Sexuari buruzko esamoldeak

Summary: Sexuari buruzko esamoldeak. Nola ez, sexuaz ere hitz egin daiteke euskaraz. Hala, hemendik aurrera erabil ditzakezun hainbat esamolde zerrendatu ditu BERRIAk. Izan ere, ba al dakizu zer den tipula zuritzea? Eta partxisean jokatzea?

Euskarak ez du mugarik, ezta askotan tabutzat jotzen diren gaiez hitz egiteko ere. Izan ere, bideoak sexuaz hitz egiteko hainbat esamolde aurkezten ditu. Batzuk ezagunak, baina beste batzuk, berritzaileagoak. Horra, beraz, beroaldia iristen denean erabil daitezkeen hitzen zerrenda.

Azken aurreko bideoak gazteen esamoldeak izan zituen hizpide:

Aurreko bideoak hainbat animaliaren onomatopeiak bildu zituen:

Haurren hizkerari dagokiona izan zen lehenengoa:

Euskaraldiari buruzko BERRIAren beste bideo batzuk:

Lutxo Egiaren 2018ko gomendioak Euskaraldian parte hartzeko

Ikastetxe atarietako hizkuntz ohiturak

2018ko Euskaraldiko bizipenak

2020ko Euskaraldiko bideoklipa

Bigarren Euskaraldia: norbanakotik kolektibora

Gaztealdia (I)

Gaztealdia (II)

Gaztealdia (III)

Gaztealdia (IV)


Bihar itzuliko da 'Go!azen'

Summary: Bihar itzuliko da 'Go!azen'. Aurreneko aldiz, Downen sindromea duen aktore batek parte hartuko du: Endika Zamalloak. Denboraldi honetan ez dute antzezlanik egingo: kontzertuak emango dituzte. Aurrenekoa, hilaren 29an, Azpeitian (Gipuzkoa).

Hainbat hilabetez zain egon behar izan dute Go!azen-en zaleek, baina, bihartik aurrera, zazpigarren denboraldiko atalez gozatu ahalko dute. Ohiko moduan, ETB1ek ostiraletan emango du haurrentzako telesaila, 21:00etan.

Aktore berrien artean, Downen sindromea duen aktore bat egongo da: Endika Zamalloa. Basakabiko mantentze lanez arduratuko den gaztearen rola jokatuko du: Aitor.

Izango dira aktore berri gehiago ere: Ander Lacalle, Nerea Elizalde eta Aiziber Errazkin. Ikasleak izango dira horiek. Ingeles irakaslearena, berriz, Maria Cruickshankek (Goenkale-n aritutakoa) egingo du. Gainera, Asier Burguete aktorea itzuliko da —Markelena egiten du, eta, urtebetez telesailean egon ez bada ere, Basakabira itzuliko da, bekadun gisa—.

Aurreko denboraldian parte hartu zuten aktore askok telesailean jarraituko dute: Lorea Intxausti, Esti Lopez, Danae Riaño, Maria Redondo, Markel Sanz, Xanti Korkostegi, Itziar Urretabizkaia eta Karmele Larrinaga.

Aplikazioa berritu dute

Bestetik, gailu eramangarrietarako aplikazioa berritu egin dute. Aurtengo berezitasun handienetako bat interaktibitatea izango da. Telesailaren aplikazioa dutenek pertsonaien argazkiak eta bideoak jaso ahalko dituzte. Gainera, telesailean abestiak entzuten direnean, karaokeko letra ere jasoko dute sakelakoan edo tabletan. Izan ere, telesailaren zuzeneko emisioak ikusten dituzten ikus-entzuleak saritu nahi ditu Go!azen-ek.

Kontzertuak

Koronabirusak sortutako egoeraren eraginez, aurten ezin izango dute telesaileko tramekin lotutako antzezlana egin, baina kontzertuak egingo dituzte. Telesaileko aktore gazteak oholtza gainean kantuan ikusi ahalko dituzte neska-mutikoek. Lehen kontzertua hilaren 29an emango dute, Azpeitian (Gipuzkoa). Hauek dira kontzertuen hurrengo datak: Andoainen (Gipuzkoa), abenduaren 23an; Zornotzan (Bizkaia), abenduaren 26an; Sestaon (Bizkaia), abenduaren 28an; Lazkaon (Gipuzkoa), abenduaren 29an; Mungian (Bizkaia), abenduaren 30ean; Ermuan (Bizkaia), urtarrilaren 4an; Tolosan (Gipuzkoa), urtarrilaren 9an; Oñatin (Gipuzkoa), urtarrilaren 10ean; Eibarren (Gipuzkoa), urtarrilaren 16an; Iruñean, urtarrilaren 17an; Arrigorriagan (Bizkaia), urtarrilaren 24an; Zallan (Bizkaia), urtarrilaren 30ean; Donostian, otsailaren 20an eta 21ean; Villabonan (Gipuzkoa), otsailaren 28an; Azkoitian (Gipuzkoa), martxoaren 13an; Elgoibarren (Gipuzkoa), apirilaren 18an; eta Basaurin (Bizkaia), apirilaren 25ean.


Summary: Virgin telcok 58.000 bezero lortu ditu sei hilabeteko ibilbidean. Euskaltel konpaniak Espainiako eta Kataluniako merkatuetarako baliatu duen bigarren markak zuzendaritzaren aurreikuspenak gainditu ditu.

Sei hilabete beteko dira bihar Euskaltel taldeak Virgin telco abian jarri zuenetik, pandemia bete-betean. Konpainiak jakinarazi du «arrakasta handia» lortu duela marka berriarekin Espainiako merkatuan, eta gainditu egin dituela taldeak aurreikusitako emaitzak. Maiatzaren 20tik 58.000 bezero lortu ditu Virginek. Horietatik, 43.000 finkoko bezeroak dira, eta 15.000 sakelakoenak. Euskaltelen helburua zen urtea amaitzerako 35.000 bezero finko lortzea, eta, hilabete baino gehiago falta dela, kopuru hori % 23 handiagoa izatea lortu du.

«Sarearen aparteko bilakaera» da, hein batean, hazkunde garrantzitsu horren arrazoia, konpainiak azaldu duenez; lehen seihileko honetan, Virgin telco ia 21,5 milioi etxetara iritsi da jadanik, aurreikusitako 18 milioietatik gora. 3,2 milioi baino gehiago Madrilen, ia 3 milioi Bartzelonan, 1,3 milioi baino gehiago Valentzian, eta ia milioi bat Malagan, Sevillan eta Alacanten. Hilabete hauetan, hitzarmenak egin ditu telekomunikazioen sektoreko konpainia batzuekin: Orange eta Telefonicarekin, erregulaziotik kanpoko eremuetan NEBA zerbitzuak eskaintzeko, eta Adamorekin, haren zuntz optikoko sarea erabiltzeko. «Hitzarmen horiek giltzarriak izan dira sarearen bilakaerarako».

Jose Miguel García Euskaltel Taldeko kontseilari ordezkariaren arabera, «izugarri» hazi da Virgin telcoren proiektua. «Oso argi daukat Virgin telcok etorkizun oparoa duela Espainiako telekomunikazioen sektorean. Hasi besterik ez gara egin, eta ahalegin horretan jarraituko dugu: bezeroari bere beharretara hobekien egokitzen diren zerbitzuak eskaintzen, gardentasunez, erraztasun guztiekin eta malgutasun handiarekin. Bezeroa egongo da, aurrerantzean ere, gure negozio estrategiaren erdigunean. Itxaropentsu gaude 2021erako; nobedadez betetako urtea izango da».


Summary: Europako Batzordeak inbertsioak eta gida bat onartu ditu antigeno testak sustatzeko. Proba azkarrak noiz eta nola erabili azaltzeko argibideak eman dizkie Europako Batasuneko kideei. Estatuetako liderrak gaur bilduko dira, eta pandemiari aurre egiteko neurriak aztertuko dituzte.

Antigeno test azkarra erabiltzeko apustua egina du Europako Batasunak. Gaixo asintomatikoak ahalik eta lasterren atzemateko baliabide ezinbestekotzat jo zituen Europako Kontseiluak, joan den urriaren 28ko bilkuran, eta horiek PCR probekin batera erabiltzea gomendatu zien batasuneko estatu kideei.

Aholku horri jarraikiz, Europako Batzordeak hainbat neurri hartu zituen atzo. Batetik, gida bat osatu du ECDPC Europako Gaixotasunen Prebentziorako eta Kontrolerako Zentroaren ekarpenak eta estatu kideenak aintzat hartuta. Gida horrek zenbait irizpide jasotzen ditu zehazteko zer antigeno test aukeratu behar diren, noiz erabili behar diren eta nork ezarri behar dituen.

Estatuek proba azkarrak egiteko duten gaitasuna indartu nahi duela adierazi du batzordeak, eta, horretarako, hitzarmen bat sinatu du Gurutze Gorriarekin eta Ilargi Gorriarekin. 35,5 milioi euro bideratuko ditu bi erakunde horietara, bertako langileak trebatzeko, horiek ere antigeno probak egin ditzaten.

Horrez gain, Europako Batzordeak dei egin die kideei elkarren testen emaitzak baliozkotzat jotzeko. Neurriari garrantzia aitortu dio, mugaz gaindiko pertsonen joan-etorriak, kutsatuen kontaktuen jarraipena eta tratamendua erraztu ahal izateko. Barne merkatuarentzat ere urrats onuragarria izango dela uste du batzordeak.

Europako Batasuneko estatu kideetako liderrak gaur bilduko dira, Bruselan, eta COVID-19aren pandemiari aurre egiteko neurriak aztertuko dituzte. Besteak beste, antigeno test azkarrei begirakoak.


Summary: Etxerat-ek salatu du «bakarrik» hamazazpi preso daudela Euskal Herriko kartzeletan. Espainiako Gobernuak 74 preso hurreratu ditu, eta, urrats hori begi onez hartu arren, ohartarazi du Espainiako Estatuko espetxeetan diren presoen %49 eta Frantziako Estatuan direnen %20 600 kilometrotik gorako distantziara diren kartzelatan daudela.

Pixka bat arindu da presoen eta haien senideen egoera, baina «ez da nahikoa». Etxerat elkarteak begi onez hartu du Espainiako Gobernuak 74 preso hurreratzeko hartutako erabakia. Dena den, egun kartzeletan diren 223 presoetatik hamabost baino ez daude Euskal Herriko kartzeletan. Ondorioz, euskal gizartearen eskaeretatik «urrun» dago oraindik Madril. Etxerat-en arabera, Fernando Grande Marlaska Espainiako Barne ministroak «esaten duenetik egiten duenera alde handia» dago.

Presoen egoeraren gaineko argazkia eman du Etxerat-ek, Hernanin egindako agerraldian. Presoen senideen elkarteak azaldu du ehunka lagunek, 200 familia inguruk, urruntzearen ondorioak jasaten dituztela oraindik ere. Izan ere, Euskal Herriko kartzelatan diren hamabost horiek kenduta, 173 preso Espainiako Estatuko 40 kartzeletan barreiatuta daude, eta horietatik %49, oso urrun —600 kilometro eta 1.100 kilometro arteko distantzian—. Frantzian, bestalde, 31 preso daude zazpi kartzelatan barreiatuta: Horietatik 25 Mont de Marsanen edo Lannemezanen dira, Euskal Herritik 260 eta 320 kilometrora, hurrenez hurren—. Gainerako zazpiak urrunagoko bost espetxetan dira.

Egoera juridikoari dagokionez, EPPK-ko presoen %75 espetxe legedian bidea egiten ari badira ere, Frantziako Estatuan lau presok bizi guztiko zigorra dute. Espainiako Estatuan, berriz, preso bat bakartuta dago Soto del Realen, eta 129 lehen graduan daude; horietako 48, malgutasunez —beste 58 bigarren graduan daude; horietako bi, espetxe arinduan, eta zortzi, hirugarren graduan—.

Etxerat-en arabera, egoera horrek ez die erantzuten euskal gizartearen eskaerei edo ziklo berriari, eta egindako hurreratzeak ez dira aski: «Zergatik ez denak Zaballara? Zergatik Estremerara? Zergatik daude oraindik 127 preso lehenengo graduan, murriztaileena dena eta espetxetik ateratzearen ikuspegitik aurrera egiterik ez duena? Zergatik ez dituzte aske uzten, are gehiago pandemia garaian, 65 urtetik gorakoak, 18 gaixo larriak, haurdun daudenak eta haien seme-alabak?».

Biktima elkarteen eragina

Haietako askok jada Euskal Herriko espetxeetan egon behar luketela deritzote, baina argi dute sektore batek, «hori egitea ez dagokion arren», erabaki zentroetan eragiteko ahalmena duela, eta egoera oztopatzen ari dela. «Ez daude bizikidetzan aurrera egiteko lanean, eta nahiago dute liskarrari eutsi; makilak jartzen dituzte gurpiletan, eta espetxe-politikaren aldaketa baldintzatzen saiatzen dira. Denok dakigu nori buruz ari garen hizketan». Izena aipatu gabe, biktima elkarte batzuek duten eraginari egin dio erreferentzia.

Horregatik, Eusko Jaurlaritzari, Nafarroako Gobernuari eta Espainiako Gobernuari eskatu diete egoera horretan esku har dezatela, «lobby immobilistak urruntzearen amaiera eta presoen bide juridikoa blokeatu ez ditzan». «Gure senideei ez zaie ezer oparitzen ari: Euskal Herriko espetxeetan egoteko eskubidea dute, eta ibilbide juridiko arrunta egin ahal izatekoa», gaineratu dute.


Summary: Eusko Legebiltzarrak baztertu egin du euskaraz jakiteko eskubidea bermatzeko lege proposamena. EH Bilduren arabera, egun euskara ikasteko eskubidea ez dago bermatuta, eta nabarmendu du C1 mailara arteko ikasketek doakoak izan beharko luketela. EAJk eskatu du euskara «eztabaida politikotik» ateratzeko, eta PSE-EEk ez du beharrezkotzat jotzen lege berri bat.

EH Bilduk euskaraz jakiteko eskubidea bermatzea helburu duen lege proposamen bat aurkeztu du gaur goizean Eusko Legebiltzarrean eginiko osoko bilkuran, Gasteizen. Hala ere, bertan behera utzi dute proposamena, EAJren, PSE-EEren, PP-Ciudadanos koalizioaren eta VOXen aurkako botoekin. Soilik Elkarrekin Podemosek babestu du. Hala ere, espero zitekeen gaur gertaturikoa. Izan ere, Eusko Jaurlaritzako gobernu kontseiluak orain dela hilabete eginiko adierazpen batzuetan jakinarazi zuen lege proposamenaren aurka zegoela, EH Bilduk planteatutako egitasmoko zenbait puntu dagoeneko Jaurlaritzako programetan daudela nabarmenduta.

Lege proposamenaren helburua inolako diskriminaziorik gabe herritarrek euskara ikasteko aukera izatea dela adierazi du EH Bilduk. «Gaur egun, aukera hori ez dago bermatuta; izan ere, hezkuntza sistemak ez du oraindik bermatzen ikasle guztiek derrigorrezko hezkuntza amaitzean euskara ondo jakingo dutenik». Egitasmo honen beste helburuetako bat izan da DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako ikasketak amaitzean ikasleen euskararen B2 maila egiaztatu behar izatea. Areago, helduen euskalduntzeari dagokionez, nabarmendu du gaur-gaurkoz ez dela «eskubide unibertsal bat», eta oraindik dirua ordaindu behar dela euskara ikasteko. Beraz, koalizioak proposatu du euskara ikastea doakoa izatea C1 mailara arteko ezagutza lortu arte, eta iritzi dio Jaurlaritzak eginiko urratsak ez direla aski izan.

Jasone Agirre EH Bilduko legebiltzarkideak hartu du hitza osoko bilkuran, eta adierazi du joan den legegintzaldian bere alderdiak «ia-ia» lege proposamen berbera aurkeztu zuela, eta aldeko botoak jaso zituela, PPrenak izan ezik. «Bi urte geroago, pandemia batekin eta hauteskunde batzuekin, iritzia aldatu du gobernuak, eta kontrako irizpidea eman du, ulertzen zailak diren arrazoiengatik». Haren ustez, «atzerapauso bat» eman dute. Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkideak ere egitasmoa atzera bota izana kritikatu du. Nabarmendu du proposamenak ez diela erantzuten «arazo guztiei», baina bai legez jaso beharko liratekeen batzuei, hala nola irakaskuntzaren doakotasunari.

Aurkako botoa

Aurreko legealdian onartutako proposamenaren eta gaurkoan aurkeztutakoaren artean «ezberdintasunak» daudela azpimarratu du Aitor Aldasoro EAJko legebiltzarkideak, eta erantsi horregatik baztertu dutela egitasmoa. Uste du euskara «eztabaida politikotik» atera beharko litzatekeela, proposamen berrian txertatutako puntuetako batzuk dagoeneko legealdi honetako helburuak direlako. Eneko Andueza PSE-EEko kideak, berriz, azken urteotan euskara bultzatzeko hartu diren neurriak izan ditu gogoan, «garrantzitsuak» izan direla iritzita. Ez du beharrezkotzat jotzen euskararen lege berri bat, baina aitortu du agian «eguneratu» egin beharko litzatekeela.

PP-Ciudadanos koalizioaren iritziz, EH Bilduren lege proposamenak «hizkuntza argudio politiko gisa» erabiltzea du helburu, eta «benetako beharrak eta errealitateak» alde batera uzten ditu. Besteak beste, nabarmendu du helduen euskalduntzea ezin dela doakoa izan. VOXek, berriz, esan du herritarrak euskara ikastera behartzen dituela egitasmoak.


Summary: Luis Mari Elustondo: "Ez nituen gauzak ondo azaldu". Euskadiko Futbol Federazioko presidenteak ukatu egin du aurre akordio bat dagoenik Eusko Jaurlaritzaren eta Espainiako Gobernuaren artean, euskal selekzioek nazioartean lehiatzeko bidea abiatzeko.

Oihartzuna izan zuten Luis Mari Elustondo Euskadiko Futbol Federazioko presidenteak asteartean Radio Euskadi-n egindako adierazpenek. Bertan adierazi zuen aurre akordio bat zegoela Espainiako Gobernuaren eta Eusko Jaurlaritzaren artean, euskal selekzioek nazioartean lehiatzeko aukera izateko bidea abiatzeko. Bada, Elustondok atzera egin du, eta Cope irratian egindako adierazpenetan, gauzak ez zituela ondo azaldu adierazi zuen bart gauean. "Aurre akordio hori ez da existitzen. Ez nituen gauzak behar bezala azaldu, sentitzen dut. Pedro Sanchezen inbestidurarako EAJk eta PSOEk sinatutako akordioaz ari nintzen. Akordio horretako puntuetako batean esaten zen Sanchez beharrezkoak ziren erreformak egitera konprometitzen ela bide hori abiatzeko".

Elustondo adierazi zuen ofizialtasunarena "mantso, akordioekin eta armonia onean" egin beharreko zerbait dela. "Lortuz gero euskal zaleen pozerako izango da". Baina argi esan zuen. "Gu ez gara sekula pankarta eta oihu batekin aterako". FIFAra eta UEFAra jotzeko duela bi urte Durangon (Bizkaia) egindako bileran lortutako akordioaz ere mintzatu zen. "Hiru batzar informatibo egin ziren, eta hor adostu zen tramitazio edo bide hori abiatzea. Baina ordutik ez dugu urratsik egin. Ez diogu erakunde horiei ez eskutitzik, ezta bestelako komunikaziorik bidali". Hurrengo zuzendaritzak egin beharko duen lana izango da, urte hasieran izango baitira hauteskundeak.

Baina berriro nabarmendu zuen. "Pazientziaz egin beharreko kontua izango da, eta lortuz gero gure seme-álabek edo bilobek ikusiko dute" . Selekzioak astelehenean jokatu zuen Costa Ricaren aurka lagunarteko partida. 2-1 irabazi zuen. FIFAk selekzioentzat gordetzen duen datetan jokatzen duen hirugarrena izan zen.


Summary: ELAk dio Hegoaldean 2.260 milioi euro gehiago inbertitu behar dela Europarekin parekatzeko. Sindikatuak Osasunbideko eta Osakidetzako egoera «iraultzeko» neurri sorta bat bildu du txosten batean. Besteak beste, osasun gastu publikoa Europako batezbestekoarekin parekatzeko eskatu du.

Agerraldia egin du ELA sindikatuak gaur goizean Bilbon, Osasunbidearen eta Osakidetzaren egoera «iraultzeko» neurri sorta bat aurkezteko. Mitxel Lakuntzak, Esther Saavedrak eta Iñaki Zabaletak azpimarratu dutenez, Hego Euskal Herriko osasun sistemaren arazoak «egiturazkoak» dira, COVID-19ak sortutako pandemiaren aurrekoak. Salatu dute Osasunbideak eta Osakidetzak duten «kolapso egoera» izurriaren aurreko egiturazko arazoen ondorio dela: besteak beste, aurrekontu murrizketak, ospitaleko oheen eta osasun langileen eskasia, eta langileen lan baldintzen prekaritatea aipatu dituzte.

Horiek horrela, egoera aldatzeko hainbat neurri proposatu ditu sindikatuak. Adierazi dute Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak osasunean egiten duten gastua Europako batezbestekoaren azpitik dagoela, eta, beraz, Osakidetzak eta Osasunbideak 2.260 milioi euro gehiago inbertitu beharko lituzketela Europako inbertsio mailarekin parekatzeko. ELAk landu duen txostenak dio Nafarroako osasun publikoan egin den gastua 126 milioi euro handitu dela azken hamarkadan, baina BPGarekin alderatuz gero osasuneko gastua %5,6tik %5,2ra jaitsi dela. Sindikatuak uste du Nafarroako Gobernuak aurten 427,8 milioi euro gehiago jarri beharko lituzkeela osasungintzarako. Osakidetzari dagokionez, duela hamar urte baino 400 milioi euro gutxiago inbertitu duela esan dute, eta aurrekontutik 1.832,7 milioi euro gehiago jarri beharko liratekeela Europako batezbestekoarekin parekatzeko.

Ospitaleetan ohe nahikorik ez dagoela ere nabarmendu dute, eta proposatu dute Nafarroan ohe kopurua %30 handitzea, eta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %24koa izatea hazkunde hori.

Bestalde, lehen mailako arreta une honetan «kolapsatuta» dagoela ohartarazi du sindikatuak: «Gobernuen estrategia osasunaren babesa eta ekonomiari eustea uztartzeko mantran oinarritu da. Hori ez da lortu, ez eremu batean, ez bestean. Batetik, kutsatze mailak oso altuak dira, maila onartezinetan daude, eta, bestetik, langabeziaren eta enpresa itxieren gorakada nabarmena gertatu da». Horiek horrela, sindikatuak galdegin du sare publikoa sendotzea, osasungintza publikorako sarbide unibertsala bermatzea, langileak gehitzea eta lan baldintzak hobetzea, besteak beste.


Summary: Pompeok aurrez beste inork egin gabeko bisita egin du Zisjordaniako kokaleku israeldar batera. Lehenengo aldia da AEBetako goi agintari batek Palestinari okupatutako lurralde bat bisitatzen duena, Israeli horien gaineko subiranotasuna aitortuz.

AEBek Israelen lurralde zilegi gisa aitortu zituen Palestinako lurretan eraikitako kokalekuak eta Siriari 1967ko gerran okupatutako Golango gainak. Donald Trump AEBetako jarduneko presidenteak joan den otsailean Ekialde Hurbilerako aurkeztu zuen bake planean jaso zuen aitortza. Egitasmoak Palestinaren haserrea eragin zuen. Hilabete batzuk geroago, dokumentu horretako edukia berresteko keinua egin du Etxe Zuriak.

Mike Pompeo Estatu idazkariak Zisjordaniako kokagune israeldar bat bisitatu du gaur. Ramallah hiri palestinarretik hurbil dagoen Psagot ardotegira bidaiatu du. «Denbora luzean, Estatu idazkaritzak ikuspegi okerra izan du kokaguneen inguruan. Ez du aitortu inguru berezi honen historia, baina, gaur egun, AEBetako Estatu idazkaritzak irmoki babesten du kokaguneak legea betez eta modu egokian egin daitezkeela».

Arratsaldean, Golango gainak ere bisitatuko ditu. «Israelgo zati honen aitortza ere Trump presidenteak 2019an hartu zuen erabakia da, historikoki garrantzitsua, errealitatearen onartze hutsa dena», adierazi du Pompeok. Israelek Palestinako lurretan eraikitako kokaguneak eta Golango gainen okupazioa nazioarteko legediaren aurkakoak dira.

Israelgo armadak Siriako hainbat gune bonbardatu ondorengo egunean bidaiatuko du AEBetako goi agintariak Golango gainetara. Israelek atzo azaldu zuenez, Siriako armadaren eta Irango Quds indarren zenbait azpiegitura militarri egin zien eraso, asteartean, Golango lurralde okupatuetan lehergailuak atzeman zituelako. Israelek ziurtatu zuen lehergailu horiek «eskuadroi siriar» batek jarri dituela, «Irango indarrek zuzenduta».

Pompeok atzo hasi zuen hiru eguneko bisita Israelen, urtarrilean, Trumpekin batera, AEBetako Gobernua utzi aurretik. Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroarekin bildu zen atzo, Irani buruz eta Israelen eta herrialde arabiarren arteko harremanei buruz hitz egiteko.

Israelek «harremanak normalizatzeko» itunak sinatu ditu Bahrainekin, Arabiar Emirerri Batuekin eta Sudanekin azken hilabeteetan. Hain justu, Bahraingo atzerri ministroak Israelera bidaiatu zuen atzo, herrialdeak estatu judura egin duen lehenengo bisita ofizialean.

Pompeo herrialde arabiarren eta Israelen arteko harremanak normalizatzearen alde mintzatu da gaur. Eskualdeko herrialdeek «Israelgo Estatua onartu» behar dutela nabarmendu du, eta harekin hainbat arlotan elkarlanean aritu.

BDS kanpaina, «antisemita»

Horrez gain, gogor kritikatu du Israelen aurkako BDS Boikot, Desinbertsio eta Zigor mugimendua. AEBetako Estatu departamentuak mugimendu antisemita gisa sailkatuko duela iragarri du. «BDS minbizia dela babesten duten gainerako herrialdeekin egingo dugu bat».

Palestinako gizarte zibiletik abiatutako egitasmo esanguratsuenetako bat da BDS, Israelen aurkako boikot ekintzak, desinbertsioak eta zigorrak bultzatzen dituen plataforma. 2005ean sortu zuten, Hegoafrikako apartheid-aren aurkako mugimendua eredu hartuta, nazioartearentzat eskaera apal batekin: Israelgo ekonomia ez elikatzea.

Trumpen gobernuak ez ezik, Joe Biden AEBetako presidente hautatu berriak ere BDS kanpainaren kontrako iritzia agertu du. «Gehiegitan antisemitismoan erortzen» dela ohartarazi zuen joan den maiatzean, hauteskunde ekitaldi batean.


VWek ostiral askotan itxiko du 2021ean

Summary: VWek ostiral askotan itxiko du 2021ean. UGTk jakinarazi du Volkswagenek datorren urtean 255.303 ibilgailu ekoiztea aurreikusten duela, aurten baino 13.000 gehiago

Aurtengoa urte berezia izan da Volkswagenentzat, martxotik apirilaren 27ra arte itxita egon baitzen, eta abuztuaren 24ra arte ez baitzion berriz ekin hiru txandako produkzioari. Datorren urtea ere berezia izango da, UGTk aurreratu duenez.

Izan ere, VWek espero du datorren urtean 255.303 auto ekoiztea. Pandemia etorri aurretik, aurten 306.000 ibilgailu egitea jarri zuten helburu moduan, eta, ondorioz, 2021ean aurtengo helburu hori baino %16 gutxiago ekoitziko da. Pandemiak gogor eragin du aurten, eta hasierako kalkuluak nabarmen egin du behera: 242.000 kotxe egingo dira azkenik. Ondorioz, aurten baino 13.000 auto gehiago egingo dira.

Produkzio helburu horrek esan nahi urtean ostiral ugaritan fabrika itxi egingo dela, aste batzuetan bi txandatan ariko direla, eta asteren batean txanda bakar batean, konfinamendua leutzen hasi zeneko lehen asteetan bezala.

Oraintxe, dena den, ekoizpen erritmo handia du Landabengo fabrikak, egunean 1.581 ibilgailu egiten ari baitira. Dena den, asteazken arratsaldean multinazionalak iragarri zuen bihar (ostiralean) eta astelehenean fabrika itxiko egingo dela, kanpoko hornitzaileen ekoizpenerako osagai batzuk falta dituztelako. Langile batzordeari abenduaren 4an ere ixtea proposatu diete —Nafarroan, abenduaren 3a, 7a eta 8a jaiegunak dira—. Halaber, apiriilaren 23an sindikatuekin hitzartutako aldi baterako erregulazioko espedientea ekainera luzatzea proposatu du.


Summary: Kandinskiren ibilbide osoa erakutsiko du Guggenheimek. Post-inpresionisten eraginpean margotu zituen lehen lanetatik hasi eta abstrakzioaren aitzindari bilakatu zuten lanetara arteko tartea hartzen du bildumak. New Yorkeko Guggenheim museoaren bildumaren parte diren 62 lan ikus daitezke, guztira.

«Kulturaren sasoi bakoitzak errepikatu ezin den arte bat sortzen du. Horregatik, iraganeko printzipio artistikoak berpizteko saiakerak, gehienez ere, jaio aurretik hilda dagoen ume bat bezalakoak diren artelanak sortuko ditu». Espiritualtasuna artean izeneko saiakeraren bidez azaldu zuen bere programa artistikoa hitzez Wassili Kandinski artistak (Mosku, 1866 - Paris, 1944). Artistak «barne premia» deitzen zuen indarrari jarraitu behar ziola defendatzen zuen berak, eta, bere kasuan, premia horrek eramanda heldu zen post-inpresionistei ikasitako tekniketatik abiatu eta abstrakzioaren aitzindari nagusietako bat izatera. Historiak alderik alde zeharkatzen ditu bere koadroetako forma geometriko eta lerro zuzen abstraktuak, ordea. Errusian jaio eta Parisen hil zen, baina bizi zen artean bitan utzi behar izan zuen Alemania, esaterako: Lehen Mundu Gerrak behartuta lehenengoz, eta nazien gorakadak bultzatuta bigarrenez. Horregatik aurkeztu ditu Bilboko Guggenheim museoak uztartuta artistaren lanak eta haren bizitza, eta kronologikoki antolatu dituzte sortzailearen ibilbide osoa eta haren garapena erakusten duten 62 obrak. Maiatzaren 23ra arte egongo dira ikusgai.

«Gurutzada». Hitz horrekin kalifikatu dute museoko arduradunek Kandinskik bere garaian nagusi ziren konbentzioak apurtuz hasi eta artistaren «barne premiak» bultzatutako sorkuntzarantz egindako bidea. Lau gune geografikotan antolatu dute ibilbide hori, eta artistaren garapenaren sasoi bat aurkezten du haietako bakoitzak. Haurtzaroko Moskurekin hasi, Munichen egindako arte ederren ikasketekin segi, Alemaniako Bauhaus eskolan irakasle emandako sasoiarekin jarraitu, eta, Parisera, azkenik. Paisaia eta figuratik abiatuta abstrakziorantz, eta, behin abstrakzioaren barruan murgilduz geroztik, forma geometrikoekin batera forma organikoak ere uztartzen dituzten bere azken urteetako lanetaraino.

Urratsez urratseko garapena

Koronabirusagatik ezarritako protokoloak ibilbide zirkularra diseinatzera behartu ditu museoko arduradunak, eta, beraz, gaztaroko lehen lanekin hasi, abangoardien eraginpean sortutako lanekin jarraitu, abstrakzioaren barruan egindako bide guztia osatu, eta helduaroko azken margolanetara iristean, bisitariak aurrez aurre ikusi ahalko ditu aldi berean bildumako margolanik zaharrenak eta berrienak. 1908. 1909. urteen artean margotutako kolore primario bizi eta arbitrario xamarreko zaldun eszena deigarri bat dago, adibidez, horma batean, eta 1940ko hamarkadan sortutako forma geometriko erdi biomorfikoz osatutako oihal handi bat justu haren parean. Eta erakusketan urratsez urrats jarrai dezake bisitariak batetik besterainoko bidea.

Eta margolan sorta garrantzitsu bat biltzen du erakusketak bi mutur horien artean. Kandinskik bere lehen lan abstraktutzat zuen 1913. urteko Lerro beltzak margolana, kasurako, edota sortzaileak musikari zion miresmenaren lekukotza ematen duen Konposizioa 8 izenekoa, bestela, 1923koa. Eta tantaka txertatzen da sortzailearen biografia ere ibilbidean. Bigarren Mundu Gerran Frantzian izandako estutasunen berri ematen baitute, adibidez, oihalak eskuratu ezinean, Kandinskik kartoi gainean egindako margolanek.

Guggenheimen hazia

1929an hasi zen Solomon R. Guggenheim Kandinskiren lanak erosten, eta, egun, haren 150 pieza baino gehiago dauzka New Yorkeko Guggenheim museoaren bildumak, guztira. Artista errusiarrari eskainitako bilduma handi eta garrantzitsuenetako bat da, ondorioz, eta, hain zuzen ere, multzo hori da Bilbora eraman duten erakusketaren oinarria. Megan Fontanella komisarioak egin du hautaketa, eta BBVA fundazioak babestu du Bilboko erakusketa. New Yorken aurkeztu zuten lehenik, eta Euskal Herria du bigarren geltokia.

Fontanella ezin izan da Bilboko aurkezpenean egon, eta Lekha Hileman Waitoller komisarioak eman ditu azalpenak haren ordez. Eta erakusketan egindako bisitan gogoratu duenez, Kandinskiren lanak estuki lotuta daude Guggenheim museoarekin. Azaldu duenez, Solomon R. Guggenheimi arte abstraktuari buruzko gidaritza eskaintzen zion Hilla von Rebay artista da, kasu honetan, giltzarria, zeina, urte batzuen buruan, museoko lehen zuzendaria ere izango baitzen. Hilemanen azalpena: «Rebayk uste zuen Kandinskiren lanak behar besteko sakontasunez ikusi ahal izateko tenplu moduko batean erakutsi behar liratekeela, eta hori izan zen gerora Frank Lloyd Wright arkitektoak eraikitako New Yorkeko Guggenheim museoaren hazietako bat».

Bisitari gehiagoren zain

Erakusketaren kalitatea nabarmendu du Juan Ignacio Bidarte Bilboko Guggenheim museoko zuzendariak. «Ez da erraza halako erakusketa osoa egin ahal izatea, bilduma bakar bateko piezak erabiliz». Eta Guggenheim museoaren bildumaren maila erakusten du horrek, museoko zuzendariaren hitzetan. «Munduan dagoen Kandinskiri eskainitako bildumarik garrantzitsuena izan daiteke».

Uda aurretik egin behar zuten erakusketa, baina orain arte atzeratu behar izan dute asmoa, pandemiagatik. Bisitari gehiagoko sasoien esperantzan zabaldu dute erakusketa, zuzendariak onartu duenez. «Etorkizunarekiko konfiantza keinu bat da hau. Egun, bisitak egiteko aukera oso murriztuta dago, baina espero dugu hemendik denbora batera merezi duen erakusketa honek jende askoz gehiago hartzeko aukera izango duela, eta gizartea ere beste egoera batean egongo dela».


Unerik soilenen kontakizuna

Summary: Unerik soilenen kontakizuna. ‘Paperezko ahozapietan idatzitako ipuinak’ liburua eman dute Ana Urkizak eta Begoña Durrutik, narrazio labur-laburrez eta irudi "askez" osatutako lana.

Ez dira berez balio handia duten zerbait. Hartu, ezpain ertza edo hatz punta lehortu, eta zimurtuta badoa ahozapia lurrera. «Baina zerk du balioa?», galdera Ana Urkizak (Ondarroa, Bizkaia, 1969). «Gauza handia izan behar du derrigor, ala momentuan behar dugunari erantzuten dion zerbait?». Ezagutu ditu ahozapiei ezohiko erabilera eman dietenak: iloba bat, ume zenean amaren bitxiak ahozapietan bildu eta bolatxoak etxe guztian sakabanatzen zituena; edo lankide bat, pintxo bat jatera ateratzen zirenean, bi ahozapirekin muturra garbitu eta hirugarren bat poltsikoan sartzen zuena, bikotekidea ezagutu zueneko pasadizoa gogora ekartzen ziolako. Irudi horiek gogoan, ahozapi batean kabitzeko bezain laburrak diren ipuinak idatzi, horiek irudiz janzteko amua Begoña Durruti (Arizkun, Nafarroa, 1968) ilustratzaileari jarri, eta hala ondu dute elkarrekin Paperezko ahozapietan idatzitako ipuinak. Urkiza: «Esaten da une eder txiki askok sortzen dutela zoriona, eta ipuin hauek ere badute hortik; gorazarre egiten diote txikitasunari, laburrean aritzeari, behar duzunari erantzuten jakiteari eta, batez ere, unea goxatzeari».

Elkarrek argitaratu du lana, eta bertako editore Xabier Mendigurenek ere ideia soil bati emandako dimentsioa goraipatu du: «Itxuraz xumeak diren marrazkitxoak eta ipuinak dira, baina, elkarrekin, xumetasun horretatik harago doan zerbait sortu dute bien artean».

Urkizaren ustetan, oso gutxi dira helduentzako tankera honetako liburuak, eta hori ere izan du lanerako akuilu. Ezagutzen zuen Durrutiren lana, eta harengana jo zuen zuzen proposamenarekin. Bere etxera joan, karpeta bete ipuin utzi, eta hamabost egunean bueltan deituko ziola esan zion ilustratzaileak. «Baina ez zuen deitzen, eta hasita nengoen txarrena pentsatzen. Deitu nion nik azkenean, eta zuzen erantzun zidan: ‘Lanean nabil! Zirriborroak egiten hasi eta ezin izan dut utzi’». Sorta bat egina zuenean erakutsi zizkion, eta berak «hasieratik amets egindakoa» ikusi zuela bertan aipatu du Urkizak. «Gutxirekin asko esaten dakiten marrazkiak dira; iradokitzaileak, arduragabeak... eta batez ere gustatzen zaidana da ipuinei beren ertzetatik tenk egiten dietela; ez dira osagarriak, beste ipuin bat dira, nirearen atzetik, ondotik edo aurretik doazenak».

Irudien narrazioa bosnaka

Marrazkiak osatuz joan bitartean «aske» aritu izana nabarmendu du Durrutik. Urkizak idatzitakoak, finean,«bizitzari» buruz ari direla iruditzen zaio, maitasuna, heriotza, giza harremanak eta beste agertzen dutenak. «Denek eskatzen dute barnera begiratzea; nik hala egin dut, traumatikoa izan gabe, eta hortik saiatu naiz aske eta zintzo izaten». Tinta beltzarekin eta akuarela horiarekin osatu ditu irudiak, lehenengo orban horia zabaldu orrian, «zirri-zarra», eta gainean trazu beltzak eginez. «Bost-hamar aldiz egin dut marrazki bakoitza. Kenduz eta kenduz. Lurrera botatzen nuen aproposa zena, eta zakarrontzira besteak». Ahozapiak nola. Eta beste elementu berezi bat ere badute irudiek: bosnaka datoz. Arizkuneko hainbat tokitan ezagututako marratxoen bidez kontatzeko modua erabili du: marratxo bat, bi, hiru, lau eta bosgarrena zeharrean. «Presoak bezala», Mendigurenek. Azalean ere irudikatu dute ordena hori.

Ironikoagoak, dramatikoagoak, fantastikoagoak... Denak «sorpresatik eta harriduratik» sortuz joandako istorioak direla zehaztu du Urkizak. Mendigurenek galdegin dio ea aurrez landutako narrazio eta aforismo generoen uztartze bat izan ote duen lan hau. Erdibidetik, «jauzi bat» izan dela aipatu du egileak. «Azkenaldian, labur esateko gogo horrekin egon naiteke. Inpaktu asko jasotzen ditugu, eta uste dut horien berri emateko formatu egokia dela». Ahozapietatik abiatuta, ideia paradoxikoa erantsi du: «Hau opari bat da, luxu bat».


Summary: LOMLOEri lehen oniritzia eman dio Espainiako Kongresuak. Hezkuntza lege berria babestea erabaki du EAJk; EH Bildu, berriz, abstenitu egin da. Horrela, Espainiako Kongresuak LOMCE legea indarrik gabe utzi du. Espainiako Senatuak onartzea falta da oraindik.

PPk gehiengo osoa baliatuta 2013an onartu zuen LOMCE legea erreformatzearen alde egin du Espainiako Kongresuko osoko bilkurak. «Hilda jaio da». Hala ziurtatu zion orduan BERRIAri egun Espainiako Gobernuko Hezkuntza ministro den Isabel Zelaak, baina zazpi urte itxaron behar izan dute. Itxura guztien arabera, LOMLOE izango da Hego Euskal Herrian eragina izango duen hurrengo hezkuntza legea, oraindik Espainiako Senatutik igaro behar badu ere. Oso estu ibili dira gaur lehen onespenerako: lege proiektuak aldeko 176 boto behar zituen, eta 177 jaso ditu —PSOE, Unidas Podemos, ERC, EAJ eta Mas Pais, Equo, Nueva Canarias eta Compromis—; 148 diputatuk aurka bozkatu dute —PP, Ciudadanos, VOX, UPN, Coalicion Canaria, PRC eta Foro Asturias—; eta hamazazpi abstenitu egin dira —EH Bildu, Junts per Catalunya, BNG, Teruel Existe eta CUP—.

LOMCEn jasotako hainbat neurri bertan behera uztera dator LOMLOE. Aurrerantzean, Madrilek curriculumaren erdia zehaztuko du gehienez —%55 ezartzen zuen PSOEren azken hezkuntza legean— hizkuntza koofizialak dituzten erkidegoetan. Gainera, Erlijio ikasgaia ez da notarako izango, eta hori aukeratzen ez duten ikasleek ez dute ordezko ikasgairik izango. Horrez gain, legeak jaso du beste irakasgai bat emateko aukera: «Erlijioen kulturaren irakaskuntza ez konfesionala». Gaztelania irakaskuntzarako hizkuntza ez izatea. ERCk, Unidas Podemosek eta PSOEk adostutako zuzenketa hori izan da polemika eta protagonista nagusia legea osatzerako garaian, baita gaurko bozketan ere. Batez ere, Katalunian izango du eragina —auzitegiek hango murgiltze ereduaren auka egin izan dute—, baina bidea ireki dezake euskarazko murgiltze eredu orokorra ezartzeko ere. UPNrentzat «onartezina» da gaztelania ez izatea irakaskuntzarako hizkuntza. Antzeko bidetik jo dute Ciudadanosek, PPk eta VOXek ere. PSOEk erantzun die gaztelania bermatuta dagoela.

Bestelako aldaketa batzuk ere eragingo ditu legeak. Lau Batxilergo mota eskaintzeko aukera ireki dute: zientzia eta teknologia, giza eta gizarte zientziak, artea eta orokorra. Azken hori izango da berrikuntza, eta arlo zientifikoko eta letretako gaiak uztartuko ditu. Gainera, 0-3 urteko etaparako leku publiko gehiago jarriko dituzte; hezkuntza bereziko ikastetxeetatik ohiko ikastetxeetara pasatuko dituzte ikasleak hamar urteko epean; ez diete lurzoru publikorik emango itunpeko ikastetxeei; eta ez dute diru laguntza publikorik jasoko sexuaren arabera ikasleak banatzen dituzten eskolek. Hezkuntza publikoak izango duen papera zein den ere ageri da onartutako testuan: «Hezkuntza publikoa hezkuntza sistemaren ardatz egituratzailea da».

Gaur bertan egin dituzte hainbat aldaketa, azken zuzenketen bidez. Bakarra atera da aurrera: zergek zein egiteko daukaten ikasi beharko dute Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako Balio Zibiko eta Etikoak izeneko ikasgaian. Gainera, ikasgai berean garrantzia emango zaio hausnarketa etikoari, eta, besteak beste, Espainiako Konstituzioa eta giza eskubideak eta haurren eskubideak ere landuko dituzte.

«LOMCE jaio zenetik, haren heriotza desiratu dugu, eta hori egiteko konpromisoa hartu genuen, eta hori daukagu jasota gure hauteskunde programan». Hala ziurtatu du Josune Gorospe EAJko diputatuak, eta alde bozkatu du alderdiak. Hezkuntza arloko eskumenak azpimarratu ditu: «Gure legea ez da ez LOMLOE, ez Espainiako beste edozein hezkuntza lege: EAJren legea laster Eusko Legebiltzarrean onartuko den euskal legea da». Hobekuntza batzuk zehaztu ditu: «hizkuntza propioak» indartzea proiektuaren testuan, curriculumaren «gutxiengoa» zehaztea (%50)... Itunpeko hezkuntzaz ere aritu da Gorospe. «Euskal hezkuntza sistema oinarri sendo batean dago oinarrituta: ikastetxe publikoak eta itunpekoak. Gure familiek berdin eskatzen dituzte». Hori dela eta, biak «argi» defendatzen dituztela ziurtatu du: «Ikastolak euskara berreskuratzeko gako izan dira, eta hala izaten jarraitzen dute; Kristau Eskola eta elizbarrutiko ikastetxeak gako izan dira, eta hala izaten jarraitzen dute proiektu interesgarriak egiteko, askotan, ikasle konplexuekin. Behar ditugu».

«EH Bilduk uste du lantzen ari garen legea gure helburuetatik oso urrun dagoela, ez dela aldaketarako behar dugun tresna», azpimarratu du Bel Pozueta diputatuak. Horrenbestez, abstentziora jo du koalizioak. Adierazi du legearen tramitazioan «irmoki» defendatu dutela hezkuntzako eskumen esklusiboak Nafarroako eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erakundeei dagozkiela. Ez dute nahi Madrilek «nabarmen» zehaztea helburuak, konpetentziak, metodo pedagogikoak eta ebaluazio irizpideak: «Ez dugu izan nahi baimentzen digutenaren kudeatzaile hutsak». Onartu du aurrerapausoak eman direla arlo pedagogikoan eta eskumenetan, baina «motz» geratzen dela berretsi du. Ikastetxe publikoen zeregina ere zehaztu du: «Ikastetxe publikoen sareak bermatu behar du ikasle guztien hezkuntzarako eskubidea». Eta luzera begirako helburu bat jarri du: «Ikastetxe pribatu itunpekoak, negoziaketaren bidez edo boluntarioki, jabetza eta kudeaketa publikoko sarean sartzea».

Eskuina, haserre

Bestelako jarrera erakutsi dute eskuineko alderdiek. UPNko Sergio Sayasek askatasunaren aurkako «eraso» gisa definitu du legea: «Gaur eztabaidatzen dugun legea sektarismoaren eta askatasunaren aurkako erasoaren nahasketa da». Ildo beretik jo dute eskuineko gainerako alderdiek ere. Lege «sektarioa» dela nabarmendu du VOXek; «sakonki ideologizatua» da PPrentzat; eta Ciudadanosen iritziz ere, «ideologizatuta» dago. Hiru alderdiek aurreko astean iragarri zuten legea aurrera ateraz gero Espainiako Auzitegi Konstituzionalera eramango dutela. UPNk ere jakinarazi du errekurtsoa jarriko duela, PPrekin batera. Eztabaidaren amaieran, «askatasuna, askatasuna» oihuka aritu dira, besteak beste, PPko eta VOXeko diputatuak, eta, horri lotuta, PSOEko Luz Martinezek esan die askatasuna baliabideak dituztenentzat soilik eskatzen dutela.


Summary: 'Brexit'-aren negoziazioak eten dituzte, positibo batengatik. Itunaren zirriborroa prest dute, baina artean ez dira ados jarri bi gairen inguruan: arrantza eskubideak eta araudien parekatzea.

Zirt edo zart egiteko unean daude Europako Batasunaren eta Erresuma Batuaren arteko negoziazioak. Sei aste eskas falta dira Erresuma Batua de facto EBn uzten duen trantsizio epea amaitzeko, eta artean ez dute zehaztu nolakoa izango den bi blokeen arteko etorkizuneko merkataritza harremana.

Akordio bat lortzeko negoziazioak bizkortu dituzte azken asteetan, eta David Frost Erresuma Batuko negoziatzaile nagusia eta haren taldea Bruselan daude igandeaz geroztik. Londresera itzuliko dira orain, koronabirusean positibo eman baitu Europako Batzordeko negoziatzaileetako batek. Konfinatu beharko dutenen artean dago EBko negoziazioen burua, Michel Barnier frantziarra.

Arrainak eta arauak

Itunaren zati bat dagoeneko adostua dute, baina halakorik ez dago hasieratik eztabaidagai nagusia izan diren gaietan. Batetik, arrantzarako zein eskubide izango duten EBko ontziek Ingalaterra, Eskozia, Gales eta Ipar Irlandako ur emankorretan. Londresko gobernuak nahi du urtero kuota bat ematea EBko arrantzaleei; EBk, berriz, nahiago luke orain arte bezala jarraitzea —sarbide librea dute—, baina, kuotak izatekotan, urte batzuetarako izatea. Arrantza, berez, oso sektore txikia da Erresuma Batuan, baina eskualde batzuetan badu bere garrantzia, eta, horregatik, arrantzaleek brexit-aren aldeko botoa eman zuten nagusiki, lehiakiderik gabe arrantzatu ahal izateko.

Beste eztabaidagai nagusia arauei buruzkoa da. Bruselak nahi du Erresuma Batuko enpresek EBren antzeko arauak izatea lan kontuetan, ingurumenean eta laguntza publikoen inguruan, beldur baita Londresek arau lausoak jarriz gero lehia desleiala egingo diela EBren enpresei. Londresek, berriz, subiranotasuna aldarrikatu du nahi dituen arauak ezartzeko.


Summary: 147.000 lagunek eman dute izena Euskaraldian. Behin-behineko datua da, herritarrek azaroaren 24ra arteko epea izango baitute izena emateko. Antolatzaileek nabarmendu dute «ariketa masiboa» izango dela.

Bihar ekingo dio Euskaraldiaren bigarren edizioak. Antolatzaileek jakinarazi dutenez, Euskal Herri osoko 147.000 lagunek eman dute izena orain arte, azaroaren 20tik abenduaren 4ra bitartean ahobizi edo belarriprest izateko. Halere, orain arte izena eman ez dutenek badute aukera oraindik, azaroaren 24ra arte irekita egongo baita epea. Datuak eskuan, «ariketa masiboa» izango dela azpimarratu dute, pandemiak eragindako zailtasunak «handiak» izan arren.

Aurtengo edizioa COVID-19ak baldintzatua egongo da, «gizarte harremanak mugatuta dauden honetan» kale presentzia eta harreman sozialak apaldu egin baitira. Hainbat arigunetan, esaterako, ezingo dira jarduerak «normaltasunez» gauzatu. Antolatzaileentzat, ordea, ez dago etsipenerako lekurik, eta hurbileko harreman sareetan «hizkuntza ohiturak aldatzeko ariketa» egiteko aukera dagoela azpimarratu dute, baita ingurune digitalean ere.

Hala, irailaren 24an izena emateko epea zabaldu zenetik, 147.000 lagunek eman dute izena. Horietatik %79k ahobizi gisa hartuko du parte, eta gainerako %21ek belarriprest modura. Lurraldez lurralde, Gipuzkoa da partaide gehien izango dituena; kopuru osoaren %44. Bizkaikoa da %33, Nafarroakoa %12, Arabakoa %9 eta Ipar Euskal Herrikoa %2. Badira, Euskal Herritik kanpo bizi diren arren, ekimenean parte hartuko duten ehunka lagun ere. Partaideen %63 emakumezkoak dira, eta %27k ez zuten parte hartu lehen edizioan.

Norbanakoen datuez gain, azpimarratu dute 421 udalerritan antolatu dela aurtengo edizioa, eta horretarako beharrezkoak izan diren batzordeen lana txalotu dute: «Boluntario sare handia dabil herriz herriko antolaketa lanetan». Parte hartuko duten entitateentzat ere esker oneko hitzak izan dituzte antolatzaileek, «Euskaraldian parte hartzeko apustua egin dutelako». Izan ere, 25.000 arigunetik gora sortu dituzte 6.800 entitatek.


Summary: 'Mozal legea' babestu du Espainiako Auzitegi Konstituzionalak. Migratzaileak mugan bertan kanporatzea onartu du Auzitegi Konstituzionalak, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak arautzen duena oinarri hartuta. Polizien irudiak baimenik gabe erabiltzeko puntua arau hauste larritzat izendatzea, ordea, bertan behera utzi du.

Mozal legea babestu du Espainiako Auzitegi Konstituzionalak, aldeko bederatzi botorekin eta aurkako birekin, eta ia biltzen dituen alderdi guztiak aitortu ditu, hala nola migratzaileak mugan bertan kanporatzea. Hala ere, bada baztertu duen punturik ere; besteak beste, polizien irudiak zabaltzeari dagokion bat. Hain zuzen, PPk 2015ean aurkeztu zuen legea, eta PSOEk helegitea jarri zuen. Horregatik aritu da Auzitegi Konstituzionala ikerketa egiten, baina, orain, alderdiak betearazi egin beharko du legea, Espainiako Gobernuaren gidaritzapean baitago.

Onartutako puntuen artean bada bat esanguratsua: Ceuta eta Melillako hesietan migratzaileak mugan bertan kanporatzea onartu du, betiere Giza Eskubideen Europako Auzitegiak arautzen duenaren arabera. Hala ere, epaiaren testu osoa datozen egunetan jakinaraziko dute, baina auzitegiak aurreratu du kanporatzeak arauen, akordioen eta nazioarteko itunetan oinarrituta egingo direla, eta gainera, poliziek arreta berezia jarri beharko dutela egoera «zaurgarriagoan» dauden pertsonen gain, hala nola adingabeetan.

Kanporatze mota horiei dagokienez, gutxienez, 2005etik egiten dira, 2015ean arautu arren. Espainiako muga zeharkatzeko ezarrita dauden hesiak gainditu ez dituzten etorkinak Marokoko agintarien esku uztea da kanporaketa horien oinarria, eta ondorioz, migratzaileek ezin izaten dute errekurtsorik aurkeztu eta Espainian asiloa edo nazioarteko babesa eskatu. Legearen interpretazioaren arabera, hesiak gainditzea helburu duten pertsona horiek Espainiako lurretan sartu gabe daude oraindik, eta hori horrela, ez da aplikagarria atzerritartasunari buruzko legedia, ezta Espainian indarrean dagoen nazioarteko edozein arau eta itun ere.

Puntu bat, bertan behera

Epaiak ia puntu guztiak aitortu ditu, baina bada bertan behera utzi duenik ere: 36. artikuluko 23. puntua. Horrek «arau hauste larritzat» jotzen zuen agintarien edo polizien irudiak eta datu pertsonalak baimenik gabe erabiltzeak, baina auzitegiak ez du onartu puntu horrekin aurrera jarraitzea. Epailearen ustez, irudi horiek balio handia izan dezakete iritzi publikoarentzat, batez ere poliziaren ustezko abusuak salatzen badira. Hala ere, ohartarazi du horrek ez duela esan nahi polizien segurtasuna arriskuan jar dezaketen irudiak argitaratzeagatik jazarpen penala eragozten denik.


Summary: 52 urteko espetxe zigorra jarri diote Iñigo Guridi Lasa euskal presoari. 2000. urtean Cintruenigoko etxe batean jarri eta lehertu ez zen lehergailu bat jartzea leporatu dio Espainiako Auzitegi Nazionalak. Ustez guardia zibili bat bizi zen etxe hartan, baina, auzitegiaren arabera, emakume bat eta ume bat bizi ziren egiaz.

Espainiako Auzitegi Nazionalak 52 urteko espetxe zigorra jarri dio Iñigo Guridi Lasa euskal presoari ETAko kide izanda 2000. urtean Cintruenigon (Nafarroa) lehergailu bat jartzea leporatuta —lehergailuak ez zuen eztanda egin—. Ustez guardia zibil bat hiltzeko saioa zen, baina emakume bat eta ume bat bizi ziren etxe hartan, auzitegiak zehaztu duenez. Hilketa saiakera leporatu diote, delitua berriz egiteko larrigarriarekin —aurrez beste hilketa batzuengatik dago zigortua—, eta «triskantza terrorista» egiten saiatzea.

Cintruenigora joateko debekua jarri dio auzitegiak, halaber, kondena bukatu eta hurrengo zortzi urteetan. Jaengo espetxean dago preso Guridi (Andaluzia, Espainia).


Summary: Jaurlaritzak abenduaren 10era arte luzatuko ditu neurriak. Jaurlaritzak iragarri du hala eskatuko duela Urkulluk bihar izenpetuko duen dekretuak. Hemendik hamabortz egunera berriro aztertuko dute erabakia. Gotzone Sagardui Osasun sailburuak erran du orain arte harturiko neurriak egokiak izan direla, baina, positibo tasa handia izanik, neurriei eustea erabaki dutela: «Ondo goaz, baina ez gaude ondo».

Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak agerraldia egin du LABI babes zibileko planaren aholku batzordearen ondotik, eta iragarri du bertze hamabortz egunez luzatuko dituztela Araba, Bizkaia eta Gipuzkoarako neurriak. Jaurlaritzak ondoren jakitera eman duenez, ordea, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak bihar izenpetuko duen dekretuak abenduaren 10era arte luzatuko ditu neurriak, eta hemendik hamabortz egunera berrikusi eginen dute erabakia. Azaroaren 6ko dekretua errepikatu eginen du Urkulluk bihar izenpetuko duen dekretuarekin, eta neurriak larunbatean jarriko dira indarrean. Ostatuek itxita segituko dute, beraz, eta etxeratze aginduak 22:00etan jarraituko du. Farmaziek eta gasolindegiek izan ezik, gainerako merkataritza establezimenduek 21:00etan itxi beharko dute, eta azaroaren 6ko dekretuan argitaraturiko gainerako neurriek ere bere horretan jarraituko dute.

Sagarduiren ustez, «datuek erakusten dute neurriak egokiak eta proportzionalak» izan zirela, baina oraindik ere «kasu asko» daudela nabarmendu du: «Ondo goaz, baina ez gaude ondo. Kasu asko ditugu. Positibo tasaren portzentajea handia da, eta ospitaleetako presioak handia izaten jarraitzen du». «Zuhurtzia» eskatu du, eta ez lasaitzeko deia egin die herritarrei.

Hemendik hamabortz egunera berriro aztertuko dituzte neurriak, eta eutsi edo aldatu erabakiko dute.

ZIUen irudia kanpaina batean

Komunikazio kanpaina baten berri ere eman du Sagarduik: Eusko Jaurlaritzak, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako foru aldundiek eta Eudelek sustatuta, ZIU baten «benetako» irudi bat duen kanpaina abiatuko dute, «erantzukizun indibiduala eta kolektiboa eskatzeko» eta «lasaitze egoerak borrokatzeko»: «Oroitarazi nahi dugu gaixotasun honek ospitalera, ZIUra eta heriotzara eraman gaitzakeela». Eskuak, maskara, distantzia. Denok dakigu zelan saihestu izanen da kanpainaren leloa.


Summary: Ez zen Hungariari eta Poloniari aurre egiteko eguna. EBko gobernuburuek ordu laurden eskas eskaini diote gaur Hungariaren eta Poloniaren betoari. Badirudi abenduaren 10eko Kontseiluan helduko diotela EBko aurrekontuak eta suspertze funtsa blokeatuak dituen zuzenbide estatuaren gaiari.

Hungariarekin eta Poloniarekin lore jokorik ez zuten nahi gaur arratsaldean. Europar Kontseiluaren bideobilkuran. Dirudienez, Charles Michel Kontseiluko presidenteak aurretik herrialdeetako agintariekin hitz egin du, eztabaida «kontrolatua» ziurtatzeko, dramarako tarte gutxi utziz. Kasu egin diote, itxura guztien arabera.

Bilkuraren hasieran heldu diote gaiari: nola Hungariak eta Poloniak betoarekin blokeatuta dituzten EBren epe luzerako aurrekontua eta suspertze funtsa, ez daudelako ados baldintzetako batzuekin, hain zuzen, zuzenbide estatuarekin zerikusia dutenekin. Angela Merkelek hitz egin du aurrena —Alemaniak dauka Batasuneko presidentetza— baina egoeraz azalpen tekniko bat ematera mugatu da.

Hungariako eta Poloniako gobernuburuek hitz egin dute ondoren, labur ere, euren jarrera defenditzeko, eta azken egunetan haien alde agertu den Esloveniako lehen ministroak ere hartu du hitza. Hamazazpi minutu izan dira guztira, eta, ondoren, bilkuran, koronabirusari nola aurre egin eztabaidatzen hasi dira. Dirudienez, alde guztiak zeuden ados gaurkoa ez zela modua EBko diruak zuzenbide estatuarekin lotzen dituen baldintzez eztabaidatzeko. Abenduaren 10ean du Kontseiluak hurrengo goi bilera.


Summary: EAJk iragarri du aurrerapausoak eman direla Espainiako aurrekontuen negoziazioetan. Behin betiko akordioa ez bada ere, lau zuzenketa onartu dizkio gobernuak EAJri. Lau aipatu ditu zehazki Estebanek: dieselaren gaineko zerga ez igotzea, makina-erremintarentzat 50 milioiko diru sail bat sortzea, Bilbon Zorrotzako tren geltokia lurperatzea eta hezkuntza duala unibertsitatera eramatea.

Aitor Esteban EAJko diputatuak premiazko agerraldi bat egin du Espainiako Kongresuan, iragartzeko aurrerapausoak eman direla Espainiako Gobernuarekin 2021erako aurrekontuak onartzeko negoziazioetan. Iragarri du ez dela behin betiko akordioa, baina jarreraz gain ekintzak ere behar direla gogorarazi dio Estebanek gobernuari, eta, antza denez, ekintza horiek gauzatuz joango dira. 85 zuzenketa jarri dituztela gogorarazi die, baina lehen sorta hauek aurrerapauso garrantzitsua direla aitortu du. Negoziazioetan segituko dute datozen egunetan.

Lau puntu aurreratu ditu Estebanek. Lehenik eta behin, dieselaren gaineko zerga ez igotzea. Estebanek argudiatu du zerga sistema berdearekin konprometituta daudela baina, automozioarentzat eta industriarentzat halako urte zaila izanda, dieselaren gaineko zerga igotzeak sektoreari kalte are handiagoa egingo liokeela, eta, nahiz eta trantsizio betean sartuta dagoen sektorea, orain zerga hori jartzeak lanpostuen galera ekarriko lukeela uste dute. Bigarrenik, 50 milioiko diru sail bat adostu dute makina-erremintarentzat, «lehiakortasunean aurrerapausoak emateko», Estebanek esan duenez. Hirugarrenik, Zorrotzako (Bilbo) tren geltokia lurperatzeko sei milioiko diru sail bat ere adostu dute. Eta, azkenik, hezkuntza dualerako, lanbide heziketatik unibertsitaterako bidea irekitzeko itun berri bat adostu dute.

Ines Arrimadas Ciudadanoseko burua Gasteizen izan da, eta adierazi du, EAJk aurrekontuei baiezkoa emateko bidea irekita, are eta gutxiago behar duela ERC eta EH Bilduren babesa, eta «bide moderatuaren» alde egiteko eskatu dio Sanchezen gobernuari. Sanchezek aste honetako kontrol saioan Arrimadasi esan zion ez ziola uko egingo ERCrekin eta EH Bildurekin akordioak lortzeari. Bestalde, Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkideak penaz hartu du dieselaren gaineko zerga ez igotzea, uste dutelako bizkarra eman zaiola klima aldaketari aurre egiteari.


Summary: Maddalen Iriartek umetan jasaniko abusuen berri eman du. Zazpi urte zituenean udaleku batzuetan gertatutakoa kontatu du. «Oraindik eskuak dardarka ditut. Zelako mina, amorrua eta ezintasuna», idatzi du.

Gipuzkoako hedabide bati bidalitako artikulu batean, zazpi urte baino ez zituenean pairatu zuen sexu indarkeriaz idatzi du Maddalen Iriarte EH Bilduk Eusko Legebiltzarrean duen eledunak. Udaleku batzuetan gertaturikoa kontatu du. «Oraindik eskuak dardarka ditut. Zelako mina, amorrua eta ezintasuna», idatzi du. «Beldurrez nago oraindik amets honetatik esnatuko naizen eta hormaren kontra estututako haur hura izango naizen berriz».

Abusuak «beste batzuei beste lekuetan» gertatzen zaizkiela ez pentsatzeko idatzi du. «Guztioi gertatzen zaigu. Etxeko zigorgabetasunean, edo ez oso urrun. Leku guztietan gertatzen da. Eta denon arazo handia da. Gu ere alabak, amak, amonak, lagunak eta bikotekideak baikara... Beraz, piz gaitezen! Ustez barregarria den txantxatik hasi, eta gainerako guztira».

Iriartek adierazi duenez, berdintasuna ez da gertatuko den gauza bat. «Berdintasuna lortzeko borrokatu egin beharko gara, eta Euskal Herrian ez dugun estatu batetik ezarri beharko dugu berdintasuna, emakumeak partaide eginez, baita feminismoa ere, emakume guztiak barne». Honela idatzi du: «Oraindik eskuak dardarka ditut. Zelako mina, amorrua eta ezintasuna». Gertatutakoa gogoratzean «botaka» egin zezakeela adierazi du.

«Tatuaje horrentzat ez dago laserrik! Hori ezin da ezabatu, edo nik ezin izan dut ezabatu. Gertatutakoa ezkutuan gorde nuen urte luzez. Ia erotu egiten naiz gogoratzen dudanean handik denbora batera amari kontatu niola», azaldu du. «Jakin genuen gizona hil egin zela».

Errealitatea aldatzeko neurriak behar direla adierazi du Iriartek. «Tiritak jarrita, zauria estali baino ez dugu egiten, zornea atera arte».


1.092 kasu atzeman dituzte Hegoaldean

Summary: 1.092 kasu atzeman dituzte Hegoaldean. Aurreko egunean baino 115 kasu gutxiago detektatu dituzte Hego Euskal Herrian, eta egindako proben %6,5k eman dute positibo. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, hiruretan apaldu da kasu kopurua. Nafarroan, berriz, ugaritu egin dira positiboak, baina, halere, sendotzen ari da kasuen hazkundearen moteltzea. Seigarren egunez jarraian, 200etik beheitikoa da egun bakarrean detektatutako kasu kopurua foru erkidegoan. Bost pertsona zendu dira.

COVID-19a atzemateko 16.761 test egin ziren atzo Hegoaldean, eta guztira 1.092 kasu zenbatu dituzte horietan. Hori horrela, apaltzera egin du testen gaineko positiboen ehunekoak: %6,52 da portzentajea. Bezperan, berriz, %7,1 izan zen ehunekoa, eta 1.207 positibo detektatu zituzten.

Lurraldez lurralde, Bizkaian izan da positibo gehien: 412 zenbatu dituzte, bezperan baino hogei gutxiago. Gipuzkoa du atzetik; herrialde horretan, 407 izan dira azken egunean, eta, beraz, nabarmenagoa da kasuen beherakada. Herenegun egindako probetan 478 izan baitziren positiboak. Araban 109 kasu detektatu dituzte, aurreko egunean baino 27 gutxiago. Osakidetzak egindako testak aintzat harturik, %6,45 da positiboen portzentajea.

Azken eguneko joera bestelakoa izan da Nafarroan, joan den egunean baino kasu gehiago zenbatu baitituzte. Zehazki, Nafarroako Gobernuak aurreratutako datuen arabera, Osasunbideak COVID-19a atzemateko 2.370 proba egin zituen atzo, eta 157 kasu detektatu zituzten guztira. Bezperan, 138 positiboren berri eman zuen gobernuak; hau da, hemeretzi gutxiago izan ziren. Hala eta guztiz ere, pixka bat apaldu da positiboen ehunekoa: atzoko testen %6,6k eman dute positibo. Bezperan, berriz, %6,7 izan zen portzentajea, test gutxiago egin baitziren asteazkenean. Azken asteetako datuei erreparatuta, bistan ari da gelditzen Nafarroako beheranzko joeraren sendotzea. Igandetik, egun bakarrean atzemandako positibo kopuruak ez du inoiz gainditu 200 kasuen langa.

Egunetik egunera izan daitezkeen gorabeherez gainera, kutsatzeen beheranzko joera antzeman daiteke Hegoaldeko lau herrialdeetan azken hamalau egunetan metatutako intzidentzia tasaren bilakaera. Oraintxe bertan, lurralde bakar batek ere ez du gainditzen milakoa. Zehazki, azken datuen arabera, 100.000 biztanleko 978 laguni atzeman diote birusa hamalau egunean Gipuzkoan. Bizkaian, aldiz, 665 da tasa, Araban 514koa da eta, berriz, 394 da Nafarroan.

Heriotzei dagokienez, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du beste bost pertsona hil direla gaitzaren sintomak zituztelarik. Horietako bat atzo zendu zen, eta gainerako laurak aurreko egunetan gertatutakoak direla argitu du gobernuak. 78 urteko gizonezko bat eta 84 eta 95 urte bitarteko lau emakume dira hildakoak.

185 lagun daude ZIUetan

Ospitaleen egoera aztertuta, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Nafarroako Osasun Departamentuak emandako datuen arabera, koronabirusarekin eri ziren 72 pertsona erietxeratu zituzten atzo Hegoaldean. Herenegun, berriz, 66 eraman zituzten ospitalera gaitzarengatik. Halaber, oraintxe bertan 673 lagun daude ospitaleetako gela arruntetan, eta 185 pertsona daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, aurreko egunean baino hiru gutxiago.


Summary: Gabonak aurten «guztiz» ezberdinak izango direla onartu du Urkulluk. Herritarrek «diziplinak» gora egiten duen neurrian, «muturreko neurriak» saihesteko aukera handiagoa izango dela nabarmendu du.

Gabon hauek «guztiz» ezberdinak izango direla onartu du Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk, gaur goizean Onda Vasca irrati katean egin dioten elkarrizketa batean. Orain bi aste, COVID-19aren izurriari aurre egiteko asmoz hainbat neurri iragarri zituenean —tartean tabernak eta jatetxeak ixtea eta etxeratze agindua 22:00etan ezartzea— helburua Gabonetara «ahalik eta egoera onenean» iristea zela izan zuen hizpide, baina gaur goizean onartu du izurriaren kontrako neurriek estu zedarrituta jarraitu beharko dutela Eguberriotan bizi ohiturek.

Oro har, gertuko-gertuko harremanetarako sei pertsonako taldeak aukeratzea komeni dela adierazi du Urkulluk, eta, ahal dela, «burbuila» horiekin izan behar direla erlazio hurbilekoak. «Oso ondo identifikatu behar dira talde horiek», nabarmendu du.

Atzo bilera egin zuen osasun krisiari jarraipena egiteko Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Labi aholku batzordeak, eta, ondoren, Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik adierazi zuen izurriari aurre egiteko ezarrita dauden murrizketek bere horretan jarraituko dutela; Urkulluk gaur zehaztu du neurriek lehengoan jarraitzea, gogorragoetara egin gabe, «seinale ona» dela. Oraindik «arintzera» ezin dela egin esan du: «Tentsioa, oraindik ere, handia da». Intzidentzia tasa orain 100.000 biztanleko 780 kasutan dagoela oroitarazi du, eta tentu handiz ibili behar dela. Hilaren 10era arte behintzat egongo dira neurriak indarrean. Herritarren «diziplinak» gora egiten duen neurrian, «muturreko neurriak» saihesteko aukera handiagoa izango dela adierazi du. Espainiako Gobernuari eskatua dio, hala ere, egoera larriagotzen bada, konfinamendu bat ezarri ahal izateko eskumena. Oraingoz, hala ere, ez dagoela horretarako asmorik esan du: «Gaur-gaurkoz, ez».

Izurriak izan behar duen eboluzioaren gaineko «erronka» ere jarri du mahai gainean: egungo intzidentzia tasa 300 kasura jaitsi behar dela adierazi du, eta egoera «ona» izango dela 60ra apaltzen denean. Bide horretan, lehen mugarria, 500 kasuko langa jaistea izango dela azaldu du.

Oraintxe hiru greba egin dituzte Osakidetzako langileek, eta haien kexuen zioa «ulertzen» dutela esan du Urkulluk; hori gogoan hartuta, legealdi honetan lantaldeak indartzeko «konpromisoa» hartuta dutela nabarmendu du.


Laboral Kutxa buru-belarri Euskaraldian

Summary: Laboral Kutxa buru-belarri Euskaraldian. 600 bat kidek parte hartuko dute, eta 200 arigunetik gora aktibatu dituzte. Barrura nahiz kanpora begirako xedeak zehaztu dituzte.

Laboral Kutxarentzat, euskara konpromiso bat baino askoz gehiago da: entitatearen izaeraren parte da, eta, modu naturalean, balioa eransten dio eskaintzen duen zerbitzuari. Egunez egun, inguruan euskararen erabilera sendotzeko lan egiten du. Horregatik, aurten, aurrerapauso bat eman nahi du, eta Euskaraldian modu oso berezi batean parte hartu.

Hasieratik izan du berezkoa euskararen aldeko jarrera; izan ere, enpresaren estatutuetan eta Plan Estrategikoan hala dago jasota. Ildo beretik, Euskaraldiaren alde egiten duen apustua argia da. Duela bi urte egitasmoa abian jarri zenetik, hizkuntza ohiturak aldatzeko ariketa horrek euskararen eta euskal kulturaren garapenerako duen garrantziaz jabetu ziren. Hori dela eta, protagonista izatea erabaki zuten, eta orain, inoiz baino gehiago, horri eusten diote. Gainera, aurrekoan izandako partaideen kopurua gainditu dute: 600 lagunek baino gehiagok eman dute izena. 200 arigune baino gehiago aktibatu dituzte: 152 bulego sarean eta 50 zerbitzu zentralean. Parte hartzaileak elektronikoki nahiz fisikoki identifikatu ahalko dira: Euskaraldiaren logoa eta leloa jarriko dute partaideen Outlookeko sinadura elektronikoan eta ahobizi edo belarriprest txapak eramango dituzte soinean.

Hala, bi helburu handi zehaztu dituzte: batetik, barrura begira, eta, bestetik, herritarrekin duten harremanei dagokienez. Barrura begira, entitatea osatzen duten pertsonen artean euskararen erabilera handitzeko neurriak sustatzea dute helburu, euskaraz komunikatzea eta harremanak izatea normalizatzekoa. Kanpora begira, berriz, gizarteari eta, batez ere, bezeroei erakutsi nahi diete zerbitzuei eta produktuei buruzko aholkularitza euskaraz zein gaztelaniaz eskaintzeko gai direla.

Konpromisoa berretsiz

Egunero euskararen alde egiten duten lanari gehituko zaio Euskaraldian izango duen partaidetza, eta horrek euskal kulturarekin duten konpromisoa berrestuko du. Izan ere, kutxazain automatikoen sarean euskara erabilgarri jarri zuen lehen entitatea izan zen, eta haren kanal digital guztiak elebidunak dira aspalditik, baita sare sozialak ere. Era berean, hizkuntza kudeaketako Urrezko Bikain ziurtagiria lortu duen lehen finantza erakundea da, euskarazko kultura eta gizarte ekitaldiak babesten ditu, eta euskararen garapenerako funtsezkoak diren erakundeekin lankidetzan dihardu, besteak beste, Euskaltzaindiarekin.

«Euskaraldia izango da gizarte elebidunaren termometroa»

Inaxio Garro - Laboral Kutxako Euskara arduraduna. LABORAL KUTXA

Zer-nolakoak iruditzen zaizkizu Euskaraldia bezalako egitasmoak?

Euskararen erabilera sustatzeko egitasmo eraginkorrak aurkitzea izaten da euskalgintzan dihardutenen erronkarik nagusietakoa. Zer egin euskararen erabileran eragiteko? Nola bermatu erabileraren segida? Ba, nire ustez, Euskaraldia egokia baino ezinbesteko ariketa bat da euskararen erabileraren esparruan dinamikak sustatzeko eta euskararen erabileraren inguruan hausnarketa eragiteko. Izan ere, egunerokoan ditugun hizkuntza inertziak aldatzeko egitasmo aproposa da.

Garrantzitsua al da enpresa pribatuen inplikazioa euskara sustatzeko?

Euskararen egoera hobetuko bada, ezinbestean lan munduak du hori lortu ahal izateko giltzetako bat. Alferrik ari gara irakaskuntzan D eredua bultzatzen sortzen diren gazte elebidunek lan mundura jauzi egiterakoan gaztelaniarekin egiten badute talka aurrez aurre. Entitateetan eta, oro har, lan munduan jarraipena eman behar zaio haurtzarotik hasitako ibilbideari, guztion artean katea osatu behar dugulako. 40 urte inguru dihardugu lan munduan, eta hasieratik jarri behar ditugu oinarri sendo eta tinkoak, euskarak ezinbesteko presentzia izan dezan lan eremu guztietan.

Zer gomendio emango zenioke euskara bultzatu nahi duen enpresa bati?

Aurrena izango litzateke enpresa eta entitateetako goi karguetan dihardutenek sinetsi dezatela hizkuntza dela kalitatezko zerbitzua ematen hasteko lehen baldintza, bezeroak zerbitzua euskaraz jasotzeko eskubide osoa duen neurrian. Eta bestela, zerbitzua ematen jarraituko dugu, baina ez da kalitatezko zerbitzu bat izango. Bestalde, planifikatu beharko litzateke etorkizunari begirako eszenatokia, planifikazio erreala, zentzuzkoa, eta behar diren baliabideak ezarri helburuok lortze aldera: giza baliabideak, ekonomikoak…

Nola ikusten duzu euskararen etorkizuna?

Etorkizuna argi-ilunez betea ikusten dut. Harrigarria da euskararen ezagutza horren altua izanda, erabileraren inguruko datuak hain kezkagarriak izatea. Euskaraldia bera izango da gizarte elebidunaren termometroa, euskara modu aktiboan zenbatek erabili nahi duten. Ea esperientzia emankorra eta positiboa den, eta abenduaren 5etik aurrera ere inertzia berriei eusten diegun euskararen mesedetan. Bestela, egitasmoa hanka-motz geratuko da.


Summary: Euskaraldiko parte hartzaileen bidelagun. Emuneko kideek, Euskaraldia ariketa soziala sustatzeaz gain, ekintza eta metodologia ugari abiatu dituzte entitateetako langileen euskararen erabilera eta ulermena aktibatzeko eta trebatzeko.

Lan munduan euskara presente egotea. Euskara lanerako lanabes izatea, lanerako hizkuntza. Lana egitea, baina euskaraz. Erronka zaila da hori euskararentzat, baina bada horretan diharduenik. Mende laurden bat, 1997. urtetik: 25 urte daramatza Emun kooperatibak enpresa eta erakundeetan euskararen erabilera normalizatzeko aholkularitza zerbitzua ematen, baita euskararen normalizazio planen diseinuan eta garapenean zein euskararen formakuntzan, itzulpengintzan eta hizkuntza portaeren eraldaketarako metodologietan ere. Ibilbide oparoa, beraz; horren isla dira euskara plana indarrean duten enpresen esperientzia eta Emunen bezero diren 81 enpresa eta erakundek eskuratu duten Bikain euskararen kalitate ziurtagiria. Horien artean daude, besteak beste, hainbat kooperatiba talde (Fagor, ULMA eta Danobat Taldea, esaterako) hezkuntza arloko erakunde, finantza entitate, udal eta administrazio publikoetako sozietate publiko: Mondragon korporazioa, Matz-Erreka, Irizar, EHU, Laboral Kutxa, Gasteizko Udala, EITB, baita Erreala eta Eibar futbol taldeak ere.

Bezero horien ahaleginak eta gogoak ez du mugarik, eta askok bigarren Euskaraldian parte hartuko dute. Haatik, bidea ez dute bakarrik egin, Emuneko aholkulariak bidelagun izan baitituzte: erakundeei hizkuntza ohiturak aldatzeko ariketa sozialean aktiboki parte hartzen lagundu diete. Elkarlan horretan, Euskaraldian izena eman eta lankideen parte hartzea sustatzeko lanean ari dira orain buru-belarri, eta hiztunen portaeretan eragitetik erakundeetako egituretan ere eragitera igaro nahi dute. Hain zuzen ere, ibilbidean jauzia eman nahi dute, belarriprest eta ahobizi rolak aktibatzetik ariguneak antolatzera.

Alabaina, Emunekoek erakundeekin egindako lana harago doa: Euskaraldia sustatzeaz gain, euskararen erabilera eta ulermena aktibatu, trebatu eta bideratzeko ekintza eta metodologia ugari antolatu dituzte, hala nola ariguneak identifikatu eta antolatzeko zein hizkuntza portaerak eraldatzeko hausnarketa saioak, euskararen ulermena aktibatu eta lantzeko saio eta metodologiak, erakundeetako organoetako kide eta liderren eredugarritasuna lantzeko saioak, enpresetako harreragileekin egindako trebakuntza saioak eta ikus-entzunezkoak, komunikazio kanpainak…

Identifikazioa eta talde motorrak

Ainhoa Lasa da aholkularitza lanetan aritu eta ari diren langileetako bat. Oro har, uste du entitateek oso erantzun ona eman diotela bigarren Euskaraldiari, eta COVID-19ak baldintzatutako testuinguruan egingo den arren, norbanakoen hizkuntza ohiturak aldatzeaz harago, askok beren entitatean dagoen euskararen ezagutzari etekina nola atera diezaioketen hausnartzeko baliatuko dutela. Gainera, ariketa kolektiboa izanda, taldean egiten den indarra handiagoa dela dio.

Lehenik, entitateetako ariguneak identifikatu dituzte. Lasak azaldu duenez, entitatearen arabera, identifikazioa modu batera edo bestera egin behar izan dute, enpresa bakoitzaren ezaugarriak aintzat harturik: zerbitzu bat ematen duen edo produkzioan aritzen den, zenbat bulego dituen, txandak nola dituen antolatuta… «Hori guztia aztertu behar da ariguneen identifikazio txukuna egin ahal izateko», adierazi du.

Bestalde, talde motorrak izan dira entitate bakoitzean Euskaraldia kudeatzeaz arduratu direnak. Haien egitekoa izan da kolektiboari azaltzea, besteak beste, zer den arigune bat, entitate horretan zer egingo den edo zer egitea proposatzen zen, parte hartzera gonbidatzea eta, ahal zuten heinean, Euskaraldia hasi bitartean motibazioa mantentzea. Horretarako, gehienetan, zehaztu behar izan dute zer noiz egin. Lasaren arabera, zeregin oso garrantzitsu bat izan da jakitea nola helarazi informazioa kolektibo osoari, eta beharrezko ordezkariak identifikatu behar izan dituzte horretarako, hau da, bitarteko pertsona egokiak. Kasu batzuetan, pandemiak prozesua baldintzatu duela esan du, eta bilera asko telematikoki egin behar izan dituztela.

Babesa eta entitateen hausnarketak

Iazko Euskaralditik aurtengora urrats esanguratsuak egin dira, Lasaren aburuz. Adierazi du ariketa kolektiboak euskararen inguruko elkarrizketak izatea bultzatu duela, hitz egiteko espazioak sortu dituela: «Euskaraldiak lana zein hizkuntzatan egin nahi dugun pentsaraziko digu, eta elkarrizketa horiek irekitzeko espazioak eskainiko ditu. Lankideekin,bestela, akaso ez zenuke horretaz hitz egingo, baina, modu honetan, taldean pentsatzen duzu nola moldatu, eta izena emateko arrazoiak askotarikoak direla ulertzeko ere balio dezake». Ildo beretik, taldea kokatzeko balio duela uste du: «Taldean egiten duzu indarra, eta taldeak duen hizkuntza jarreraren arabera non kokatzen den edo non egon nahi duen hitz egiteko espazio bat eskaintzen du».

Entitateetan ere jarri du fokua: «Entitateak behartzen ditu beren egitura testuingurura egokitzea; horrela, denok babestuago sentituko gara. Uste dut entitate asko lehenengo aldiz hasi direla pentsatzen euskaraz lan egiteko edo zerbitzua euskaraz emateko aukera nola kudeatu; hori argiago ikusteko aukera ematen du ariketak». Batzuk Euskaraldiaren ostean zer egin pentsatzen ari dira: «Hau euskara olatu gainean jartzea bezala da, bultzada txiki bat, eta egin dugun esfortzu handia eta gero, errentagarritasuna atera behar diogu. Pentsatu behar dugu nola aprobetxatu dezakegun olatu honen indarra, eta ea noraino irits daitekeen».


Summary: 'Imperial irrigation' dokumental esperimentalak jaso du Zinebiko sari nagusia. Lur Olaizolak jaso du Espainiako Film Laburrik Onenaren saria 'Zerua blu' lanagatik, eta Estibaliz Urresolaren 'Polvo Somos' hautatu dute Euskal Film Laburrik Onena

1951. urtean, herriko zinema aretoan proiektatutako Amerikako zeru urdinak eta cadillac auto baten irudi ederrek piztu zuten Amerikara joateko lehen grina Mamaddi Jaunarena ortzaiztarrarengan (Nafarroa Beherea). Zeluloideak erein zuen bidaiaren lehen hazia, beraz. Eta detaile horretatik dator Lur Olaizola zuzendariak bere film dokumental laburrari jarritako izenburua: Zerua blu. Jaunarenak New Yorkera itsasontziz egindako bidaiaren eta han neskame egindako garaiaren oroitzapenekin osatu du lana zinemagileak, Baigorri inguruko doinua daraman euskara hutsez, eta Espainiako Film Laburrik Onenaren saria eman dio orain Zinebi jaialdiko nazioarteko epaimahaiak. 5.000 euro jasoko ditu horri esker. Polvo Somos fikziozko laburrak jaso du, bestalde, Euskadiko Film Laburrik Onenaren saria, eta Lukas Marxt zuzendari austriarraren Imperial irrigation dokumentalak, berriz, jaialdiko garaikur nagusia. 5.000 euro eta 7.000 euroko saria izango dute haiek, hurrenez hurren.

Kaliforniako estatuan dagoen Salton itsasoa du ardatz Marxt-ek zuzendutako film dokumental laburrak. AEBetako armadak bertan egindako bonba nuklearraren probengatik da, batez ere, ezagun inguru hori, eta behin baino gehiagotan jo du bertara zinemagileak ere. Imperial Valley izeneko dokumentala filmatu zuen bertan 2017an, eta bigarrenez jo du leku berera Bilboko jaialdiak saritu berri duen 20 minutuko filmean. Zuzendariaren hitzetan, edonola ere, alienazio digitala lantzea da film esperimentalaren beste asmoetako bat.

Paul Eluard poetaren bertsolerroa du izenburu Zinebiko First Film Sari Nagusia jaso duen filmak: The Earth is Blue as an Orange. Iryna Tsilyk zinemagile ukrainarrak zuzendu du eta 11.000 euro jasoko ditu sariaren aitortzarekin batera. Sundance Jaialdiko dokumental kategoriako Zuzendaritzarik Onenaren saria ere jaso zuen aurten lan beragatik. Gerrako gune batean bizitzeak eragiten duen eguneroko traumari aurre egiteko, beren bizitzari buruzko film bat egiten ari diren Anna eta bere alabaren saiakera kontatzen du 77 minutuko film dokumentalak.

Genero bakoitzeko Mikeldi sari bana ere eman du jaialdiak. Zhenia Kazankina Rio lanak jaso du fikziozko film laburrik onenaren saria, Paul Heintz-ek sortutako Shanzhai Screens lanak film labur dokumental onenaren saria eta Kangmin Kim korearraren Kkum-ek animaziozko film laburrik onenarena.

Gazte Epaimahaiko kideek André Guiomarren A nossa terra, o nosso altar, dokumentala saritu dute, 2.000 eurorekin. SGAE Fundazioak Polvo somos film laburrari eman dio 3.000 euroko Euskal gidoi Onenaren Saria. EITB Publikoaren Saria, 3.000 euro, Aitor Gametxoren Hemen. Gaur. Berriz dokumentalarentzat izan da. FAS zineklubak Pablo Hernandoren El Ruido Solar filma hautatu du, 2.000 euroko sariarekin, eta azkenik, UNICEF saria Marit Weerheijm zuzendariaren En Route fikziozko pelikularentzat izan da.

Etorriko diren proiektuak babesteko ildo bat ere badu Zinebik, eta 10.000 euroko laguntza jasoko du Amaia Remirezek zuzendutako Bayo Bayo Bay izeneko proiektua burutzeko.


Summary: Pinak paparrean edo maskaran jarri dituzte dagoeneko 147.000 euskaltzalek. Batzuek topatu dituzte lehenengo zailtasunak. Egitasmoan parte hartzen ari direnen artean emakumezkoak gehiengo izatea gizartearen isla dela esan dute antolatzaileek.

Milaka euskaldunek, eta euskara ulertzen dutenek ere, pinak paparrean edo maskaran jarri dituzte dagoeneko, eta hizkuntza ohiturak aldatzeko ariketa erraldoia egiten hasi dira. Euskaraldian izena emateko epea zabaldu egin dute, eta antolatzaileek esan dute oraindik ere ari dela jendea bat egiten egitasmoarekin, eta horietako gehienak aurrekoan parte hartu gabekoak direla. Denera, 147.000 pertsonak eman dute izena. Gehienak emakumeak dira, %63, gipuzkoarrak, eta ahobizi izatea hautatu dute.

Datuon inguruko hausnarketa egin du Arrate Illaro antolatzaileak. Azaldu duenez, euskaltegietan, mintzalagun egitasmoetan eta gizartean ere, oro har, sumatzen da fenomeno bera; alegia, emakumezko gehiago dabiltzala. «Horrek erakusten du gizarte honetan zaintza eta transmititzeko erantzukizuna oraindik ere emakumezkoen gain dagoela. Aztertu beharko dugu zer egin dezakegun gizon gehiago aktibatzeko», esan du.

Izurriaren eraginpean egiten ari da aurtengoa. Arigune batzuetan ezingo da jendea elkartu, bakartzeko neurriengatik, baina dinamika hortik harago eramateko itxaropena adierazi du Illarok.

«Ahobizi paperean zein belarriprest rolean, erabil dezagun gure hizkuntza, ezer baliotsuagorik ezingo baitiegu utzi gure ondorengoei!», adierazi du Ignacio Arakistain musikazaleak.

Baina badira dagoeneko euskaraz bizitzeko zailtasunen berri eman dutenak. Gabirel Ezkurdiak elkarrizketa honen berri eman du: «-Egunon. -Buenos días!! -Gero arte. -Adióssss!». Gaineratu duenez, «ez da ohitura kontua. Ez da "edukaziño" arazoa. Borondate eza da. Erdararen aldeko militanteak dira!».

Aldaketa sumatu dute dagoeneko Errenteriako Udalean. «Lehendabizikoz gara bozeramaileen batzordean guztiak euskal hiztun. Udal bizitzan euskaraz aritzeko baldintzei dagokienez dena aldatzen du horrek, eta Euskaraldiak aldaketa finkatzeko tresna ezin hobea eskaintzen digu», adierazi du Aizpea Otaegi Mitxelena alkateak. «Horregatik gara arigune».

Badira, ordea, artiketaren mugak nabarmendu dituztenak. «Euskaraldia ez da nahikoa. Egun batzuetako ahaleginak etengabekoa izan behar du, bai herritarren aldetik, eta baita, bereziki, erakunde, agintari, enpresa, sindikatu eta oro har eragileen aldetik ere», idatzi du, Iruñetik, Twitterren erabiltzaile batek.


Summary: Durangoko 55. Azoka hainbat herritara zabalduko da, kontzertu sorta baten bidez. Abenduaren 5etik 8ra, zuzeneko emanaldiak izango dira zortzi udalerritako hamar aretotan, 32 musika talderen eskutik. Halaber, azoka egunen ondotik, online dendari jarraipena emango diote liburu saltokietan.

Ezohikoa izango da Durangoko 55. Azoka. Pandemiak eragindako egoera dela eta, arduradunek iragarria zuten abenduaren 4tik 8ra Landako Guneak ez zuela beste urte batzuetako irudi jendetsurik utziko, salmahairik ez baita izango aurten. Baina azokari eustea erabaki zuten, besteak beste, online denda martxan jarrita eta hainbat ekitaldi streaming bidez ere eskainita. Beste urrats bat egin du orain Gerediaga elkarteak, eta, murrizketak direla-eta Durangora joan ezingo diren kulturazaleengana azoka gerturatzeko asmoz, Zu non, han DA! izeneko egitasmoa jarri du martxan. Hego Euskal Herriko zortzi udalerritako hamar aretotan kontzertuak egingo dituzte abenduaren 5etik 8ra, eta 32 taldek parte hartuko dute. Bestalde, azokako online dendari jarraipena emango diote liburu dendetan, abenduaren 9tik urtarrilaren 8ra bitarte. Nerea Mujika Gerediaga elkarteko presidenteak eman du egitasmoaren bi ardatzen xehetasunen berri, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako eledun eta Kultura sailburuarekin batera, Donostiako Dabadaba aretoan egindako agerraldian.

«COVID-19a hurbiltzen ikusi genuenetik, bagenekien ziur aski ezin izango genuela ohiko azoka bat egin. Baina, era berean, argi genuen azoka antolatzea inoiz baino beharrezkoagoa zela, osasun krisiak gogor kolpatu dituelako gure gizarteko arlo guztiak, baina bereziki latza izaten ari delako kulturgintza eta euskalgintzarentzat», adierazi du Mujikak. Antolatzaileentzat aurtengo azoka prestatzea «benetako erronka» dela aitortu du; izan ere, datak iritsita egoera zein izango zen jakin ezinda, aurrera ateratzeko aukera ezberdinak aztertzen eta lantzen jardun dute. Eta, bide horretan, mundu digitalak ematen dituen aukerak baliatu nahi izan dituzte, baina presentzialtasunari uko egin gabe; Durangoko azoka ez baita soilik saltoki bat, «hori baino askoz gehiago» baita, Mujikak gogora ekarri duenez. Hala, lehen aldiz online denda martxan jartzea erabaki zuten. Eta Durangon bertan izango den kultur egitaraua ere osasun neurrietara egokitzea: Landakok hartuko ditu liburu aurkezpenak, mahai inguruak, ikus-entzunezkoak eta arte eszenikoetako proposamenak; eta Plateruenak, berriz, disko aurkezpenei lotutako kontzertuak. Etxetik ere ikusi ahal izango dira ekitaldiak, streaming bidez. Horiek, baina, edukiera mugatua izango dute, eta, horrez gain, Durangoko zein mugakide diren udalerrietako herritarrak baino ezin izango dira haietara joan. «Hori dela eta, aurten euskal herrietatik Durangora etortzerik izango ez denez, DA joango da euskal herrietara», adierazi du Mujikak.

Zu non, han DA! egitasmoak bi ardatz izango ditu: Plaza eta Denda. Pazari dagokionez, azokak kontzertu sorta bat antolatuko du zortzi udalerritako hamar aretotan: Araban, Amurrioko Burubion eta Gasteizko Jimmy Jazzen; Bizkaian, Ondarroako Beikozinin, Bilboko Euskalduna jauregian eta Bermeoko Kafe Antzokian; Gipuzkoan, Donostiako Dabadaban eta Dokan, eta Azpeitiko Soreasun eta San Agustinen; eta Nafarroan, Atarrabiako Totemen. Azaldu dute Ipar Euskal Herrian ez dela posible izan zuzenekoak antolatzea, indarrean diren neurriak direla eta. Ibilbide luzea duten nahiz hasi berriak diren 32 musika taldek osatuko dute egitaraua. Horien artean izango dira, besteak beste, Gatibu, Zea Mays, Nogen, Dupla, Sua, Brigade Loco, Amorante, Raitx, Gatom, Kaleko Urdangak, Liher, Ene Kantak eta Joseba Irazoki. «Helburua da azoka ahalik eta kulturazale gehienengana heltzea, musikariei plaza berriak eskaintzea, eta aretoei eta bertako langileei ere laguntza txiki bat ematea», adierazi du Mujikak. Kontzertuetarako sarrerak bihar izango dira salgai, 11:00etatik aurrera, www.durangokoazoka.eus webgunean.

Azoka, liburu dendetara

Denda izango da azoka kulturazaleei gerturatzeko egitasmoaren bigarren hanka. «Azokako online denda abenduaren 4tik 8ra egongo da zabalik, baina azokaren eragina Gabonetarako erosketetara ere zabaldu nahi dugu, eta liburu dendetan emango diogu jarraipena online dendari», azaldu du Mujikak. Abenduaren 9tik urtarrilaren 8ra Euskal Herri osoko liburu dendetan azokako katalogoko produktuak salgai izango dira, horrenbestez. Egitasmoan parte hartu nahi duen liburu denda orok izango du horretarako aukera, eta izena emateko epea dagoeneko zabalik dagoela jakinarazi dute.

Gerediaga elkarteak hori guztia bakarka egitea ezinezkoa izango lukeela ere adierazi du Mujikak, eta Eusko Jaurlaritzari eskerrak eman dizkio «proiektu honetarako beharrezko diru laguntza eskaintzeagatik». Bingen Zupiriak gogora ekarri du orain dela bi hilabete bildu zirela elkarteko arduradunekin, eta, egungo egoera aurreikusita, ohiko azokari eustea ezinezkoa izango zela ikusi zutela. Baina, beste era batera bazen ere, aurrera jarraitzea erabaki zutela, baita «erakusleiho digital handi bat sortzea» ere. «Durango erakusleiho handi bat da, dendatik asko du, plazatik asko du, eta harremanak sortzen diren gunetik asko du». Baina, horrez gain, euskal kultur industrien ekonomian «eragin izugarria duen toki bat» ere badela nabarmendu du. Eta bultzada horri eutsi nahian erabaki zen programazioa beste herri batzuetara zabaltzea. «Horrek aukera emango die sortzaile askori beren azken lanak jendaurrean aurkezteko».

Edonola ere, azokak aurten «erronka handi bat» duela gehitu du Zupiriak, «euskarazko kultur industriak iraupenerako diru sarrera garrantzitsu bat galtzen duelako». Eta horrek herritar guztiei ere erronka bat ezartzen diela adierazi du: «Guri ezartzen digun erronka da modu kolektibo batean gure liburugintzak eta gure musikagintzak duen premiari erantzutea. Eta hori egiteko modurik eraginkorrena eta hoberena, momentu honetan, Durangoko Azokaren bueltan sortu diren eta aurkeztuko diren liburu eta musika gaiak erostea da, ordaintzea, eta industria horren atzean dauden sortzaileei laguntzea».

Kontzertuen egitaraua:

Amurrioko Burubion: Izate faltsua eta Rodeo, abenduaren 6an, 18:00etan. Sara Zozaya, abenduaren 7an, 19:00etan.

Atarrabiako Totemen: Liher eta Sorkari, abenduaren 5ean, 18:00etan. Kaleko Urdangak eta Perlata, abenduaren 6an, 18:00etan.

Azpeitiko Soreasun: Gatibu, abenduaren 5ean, 19:00etan (edukiera beteko balitz, beste saio bat antolatuko da 16:00etan).

Azpeitiko Sanagustinen: Sua, abenduaren 8an, 19:00etan.

Bermeoko Kafe Antzokian: Gatom eta J Martina, abenduaren 6an, 18:00etan. Joseba Irazoki eta Inoren Ero Ni, abenduaren 7an, 18:00etan.

Bilboko Euskalduna jauregian: Ene Kantak, abenduaren 7an eta 8an, 12:00etan. Zea Mays, abenduaren 7an, 19:00etan. Nogen, abenduaren 8an, 19:00etan.

Donostiako Dabadaban: Silicies Grizzlies eta Kyxo, abenduaren 5ean, 18:30ean. Dena eta Habi, abenduaren 6an, 18:30ean.

Donostiako Dokan: Raitx eta Pelax, abenduaren 7an, 18:00etan. Mihise eta Kaskezur, abenduaren 8an, 18:00etan.

Gasteizko Jimmy Jazzen: Brigade Loco eta Barne Guda, abenduaren 6an, 18:00etan. Amorante eta Moxal, abenduaren 8an, 18:00etan.

Ondarroako Beikozinin: Dupla eta Nikotina, abenduaren 6an, 18:00etan. Patxuko Nice, abenduaren 8an, 17:00etan. Ezpalak, abenduaren 8an, 19:00etan.


Summary: EH Bilduk salatu du Donostiako metroaren lanetan informazioa «ezkutatu» dela. Donostiako metroaren lanen batzorde ez-iraunkorra astelehenean batzartuko da, eta EH Bilduk jakinarazi du «oso zorrotza» izango dela arduradunekin. Obrak gelditzea «beharrezkoa» dela uste du.

Zulo bat agertu zen asteartean Donostiako Zubieta kaleko errepidean, bi metroko diametrokoa eta 30 metro kubikoko sakonerakoa, eta metroaren lanekin lotu zuten. Hala ere, ez da ingurune horretan agertu den lehen zuloa izan, beste bat agertu baitzen ekainaren hasieran. Lehen gertakari horren berri emateko, uztailean batzartu zen Euskotrenen Donostiako Lanen Jarraipenerako Batzorde ez-iraunkorra, eta astelehenean beste batzar bat egingo dute. Bertan izango dira, besteak beste, Ernesto Martinez de Cabredo ETS Eusko Trenbide Sareko arduraduna eta Eneko Goia Donostiako alkatea. EH Bilduk adierazi du «oso zorrotza» izango dela bi arduradun horiekin, aurrekariak «onartezinak» direla iritzita. Hain zuzen, salatu du metroaren lanetan informazioa «ezkutatu» dela.

Donostiako EH Bilduk azaldu duenez, batzordeak uztailaren 20an bilera bat egin zuen, baina ETSk zenbait puntu «ezkutatu» zituen. Salatu du ETSk bazekiela lanak ibilbide guztian zeudela geldirik, ekainaren erdialdean obrak egiteko ardura zuen enpresa esleipendunak langileen %70en kontratuak eten zituelako, eta informazio hori ez zela azaldu bileran. Horrez gain, nabarmendu du kontratuak etenda egondako denbora tarte berean zulo bat agertu zela Urbieta kaleko eskola publiko batean, baina horren berri ere ez zutela eman batzarrean. Are, EH Bilduren arabera, orain dela lau hilabete eginiko batzordean txosten batzuk jasoko zituztela agindu zieten, baina oraindik ez dute halakorik eskuratu: «Oraindik ez ditugu jaso lehen zuloa agertu ondoren ustez egingo ziren eta hilabete barru bidaliko zitzaizkigun ikerketa geoteknikorako kanpaina osagarrien emaitzak».

Batzordearen helburua

EH Bilduk nabarmendu du Donostiako metroaren lanen batzordearen helburua «lanen gorabeherak, bizilagunen kexak eta aldaketak aztertzea» dela, eta baita «obren eragina minimizatzeko erabakiak hartzea» ere. Azaldu du udal talde bakoitzeko kide batek, udal gobernuko ordezkari batek eta ETSko ordezkariek osatzen dutela taldea, eta gutxienez bi hilean behin biltzeko konpromisoa hartu zutela. Hala ere, oraingoz, hiru aldiz elkartu dira 2019ko irailetik.

EH Bildurentzat, funtsezkoa da metroaren obrak zati guztietan gelditzea, besteak beste, bizilagunen eta langileen segurtasuna oinarri hartuta. «Lehen ere, diru publikoaren xahuketa ikaragarria zen, baina orain, pandemiaren erdian, premiak bestelakoak diren eta aipatutako akats tekniko eta politikoen ondorioz gainkostuak areagotu diren honetan, honekin jarraitzea onartezina da, eta arduragabekeria bat edozein ikuspuntutatik».


Summary: Ez du emaitzarik izan Beltranen gorpua bilatzeko asmoz Zaldibarren egindako orain arteko lanak.

Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak azaldu du ez dutela Joakin Beltranen gorpurik topatu Zaldibarko zabortegian miatzen ari ziren eremuan. Beltran azken aldiz ikusi zuten eremua hustu eta behatzen aritu dira bost astez, B-1 zona delakoa, baina ia amaitutzat eman dute fase hori, eta ez dute aztarnarik topatu. Beste eremu bat egokitu eta miatzen hasiko direla iragarri du Erkorekak.

B-1 zonaren alboan dauden guneak egokitzen hasiko dira orain, Erkorekak esan duenez. Hurrengo asteetan behaketen segituko dutela esan du.

Otsailaren 6an, Alberto Sololuze eta Joakin Beltran bertan harrapatu zituen Zaldibarko zabortegiak, goitik behera amildu baitzen. Sololuzeren gorpua abuztuaren 14an topatu zuten.


Summary: Mercedeseko langileek salaketa jarri diote enpresak egin nahi duen erritmo murrizketari. Sindikatuen ustez, 500 behin-behineko langileri eragingo lioke, eta auzitara jo dute hori eragozteko. Enpresak ekoizpena jaitsi nahi du 2021eko lehen hiruhilekoan.

Mercedesek Gasteizen duen plantako langile batzordeak salaketa jarri dio zuzendaritzak 2021eko lehen hiruhilekoan ekoizpenean egin nahi duen erritmo murrizketari. Neurri zorrotzegia dela iruditzen zaio, 500 behin-behineko langileri eragingo liekeelako, eta Gasteizko arlo sozialeko epaitegira jo du enpresaren erabakia eragozteko.

Langile batzordeak Gasteizko Andre Maria Zuriaren plazan eginiko elkarretaratzean eman du salaketaren berri. Han bilduak ziren, enpresak sindikatuekin negoziatu gabe hartu duelako ekoizpen erritmoa murrizteko erabakia. Batzordeko presidenteak azaldu duenez, salaketa jarri dute, langile askoren baldintzak «modu nabarmenean» aldatu daitezkeelako da.

Mercedeseko zuzendaritzak barne ohar baten bitartez eman zien asmoaren berri langileei. «Neurri drastikoak hartzea saihesteko» dela azaldu zien, eta ekoizpen erritmoaren eta eskaeren artean dagoen alde handiak eragin duela. Gauzak horrela, hiru lan txandetako baten erritmoa jaitsiko zuela jakinarazi zien. Sindikatuek informazio gehiago eskatu zuten, eta, haien esanetan, jaso ez zutenez, salaketa jarri zuten lan ikuskaritzan iragan astean.

Sindikatuen ustez, erabaki honek eragin handia izango du behin-behineko langileengan, eta, beraien kalkuluen arabera, 500 bat izan daitezke kaltetuak. Sindikatuek enpresari gogoratu diote langileak «ezinbestekoak» izan direla enpresaren jardun onerako, eta eskatu diote ez dezala pandemiaren aitzakia erabil epe luzerako irabaziak bermatzeko.


Summary: Bizkaiko zahar etxeetan atzemandako hemeretzi «arduragabekeria» kasu salatu dituzte. Izurriaren lehen olatuan atzemandakoak dira denak, egoiliarren senideen Babestu elkarteko ordezkarien aburuz; Bizkaiko Fiskaltzan aurkeztu dituzte salaketak

Bizkaiko Fiskaltzara jo dute gaur Bizkaiko zahar etxeetako egoiliarren senideen Babestu elkarteko ordezkariek, eta salaketak aurkeztu dituzte COVID-19aren izurriaren lehen olatuan egoitzetan atzemandako «arduragabekeria» kasuen harira. Hemeretzi kasuren berri eman dute zehazki.

Askotarikoak dira salatu dituzten egoerak: birusa errazagoa «hedatzea» eragin duten lekualdaketak, senitartekoen bisita «bakanak», «bakartze» egoera gogorrak... Fiskaltzari kasuon gaineko ikerketa egiteko eskatu diote, eta «arduragabekeriarik» izan den ebazteko.

Salaketak aurkeztu aurretik elkarretaratze bat egin dute, eta instituzioek adineko pertsonek bizi behar izan dituzten egoera gogor horietan izan duten ardura nabarmendu dute; bereziki gaitzetsi dute Eusko Jaurlaritzaren eta Bizkaiko Foru Aldundiaren jarrera, biei dagokielako, hain justu, adinekoak artatzeko protokolo egokiak zehaztea, eta egoitzetan egiten den lanaren gaineko ikuskatze egokia egiten dela bermatzea, Aldiz, beste alde batera begira daudela esan dute, eta egoera oso gogorrak ikusi beharrean direla maiz: «Negargarria da zenbait egoiliarren egoera; azkazalak eta bizarra luze-luze, moztu gabe, eta ahoak zikin. Zein ikuskatze egiten ditu diputazioak? Ez al dute begiratzen nola dauden adinekoak?», galdera egin du elkarteko presidente Juani Cespedesek.

Aldiz, halakoen berri ematen dutenean aldundiak ez diela inoiz jaramonik egiten, horixe deitoratu du. «Lotsagarria da, esaten dizkiogu halakoak aldundiari, eta beti ematen die arrazoi egoitzei. Zergatik babesten ditu hainbeste?». Jaurlaritzari egotzi dio, berriz, langile ratio oso estuak ezartze egoitzetan.

Eskumen pribatuko egoitzetan, bereziki, kontrol handiagoa behar dela esan dute. Izurriari aurre alde egite aldera, adibidez: PCR testak maizago egin behar dituztela uste dute, FFP2 maskarak eman behar dizkietela langileei, eta antolaketa eredu berri bat bilatu behar dela, talde txikiagoetan, birusaren hedatzea saihesteko.

Izurriaren ondorioak apaltze aldera adineko pertsonak bakartzea beharrezkoa bada, haiek ahalik eta egoera «duinean" egoteko ahaleginak egin behar direla nabarmendu dute. Oroitarazi dute «kognitiboki» oso erasanda daudela egoitzetako egoiliarrak askotan, eta garrantzitsua dela haiei kalera irteteko aukerak erraztea, eta senitartekoekin lagunduta irten ezin badute, langileek laguntza hori emateko era erraztu behar dela.


Summary: Zerga sisteman «errotiko aldaketak» nahi ditu Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak. Besteak beste, aberastasuna benetan zergapetzea, sozietateen zerga tasa %35era handitzea eta PFEZ progresiboagoa eskatu dituzte, diputazioetan eta Nafarroako Gobernuan gaur erregistratutako aldarrikapenetan.

Diru sarrera publikoak handitzeko, zergen ekitatea eta progresibitatea handitzeko, eta banaketa gaitasuna hobetzeko bere ustez beharrezkoak diren aldaketekin eskaerak erregistratu ditu gaur hainbat eragile sozial eta sindikal biltzen dituen Eskubide Sozialen Gutunak.

Hala, aberastasunaren jabetza eraginkortasunez zergapetzeko hainbat neurri proposatu ditu: Ondarearen gaineko zergaren tarifa bikoiztea litzateke horietako bat, baita zerga horretan hobariak kentzea ere, eta gutxienekoa 350.000 eurotan kokatzea. Ondarearen gaineko zergaren eta errentaren zergaren baturaren mugak ezabatzea ere beharrezkotzat jo dute.

Horrez gain, testuingurua aintzat hartuta, berehalako neurri gisa, ondarearen gaineko zergan emendatze berezi bat ezartzea ere proposatu dute, zeina progresiboa litzatekeen, %1 eta %10 artekoa.

Eskubide Sozialen Gutunak beste emendatze berezi bat ere posible ikusten du sozietateen zergan, 2019. urteko irabazien %20koa. Horrez gain, sozietateen zergako kenkari eta pizgarri fiskal guztiak ezabatzea eta zerga tasa %35era igotzea ere proposatu du.

Pertsona fisikoen errentaren gaineko zerga progresibo baterako, berriz, kapitalaren tarifa espezifikoak kentzea nahi dute, horrela errenta iturri guztiek tratamendu bera jaso dezaten, eta progresibitate eskala berari lotuta egon daitezen. PFEZaren gehieneko tasa marjinala %60ra igotzeak eta tarifa tarteen kopurua handitzeak ere balioko luke, Gutunaren ustez, errenta zergaren progresibitatea handitzeko.

Balio erantsiaren gaineko zergari dagokionez, oinarrizko produktuei BEZa murriztea eta luxuzkoei handitzea eskatu dute.


Summary: Musika tradizionalari berrekin dio Korrontzik, Xabier Amurizaren eskutik. Aurreko albumaren ildotik urrundu, eta kopla jorratu dute ‘Koplariak’ disko-liburuan. Taldearen hamargarren lana da, eta Elkarrekin batera atera dute. Abenduan hasiko dira aurkezpenekin: abestiak jotzeaz gain, koplaren eta bertsoaren arteko ezberdintasunak ere aletuko dituzte

«Genero tradizionalak, modernoa izateko, ideia batzuk aldatzea besterik ez du behar». Erromerietako klasikoa izan den kopla generoari beharrezko aldaketa horiek egin dizkio Xabier Amurizak, eta molde egokitu horretan ondu ditu Korrontzi taldearen Koplariak disko berriko abestiak. Taldearen eta idazlearen arteko hiru urteko hartu-emanaren emaitza da, itxialdiak azkartua, eta Elkarren eskutik atera berri dute, «luxuzko» edizio batean, Korrontziko Agus Barandiaranen hitzetan: disko-liburu batean mamitu dira abestiok, diskoaz gain Amurizaren hitzak eta horien azalpenak ere dakartzan liburuxka batean.

Hamargarren diskoa du hau Korrontzik eta, era berean, ildo aldaketa ere bada. Aurreko lanean, DJ Makalarekin batera ondutako Topa-K-n, «taldearen errepertorioaren berrikusketa elektronikoa» egin zuten, Elkarreko Andres Camio Jitu-k azaldu duenez, baina oraingoan, aldiz, «folkaren eta musika tradizionalaren mundura itzuli da» taldea. Itzulera hori Amurizarekin batera egitea «ohorea» izan dela nabarmendu du Barandiaranek; berak musikatu ditu haren hitzak, Xabier Zabalarekin batera. Musikariak adinako argitasunarekin adierazi die esker ona Amurizak Korrontzikoei ere: «Niretzat harrotasun itzela da, ia banitateraino iristen dena, eta poztasun ez txikiagoa, disko honen egileetako baten moduan aurkeztea. Hainbat letra egina naiz kantari askorentzat, baina inoiz ez zait gertatu Korrontzi bezalako talde garrantzitsu batek disko oso bat eraikitzea neure hitz hutsen gainean».

Diskoak «koplen balioa aitortzea» du xede, Barandiaranen dioenez; alabaina, kopla zehazki zer den ikasi behar izan zuen aurrena musikariak: «Nik ez nekien zeintzuk ziren koplaren eta bertsoaren arteko desberdintasunak, Xabierrek [Amuriza] irakatsi zidan, eta oraindik ere irakasten jarraitzen dit».

Kontzertua zein azalpena

Koronabirusa gorabehera, Korrontzik eta Amurizak hamabi emanaldi dituzte aurreikusita dagoeneko, abenduaren 23an hasi eta apirilaren 10era bitarte. Horiez gain, Durangoko Ahotsenean ordu erdira helduko ez den emanaldi bat egingo dute abenduaren 8an. Agerraldi horietan, diskoko abestiak jotzeaz gain, hitzaldietarako abagunea ere egongo da. Izan ere, Amuriza ere igoko da oholtzara, Barandianek ezagutzen ez zuen koplaren eta bertsoaren arteko ezberdintasunak argitzeko, hain justu.

Korrontzik eta Gasteizko Antzina Folk festibalak azken urteetan izan duten harremanarekin jarraituz, ikuskizunekin bildutako dirua jaialdira bideratuko dute. Antzina Folkek ataxia telangiectosia gaixotasun sendaezinaren ikerketarako baliabide ekonomikoak lortzea du helburu, eta Korrontzikoek aspaldi egin zuten bat xede horrekin. Taldearen «asmoa antzokiak betetzea» zen arren, edukieraren murrizketek ezinezkoa egiten dute intentzio hori egun. Ondo bidean, abenduaren 30ean jaialdian bertan izango dira.

Kopla eta bertsoa: hiru alde

Lehen aurkezpenerako oraindik pare bat egun falta diren arren, Amurizak gaur bertan argitu du hitzaldietan hizpide izango duen zalantza hori: hots, zerk egiten dituen ezberdin kopla eta bertsoa. Bilboko Poza kaleko Elkar liburu dendan aurkeztu du disko-liburua goizean, Korrontziko taldekideekin eta Camiorekin batera, eta aurkezpena aprobetxatu du alde horiek aletzeko. Hiru giltzarrik bereizten dute kopla bertsotik, bereziki, idazlearen hitzetan: «Laburtasuna, diskurtsoaren elipsia eta logika bisuala». Azaldu duenez, koplak bi edo hiru errima izaten ditu, eta bertsoak lautik gora. Ondorioz, bertsoan «diskurtso gehiago dago, gehitutako ahapaldi horiek justifikatu behar direlako». Koplaren kontrakarrean, bertsotan errepikapenak saihesten dira, eta «betelanarekin» estaltzen dira hutsuneok. «Laburtasun horrek genero ezberdin bat sortzen du».

Hirugarren premisa azaltzeko, Amurizak artera jo du: «Hainbat elementu aipatzen dira, baina, zertara datoz? Nola justifikatzen dira? Inola ez, hor daude. Pinturan bezala, hartzaileak sortu behar ditu harremanak». Ondorioz, bertsoarekin alderatuta, genero «piktoriko eta bisualagoa» da kopla.


Summary: Eusko Jaurlaritzak telebista bat sortu du adinekoentzat, gaztelaniaz. Agenda Nagusi TV katea Internet bidez ikus daiteke. Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketarako Sailak aurkeztu du gaur.

Bereziki, bakarrik bizi diren adineko herritarrentzako telebista bat sortu du Eusko Jaurlaritzak: Agenda Nagusi TV. Edukiak ikusteko, www.agendanagusitv.eus helbidean sartu behar da. Saioen eduki guztiak gaztelaniaz dira; euskaraz dagoen bakarra, berriz, inkesta batean herritarrek emandako erantzunei jarri dizkieten euskarazko azpidatziak dira. Gainontzekoan, platoan egiten dituzten elkarrizketa eta solasaldi guztiak gaztelania hutsean dira. Hala izan dira, behintzat, sareratu dituzten aurreneko bi ataletan. Webgunearen menua, berriz, gaztelaniaz eta euskaraz kontsulta daiteke.

Telebistaren webgune berezian, Internet bidezko hitzaldiak eta bestelako artxiboak jarriko dituzte. Halaber, herritarren iritziak jasotzen ari dira bakardadearen inguruan. Izan ere, «bilatu gabeko bakardadea» izango da edukien gai nagusietako bat.