politak» ekarri zizkiela mobilizazioak. «Jendea motibatuta zegoen». Era berean, Rodriguezekin bat dator gatazka honi bide emateko giltza patronalak duela iritzita, eta dei bat espero dutela adierazi du. «Bestela, igo egingo da mobilizazioen tonua».

Patronalak ez badu pausorik ematen, eta ez badu negoziazio batzorderako deialdirik egiten edota ez badu eduki egokirik proposatzen, sindikatuek adierazi dute mobilizazioak areagotu egingo dituztela, patronalak haien aldarrikapenak entzun arte. «Ez dugu beste aukerarik. Sektoreko langileek pazientzia handia izan dute, eta negoziazio bidea ahalik eta gehien estutzen saiatu gara, baina ostalaritza elkarteak gure planteamenduak aintzat hartzen ez baditu, irteerarik gabeko kalezulo batera eramango gaitu, eta gure mobilizazioak aktibatu eta areagotuko ditugu», aurreratu du Rodriguezek.

Bizkaiko Ostalaritza Elkarteak nabarmendu du beti erakutsi duela hitzarmen bat izatea dela helburua, langileei egoki ordaintzeko modua emango duen hitzarmen bat, baina baita enpresen bideragarritasunari bide emango diona ere. «Ez dugu hitzarmenik gabeko egoerarik nahi». Gizarteak borroka honetan duen erantzukizuna azpimarratu du Alonsok: «Ostalaritza oso sustraitua dago, eta, aldi berean, bereziki zaurgarria da. Gizarteak badaki, eta onartu egiten du sektore prekarizatua izatea» .


Kaleko nekazarien «mediku»

Summary: Kaleko nekazarien «mediku». Furgobaratzak Gipuzkoako hogei baratze parketan eskaintzen du aholkularitza zerbitzua.

Azken hamarkadan ugaritu egin dira baratze publikoak, eta, horiekin batera, erabiltzaileak. Gero eta gehiago dira lurra lantzeko sail publikoak ustiatzen dituztenak, eta, horrenbestez, norberaren kontsumorako nekazari bihurtu diren kaleko herritarrak. Egoera horretan diren herritarrek izan ditzaketen beharrei erantzuteko asmoz, Kutxa Ekoguneak eta Azpeitiko Kimu Bat etxeak abian dute Furgobaratza doako zerbitzua.

Ekoguneak eta Kimu Bat enpresak duela zortzi urte jarri zuten martxan Furgobaratza proiektua, elkarlanean, Gipuzkoako Baratze Parkeen Sarean txertatuta dauden baratze ekologikoetako erabiltzaileei aholkularitza zerbitzua eskaintzeko asmoz. «Baratze parkeetan aritzen diren herritarrek, normalean, ezer gutxi jakiten dute baratzeen inguruan, eta gure funtzioa da horiei laguntza eskaintzea», esan du Aitziber Otegik. Kimu Bateko kide hura da furgonetan tokian tokira joan eta herritarrei laguntza eskaintzen dieten arduradunetako bat. Izan ere, erabiltzaileek lekuan bertan jasotzen dute aholkularitza zerbitzua: «Baratzeetako kideek galderak egiten dizkigute, eta, behar izanez gero, haien baratzeetara joaten gara, zuzenean ikus dezagun zer arazo duten edo zer landatu dezaketen».

Furgobaratzak Gipuzkoako hogei baratze publikotan eskaintzen du zerbitzua, eta hango erabiltzaileek hilero jasotzen dute zerbitzu ibiltariaren bisita, parke txikietan eta abuztuan izan ezik. Otegiren arabera, «harrera oso ona» du egitasmoak, besteak beste, baratze publikoen ustiapena txandakatuz joaten delako, eta, beraz, beti egoten direlako «zalantzak» dituzten erabiltzaileak. Udaberriaren hondarrean, bete-beteak dira baratzeak; sasoi betean dira orain, eta tomateak dira hango protagonista, baita askoren buruhauste ere: «Landare delikatua da tomatea, eta horiek nola zaindu azaltzen diegu erabiltzaileei». Baratzeen oinarrizko ezagutzak ematea ere badagokie sustatzaileei: «Ondo aitzurtzeak duen garrantzia azpimarratzen dugu. Izan ere, askok baratzeei ur gehiegi botatzen diete, baina ahaztu egiten dira aitzurtzeaz, eta hori da garrantzitsuena».

Doakoa eta irekia da Furgobaratza zerbitzua: «Baratze pribatua duena ere joan daiteke, baita beste herriren batekoa ere». Aholkularitza emateaz gain, beste hainbat zerbitzu ere eskaintzen ditu Furgobaratzak, hala nola hazi eta produktu ekologikoen salmenta eta sasoian sasoiari lotutako tailerrak. Ekainean, esaterako, izurrien eta gaixotasunen inguruan arituko dira hizketan.

Horrez gain, ikuskaritza lanak ere egiten dituzte zerbitzuaren arduradunek, erabiltzaileek baratzeak «behar bezala» erabiltzen dituztela ziurtatzeko. «Erabiltzaileen eta udalen arteko zubi lana egiten dugu guk. Bertan egoten garenez, zuzenean ikusten ditugu egon daitezkeen arazoak: norbaitek belarra ez hazteko plastikoa jarria badu, baratzea erabili gabe badago… tokian tokiko udalari jakinarazten diogu hori guztia».

Baratzea, osasuntsu

Elena Lakuntza duela sei urtetik da Tolosako baratze parkeko erabiltzaile, eta hark azaldu du «ahal duen guztietan» joaten dela Furgobaratzaren saioetara. Medikuekin konparatu du Lakuntzak zerbitzua: «Batetik, landare eta produktu ekologikoen azalpenak ematen dituzte, eta, bestetik, norberaren baratzeak begiratzen dituzte. Arazorik badago, aholkuak jasotzen ditugu, eta hori da interesgarriena».

Lakuntzaren arabera, irakasleak ere badira proiektuaren gidariak. «Hasieran, ez nuen ideiarik baratzeaz, baina pixkanaka ikasi dut, bataren eta bestearen laguntzarekin. Izan ere, baratze parkea kanpin baten modukoa da: bakoitzak bere partzela du, eta inguruan dituzu bizilagunak; denekin ikasten duzu».


Egutegia

Summary: Egutegia.

Gaixotasunak eta izurriak tailerra egingo dute ekainean Furgobaratzaren barruan:

Ekainak 12, astelehena.

Tolosan (18:00-19:30) eta Zestoan (18:00-20:00).

Ekainak 13, asteartea.

Ordizian (18:00-19:30).

Ekainak 14, asteazkena.

Hernanin (18:00-19:30).

Ekainak 15, osteguna.

Urnietan (18:00-19:30).

Ekainak 19, astelehena.

Zumaian (18:00-19:30).

Ekainak 20, asteartea.

Beasainen (18:00-19:30).

Ekainak 21, asteazkena.

Errenterian (18:00-19:30).

Ekainak 22, osteguna.

Lezon (18:00-19:30) eta Olaberrian (18:00-19:00).

Ekainak 26, astelehena.

Azkoitian (18:00-19:30).

Ekainak 27, asteartea.

Legorretan (18:00-19:30).

Ekainak 28, asteazkena.

Donostiako Ekogunean (18:00-19:30).

Ekainak 29, osteguna.

Usurbilen (18:00-19:30).


Summary: M-28ko hauteskundeak: pentsatu beharreko zerbait. Bilera ofizialak, pasabideko bilerak, komunikabideetako azalaren bilatze larria, alkatetza eta presidentetza aunitzi buruzko ezbaia... zurrunbilo horretan murgildurik gara, eta, horrenbertze ahotsen artean, zenbait gai garrantzizko ari dira urtzen. Ez dut erraten bertze batzuk baino garrantzitsuagoak direnik. Bai, ordea, hausnarketarako xede izan beharko liratekeela.

Zehaztasun handiagoetan sartu gabe, begi bistakoa da PP-Vox-en gorakada orokorra izan dela eta, ezustekorik ezean, PSOEri zeukan botere autonomikoaren parte handi bat kentzen ahal diotela: Aragoi, Valentzia, Balearrak, Extremadura, Errioxa, Kantabria... Gaur den egunean, ezustekorik ezean, irudi du babak zenbaturik daudela eta heldu diren urteetan, toki horietan, gauzak borrokarako zaildu eginen direla erakundeetan. Bada, Espainiako historiaren ezkerreko gobernurik hoberena (PSOE eta UP) deiturikoaren politikaren babesean, zerengatik egin du hauteskunde balantzak eskuinaren alde?

PSOEri, dena den, gauzak ez zaizkio horren gaizki atera, ataka horretatik 350.000 botoren galerarekin atera baita (-%7). Hagitz makurrago joan zaio gobernukideari. Elkarrekin Ahal Dugu-rendako zaplaztekoa markakoa izan da, hauteskundeetarako erabili dituzten askotariko formulak direla eta, haien galerak zenbatzea zaila bada ere. Sumarrekin gertatzen dena alde batera utzita, honen guztiaren ondoren, egoerak adierazten du Ahal Dugu-tik oskolak geldituko direla, ez bertzerik.

Jakina, estatuko esparrutik udal eta autonomietara jausteak azterketa partikularrak eskatzen ditu eta bertan baloratzeko bestelako elementuak sartzen dira jokoan, haien artean, azpimarragarriena, nazionala. Nolanahi ere, erran beharra dago estatuko ezkerraren beheititzeari gehitu behar zaizkiola Pedro Sanchezen inbestidura sostengatu zuten talde gehienen galera potoloak: ERC (300.000 boto, %27), Compromis (100.000, %22), Más Madrid (190.000, %12), Comunes (62.000, %12,5), Galiziako Mareak ia-ia desagertzea... Bistan da, salbuespenak izan badira, EH Bilduk Euskal Herrian eta BNGk Galizian gorakada handiak izan dituzte, batez ere lehendabizikoak.

Nire irudiko, nabarmena da aurrerakoi deituriko gobernu horien politika autonomiko eta estatalek ez dutela mailarik izan, eta hori ordaindu egiten da. Gaurko krisi ekonomiko, sozial, ekologiko eta demokratikoak kataplasma, parazetamol eta Sor Virginia txaplatetan oinarritutako politika sozial-liberal bat baino gehiago galdegiten zuen. Gehiagorekin ausartu beharra zegoen, baina ez da egin.

Prezioen igoerari buruzko neurriak, soldata eta pentsioen eguneratzea, multinazionalen mozkin lazgarriak, bankuen interesak... gutxiegi nabarmena izan dira. Haien politikak aurrerakoitasunaren gailurra zirela sinetsi arazi nahi izan digute, baina KPIren gorakadak, eta are gehiago erosketa-saskiarenak, gas eta elektrizitatearenak, sanitatearen andeatzeak, bete gabeko hitzemateek (mozal legea, Sekretu Ofizialen legea...), Saharak, Melillak... erakutsi dute haien neurriak koloretako kea baino ez zirela. Bada, inor ez dadila harritu ezkerraren boto galerarekin eta eskuin demagogikoaren goren mailarekin.

Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE), iraulkatzea historikoa izan da. EAJ super kudeatzaileak 86.000 boto galdu izanak (-%20) aunitz erraten du. PSE erkideak bertze 27.500 beheititu izanak (-%14,5) ere bai. Horren aitzinean, EH Bilduk 24.000 boto irabazi izanak (+%9) modu autokritikoan pentsarazi beharko lituzke, baina, horren ordez, EAJk eta PSEk PPren aldeko apustu egin dute, galdutako udal eta foru boterea berreskuratzeko. Hau da, haize gehiago eskuin espainiarrarendako, EAEn 14.000 boto gehiago eskuratu dituelarik.

Nafarroan, bukaera zalantzazkoa izanen duen eztabaida ari gara bizitzen. PSNk EH Bildurekin duen jarrera antidemokratiko eta baztertzaileak (ez dugu haiekin sekula negoziatuko, ez eta haien zerrendak bozkatuko ere) ateak zabal-zabalik uzten dizkie eskuineko alkatetzei. Arriskua hagitz erreala da, 2019ko hauteskundeetan gauza bera egin baitzuten eta orduan UPNk ura bere errotara eraman zuen.

Baina eztabaidak berehalakotasun garrantzizko honetatik gaindi joan behar du. Nafarroan, eskuinen (UPN, PP, C,s eta Vox) boto kopurua berdintsua izan den arren (132.000 boto inguru), ezkerrenak (PSN, EH Bildu, Geroa Bai, Contigo-Zurekin) beheiti egin du nabarmen eta EH Bilduren gorakada inportanteak (+%11,6) ez ditu konpentsatu PSNk (-%5), Geroa Baik (-%27) y Contigo-Zurekin-ek (-%25,5) izan dituzten galera sonatuak. Galera globalak, 2019tik gaurdaino 20.880 boto emaile bidean uztea ekarri dutenak (-%10,13).

Bada, egin beharreko galdera da arestian gobernu zentralerako eginikoaren berdina: zer egin du PSN-Geroa Bai-Podemosen hiruko gobernuak bere aurreko bezeroen parte handi batek haien politikak errefusatzeko? Erantzuna ere berdintsua da, zeren gobernu horrek ere adabaki eta petatxu politikak gauzatu baititu, krisi ekonomiko, sozial, demokratiko eta ekologiko larriari aurre egiteko balio izan ez dutenak. Eta, makurrena dena, eskuinarendako esparru handiagoak irekitzea erraztu dute.

Heldu den ekainaren 17an udal berriak eratuko dira. Pixka bat beranduago, uztailaren 23an (hauteskunde kanpaina sanferminetan, hori astakeria!), hauteskunde orokorrak izanen ditugu eta litekeena da Nafarroako Gobernuaren eraketa atzeratzea azken horien emaitzak eta ondorioak jakin arte. Zer nolako uda izan behar dugun!

Zalantzarik gabe, gobernu horien azken osaketa (udal, autonomia eta estatukoa) garrantzi handikoa izanen da, baina, orobat, azpimarratu behar da inoiz ezagutu ez diren gobernu aurrerakoienak deiturikoen politikek ezkerrera egiten ez badute, epe labur eta erdikoan, bidea zabaltzen jarraituko dutela historiako doilorrik handienek (banka, energia enpresak, higiezinen agentziak...) erosotasunez aitzina egin dezaten, eta eskuina haien zerbitzura izanen dute.


Summary: Ofiziozko txandaren «duintasuna» aldarrikatu dute abokatuek. Bizkaiko Abokatuen Elkargoaren ezohiko batzarrera deituko dute, aldarrikapenak Jaurlaritzari helarazteko asmoz

Berrogei bat abokatuk elkarretaratzea egin dute Bilboko Justizia Jauregiaren aurrean, beren lanbidearen eta bereziki ofiziozko txandaren «duintasuna» aldarrikatzeko. Besteak beste, ordainsariak parekatzeko, jarduketa guztiak salbuespenik gabe kobratu ahal izateko, polizia etxeetan atxiloturik daudenei zerbitzua eskaintzeko bideak hobetzeko, eta euskararen normalizazioa eta «abokatuen lana eta familia bateragarri» egiteko neurriak hartzeko eskatzen dute abokatuek.

Iñigo Santxo abokatuak gogorarazi du ofiziozko txandaren eskumena Eusko Jaurlaritzaren eskuetan dagoela 1987tik: «Atzerapen handia daramagu. Eskumenak ezin dira izan besteek egiten dutena berdin egiteko, herritarrei zerbitzu hobea eskaintzeko baizik. Ez da posible Espainian egiten dutena kopiatzea, eta gero harritzea hemen ere protestek eztanda egiten dutelako».

Abokatuek Bizkaiko Abokatuen Elkargora jo dute, hark aldarrikapenak bere egin eta «aldarrikapenen gidaritza» har dezan Jaurlaritzaren aurrean. Gaia ohiko batzar batean jorratu nahi izan zuten, baina atzera bota zieten eskaera, «forma akats» batengatik. Orain, ezohiko batzar baterako deia egin nahi dute gaiaz eztabaidatzeko, eta jadanik 157 sinadura bildu dituzte batzar horretara deitzeko.


Summary: Gipuzkoako hamalau udalerritako botoak berriz zenbatuko dituzte. Stop alderdiaren errekurtso batek eragin du kontaketa berriz egitea.

Donostialdea eta Bidasoa-Oiartzun hautesbarrutietako udalerri guztietan berriz ari dira egiten udal eta foru bozetako botopaperen zenbaketa, Donostialdeko Hauteskunde Batzordeak hala aginduta. Azaldu dutenez, Stop alderdiak jarritako errekurtso bat da arrazoia, eta hamalau udalerriri eragin die: Aduna, Astigarraga, Donostia, Errenteria, Hernani, Hondarribia, Irun, Lasarte-Oria, Lezo, Oiartzun, Orio, Pasaia, Urnieta eta Usurbil.

Stop+Auzokraziaren arabera, aurreko ostiralean Donostialdeko Hauteskunde Batzordeak ez zuen «behar zuen lana egin», datuen bidalketa egiaztatzerakoan. Hala, alderdiak errekurtso bat aurkeztu zuen prozesua berriz egin zedin. Gaur, hura onartu du batzordeak, eta kontaketa berriz egitea erabaki dute. Alderdiak beste bi errekurtso ere aurkeztu zituen Bizkaian: zenbaketa batean ordezkaritza izatea galarazteagatik eta 11 aktatan topatutako ustezko irregulartasunengatik.

Kontaketa gaur egitea da batzordearen asmoa, eta ez luke eraginik izango udalek hilaren 17an egingo dituzten lehen bilkuretan. Baliteke, ordea, kontaketa berriz egitearen ondorioz Gipuzkoako Batzar Nagusietarako hautatutako batzarkideek beranduago hartzea euren aktak. Esaterako, Arabako EH Bilduko kideek gaur bertan hartu dituzte. Akta hartzen den uneak badu bere garrantzia. Izan ere, batzarkideen herenek hartzen dutenean hasten da lehen bilkura egiteko atzerako kontaketa.


Lausotasunak ilundutako asmoak

Summary: Lausotasunak ilundutako asmoak. Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Lege proiektuak euskara eta euskal kultura al ditu ardatz? Galdera horri erantzuten saiatu dira Idurre Eskisabel, Asier Etxenike eta Iratxe Retolaza.

Euskara eta euskal kultura ditu ardatz Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Lege proiektuak, baina hori lortzeko eta gorpuzteko bidean lausotasuna da nagusi. Ondorio horretara iritsi dira Martin Ugalde foroan Idurre Eskisabel Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusia, Asier Etxenike Hezkuntza Plazara taldeko kidea, eta Iratxe Retolaza Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea. Irati Urdalleta BERRIAko kazetariak gidatu du eztabaida.

Ados agertu dira hiru hizlariak. Euskara zentroan jartzeko asmoak jasotzen ditu lege proposamenak, baina ez du zehazten nola; eta hor hasten dira arazoak. Hainbat ertzen inguruan egin dute gogoeta. Eskisabelen arabera, legeak hizkuntza gutxituaren aipamena egiten du; helburu gisa jarri du hezkuntza sistemak euskara ardatz izango duela, euskararen inguruan artikulatuko dela, eta irteera profil bat ezartzen du ikasleei euskararen jabetze osatu bat eskaintzeko. Baina, ondoren, zalantzak: «Zer esan nahi du euskara ardatz izateak eta euskararen inguruan artikulatuta egoteak? Zein da irteera profil horretara iristeko bidea? Orain da garaia hori definitu eta legera ekartzeko, baldin eta asmo horiek egiazkoak badira». Hots, helburuak gorpuzteko bideen falta sumatu du.

Hari horri eutsi dio Etxenikek ere. Elementu batzuk begi onez ikusten ditu; tartean, sistema osoari zuzendutako lege bat izatea. Hizkuntza proiektuak ere aipatu ditu, eta balioa eman dio hori bultzatzeko Euskararen eta Hizkuntzen Irakaskuntzarako Institutua sortzeari. Ordea, baditu hainbat kezka: haren ustez, beharrezkoa da era artikulatuan jasotzea euskara hizkuntza propioa dela, baita minorizazio egoera aitortzea ere. Azaldu duenez, baina, zioetan soilik ageri da. Nahasmena eragiten duten puntu batzuk ere badaudela uste du, «zehaztu eta argitu» beharrekoak.

Retozalak ere hortik jo du, eta azaldu legearen aurreko testuinguruan agertzen diren zenbait ikuspegi «desagertu» egiten direla gerora. Era beran, uste du testuak interpretazio «oso baikorra» egiten duela hezkuntzak egin duen euskalduntze prozesuaren inguruan: «Baikorregia». «Oso garrantzitsua da orain arte egin duguna ikuspegi autokritiko batetik aztertzea, ikusteko nondik nora egingo dugun». Trantsizio garairik aurreikusten ez dela ere azaldu du; kezka eragiten dio horrek.

Retolazaren ustez, gainera, legeak kultura zientifikoaren aldeko filosofia jakin bat du, eta euskal kulturari ez dio behar beste ahots edo espazio ematen. «Ikuspegi horren ondorioz, kultur hezkuntza, sormena, eta ideiari, pentsamenduari eta humanitateari dagozkien beste hainbat eremu bazterrean geratu dira». Ezinbestekotzat jo du euskalduntze prozesuan horiek ere txertatzea. Eskisabelek, berriz, haien proposamena zein den azaldu du: euskarak irakats eta ikas hizkuntza normalizatua izan behar du.

Abiapuntu horri segika, hizkuntza proiektuen baliozkotzearen eta ebaluazioaren garrantzia azpimarratu dute. Izan ere, ikastetxe bakoitzak egin beharko du bere hizkuntza proiektua. Eskisabelen iritziz, kanpo begirada batek baloratu beharko luke helburuak lortzeko egokia ote den, eta kanpo ebaluazioaren beharra ere defendatu du: «Berdintasun eta justizia terminoetan ulertu behar dugu, ez fiskalizazio edo zigortze asmo batekin. Baliozkotzea eta ebaluazioa inportanteak dira». Ados dago Etxenike: «Ez da ikaslea edo ikastetxea ebaluatzeko, sistema bera ebaluatzeko baizik». Hots, berme bat nahi dute, helburuak beteko direla ziurtatzen duena. Halaber, irakasleekin ere lanketa bat egin beharko litzatekeela esan du Retolazak. Zehaztasuna babestu dute, interpretazio okerrak eragozteko.

Euskalduntzearen inguruan, berriz, ñabardura bat egin du Retolazak: «Niretzat, euskalduntzea ez da bakarrik euskara modu funtzional batean jakitea. Izan behar du mundu sinboliko, kultural bati loturiko gaitasun horiek guztiak bereganatzea. Ez dut uste legeak hori bermatzen duenik». Ezagutza eta kontzientzia soziolinguistikoan trebatzeak garrantzi berezia du, haren hitzetan.

Herri mugimenduen beharra

Datua eman, eta galdera bota du kazetariak: gaur egun, EAEko DBH2ko ikasleen %53k hasierako maila dute euskaraz. Behin-betiko legeak zer jaso beharko luke egoera honi buelta eman ahal izateko? Herri mugimenduak nabarmendu ditu Etxenikek. Haren ustez, legea inportantea da, baina, «inpultso sozialik gabe», legerik onenarekin ere ez da nahikoa.

Asmoak lurrera ekartzeko bideen beharra azpimarratu du, berriz, Eskisabelek. Retolazaren ustez, berriz, «filosofia aldaketa oso bat» beharko luke. Erantzuna arrazoitu du: «Besteak beste, euskalduntzeko bide horretan oso garrantzitsua da pentsamendua garatu eta eraikitzea, eta ez daude horretarako tresnak. Euskalduntzeko urrats horietan kultur hizkuntza erdigunean jartzeak beste leku bat emango liguke».


Summary: Sakabanatua baina arrakastatsua izan da Bizkaiko eraikuntzako lehen protesta eguna. CCOOren arabera, lantaldearen %80k hartu du parte bost orduko etenaldian. ELAk egun osoko grebara deitu du. Mobilizazioekin jarraitzeko deia egin dute, KPIaren araberako soldata bermatu arte.

Sakabanatuta, baina borrokan ari da Bizkaiko eraikuntzaren sektorea. Gaur izan dute lehen greba eguna, eta lanuzteak antolatu dituzten sindikatuek esan dute parte hartzea «ona» izan dela oro har, nahiz eta bakoitzak bere bidetik antolatu dituen. Bizkaiko eraikuntza sektoreak 30 urtean egin duen lehen greba eguna izan da gaurkoa. Itunak 30.000 langileri baino gehiagori eta 1.100 enpresa ingururi eragiten die.

CCOO da sektorean ordezkaritzarik handiena duen sindikatua (%49), eta bost orduko etenaldia antolatu zuen gaurko: 06:00etatik 11:00etara. Manifestazioa hasi dute 08:00etan, EITBk San Mames ondoan duen egoitzatik abiatuta, eta Ascobi patronalaren egoitza nagusian amaitu dute. Sindikatuaren arabera, lantaldearen %80k hartu du parte lanuztean.

Sektoreko langileen haserrea «agerikoa da», eta horixe frogatu dute goizeko etenaldiak eta protestek. Hala adierazi du sindikatuko Habitateko idazkari nagusi Txema Herrerok. Eta esan du haserre hori «patronalaren ekintzarik ezak» elikatzen duela.

Jendetsua izan da CCOOk antolatutako lanuztea, baina ELA ere «pozik dago». Erantzun ona izan du haiek gaurko deitutako grebak. Sektoreko ordezkaritzaren %32,7 du, eta lanuzteen deialdi guztietan harekin bat egin du LABek. Izan ere, sindikatu abertzalearen ustez, UGT eta CCOO dira «egungo egoeraren erantzule nagusiak», eta egun osoko grebak dira «errealitateari erantzuteko modurik eraginkorrenak».

KPIa itunaren erdigunean

Gaur-gaurkoz, duela bi urte CCOOk eta UGTk sinatu zuten hitzarmena dago indarrean Bizkaiko eraikuntzaren sektorean. Soldatak KPIaren arabera igotzea onartu zuten orduan, 2021erako eta 2022rako. Itun hori oinarri hartuta, %3,7ko igoera eskaini du aurtengo patronalak, eta %2koa hurrengo urterako. Baina sindikatuen ustez, hori «ez da nahikoa».

Desadostasunak desadostasun, negoziazio mahaian parte hartzen duten sindikatu guztiek baldintza bera betetzeko eskatzen diote Ascobiri, zera: Bizkaiko eraikuntzaren sektoreko langileen soldatak KPIaren arabera igotzea. Herreroren arabera, «ulertezina eta onartezina» da urtero etekin handiak dituen sektore bateko langileek soldata duinak ez izatea. «Langilerik gabe, ez dago eraikuntzarik», ohartarazi du. Harekin bat egin du CCOO sindikatuko idazkari nagusi Loli Garciak: «Ascobi patronalak irabazi handiak ditu, eta emaitza horiek eragina izan behar dute langileen soldatan, haiek elikatzen baitute sektorea».

Bide beretik jo du ELAk. Berretsi du ez duela onartuko soldatak KPIaren azpitik igotzea, eta ezinbestekotzat jo du mobilizazioekin eta lanuzteekin jarraitzea «hitzarmen duin bat» lortu arte.

Elkarri mokoka

Sindikatu bakoitzak bere aldetik antolatu ditu gaurko lanuzteak, eta hala antolatu dituzte datozenak ere. CCOOk hilaren 16rako antolatu du beste lanuzte bat. Bost orduko etenaldia egingo dute berriro: 06:00etatik 11:00etara. ELAk eta LABek, berriz, 16rako, 19rako eta 20rako antolatu dituzte egun osoko beste hiru greba.

Hiru sindikatuek helburu bera dute: Bizkaiko eraikuntzako langileei KPIaren araberako soldata igoera bermatzea patronalarekin sinatzen duten hitzarmenean. Guztiek ekin diete gaur mobilizazioei, baina bost ordukoa antolatu du batek, eta egun osokoa besteek.

Horiek hala, gaur zabaldutako prentsa oharrean, ELAk «ulergaitzak diren deialdien bidez, sindikatuak desmobilizatzen saiatzea» egotzi dio CCOOri. Are, egungo egoeraren erantzuletzat jo du, hots; ez zituelako bermatu egungo eskakizunak 2021ean UGTrekin batera sinatu zuen itunean.

Berehala erantzun die iruzkin horiei CCOOk. Azken 24 urtean sektoreko itunik ez sinatzea leporatu die Herrerok, eta iradoki du horrek «agerian» uzten duela ELAren postura sindikala.