Summary: Bertan behera utzitako hegaldiak, atzerapenak, 'overbooking'-a… Zein dira zure eskubideak?. Gorabehera asko gerta daitezke hegaldi bat kontratatzen dugunean, eta aireko konpainia gutxik konpontzen dituzte arazoak azkar eta ongi. Horregatik, garrantzitsua da zure eskubideak ezagutzea eta dagokizuna erreklamatzea. ERREKLAMATUn, kontsulta eta argibideak doakoak dira.

Pandemia arintzen ari da, eta aireportuak hasi dira mugimendua berreskuratzen. Horrekin batera, nola ez, bueltan dira bertan behera utzitako hegaldiak, atzerapenak, overbooking-ak, maleta galduak… Halakoak suertatuz gero, zer egin? Eta nola erreklamatu hegaldia kalte ordaina jasotzeko?

1.- HEGALDIA BERTAN BEHERA UZTEA

Zure hegaldia bertan behera utzi baldin badute, edozein dela ere arrazoia, eskubidea duzu txartelaren dirua itzuli edo garraiobide alternatibo bat jar diezazuten, zure destinora lehenbailehen eramango zaituena, edo bestela zuk erabakitzen duzun egunean eta kontratatua zenuen zerbitzuaren antzeko baldintzetan. Txartelaren dirua itzultzea aukeratzen baduzu, aireko konpainiak zazpi eguneko epea du horretarako. Beharbada bonuak eskainiko dizkizute aurrerago bidaiatzeko, baina ez zaude behartuta horiek onartzera.

Batzuetan, hegaldia bertan behera uztearen ondorioa da aireportuan ez atzera ez aurrera gelditzea. Halakoetan, aireko konpainiak zutaz arduratu behar du gorabeherak irauten duen bitartean; hau da, edatekoa, jatekoa, ostatua eta aireporturako garraioa eman behar dizute, zure destinora hegaldi alternatibo batean irits zaitezen. Hala ez bada eta bakarrik moldatu behar baduzu, gorde itzazu gastu guztien fakturak, erreklamatu ahal izango dituzu eta.

Horrez gain, hegaldia bertan behera uzteko arrazoia aireko konpainiari egotzi ahal baldin bazaio —ez bada gertatu ohiz kanpoko egoera batengatik, epidemia bat edo denborale bat, esate baterako— eskubidea duzu kalte ordain ekonomikoa ere jasotzeko, hegaldiaren distantziaren araberakoa. Eta hegaldia agentzia bitartekari baten bidez erosi baduzu, eskubide berberak dituzu: aireko konpainiak txartelen diru guztia adinako kalte ordaina eman behar dizu.

Araudiak erabiltzaileak babesten ditu, inongo zalantzarik gabe, baina aireko konpainiak beti saiatzen dira beren erantzukizunari izkin egiten, eta, beraz, edozein gorabehera gertatuz gero komeni da kasua profesionalen eskuetan uztea. ERREKLAMATUn kontsulta eta argibideak doakoak dira, eta, azkenean zure erreklamazioa kudeatu behar badugu, irabazten badugu baizik ez dugu kobratuko, zuretzat lortzen dugunaren %20, zehazki. Deitu gurera, eta gu arduratuko gara jaso ditzazun zureak diren kalte ordainak.

Bilboko abokatu talde bat da, hegaldien erreklamazioetan espezializatua.ERREKLAMATU

2.- OVERBOOKING-a

Overbooking deitzen dena, hegazkinean sartzea ukatzea alegia, aire konpainia batek hegazkineko tokiak baino txartel gehiago saltzen dituenean gertatzen da. Horrelakoetan, bidaiari batzuek lurrean gelditu behar dute. Hori egitea legezkoa bada ere, eragozpen larriak eragiten dizkie bidaiari horiei, eta kalte ordain ekonomikoa jasotzeko eskubidea dute.

Hasteko, konpainiak boluntarioak bilatuko ditu: hurrengo hegaldi batean bidaiatzeko prest dauden pertsonak, onura baten truke, adibidez, hegan egiteko abonuak, eskudirua edo lehen mailako eserlekuak. Boluntarioa izatea onartzen baduzu, kontuan hartu horrekin uko egiten diozula gerora kalte-ordaina jasotzeko aukerari, eta aire-konpainiarekin adosten duzun guztia idatziz jasotzen saiatu beharko zara.

Bidaiarien artean boluntariorik ez badago, edo sobran saldutako txartelak konpentsatzeko adina ez badira, konpainiak erabaki dezake behar den pertsona kopuruak ez duela hegaldia hartuko, eta horiek aukeratuko ditu irizpide guztiz subjektiboak edo ausazkoak erabiliz.

Nahi gabeko overbooking kasu hauetan, hegaldia erreklamatu behar duzu dagokizun kalte-ordaina lortzeko. Hasteko, lurrean gelditzen bazara, ziurtatu gertatu den guztia idatziz jasotzen dela. Horretarako, aireko konpainiak aireportuan duen informazio-mahaira jo, edo, ez badu, AENAren argibide-mahaietara edo aireko agintari eskudunetara, eta bertan eskatu agiri bat, overbooking-aren ondorioz hegaldia hartzerik izan ez duzula frogatzen duena.

Overbooking-ak kaltetutakoen eskubideak hegaldia bertan behera uzten denean dituzten berberak dira: txartelaren dirua itzultzea edo hegaldi alternatiboa jartzea destinora, bai eta gorabeherak eragindako gastuak ordaintzea ere. Eta eskubidea dute, halaber, kalte-ordain bat jasotzeko, hegaldiaren distantziaren araberakoa:

1.500 km baino gutxiago: 250€ bidaiari bakoitzeko.

1.500 eta 3.500 km artean: 400€ bidaiari bakoitzeko.

3.500 km baino gehiago: 600€ bidaiari bakoitzeko.

Overbooking-aren ondorioz hegazkinean sartzea ukatu badizute, ERREKLAMATUn egingo ditugu behar diren kudeaketa guztiak aire-konpainiarekin, dagokizun kalte-ordaina jaso dezazun.

3.- ATZERAPENA

Zure hegaldiak hiru ordu baino gehiagoko atzerapena badu, eskubidea duzu diru-ordain bat jasotzeko. Atzerapena kalkulatzeko, hegazkina iritsi den ordua da lurreratu ondoren ateak zabaldu dituzten unea. Hegazkina aurreikusitako ordua baino hiru ordu beranduago iristen bada, aireko konpainiak kalte-ordaina eman behar dizu, haren zenbatekoa hegaldiaren distantziaren arabera kalkulatuz, hegaldia bertan behera uzten dutenean edo overbooking-a dagoenean bezalaxe.

Atzerapenagatik galtzen baduzu hurrengo hegaldia, eskubidea duzu garraio alternatibo bat jartzeko eta aireko konpainiak bere gain hartzeko mantenu eta ostatu gastuak.

Zenbateko horiek Europar Batasunak ezarri ditu, eta nahitaez bete beharrekoak dira munduko edozein tokitan, baldin eta aireko konpainiak Europan badu egoitza. Egoitza beste kontinente batzuetan dituzten konpainien kasuan kalte-ordain horiek aplikatzen dira hegaldia Europatik abiatu baldin bada.

4.- EKIPAJEA GALTZEA

Zure maleta agertu ez bada ekipajeen zintan, bi gauza gerta daitezke: handik egun batzuetara berreskuratzea edo betirako galtzea. Bi kasuetan erreklamazioa jar daiteke. Horretarako, arazo hauetaz arduratzen den mahaira joan, eta Property Irregularity Report (PIR, Ekipajearen Irregulartasunen Agiria) bete ezazu, adieraziz zure bizilekua edo ostatu lekua, ekipajea agertzen bada bertara bidaltzeko.

Oso garrantzitsua da PIR horren kopia gordetzea geroago erreklamazioak egiteko. Eta ez galdu ekipajearen taloia ere, ez da ezinbestekoa, baina ongi etorriko zaigu erreklamaziorako. Ez eman aireko konpainiari, eta, eskatzen badizute, argazki bat atera telefonoarekin.

Horrez gain, zure gauzak agertzen ez diren bitartean beste gastu batzuk egin beharko dituzu: higieneko produktuak, jantziak… Gorde itzazu tiket eta faktura guztiak, diru hori erreklamatu ahal izanen dugu eta.

Maleta ez bada agertu 21 egunen buruan, konpainiak galdutzat emango du eta eskubidea izango dugu kalte-ordaina eskatzeko. Horretarako, zerrenda bat prestatu beharko duzu maletan zenuen guztiarekin, produktu bakoitzaren marka, modeloa eta erosketaren urtea adierazita. Dei iezaguzu eta ERREKLAMATUn arduratuko gara kalte-ordaina jaso dezazun.

ERREKLAMATU

944 027 596 / 688 651 944

www.erreklamatu.com

info@erreklamatu.com


Summary: Israelgo soldaduek palestinar bat hil dute tiroz. Raed Jadallahk 39 urte zituen, eta lanetik etxera zihoan tirokatu zutenean. Tel Avivek ez du azalpenik eman.

Abuztuan sei palestinar hil dituzte tiroz Israelgo segurtasun indarrek; azkena Raed Jadallah. 39 urteko palestinarra Zisjordaniako Beit Ur al Tahta herrira zihoan tirokatu zutenean. Komunikabideek zabaldu dutenez, Jadallah lanetik etxera zihoan eraso ziotenean. Tel Avivek ez du gertatutakoaren inguruko azalpenik eman, baina bai esan du «tiro egitera zihoalako» tirokatu zutela soldaduek, eta, hasieran ihes egitea lortu zuen arren, handik ordubetera hil zela.

Palestinako Atzerri Ministerioak exekuziotzat jo du hilketa, eta iragarri du salaketa aurkeztuko duela Nazioarteko Zigor Auzitegian. «Kontrolguneetan dituzte soldaduei agintzen diete gertu igarotzen diren palestinarrei tiro egiteko», salatu du ministerioak ohar batean.

Bestalde, azken asteetako protestak baretze aldera, Israelgo Gobernuak iragarri du Gazan eraikuntzarako materiala sartzea baimendu eta arrantza eremua handituko duela —Osloko akordioen arabera, Gazako herritarrek 37 kilometro koadroko arrantza eremua lukete, baina Israelek inoiz ez du neurria bete—. Maiatzeko erasoaldiaz geroztik, Tel Avivek zorroztu egin zuen Gazaren aurkako blokeoa, hainbat baliabide debekatuz. Astelehenaz geroztik, baina, arindu egin dute blokeoa. Giza laguntzara bideratutako gobernuz kanpoko erakundeek, ordea, gutxiegitzat jo dute urratsa.

PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidente Mahmud Abbasen eta Israelgo Defentsa ministro Benny Gantzen bilera eta bi egunera datoz neurriok. Abbas eta Gantz joan den astelehenean bildu ziren. PANeko buruak Tel Aviveko goi agintari batekin 11 urtean egiten zuen lehen bilera izan zen.


Summary: Zenbat ordaintzen dute kafea euskal herritarrek?. Irakurrienen artean egon zen atzo kafearen prezioari buruz BERRIAk egin zuen lana. Sareetan ere eztabaida eragin zuen gaiak, eta hainbat erabiltzaile azken kafearengatik zenbait ordaindu duten esatera ausartu dira.

Harrera itzela izan zuen atzo kafearen prezioari buruz BERRIAk argitaratu zuen erreportajeak. Kafearen merkatuari buruzko nondik norakoak xehatu zituen Imanol Magro kazetariak, eta, haren prezioaren goranzko joeraren arrazoiak zein diren azaltzeaz gain, denbora gutxira kafeak izan ditzakeen gutxi gorabeherako prezioak zein izan litezkeen jaso zuen artikuluan. Sareetan ere bolo-bolo zabaldu zen gaia, eta bada eztabaida edo galdera eremu horretara eraman zuenik ere. Goizalde Landabaso kazetari eta idazleak, kasu, horrela bota zuen Twitterren: «Zuek zenbat ordaindu duzue azken kafe ebakia? Nik 1,40 euro».

Galdera bota eta berehala etorri zen erantzun festa. Hala erantzun zion eztabaidara batu zen lehen erabiltzaileak: «Goiz goizekoarengatik, 1,30 euro. Goiz erdian, atsedena egiten dugunean, 1,40 euro». Horiek izan dira, batez beste, gehien errepikatu diren prezioak, baina badira kafearengatik hori baino dezente gehiago ordaindu behar izan duten kafezaleak ere: «Gaur herrian 1,30 euro, atzo Donostian 2,20 euro, eta oporretan Formentorren (Mallorca, Espainia) 4,5 euro kobratu ziguten kafesne arrunta!».

Kontrara, badira sorpresa politagoak hartu dituzten erabiltzaileak: «Portugalen, 0,70. Ikaragarria!». Edo apurtxo bat garestixeago: «0,90 euro. Ez da broma. Tenerifen». Eta, urrutira joan gabe, Euskal Herrian ere badira sorpresa halakoak: «Beran 1,20 euroan eta Ibardinen eta Dantxarinean euro batean». Donostian ere bai: «Euro bat. Donostian. Kafetegi onenean: Gipuzkoako plazako kafetegian».

Gorakada, izozteen eta inbertsio funtsen ondorioz

Baina zer gertatu da? Arrazoi nagusia eguraldi aldaketa bortitz bat izan da. Uztailaren 20an izotza bota zuen Brasilen, kafeondo gehien dituzten lurraldeetan. 1994az geroztik Sao Pauloko eta Minas Geraiseko estatuetan egon den izozterik gogorrena izan da. Brasil da munduko kafe ekoizlerik handiena: uzta osoaren %38. Izozterako, uztaren hiru laurden bilduta zeuden, baina kalte handia egin dio biltzeko zegoen azken laurdenari, eta ikusteko dago zer eragin izango duen hurrengo urteko uztan.

«Izoztearena ziur egia dela. Baina pandemia betean, Brasil Txina bezalako merkatu berrien bila dabilenean... Ziur zerbait gehiago dagoela igoeraren atzean», azaldu du Gorka Etxenike La Casa del Cafe etxearen arlo komertzialeko zuzendariak. Eta arrazoi du; Fernando Etxabe Cafes Baqueko zuzendari nagusia da, Euskal Herriko kafe eroslerik handiena, eta hark luzatu du azalpena: «Bi arrazoi daude: inbertsio funtsen jarduna eta eguraldia». Banaka azaldu ditu: «Urtarriletik ekainera kafearen kotizazioak %40 igo ziren. Arabica kafeak (Brasil, Kolonbia...) New Yorkeko burtsan (AEB) du merkatua, eta Robustak, Londresekoan. Aktibo erakargarririk gabe, inbertsio funtsak nekazaritza lehengaietan babestu dira pandemian, eta prezioak igo dituzte».

Irakurri xehetasun gehiago, hemen, jatorrizko artikuluan.


Summary: Josu Urrutikoetxea absolbitu du Parisko Zigor Auzitegiak. Epaimahaiko hiru magistratuek uste dute ez dagoela elementu nahikorik frogatzeko 2011-2013 epean Urrutikoetxea ETAko kide zela. Ekainean epaitu zuten Parisko Zigor Auzitegian, eta bost urteko presondegi zigorra eskatu zuen haren kontra terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltzak. Irailaren 13 eta 14an izanen du ondoko epaiketa.

Gaur arratsaldean eman du Parisko Zigor Auzitegiak Josu Urrutikoetxea ETA zeneko kide historikoaren kontrako epaia: absoluzioa. Ekainean epaitu zuten, 2011 eta 2013 bitartean ETAren aparatu politikoko kidea izatea, ETAko kide izatea, klandestinitatean bizi izatea eta ETAko kideekin harremanak atxikitzea leporatuta. Terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltzako prokuradoreak onartu zuen Urrutikoetxeari auzi horretan 2017an eman zioten zigorra «gehiegizkoa» izan zela, baina, akusatzeko froga nahikoa zegoela ebatzita, bost urteko presondegi zigorra eskatu zuen haren kontra.

Epaimahaiko hiru magistratuek uste dute ez dagoela elementu nahikorik frogatzeko epe horretan Urrutikoetxea ETAko kide zenik, eta adierazi dute negoziatzea ezin dela gaizkile elkarte kide izatearekin parekatu. Hala, defentsako abokatuen eskaera ontzat eman du zigor auzitegiko epaimahaiak. «Ulertu dezaket zer erantzukizun den Urrutikoetxearen gisako figura bat errugabetzat jotzea. Amnistia gisa ikus liteke. Baina uste dut jakinen duzula zure erabakiaren zentzua esplikatzen, akusazioak ez duelako txostenik osatu», adierazi zuen Laurent Pasquet-Marinacce abokatuak joan den ekainean. Egun batzuetako epea du fiskaltzak erabaki dei egin nahi badio.

Epaiketa iragan eta egun batzuetara, Urrutikoetxea errugabe jotzeko eskatu zuten nazioarteko hamar pertsona ezagunek. Sinatzaileen hitzetan, epaiketan hitza hartu zuten lekukoen eta aurkeztu ziren dokumentuen bidez, agerian gelditu zen Urrutikoetxeak Euskal Herriko gatazkaren konponbidean izan diren elkarrizketa eta negoziazio saiakera gehienetan parte hartu zuela, izan Algerren, Genevan edo Oslon, eta 2006tik aitzina ETA erakundearekin erabat moztu zuela, zuzendaritza berriarekin zituen desadostasunengatik.

Gaur egun, Ipar Euskal Herrian bizi da Urrutikoetxea, Angelun, eta jada ez du eraman behar eskumuturreko elektronikorik: kontrol judizialpean dute oraindik, halere. Parisko Dei Auzitegiko instrukzio aretoak ekainaren 24an egindako auzi saio batean erabaki zuen euskal preso izandakoari eskumuturreko elektronikoa kentzea. Izan ere, auzitegiak bezperan jaso zuen Espainiako Auzitegi Nazionalak hartutako erabakia, zeinaren arabera deliberatu baitzuen bertan behera uztea Urrutikoetxea Luis Herguetaren hilketarekin lotzen zuen 2005eko autoa.

2005-2006 prozesua auzitan

Heldu den irailaren 13 eta 14an beste epaiketa bat izanen du Urrutikoetxeak Parisen. Orduan ere ETAko kide gisa gaizkile elkarteko kide izatea leporatuko diote. Nazioarteko aditu zenbaitek parte hartzekoa dute epaiketa horretan, lekuko gisa, Urrutikoetxeak prozesu hartan izan zuen parte hartzeari buruz mintzatzeko.


Summary: Zumaian kanpatuta zegoen emakume bat desagertu da. Itsaslabar baten ondoan kanpatuta zegoen 46 urteko emakumea. Zumaiako (Gipuzkoa) bizilagun batek eman zien abisua larrialdi zerbitzuei, hamar egunez emakumea ikusi gabe egon zelako.

Donejakue bidea igarotzen den gune batean kanpatuta zegoen 46 urteko emakume frantziarra, itsaslabar baten ondoan. Astearte arratsaldean Zumaiako (Gipuzkoa) bizilagun batek Ertzaintzari jakinarazi zion hamar egun zeramatzala emakumea ikusi gabe, eta larrialdi zerbitzuek ikerketa bat hasi zuten. Emakumearen motxila eta janari hondarrak aurkitu dituzte kanpin dendaren barruan, baina ez dago haren arrastorik.

Ertzaintzaren Zaintza eta Erreskate Unitateko Mendi Atala eta Txakur Unitatea mobilizatu dira desagertutako emakumea aurkitzeko lanetan, eta gaur ere kanpin dendaren inguruan miatuko dute, 500 metroko erradioan, helikoptero baten laguntzaz.


Summary: Hegoaldean gutxienez 41 pertsona zendu dira birusak jota astebetean. Aurreko astean baino bi lagun gehiago hil dira zazpi egunean. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 571 COVID-19 kasu atzeman dituzte, eta 49 gaixo ospitaleratu.

Gorabehera handirik gabe, azken asteotako joerari eutsi dio birusarekin lotutako heriotzen gaineko kurbak Hego Euskal Herrian. Kopurua aski puztua da oraindik ere; izurritearen bosgarren olatuaren goraldian erregistratutako datuen parekoa da. Zehazki, gaitza zuten 41 pertsona hil dira astebetean, abuztuaren 23tik 29ra bitartean, hain zuzen ere. Alderatzeko, orain bi hilabete, ekainaren hondarreko astean, sei lagun zendu ziren gaitzak jota. Edonola ere, azken hilabeteak izan dira pandemiak eztanda egin zuenetik heriotza gutxien izan diren aldiak.

Hegoaldeko osasun sistemek zehaztu dutenez, joan den astean zendutako 41 pertsonetatik 11 Nafarroan hildakoak dira; gainerakoak, berriz, Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan izandako kasuei dagozkie.

Transmisioari buruzko datuei dagokienez, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, atzo 571 kutsatu zenbatu zituzten COVID-19a detektatzeko egindako testetan. 8.468 proba egin zituzten, eta, hortaz, %6,7 izan zen positiboen ehunekoa. Halaber, datuak lurraldeka aztertuta, Bizkaian 226 kasu izan ziren; Nafarroan, 139; Gipuzkoan, 135, eta Araban, 65. Nafarroan atzemandako kasuetan sakonduta, aipagarria da kopuruak egun bakarrean izandako saltoa, bezperan 78 izan baitziren. Hain zuzen, Nafarroako Osasun Departamentuak jakinarazi du birusaren agerraldi bat izan dela herrialdean, Erriberan lanean ari diren sasoilari batzuen artean; atzo zenbatutako 37 kasu horiei dagozkie.

Halaber, erietxeei so, atzo 49 pertsona ospitaleratu zituzten Hegoaldeko zentroetan. Guztira 364 paziente daude gaitzarekin erietxeratuta, eta, zehazki, horietako 97 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan dira, larri.


Summary: 'Baserria'-ren denboraldi berria, hilaren 19an. Saioak joko interaktibo digital bat, aplikazio bat eta Tiktokeko kontua izango ditu, besteak beste. Igandeko emanaldiaz gain, astearte gauetan eztabaida saioa egingo dute.

Irailaren 19an estreinatuko du ETB1ek Baserria saioaren bigarren denboraldia. Lehen denboraldiak izandako arrakastaren ostean, reality-a astean bitan emango dute: batetik, lehiaketaren atal bat igandetan; eta bestetik, eztabaida saioa astearte gauetan, zuzenean, aurreko igandean ikusitakoak aztertzeko. Horretarako, hainbat gonbidatu izango dituzte, astero, platoan.

Gaur egin dute saioaren denboraldi berriaren aurkezpena, Gasteizko FesTVal telebista jaialdiaren barruan. Europa Jauregian egin dute ekitaldia. Saioaren izaerarekin bat eginez, lasto proba ikusgarria egin dute, baserriaren arima hirira ekarrita. Lasto fardoak eta nekazaritzarako makina deigarriak erabili dituzte, publikoaren laguntzarekin reality-aren lehen proba hirian bertan berregiteko.

Goizeko aurkezpenaren ondoren, FesTVal jaialdian ere, saioaren aurrestreinaldia egingo dute gaur, 19:00etan, Europa Jauregiko Maria de Maeztu auditoriumean. Denboraldi berriko lehen atala ikusteko aukera izango da bertan.

24 lehiakide, 6.000 euroko sariaren bila

Bigarren denboraldi honetarako 400 herritar baino gehiago aurkeztu ziren hautaprobetara, eta horietatik 24 izan dira hautatuak oraingo denboraldi honetan lehiatzeko. Lehian hamabi kaletar eta hamabi baserritar arituko dira, sei bikoteko bi taldetan banatuta: Goienetxeatarrak eta Bengoetxeatarrak. Lehiaketaren egitura, baina, ez da aldatuko: kaletar batez eta baserritar batez osatutako hamabi bikote horiek elkarrekin biziko dira benetako baserri batean, Gautegiz-Arteagako (Bizkaia) Baratze baserrian, landa eremuko eguneroko gogorrari aurre eginez. Ohi bezala, taldekako eta bikotekako probei aurre egin beharko diete, betiere baserri eta landa eremuko lanak oinarri. Saio bakoitzean, beraz, auzolan proba izango dute, taldeka; eta desafioa (bi bikote elkarren kontra). Zein bikote kaleratuko den erabakiko da desafio horretan.

Toki ezberdinetatik etorriak izan arren, baserritarraren jakintza eta trebetasuna bezain garrantzitsua izango da kaletarraren ikasteko gogoa, eta biak ondoen uztartzen dituen bikotea izango da 6.000 euroko sariaren irabazlea. Ikus-entzuleek, gainera, denboraldiko bikoterik onena hautatzeko aukera izango dute aurten ere.

Klaudio Landaren ondoan, bi aditu berri izango ditugu lehiakideei aholkuak emateko, arauak gogorarazteko eta epaile lanetan aritzeko: Amalur Arbelaitz, lehen denboraldiko parte hartzaile eta ikusleentzat baserritar onena izan zena; eta Ion Areitio, Hondarribiko (Gipuzkoa) baserritar eta abeltzain gaztea.

Baserria Chatbot joko interaktiboa eta saioaren app berria

Aurten, berrikuntza bezala, Baserria Chatbot sortu dute, programaren jarraitzaileek Facebook eta Instagramen jokatu ahal izango duten joko digital interaktiboa. Joko digital horri esker, programaren zaleak Baserria saioaren unibertsoan murgildu ahal izango dira programaren partaide birtual bezala, eta puntu gehien lortzen duten jarraitzaileek programarekin eta baserriaren munduarekin lotutako sariak irabazi ahal izango dituzte.

Gainera, denboraldi honetan Baserria saioaren aplikazio berezia sortu dute. Bertan, bideoak, lehiakideen txokoa, lehiaketak, inkestak… izango dira ikusgai. Gaur bertan jarri dute app berria martxan, eduki esklusibo batekin gainera: denboraldi berriko lehen 12 lehiakideen izenak. Hauek dira lehen 12 lehiakide horiek: Ainhize Azpiazu, Camilo Astiz, Eneko Elexpuru, Lucía Garmendia, Markel Goikolea eta Naiara Carreto kaletarrak; eta Aitziber Martiarena, Edurne Arribillaga, Haritz Orkarai Petatu, Jokin Urretabizkaia, Miren Aranberri eta Zigor Egaña baserritarrak. Horien guztien inguruko informazioa jada eskuragarri dago aplikazio berrian. Programaren estreinaldia iritsi ahala, beste 12 lehiakideak ere emango dira ezagutzera aplikazioan, irailaren 19a baino lehen.

Orain arte bezala, saioak webgune propioa izango du eitb.eus-en: eitb.eus/baserria. Bertan saioaren inguruko informazio guztia izango da eskuragai: albisteak, bideoak, argazkiak, atalak osorik… Gainera, saioaren atal guztiak ikusgai izango dira, noiznahi eta nonahi, EITB Nahieran plataforman. EITBren YouTube kanalean ere Baserria saioaren edukiak argitaratuko dituzte, tartean asteartetako eztabaida programak.

Sare sozialei dagokionez, presentzia are handiagoa izango du saioaren bigarren denboraldiak: Facebooken (facebook.com/baserriaeitb) eta Twitterren (@baserriaEITB) edukiak partekatuko dituzte eta, berrikuntza gisa, Tik Token kontua (tiktok.com/@baserria.eitbofficial) ere izango du programak. Bertan lehiakideek beraiek grabatutako bideoak ikusteko aukera izango da.

Halaber, debateen aurretik, InstaLive bat egingo dute (instagram.com/baserria_eitb kontuan); eta bi Twitch emanaldi ere izango ditu denboraldiak EITBtwitch kanalean: denboraldi berriko estreinaldian eta final handian.

Joan den denboraldian bezala, Gazteak jarraipen berezia egingo dio realityari, eta astero programako kanporatuak hartuko dituzte Gu saioan. Webgune eta sare sozialetan ere lekua izango du, lehiakideen inguruko eduki bereziekin.

Lehen edizio arrakastatsua

2021eko urtarrilean estreinatu zuten ETB1en Baserria saioaren lehen denboraldia, eta audientziaren babes zabala izan zuen. % 4,7ko ikusle kuota lortu zuen batez beste bere lehen denboraldian, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; eta euskaldunen artean nagusi izan zen % 11,9ko audientzia kuotarekin. Bereziki arrakasta handia izan zuen 25 eta 44 urte bitarteko ikusleen artean. Saioak batez beste 120.000 ikus-entzuleko audientzia metatua lortu zuen. Gainera, formatua bere katalogoan sartu du nazioarteko ekoizle eta banatzaile handienetako batek.

Hautsak harrotu zituen, ordea, finalista batek eraman zuen mezuak: Blue lives matter kamisetarekin platora joan zen.


Summary: Meteorologiarekin lotutako hondamendiak boskoiztu egin dira azken mende erdian. 1979 eta 2019 urteen artean bi milioi pertsona hil dira eta 3,64 bilioi dolarreko galerak eragin dituzte muturreko gertaera meteorologikoen ondorioz.

Muturreko gertakari meteorologikoek eta klima larrialdiak meteorologiarekin lotutako hondamendiak boskoiztu egin dira azken 50 urtean. Horien ondorioz, bi milioi pertsona hil dira eta 3,64 bilioi dolarreko galerak izan dira nazioartean 1979 eta 2019 urteen artean, hala jasotzen du gaur WMO Munduko Meteorologia Erakundeak argitaratutako txostenak.

Dokumentuaren arabera, aipatu urteen artean, 115 pertsona hil eta 202 milioi dolarreko galerak izan dira egunean, bataz-beste. Lehorte eta eurite gogorrak izan dira hildako gehien utzi dituztenak, eta ekaitzak eta uholdeak kalte ekonomiko handienak eragin dituztenak. Horrez gain, txostenak zehazten du heriotzetatik %91 garapen bidean dauden herrialdeetan gertatu zirela.

Ikertutako mende erdian muturreko fenomenoek eragindako hildakoak hirukoiztu egin ziren. Hala ere, adituek ohartarazi dute erakundeko 193 kideetatik soilik erdiek dutela arrisku anitzeko alerta sistema bat, eta hutsune handiak daudela Afrikako, Latinoamerikako, Ozeano Bareko eta Asiako zenbat herrialdeetako zaintza meteorologikorako sistemetan. «Alerta goiztiarreko sistemei esker, gutxiago dira azken urteetan hildakoak, Baina, aldi berean, arriskuan dauden pertsonen kopuruak gora egin du gune arriskutsuetan bizi direnen kopurua ere handitu egin delako», azaldu du Mami Mizutorik, Hondamendiak Murrizteko Nazio Batuen Bulegoko zuzendariak.

Kontinenteka Afrikan kokatu ziren urarekin eta meteorologiarekin lotutako hondamendietatik %15, baita heriotzen %35 eta galera ekonomikoen %1 ere. Han uholdeak izan ziren gehien errepikatutako gertaerak —%60 inguru—, baina lehorteek eragin zituzten hildako gehien, %95. Erregistratutako hondamendietatik %31 jakinarazi zituen Asiak, heriotzen %47 eta galera ekonomikoen %31. Hego Amerikan uholdeek eragin dituzte hondamendien %90, eta Amerika iparraldean eta erdialdean, berriz, %18. Europan muturreko tenperaturak izan dira heriotza gehien eragin dituztenak, %93.

Erakundeko idazkari nagusi Petteri Taalasek ohartarazi du klima larrialdiaren ondorioz maizago gertatuko direla halako hondamendiak datozen urteetan. «Horrek esan nahi du azken urteetan Europan eta Amerika iparraldean ikusi ditugunak bezalako lehorte, uholde eta suteak ohikoagoak bilakatuko direla. Ur lurrun gehiago dago atmosferan eta horrek handitu egiten du eurite handien eta uholdeen arriskua. Ozeanoen berotzeak zuzeneko eragina izan du ekaitz tropikalen maiztasunean eta eremuetan», nabarmendu du Taalasek.

Eragileak

Adituen arabera, ez dago argi lehorteetan gizakiaren eragina zenbaterainokoa den, besteak beste, fenomeno meteorologikoekin oso lotuta daudelako zenbait kasutan. Baina 2016 eta 2017 urteetan Afrika ekialdean izandako ur eskasia arazoetan zerikusia handia izan zuen Indiako Ozeanoko tenperaturak igo izanak, eta horretan eragina izan zuen gizakiak.

Dokumentuak jasotzen duenez, gero eta ikerketa gehiago dira ondorioztatzen euri jasen maiztasunean ere eragina duela gizakien esku-hartzeak. «Hondamendiak murrizteko ahaleginik ez egiteak are gehiago zailtzen du garapen bidean dauden herrialdeen bidea. Estatuek, batez ere aberatsek, eskuragarri jarri behar dute alerta sistema goiztiarra», nabarmendu du Mizutorik.


Summary: Eusko Jaurlaritzak Arcelor Mittalen Zumarragako lursailen parte bat erosi du. Zazpi milioi euroan hamabost hektarea erosi ditu Sprilurrek. Lur horietan daude 2016. urtean itxitako fabrika eta jardunean dagoen txatarra biltegia.

Lurzoru degradatua oneratu eta jarduera ekonomiko berriei tokia egiteko asmoz, Eusko Jaurlaritzak, Sprilurren bitartez, hamabost hektareako lursaila erosi dio Zumarragan Arcelor Mittali. Lur horietan daude, besteak beste, 2016. urtean itxitako fabrika eta gaur egun jardunean ari den txatarra biltegia, zeina enpresak beste toki batean kokatuko duen.

Zazpi milioi euroko prezioa adostu dute aldeek. Horretarako tasazio balioari kendu egin zaizkio lurzoruaren deskontaminaziorako kostua eta fabrika azpitik doan ibaiaren zati bat aire zabalera ateratzeko kostua; izan ere, erosleak, hots, Jaurlaritzak, hartuko ditu bere gain lan horiek. Salerosketa akordio formala irail honetan aurreikusten da, eta urrian hasiko lirateke instalazioak desegiten.


Summary: «Euskal Herritik eta Euskal Herrirako» greba orokorra aldarrikatu du LABek. Protestaldiak ez du data finkorik oraindik, baina sindikatuak uste du ez duela Madrilgo Elkarrizketa Sozialeko mahaiaren baitan egon behar

LAB sindikatuak greba orokor baten premia berretsi du. «Lantokietan eta kaleetan zabalik dauden borrokak bultzatu eta haiekin bat egiteko beharrezkoa» dela aldarrikatu du Garbiñe Aranburu LABeko idazkari orokorrak. Euskal gehiengo sindikalak egitasmoa babesten duela nabarmendu du, eta deialdia «Euskal Herritik eta Euskal Herrirako izan behar duela», alegia, «Madrilgo Elkarrizketa Sozialeko mahaiaren baitan egon gabe». Datarik ez du zehaztu, ezta aurten edo 2021ean izango den ere, baina berandu jota neguan beharko luke.

LABek egoera sozioekonomiko hainbat gairen errepasoa egiteko agerraldian nabarmendu du greba deialdiaren beharra. Sindikatuak Maiatzaren Lehenean plazaratu zuen deialdia egiteko bere asmoa eta azken hilabeteetan ELAk eta Pentsiodunen Mugimenduak ere esan dute begi onez ikusiko luketela. Aranburuk onartu du harremanetan daudela haiekin, eta greba «erasora» planteatu behar dela, enpresei aurre egin eta «Gobernu autonomikoak» interpelatu eta Madrilgo Gobernua presionatzeko.

Aranburuk kritika zorrotza egin dio Madrilgo Elkarrizketa Sozialaren egiturari, «negoziazio kolektiboa zentralizatu» duelako eta «ia erabateko boterea ematen dielako enpresei». Era berean, UGTri eta CCOOri «nahikoa presio sozial” ez egotea egotzi die. Mahaiaren baitan daude lan eta pentsio sistemaren erreforma, eta gutxieneko soldata. Azken horren harira, gogoratu dute LABen eskaera zien den: «Batez besteko soldataren %60, 1.400 euro».

Pentsioen erreformatzeko proposamenean sakondu du Aranburuk. Bere ustez KPIaren igoera hutsak ez du pentsio duinik bermatzen, eta «oso motz gelditzen da». Erreforma proposamenaren hainbat xehetasun argitzeke daude, baina sindikatuak susmoa du iraunkortasun faktorea ez dela desagertuko. «Ematen du izena aldatuko diotela eta antzerako beste adierazle bat sortuko dela», iragarri du.

Egunerokotasunari buruzko beste gai batzuk ere aztertu ditu. Esaterako Tubacexek langileek enpresarengandik jasotako azken eskaintza baloratu du, eta hark negoziatzeko duen «borondate eza» kritikatu du. «Langileek esan dute edozer gauza baloratzeko prest daudela ebazpena errespetatzen ba». Argindarraren igoera «eskandaluzkoa» dela iritzi dio eta energia bezalako sektore estrategikoek ezin dutela jarraitu esku pribatuetan. «Enpresei enpatia soziala eskatzea txantxa bat da», nabarmendu du.


Summary: AEK-k iragarri du matrikulazioa zabalik dagoela euskaltegi guztietan. Ikasturtearen balorazio positiboa egin dute, eta ikasturte berrian izena emateko deia egin dute.

Ikasturte berrirako AEK-ko euskaltegi guztietan matrikulazioa zabalik dagoela iragarri du Alizia Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusiak, Iruñeko euskaltegian, gaur egindako agerraldian. Joan den ikasturtea, 2020-2021 ikasturtea «arrakastatsua» izan dela adierazi du, eta urrian hasiko den 2021-2022 ikasturtea horrela jarraitzea espero dute. Horrez gain, gehitu du pandemiak eragindako egoeran ikasleekin euskara ikasi, hobetu eta erabiltzen jarraitu nahi dutela. Beraz, Hasiko gara, bazatoz? lelopean, izena emateko deia egin dute.

Ikasleen eta irakasleen ahaleginari esker, osasun neurriak hartuta, euskalduntze prozesuan «aurrera» egin dutela nabarmendu du. Pandemian egonda ere, ikasleak euskaltegira joan dira; hortaz, Iribarrenek azpimarratu du herritarren erantzuna «ikaragarria» izan dela. Hala ere, ikasle batzuk lekurik gabe gelditu zirenez, ikasturtea «gazi-gozoa» izan dela esan du.

Unean uneko osasun neurrietara egokituta eta prebentzio neurriak hartuta, urrian hasiko den ikasturtean, ohiko ikastaroekin jarraituko dute. Hortaz, euskara ikasteko bost aukera eskainiko dituzte: aurrez aurreko taldeak euskaltegietan, ohiko euskalduntzea eta mailak egiaztatzeko ikastaroekin; autoikaskuntza euskaltegietan; eredu konbinatua, aurrez aurreko eskolak eta autoikaskuntza uztartuta; online ikastaroak; eta foru barnetegia.


Summary: Argindarra inoizko garestien, beste behin ere. Goia topatu ezinik jarraitzen du megawatt-orduak handizkako merkatuan. Biharko batez besteko prezioak 140 euroak gainditu ditu.

Eskaria dela, gas natural garestiagoa dela, bateko eta besteko, gero eta garestiago ordaintzen da argindarra handizkako merkatuetan, eta oraingoz ez da joera aldaketa esanguratsurik espero. Espainiako eta Portugalgo argindar merkatua batzen dituen OMIEren arabera, bihar penintsulan hornitzeko argindarraren batez besteko salneurria inoizko handiena izango da, gaur 140 eurotik gora salerosi delako megawatt-ordua. Zenbatekoa are ikusgarriagoa da urte beteko atzera begiratua eginda: iazko iraileko lehen ostegunean megawatt-orduaren handizkako prezioa 46 eurokoa izan zen.

Azken egun hauetan Europako beste herrialdeetan ere garesti ari da salerosten megawatt-ordua: Erresuma Batuan 170 euroko preziora iritsi da (147,65 libera esterlina); Alemanian, 118 euroak gainditu ditu; Italian, berriz, 139 euroren inguruan dabil megawatt-ordua; eta Frantzian, 107 eurotik gora.


Summary: Aurrenekoz Kolonbian atzeman den aldaera berri bat aztertzen ari da OME. Mu izena jarri diote birusaren aldaera berriari. 2021eko urtarrilean detektatu zuten lehenbiziko aldiz.

OME Osasunaren Munduko Erakundeak SARS-CoV-2 birusaren beste aldaera bat du aztergai: mu aldaera. Erakundeak zehaztu duenez, aldaera hori Kolonbian atzeman zen lehenbiziko aldiz, urtarrilean. Gainera, jakinarazi du dagoeneko aldaera horretako zenbait kasu zenbatu direla Hego Amerikako eta Europako herrialde batzuetan.

OMEk azaldu duenez, baliteke mu aldaerak beste aldaera batzuek baino gaitasun handiagoa izatea immunitatea emateko terapiei ihes egiteko. Orain arte egindako ikerketek agerian utzi dutenez, txertoen eraginkortasuna txikixeagoa izan liteke aldaera horren kontra, beta aldaeraren aurka gertatu bezala. Hala eta guztiz ere, OMEk nabarmendu du ikerketa gehiago behar direla hori baieztatzeko.


Eraso sexista bat salatu dute Elorrion

Summary: Eraso sexista bat salatu dute Elorrion. Elorriar batek jasandako erasoa salatu du udalak, eta eraso sexisten kontrako protokoloa martxan jarri du.

Elorrioko Udalak komunikatu batean jakinarazi duenez, herritar batek eraso sexista bat jasan du. Erasoen aurkako protokoloa aktibatu dute, «biktimari eta haren inguruari laguntza osoa» eskaintzeko asmoz. Udalak gertakaria gaitzetsi du: «Azken eraso honek izugarri kezkatzen gaitu eta irmotasunez errefusatzen dugu».


Summary: Nafarroako Gobernuak klima aldaketari aurre egiteko lege proiektua onartu du. Klima Aldaketari eta Trantsizio Energetikoari buruzko lege proiektua onetsi dute. Jarraian, testua parlamentura bidaliko da.

Urrats bat egin du Nafarroako Gobernuak klima larrialdiaren kontrako borrokan, Klima Aldaketari eta Trantsizio Energetikoari buruzko lege proiektua onartuta. Jarraian, testua parlamentura bidaliko da. Itziar Gomez Landa Garapeneko eta Ingurumeneko kontseilariak adierazi du legea Nafarroak izango duen "tresnarik garrantzitsuena" dela klima larrialdiak sortutako egungo eta etorkizuneko erronkei aurre egiteko.

"Legea zehatza eta asmo handikoa da. Administrazioei, enpresei eta pertsonei eragingo dieten neurri zehatzak ezartzen ditu, berotegi efektuko gasak arintze aldera eta Nafarroako Foru Erkidegoan energia eredu berri bat antolatzeko", azpimarratu du Gozemek. Haren arabera, klima aldaketak urrats "zehatzak, irmoak, eta berehalakoak" eskatzen ditu, eta bide hori abiatu nahi izan dute. Legebiltzarrean egindako ekarpenekin legea "aberastea" espero duela onartu du.

Hainbat arlo jasotzen ditu Nafarroako Gobernuak onartutako legeak: eraikuntza, argiztatze publikoa, mugikortasuna eta energia berriztagarriak, besteak beste.

Energiari dagokionez, lege proiektuak hainbat neurri eta xede ezartzen ditu. Tartean, 2025etik aurrea administrazioak, toki entitateek eta haien erakunde publikoek kontsumitzen duten energia elektrikoaren erdia energia berriztagarrietatik jasotzea, eta guztia 2030etik aurrera; bost urtetan urteko 1.000 kWh baino gehiago kontsumitzen duten nekazaritzako eta abeltzaintzako ustiategiek energia berriztagarriak eskuratzeko iturriak jartzeko agindua; 2030etik aurrera tamaina handiko nekazaritzako eta abeltzaintzako ustiategiek ezingo dituzte erregai fosilak erabili; edota eguzki energiako instalazioak hiri lurzoruan eta lurzoru urbanizagarrian kokatzea lehenetsiko da.

Mugikortasuna ere mugatuko dute: hala nola 5.000 biztanletik gorako udalerriek mugikortasun plan iraunkorrak onartuko dituzte; eta foru legea indarrean sartu eta urtebeteko epean, Nafarroako sektore publikoko erakundeek erositako edo erakunde horiekin sinatutako kontratu publikoetan aplikatutako ibilgailu arin guztiek zero emisiokoak edo karbono isuri neutrokoak izan beharko dute.

Testuak garatutako neurriez gain, Nafarroako Gobernuak Nafarroako Energia Trantsizioko Agentzia sortzeko tramiteak hasi beharko ditu urtebeteko epean. Bestalde, bi plangintza tresna izango ditu: Nafarroako Klima Aldaketaren Bulegoa eta Klima Funtsa. Gomezek nabarmendu du lege proiektua onartzea "mugarria" dela.


Summary: Ikerketa baten arabera, errugbi denboraldi bateko kirol jardunak jokalarien garuna kaltetzen du. Gales Hegoaldeko Unibertsitateak egindako lanaren ondorioa argia da: denboraldi oso batez errugbian jokatzen duten jokalariei garunera iristen zaien odol fluxuan murrizketa bat ematen da, eta gauza bera gertatzen da kirolari horien funtzio kognitiboetan.

Gales Hegoaldeko Unibertsitateak egindako ikerketaren ondorioa argia da: denboraldi oso batez errugbian jokatzen duten jokalariei garunera iristen zaien odol fluxuan murrizketa bat ematen da, eta gauza bera gertatzen da kirolari horien funtzio kognitiboetan. United Rugby Championship lehiaketako talde baten jarduna behatuta, ikerlariek ikusi dute urtebetez kirol hori modu jarraituan egiteak txarrerako eragiten diola arrazoitzeko gaitasunari, ideiak plazaratzekoari, eta baita memoriari ere. Nabarmendu dute, nolanahi ere, epe luzeko efektuez aritzeko ikerketa gehiago behar direla.

Errugbiaren bueltan egin izan dira gisa horretako ikerketak, eta asko antzeko ondorioetara heldu izan dira. Lan hau egiteko, Gales Hegoaldeko Unibertsitateko ikerlariak talde bat aukeratu zuten, eta talde horretako jokalariak aztertu zituzten denboraldiaurrean, denboraldiaren erdian, eta behin denboraldia bukatuta. BBC hedabideak ikerketa ikusi ahal izan du, eta horretan iradoki dute kirol horretan ematen diren ukitze errepikatuek eta, besteak beste, bigarren mailako garun kommozioek ere eragin dituztela jokalariengan detektatutako kalteak. Ikerketa Journal of Experimental Physiology aldizkarian argitaratzekoak dira.

Shane Williams Galesko selekzioaren ikurretako bat izan zen 2000ko eta 2010eko hamarkadan, eta buruan lesioak jasan zituen jokatzen zuen garaian. Adierazi izan du min hartzeko arriskua areagotu egiten dela nekearekin. Bat egin du, bide batez, partida batean egin daitezkeen aldaketei muga bat jartzeko eskaerarekin, iritzita zelaian sartzen direnek lesio gehiago eragin ditzaketela freskoago daudelako.

Kontuan hartu behar da 200 bat jokalari ohik —amateurrak eta profesionalak daude horien artean— auzibideak hasi dituztela munduko mailako errugbi erakundeen aurka. Horietako batzuei dementzia goiztiarra diagnostikatu diete, eta uste dute erakundeek ez zituztela arriskuen aurrean babestu.

Inbertsioa bikoiztuz

World Rugby erakundearen barruan 103 herrialdetako errugbi federazioak daude, eta ikerketa berriei ongietorria eman die. «Duela gutxi gure jokalarien ongizatea bermatzeko inbertsioa bikoizteko konpromisoa hartu du World Rugbyk», nabarmendu du, gainera.


Arraun Lagunakek egin du denbora onena

Summary: Arraun Lagunakek egin du denbora onena. Euskotren Ligako garaileaz gain, Orio, Hondarribia, Tolosaldea, Deustu, Hibaika eta Chapela ere sailkatu dira datozen bi igandeetan Kontxako Bandera jokatzeko

** Bi igandeetan zaleak izango dira: 1.200 lagun ** Arraun Lagunak garaile Euskotren Ligan.


Summary: Roglicek erabakita utzi du Vuelta Covadongan. Etapa irabazi eta liderraren elastikoa jantzi du esloveniarrak, balentria eginez: Bernalek urrunetik jotako erasoari erantzun dio, eta bere legea ezarri du azken igoeran. 1.35 atera die beste faboritoei. Kuss izan da bigarren, eta Miguel Angel Lopez hirugarren.

Dena alde du Primoz Roglicek (Jumbo) Espainiako Vuelta hirugarrenez irabazteko. Gauzak estu ziren sailkapen nagusian, baina lidertzaren lehia ia erabakita gelditu da Covadongako aintziretako etapa handian. Esloveniarrak sekulako anbizioa erakutsi du, Egan Bernalen (Ineos) atzetik atera baita azken-aurreko mendatean. Bidea egin dute elkarrekin, eta Covadongako igoeran balentria biribildu du Roglicek. 1.35eko atzerapenarekin helmugaratu dira gainontzeko hautagaiak, Sepp Kuss buru. Ametsetako etapa izan da Jumbo Visma taldearentzat. Eiking ere harro egon daiteke, elastiko gorria galdu arren, defentsa duina egin duelako. Movistar taldeari, ordea, gehiago egin ez izanaren arantza geldituko zaio.

Aurtengo Vueltako etaparik gogorrena zen gaurkoa: lehen mailako hiru igoera kateatu behar zituzten. La Collada Llomena birritan gainditu dute, eta aurreneko igoeran, ihesaldia osatzen saiatu dira txirrindulari ugari; besteak beste, Mikel Landa (Bahrain), Ion Izagirre (Astana) eta Mikel Nieve (Bike Exchange). Alabaina, saiakera guztiak ezerezean utzi ditu tropelak hurrengo igoerara bidean. Ineos taldeak erritmo bizia jarri du azpi-azpitik, Thomas Pidcock eta Pavel Sivakoven eskutik. Eiking atzean gelditu da, eta berandu gabe iritsi da Bernalen erasoa.

Helmugarako 60 kilometro luze gelditzen ziren oraindik. Kolonbiarra, baina, atzera begiratu gabe abiatu da. Roglicek berak erantzun dio, taldearen abarotik aterata. Tropelean irautea zatekeen apusturik seguruena esloveniarrarentzat. Arerio nagusiak aldamenean zituen: Enric Mas eta Miguel Angel Lopez (Movistar), eta Jack Haig (Bahrain). Bernal nahiko urruti zuen nagusian. Haatik, lasterketa apurtzeko hautua egin du. Lopez apur bat geroago abiatu da, Movistar ez zedin jokoz kanpo gelditu. Berandu zen, ordea. Aurreko bikotea 40 segundoko aldearekin iritsi da mendate gainera.

Eguraldiak ere kutsu epikoa eman dio etapari. Euria gogotik egin du, eta ondorioz, biderkatu egin da maldan behera lurrera joateko arriskua. Zernahi ere, ziztu batean jaitsi dira Bernal eta Roglic, eta joari eutsi egin diote azken mendatearen aurretik zegoen ordeka luzean. Errenta bi minututik gorakoa ere izan da une batzuetan; azkenean, 1.30eko abantailarekin hasi dira Covadongako aintziretako mendatea igotzen.

Bertan, Bernalek ordaindu egin du aurrez egindako ahalegina, eta amore eman du 7,5 kilometroren faltan. Roglicek, berriz, indar handiz jo du helmugarantz, eta kolpe handia eman mahai gainean. 2.22ra du orain Mas, 3.11ra Lopez, eta 3.46ra Haig. Bernal harrapatu egin dute beste liderrek, beraz, apenas atera duen etekinik; seigarren dago nagusian, 4.29ra. Edonola ere, ez du zertan damutu, zuen guztia utzi baitu errepidean. Bihar ere oso etapa gogorra jokatuko da, Gamoniteirura bidean.


Summary: Arraun Lagunak-ek egin du denborarik onena. Euskotren Ligako garaileaz gain, Orio, Hondarribia, Tolosaldea, Deustu, Hibaika eta Chapela ere sailkatu dira datozen bi igandeetan Kontxako Bandera jokatzeko.

Arraun Lagunak-ek, Oriok, Hondarribiak, Tolosaldeak, Deustuk, Hibaikak eta Chapelak lortu dituzte datozen bi igandeetan Kontxako Banderan lehiatzeko zazpi txartelak —bestea, zortzigarrena, Donostiarrarentzat da—. Arraun Lagunak-en Lugañene ontziak, Euskotren Ligako garaileak, pronostikoak bete ditu, eta aise nagusitu da sailkatzeko estropadan, 10.53,93ko denbora eginez. Gainontzean, ez da egon ustekabe handirik, espero bezala, Euskotren Ligako beste traineruak ere, Hondarribia eta Orio —Donostiarra da laugarrena—, eta ETE Ligako lehen hiru sailkatuak, Tolosaldea, Hibaika eta Deustu, ere sailkatu baitira. Hurrengo orduetan zozkatuko dituzte datozen igandeko txandak.

Arraun Lagunak egindako marka oso ona izan da, eta aise nagusitu zaie kontrarioei. Bigarren sailkatu Oriori zortzi segundo atera dizkio, eta Hondarribiari ia hamabost. Esan daiteke Chapelak eman duela ezustekoa. Ikusteko zegoen zer maila emango zuten Galiziako ontziek, eta Chapela Galiziako Ligako garaileak txarteletako bat poltsikoratu du. Galiziako Ligako garaile Cabok, ordea, ezin izan du gauza bera egin.

Sailkapena 1-Arraun Lagunak: 10.53,93 2-Orio 8,34ra 3-Hondarribia 14,55era 4-Tolosaldea 16,35era 5-Deustu 19,75era 6-Hibaika 19,92ra 7-Chapela 22,91ra

----------

8-San Juan 23,58ra 9-Ondarroa 24,88ra 10-Cabo 25,84ra 11-Zumaia 25,88ra 12-Perillo 26,18ra 13-Isuntza 40,82ra 14-Tiran 42,54ra 15-Zarautz 51,66ra 16-Lutxana 53,82ra 17-Ribeira 1.03,70era 18-Lapurdi 1.13,52ra 19-Mugardos 1.17,26ra 20-Castro 1.58,58ra

Arraun Lagunak-eko arraunlariak, gaurko garaipena ospatzen. Gorka Rubio / Foku

Hamalaugarren aldiz jokatuko da emakumezkoen Kontxako Bandera, eta, 2019ko aldian bezala, 20 ontzi lehiatu dira sailkatze estropadan. Sekula ez da kopuru hori gainditu emakumezkoen estropadan. Azkeneko bi Kontxako Banderak Oriok irabazi ditu.

BERRIAk honela kontatu du estropada, zuzenean.


Summary: 14.740 isunen tramitazioa bertan behera utzi du Jaurlaritzak. «Konparaziozko bidegabekeria» salatu du Erkorekak.

Lehen alarma egoeran Ertzaintzak eta udaltzaingoek jarritako 14.740 isunen tramitazioa bertan behera utzi du Eusko Jaurlaritzak, EAEko Aldizkari Ofizialeko agindu batean jasota dagoenez. Espainiako Konstituzio Auzitegiak lehen alarma egoera horri babesa kendu ziolako etorri da erabakia. Orotara 22.957 isun jarri zituzten Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Isunak ordaindu zutenei ez diete dirua itzuliko.

Josu Erkoreka Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak uste du epaiak «konparaziozko bidegabekeria» egiten duela, esate baterako, «goiz ordaintzeagatiko prozeduraren bidez, eta administrazioaren aurrean euren betebeharrak diligentzia osoz betez, isunak jakinarazi bezain laster ordaindu zituzten» herritarrekin.

Isunaren tramitazioa etengo zaien herritarrek ez dute ezer egin behar; izan ere, Jaurlaritzak ofizioz geldiarazi eta artxibatuko ditu prozedura horiek guztiak, edozein administrazio prozeduratan daudela ere. Hau da, ez dira hasiko oraindik izapidetu gabe dauden zehapenak, artxibatu egingo dira abian zeudenak, zehatutako pertsonek epe barruan jarritako errekurtso guztiak baietsiko dira, eta abar.


Summary: Murrizketak, haserreak eta desadostasunak. Kontxako Banderaren lehen jardunaldia tristetzat definitu du bertaratu den orok, eta estropadak bertatik bertara jarraitu ahal izateko ezinbestekoa zen sarrera izatea. Nahiz eta murrizketekin ados ez egon, batek baino gehiagok ez du jarduna galdu izan nahi.

Donostia euriaren mehatxupean esnatu da gaurkoa bezalako egun berezi batean. Azken egunetako egun eguzkitsuek egun eder bat izango zela pentsarazi zuten. Gainera, are bereziagoa izan da, iaz publikorik gabe ospatu baitzen pandemiaren ondorioz. Nahiz eta aurten murrizketak izan, gutxinaka-gutxinaka normalitatea berreskuratzen hasi da Kontxako Bandera. Hasiera tristea izan du irailak Donostian. Euria etengabe egin ez badu ere, prezipitazioen mehatxua etengabea izan da egunaren hasieran. Kontxako hondartza hutsik egon da. Bitartean, irteera ordenaren zozketa egiten ari ziren Donostiako udaletxean, parte hartu duten taldeetako ordezkari guztiak bertan zirela. Bazkalostean ostarteak ireki dira, eta azkenean euriak errespetatu egin du Kontxako Banderaren lehen jardunaldia.

Inoiz baino zale gutxiago hurbildu dira Donostiara, gaur egungo egoeraren ondorioz. Gainera, sarrera erosi beharrak eta edukiera murriztu izanak ez du batere lagundu. Hala ere, Donostian izan diren zenbaitentzat garrantzi handiko eguna izan da. Juan Luis Martinezen eta Lorena Gonzalezen kasuan, beren alaba Deustuko traineruan dabil, eta hura ikustera joan dira. Egun «berezia» dela aitortu dute, eta, behin sailkapena lortuta, argi dute: «Igandean disfrutatzea nahi dugu».

Hala ere, ez dute egun horretako probarako sarrerarik izango, eta beste plan bat daukate: «Lagun batzuekin bazkaltzeko geratu gara, eta estropadak ahal dugun moduan ikusiko ditugu. Ahal dugun moduan aprobetxatu behar dugu». Ezarri dituzten neurriekin ez daude batere ados: «Euskal Herrian asko esajeratzen dugu. Beste leku batzuetan edukiera handiagoa daukate, eta hemen oso txikia, eta aire librean da, gainera. Ez dut sistema ulertzen; denok neurri berdinak izan beharko genituzkeela uste dut. Kontraesanezko neurriak dira, baina saiatuko gara ahalik eta hobekien eramaten. Niretzat ulertezina da».

Juan Ramon Carmona eta Carmen Rosi Donostian daude oporretan, beren alaba Hibaika arraun elkarteko kide baita. «Oso urruti bizi gara, eta ezin gara beti etorri. Bestela, streaming bidez jarraitzen dugu». Tarragonako familiarentzat ez da lehen aldia izan Kontxako Banderan: «Duela bi urte ere egon ginen. Nire alaba oraindik ez zegoen Hibaikan, eta estropadak gustatzen zaizkigulako etorri ginen». Bikoteak ere giroaren inguruko irakurketa negatiboa egin du: «Duela bi urte sekulako giroa zegoen, baina aurten oso triste dago. Ez dago besterik».

Bestalde, Donostiara joan direnen artean haserreak ere agerian egon dira. Iñaki Sarasua oriotarrarentzat «beti izan da berezia egun hau», baina aurtengo antolakuntza «desastre» gisa deskribatu du: «Tribunan bakarrik egon daiteke, eta ez dago batere girorik. Asteburuan ere eskasa egongo da. Kostata lortu ditugu sarrerak, azkar mugituta. Etortzen direnen laurdena ere ez da etorriko». Uste du egin dituzten ordu aldaketek ez dutela «batere laguntzen»; izan ere, horrekin adierazi nahi dute «ez dutela jendea gelditzea gura». «Gu lehen beti gelditzen ginen, baina aurten ez gara geldituko», kexatu da.

Xabier Maizentzat, bere bikotekidearentzat eta umearentzat ere «egun berezia» izan da, alabak parte hartu duelako. «Pozgarria da aurten publikoa izatea, baina sarrera ezin izan du edozeinek erosi. Sentipen gazi-gozoa gelditu zait, giro tristea baitago», esan du. Zarauzko familia honen kasuan, ezin izan dituzte sarrerarik erosi, eta aukera bakarra taberna batean ikustea izan dute. Gainera, egoera zein den ikusita, ez daukate asmorik datozen egunetan Donostiara gerturatzeko, «xarma» galdu baitu aurten.


Summary: Aske utzi dute Zornotzako jipoiarekin lotutako azken atxilotua. Azken asteetan hamasei pertsona atxilotu dituzte kasuaren harira. Horietako zortzi adin txikikoak dira. Jipoia jasan zuen gaztea oso larri dago ZIUan. Ikerketak zabalik dago oraindik.

Ertzaintzak 20 urteko gazte bat atxilotu zuen Leioan (Bizkaia), asteartean, joan den uztailaren 25ean Zornotzako (Bizkaia) parke batean gazte bat jipoitzea leporatuta. Gaur igaro da epailearen aurretik Durangoko epaitegian, eta Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak berri agentziei jakinarazi dienez, epaileak aske utzi du. Dagoeneko hamasei pertsona atxilotu dituzte jipoi horren harira. Atxilotuetatik zortzi adingabeak dira. Ikerketa zabalik dago oraindik.

Jipoia jaso zuen 23 urteko gaztea ZIU zainketa intentsiboen unitatean dago oraindik ere, oso larri, garunaren bi aldeak baitauzka oso kaltetuta erasoaren ondorioz.


Summary: Josu Urrutikoetxea: «Erabaki honek atea zabaltzen dio beste mota bateko justizia bati». Euskal Irratietan elkarrizketatu dute gaur goizean Josu Urrutikoetxea. Urrats asko egin direla nabarmendu du, baina oraindik beste asko «egiteke» daudela.

Atzo Parisko Zigor Auzitegiak hartutako erabakiak harridura eragin zuen: errugabetzat jo zuen Josu Urrutikoetxea ETA zeneko kide historikoa. Auzitegiak ebatzi du ez dagoela nahikoa elementu 2011-2013 aldian ETAko kide izan zela frogatu ahal izateko, eta hiru magistratuek adierazi dute negoziatzea ezin dela parekatu erakundeko kide izatearekin. Urrutikoetxeak gaur goizean Euskal Irratietan egin dioten elkarrizketan adierazi duenez, erabakia garrantzi handikoa da aurrera begira: «Justiziak horrelako egoera bat kontuan hartzeak beste mota bateko justizia bati ateak zabaltzen dizkio. Epai honek erakusten du ETArekin negoziazioetan ibiltzea ez dela delitu bat».

Frantziak izan duen jarreraz ere aritu da Urrutikoetxea. Esan du Frantziako Estatuak «muzin» egiten diola oraindik bizirik dagoen euskal gatazkari: «Ahoa betetzen zaie munduko beste gatazka batzuetan salbatzaile direla esanez, baina beraiek bustita dauden gatazka bati muzin egiten diote». Josu Urrutikoetxeari elkarrizketa (Euskal Irratiak):

Hala ere, epai horrekin ez da bukatu Urrutikoetxearen auzitegietako ibilbidea. Beste epaiketa baten esperoan dago Urrutikoetxea: irailaren 13an eta 14an akusazio berari aurre egin beharko dio, 2005-2006 aldian izan ziren negoziazioak prestatzen aritu izana leporatuta. Baliteke azken epaiak hurrengoetan ere eragina izatea. Urrutikoetxearen ustez, «logika jarraituz», hurrengo epaiketaren emaitzak ere «berdina» izan beharko luke: «Hurrengo epaiketan eragin beharko luke erabaki honek».

2005-2006 urteen arteko elkarrizketetan parte hartzeagatik, gainera, Espainiaratua izateko arriskua izan lezake Urrutikoetxeak, Frantziako Kasazio Auzitegiak iaz ontzat eman baitzuen Espainiako justiziak haren kontra egindako estradizio eskaera. Guztira, bi estradizio eta bi euroagindu ditu Urrutikoetxeak. Errugabetzat jo ondoren, Espainiaratze agindu bi bertan behera geratu dira, baina beste bik indarrean jarraitzen dute oraindik. «Espainiaratzeak aurrera jarraitzen du», azaldu du elkarrizketan.

Aieteko hitzarmenaz geroztik izan den egoeraz ere mintzatu da: «Urrats asko egin dira, baina asko daude egiteke oraindik. Euskal Herria gatazka politiko batean bizi da. Frantziar estatuak muzin egiten dio, baita Espainiak ere, eta Euskal Herriak behar dituen aurrerapausoak emateko denon laguntza behar da».

Ipar Euskal Herrira bueltatu da Urrutikoetxea, Angelura (Lapurdi), eta itzuleran hainbat gatazkak harritu dute: «Banekien hemen gatazka hauek bazeudela, prentsa jarraitu dudalako, baina hemen bertatik bertara ikusteak harritu nau». Gatazka horien artean, etxebizitzaren arazoa, turistifikazioa, lurraren gehiegizko ustiatzea, nekazaritza arazoak, eta euskararen zein etorkinen aurkako erasoak aipatu ditu Urrutikoetxeak. «Arazo horiek erakusten dute Euskal Herria gatazka politiko batean dagoela, ez bake prozesu batean».


Summary: Gutxienez zazpi atxilotu Arrotxapeko gaztetxea husteko operazioan. Poliziaz bete da Iruñeko auzoa, eta hurbildu diren dozenaka herritar identifikatu dituzte. Polizia manifestariei oldartu zaie, eta oraingoz zazpi gazte atxilotu ditu. Bertan izan da Ion Orzaiz BERRIAko kazetaria.

Hustu eta eraisten hasi. Gaurko iragarrita zegoen Arrotxapeko gaztetxearen hustea, eta goizean goizetik Espainiako poliziaz, udaltzainez eta foruzainez bete da auzoa. Protestan ziren gazteei oldartu zaie Espainiako Polizia, pilotakadaka eta kolpeka. Bi ordu luzeko operazioaren ostean, Iruñeko Udaltzaingoak adierazi du gaztetxea «hutsik» zegoela, eta makineria astuna sartzeko baimena eman du. Iruñeko Udalaren asmoa da, gaztetxeaz gain, inguruko lantegiak botatzea, etxebizitzak eraikitzeko. Gaztetxe ingurua militarizatzen zuten bitartean, gazte ugari bildu dira ate aurrean goizean goiz. Hasieratik hurbildu diren guztiak identifikatzen hasi da Espainiako Polizia, eta, gaztetxeko kideek adierazi dutenez, 08:10 ingururako 40 lagun identifikatu dituzte.

Helikoptero bat ere goizeko lehen ordutik ibili da gaztetxe gainean bueltaka, eta, Iosu Ganuza Hamaika Telebistako kazetariak adierazi duenez, identifikazio zenbakirik gabe egon dira poliziak.

08:30erako elkarretaratzera dei egin dute gaztetxeko kideek, eta, gainera, adierazi dute udalaren baimena zutela horretarako, Artika kalean. Poliziak, ordea, esan die Marcelo Celayeta etorbidean egin behar dutela protesta. Azkenean, protestara bildu direnak Marcelo Celayeta etorbidean elkartu dira. Gaztetxe ondoko errepide bat moztu nahi izan du Poliziak, baina protestariak bertan bildu dira, eta Poliziak zigorrak ezartzearekin mehatxatu ditu.

09:00etan langile bat gaztetxeko atea zabaltzen hasi da, Poliziak babestuta, eta minutu batzuk geroago ondoko lokala ere zabaldu dute, gazte batzuk gaztetxearen barruan itxita egon zitezkeelakoan. Gero, eraikuntza enpresa bateko behargin gehiago etorrarazi dituzte. Izan ere, gaztetxe barruan hormigoizko babes, pareta eta hesi gehiago aurkitu dituzte poliziek.

Sareetan gaztetxearen barruan dauden gazte batzuen argazkia zabaldu den arren, Poliziak ezin izan ditu aurkitu, ezin direlako gaztetxeko gela guztietara heldu, jarri dituzten oztopoen ondorioz. Zerra eta mailu pneumatikoak ere ekarri dituzte barruraino sartzen saiatzeko, eta Foruzaingoa ere etorri da, txakur batekin.

Manifestariei oldartu zaie Polizia, eta, lehenik, gazte bat atxilotu dute. Protestariak auzoan zehar sakabanatu dira Poliziarengandik babesteko, baina kontrol ugari jarri dituzte inguruetan, eta pilotakadak botatzen ibili dira.

Geroago, Foruzaingoko GIE edo Esku Hartze Berezietarako Talde espezializatuko kideak heldu dira, maskara beltzak jantzita. Identifikaziorik eta ikurrik gabeko bi furgonetatatik jaitsi, eta mailu eta zerra gehiago ekarri dituzte.

Gedar Langile Kazetak jakinarazi duenez, alboko zelaietara ihesi joan dira protestan ari ziren batzuk, eta Polizia haien atzetik joan da.

Azkenean, Poliziak aurkitu ditu gaztetxean itxita zeuden hirurak, baina oraindik ez ditu eraman. Inguruko istiluen ostean, zazpi lagun atxilotu dituzte: manifestari bat Marcelo Celayetako oldarraldian, bost lagun gaztetxetik gertu dagoen beisbol zelai batean eta beste gazte bat Arrotxapeko kale batean. Espainiako Poliziak General Chinchilla kalean duen komisariara eraman ditu atxilo. Gaztetxearen aldekoek elkarretaratzea egin dute polizia etxe aurrean, atxilotuei babesa adierazteko.

Bitartean, makinak gaztetxera sartu dira. Gaztetxeko gela guztietara sartzea lortu dutenean, ohartu dira barruan ez zegoela inor, eta sareetan zabaldu den argazkia zaharra zela, Udaltzaingoak emandako bertsio ofizialaren arabera. Gedarrek zabaldu duenez, gaztetxea gaur bertan eraisteko asmoa daukate, baina Iruñeko udaltzainburuak esan du balitekeela «hiru asteko lana» izatea. Hala ere, barrukoa botatzen ari dira makinak.

Gaztetxeko kideek Espainiako Poliziaren egoitza aurrera joateko dei egin dute, atxilotuei elkartasuna erakusteko.

Arratsaldean, protesta

Goizeko atxiloketak eta Poliziaren jarduna salatzeko, arratsaldeko 20:00etarako protestara deitu dute. Hasiera batean, Plaza Gorrian batzeko deialdia egin dute, baina protesta hori debekatu ostean, Maiteminduen Plazan egin dute protesta.


Summary: Langabeziak %2,4 egin du gora Hego Euskal Herrian abuztuan. 156.313 langabe izena emanda daude langabezia bulegoetan: 3.678 gehiago. Afiliazioak oso datu txarra utzi du: sistemak ia 11.000 afiliatu galdu ditu.

Uztailetik abuztura igo egin da lanik gabe daudenen kopurua, Espainiako Lan Ministerioaren datuen arabera, baina aurreko urteko abuztuarekin alderatuz gero, langabezia apaldu egin da, eta ez hala moduz, 29.107 langabe gutxiago azaltzen baitira zerrendetan, hau da, %15,7 gutxiago. Dena den, udako hil betean gora egin du langabeziak uztailarekin alderatuta, %2,4 hain zuzen, eta 156.313 langabe azaltzen dira langabezia bulegoetan erregistraturik.

Lurraldeka hauek dira abuztuko langabeziaren datuak:

Araban, 20.702, +765, (%3,84); urte arteko tasan, -4.285 (-%17,15) Bizkaian, 69.528, +1.525 (%2,24); urte arteko tasan, -12.113 (%-14,84) Gipuzkoan, 32.030 +768 (%2,46); urte arteko tasan, -7.792 (%-19,57) Nafarroan, 34.053, +620 (%1,79); urte arteko tasan, -4.917 (-%12,62)

Hego Euskal Herrian, 156.513, +3.678 (%2,4); urte arteko tasan, -29.107 (-%15,7)

Afiliazio datuak, berriz, txarrak izan dira. Lau lurraldeetan 10.916 afiliatu galdu ditu sistemak, eta 1.247.210 daude lanean kontratu batekin. Abuztuan egin diren 86.149 kontratuen artean gehien-gehienak (%93,75) aldi baterakoak izan dira; soilik %6,5 izan dira mugagabeak.


Summary: EMAren ustez, «ez da premiazkoa» hirugarren dosia jartzea. ECDC Gaixotasunak Prebenitzeko eta Kontrolatzeko Europako Zentroak atzo argitaratutako txosten teknikoa oinarri hartuta, EMAk esan du ez dagoela «urgentziazko premiarik» COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia jartzeko. Immunodeprimituen kasuan, ordea, ontzat jo du dosi gehigarri bat ematea.

Gaur egun dagoen ebidentzia zientifikoa aintzat harturik, EMA Sendagaien Europako Agentziak uste du ez dela beharrezkoa COVID-19aren kontrako hirugarren dosia jartzea. ECDC Gaixotasunak Prebenitzeko eta Kontrolatzeko Europako Zentroak argitaratutako txosten teknikoa oinarri harturik, erakundeak uste du ez duela «urgentziazko premiarik» hirugarren ziztada jartzeak. EMAk atzo hartu zuen erabakia, eta gaur ohar bidez azaldu ditu arrazoiak. Erakundeak esan du txertoaren eraginkortasunari buruzko ebidentziak eta txertoen babesaren iraupenak erakusten dutela gaur egun Europako Batasunean baimendutako txerto guztiek babes maila handia eskaintzen dutela; hala ere, oraindik 18 urtetik gorako hiru herritarretatik batek ez dauka pauta osoa, eta une honetan pertsona horien txertaketa prozesua amaitzeak izan behar du «lehentasuna», EMAk dioenez. Nolanahi ere, EMAk zehaztu du immunitate sistema ahula dutenen kasuan –immunodeprimituen kasuan batez ere– gomendagarria izan daitekeela hirugarren dosia jartzea, hainbat ikerketak erakutsi dutelako pertsona horien immunizazio maila hobetu egiten dela txertoaren dosi gehigarri bat hartuta. Halaber, EMAk hirugarren ziztada hartzeko bidea ireki du zaurgarrien diren adineko pertsonen kasuan; bereziki, egoitzetan bizi direnen kasuan.

EMAren iritzia aintzat hartu zuen atzo Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioko txertoen batzordeak, eta COVID-19aren aurkako hirugarren dosia soilik pertsona immunodeprimituei ematea aholkatu zuen. Datorren astean bilduko da Espainiako Gobernuko Lurralde Arteko Osasun Batzordea, eta han hartuko dute hirugarren dosiari buruzko behin betiko erabakia. Ipar Euskal Herrian, berriz, hilaren 13tik aitzina zahar etxeetako egoiliarrek aukera izango dute hirugarren ziztada hartzeko. Izan ere, koronabirusaren kontrako txertoaren immunitatea sendotzeko asmoz, hirugarren ziztada hartzeko bidea ireki zuen Frantziako Gobernuak, eta horretarako onespena eman zion Frantziako Osasun Aginte Gorenak abuztuaren amaieran: 65 urtetik gorakoei eta herritar zaurgarriei hirugarren dosia hartzea gomendatu zien.

OME ere aurka EMA ez ezik, OME Osasunaren Mundu Erakundea ere COVID-19aren kontrako txertoaren hirugarren dosia jartzearen aurka azaldu da. OMEk abuztu hasieran eman zuen hirugarren dosiari buruzko iritzia, eta, horren arabera, hirugarren dosirako bidean dauden herrialdeetan jende ugari txertatuta badago ere, txertatutakoen ehunekoa oso apala da beste herrialde batzuetan, eta toki horietako txertaketa planak bultzatu behar dira aurrena.


Summary: Hiru pertsona hil dira AP-1 errepidean, Soraluzen. Auto batek eta kamioi batek elkar jo dute, Eibarrerako noranzkoan.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 10:05ean gertatu da istripua: auto batek eta kamioi batek elkar jo dute AP-1 errepideko Soraluzeko zatian (Gipuzkoa), Eibarrerako noranzkoan, 145. kilometroan. Kolpearen ondorioz, autoan zihoazen hiru lagunak hil egin dira. Ertzaintzak jakinarazi duenez, hirurak Herbehereetakoak ziren, eta 19 eta 20 urte zituzten. Bi gazte momentuan hil dira; bestea, berriz, Donostiako ospitalera eraman dute, eta bertan zendu da, ordu batzuk geroago.

Larrialdi zerbitzuak eta Ertzaintza ezbeharraren lekura gerturatu dira, eta errepidea itxi egin dute, Bilborako noranzkoan, 15:15era arte. Bi bidaiari autoan harrapatuta geratu dira, eta suhiltzaileek atera behar izan dituzte. Gainera, kamioia lastoz beteta zihoan, eta kargak su hartu du.


Summary: Mikis Theodorakis konpositore greziarra hil da. 'Alexis Zorba' filmerako egindako musikak ospetsu egin zuen mundu osoan, baina zinemarako lanak ez ezik, operak, musika sinfonikoa, ganbera musika eta beste ere idatzi zituen.

Greziak XX. mendean mundura eramandako musikagilerik laudatu eta ospetsuena izan zen Mikis Theodorakis (Kios, 1925-Atenas, 2021). Nikos Kazantzakisen nobelan oinarrituta, Michael Cacoyannisek zuzendu zuen Alexis Zorba (1964) filmerako egindako musikak eman zion oihartzuna Theodorakisi, eta Greziako herri doinuak munduan ezagutzera emateko balio izan zuen. Alabaina, horren aurretik ere prestigio handiko konpositorea bilakatua zen bere herrialdean. Era berean, ezkerreko militantziak espetxera eta erbestera eraman zuten Theodorakis bere bizitzako hainbat unetan. Azken urteetan bihotzeko arazo ugari izan zituen, eta gaur zendu da Atenasko bere etxean, 96 urterekin.

Cacoyannisenaz gain, Theodorakisek beste hainbat soinu banda idatzi zituen; besteak beste, Costa Gavrasen bi film ospetsuenetakoak, Z (1969) eta État de siège (1972), eta Sidney Lumetek zuzendutako Serpico-rena (1973).

Denborarekin ikasketa akademikoak egin zituen arren, Theodorakisek bere kasa ikasi zuen konposatzen, bere herriko musika entzuten, eta 17 urte besterik ez zituela, lehenengo kontzertua eman zuen. Bigarren Mundu Gerra piztu zenean, berriz, erresistentzian militatzen hasi zen, lehendabizi Italia faxistaren kontra eta ondoren Alemania naziaren aurka. Orduan atxilotu eta torturatu zuten aurrenekoz, judu familia batzuei ihes egiten laguntzeagatik. Gerra bukatu ostean, Grezian piztutako gerra zibilean komunisten aldean borrokatu zen, eta horren ondorioz ere atxilotu eta deportatu egin zuten Makronisoseko uharte espetxera.

1954an musika ikasketak hasi zituen Parisen, Olivier Messiaen eta Eugene Bigotekin, eta garai berean hasi zen hainbat filmetarako soinu bandak, sinfoniak eta ganbera piezak idazten. 1960an, berriz, bere herrialdera itzuli zen, Greziako musika tradizionalean sakontzeko asmo irmoarekin, baina Parisen ikasitakoari inoiz uko egin gabe. Garai horretan herrialde osoa zeharkatzen hasi zen, bai herri musikan barneratzeko asmoz, bai musika hori bera publiko garaikideari ezagutzera emateko helburu garbiarekin. Hain zuzen ere, hainbat idazleren poemak musikatu zituen urte haietan, Yorgos Seferis eta Odysseas Elytisenak beste batzuen artean, eta Theodorakisen lanari esker, herri kulturaren parte izatera pasatu ziren.

1963an diputatu aukeratu zuten, eta urtebete geroago iritsi zitzaion nazioarteko ospea Alexis Zorba-ri esker. Film horretan Anthony Quinnek dantzatzen duen Theodorakisen doinu batek —Sirtaki izenburua duena—, berehala izan zuen oihartzun handia mundu osoan, eta gaur egun ere melodia oso ezaguna da.

1967ko apirilean eskuin muturreko junta militar bat iritsi zen Greziako agintera, eta momentu horretatik bertatik Theodorakisen musika debekatu egin zuten herrialdean. Konpositoreak, gainera, klandestinitatera jo behar izan zuen, harik eta lau hilabeteren ondoren atxilotu egin zuten arte. Bost hilabetez espetxeratua egon ondoren, Oroposeko kontzentrazio esparrura eraman zuten, eta han junta militarraren kontrako abestiak konposatzeari ekin zion. Bien bitartean, nazioartean hainbat intelektual eta artistek —Arthur Miller, Laurence Olivier, Yves Montand, Dmitri Xostakovitx, Leonard Bernstein— Theodorakis askatzeko kanpaina hasi zuten, eta, horren ondorioz, 1970ean Frantziara erbesteratu zuten konpositorea.

1970eko hamarkadan, konpositorea Greziako diktaduraren kontrako ahotsik inportanteena bilakatu zen nazioartean, eta, era berean, haren konposizioak beste herrialde batzuetako erregimenen aurkako ereserki bihurtu ziren.


Summary: Laugarren domina Alexandre Leauterentzat. Brontzezko domina lortu du errepideko proban. Eduardo Santas 26. izan da.

Dominak lortzen segitzen du Alexandre Leautek. Laugarrena lortu du Paralinpiar Joko hauetan. Oraingo honetan brontzea irabazi du, errepideko proban. Bigarren brontzea du, eta zilar bat eta urre bat ere baditu. Oraingo honetan, zailtasun handiko domina izan da. Izan ere, C1,C2 eta C3 mailako txirrindulariekin lehiatu da, eta gainera hasieratik euria egin du.

79, 2 kilometroko ibilbidea osatu dute txirrindulariek. Ihesaldi erabakigarria 20. kilometrotik aurrera izan da. 11 txirrindularik egin dute aurrera, eta helmugan bizkorrena Benjamin Watson izan da. Harentzat izan da urrea; zilarra, berriz, Finlay Graham herrikidearentzat. Leaute hirugarren lekuan ailegatu da, irabazlearengandik 6.43ra.

Amaieran pozik zegoen: «20 urterekin lau olinpiar domina irabaztea izugarria da. Oso lasterketa zaila izan da, errepidea oso arriskutsua zegoelako euriarengatik, batez ere bihurgunea hartzerakoan. Gainera, karranpak izan ditut, eta gogorra izan da».

Aurretik Ahurtin (Lapurdi) bizi den txirrindulariak urrea lortu zuen C2 diziplinako 3.000 metroko bakarkakoan. Duela astebete izan zen. Hurrengo egunean zilarra eskuratu zuen pistako 1.000 metroko erlojupekoan; eta astearte honetan brontzea C2ko errepideko proban.


Summary: Tubos Reunidosek bi altzairutegiak elkartuko ditu. Ekoizpen sistema osoa eraldatuko du erreskate publikoaren diruarekin. Lan erregulaziorik ez du egingo, baina bai aurreraturiko erretiroak, eta, horren eraginez, Amurriora eramango du Trapagarango altzairutegiko eta Iruñeko plantaren jarduna.

Tubos Reunidosek ekoizpen sistema osoa aldatuko du. Euskal Herrian 1.400 langile dituen hodigintza enpresak birkokatze eta eraldaketa prozesu bat egingo du, lehiakor izateko. SEPI Espainiako funts publikoak 112 milioi euro eman dizkio, eta, erreskatearen ordez, abian jarri beharreko planaren berri eman du. Enpresak ez du lan erregulaziorik egiteko asmorik, baina aurreraturiko erretiroak eskainiko dizkie langilerik zaharrenei. Oraindik ez du zehaztu zenbat izango diren, sindikatuekin negoziazio epea hasia baita. Hori bai, jakina da bi lantegi itxiko dituela: Trapagarango altzairutegia (Bizkaia) eta Iruñeko ekoizpen planta. Bertako langile gehienak Amurrion (Araba) birkokatuko dituzte.

Tubos Reunidosek merkatu berrietara iritsi nahi du, eta hor ikusi du bideragarri izateko modua. Orain arte petrolioaren sektorean oinarritzen zen enpresa, eta orain hidrogenoa eta energia garbietara begira jarri nahi du. Francisco Irazusta enpresako presidenteak azaldu duenez, «testuinguru horretan» oinarritzen da diru laguntza publikoa. SEPIk plan estrategikoa gertutik zainduko du, hitzemandako aldaketak esan bezala garatzen direla zaintzeko.

Izan ere, Tubos Reunidos ez baita nolanahiko enpresa. 1.400 lanpostu zuzen eta zeharkako beste 7.000 sortzen ditu, eta egun bost planta ditu Euskal Herrian altzairutegi eta ekoizpen zentroak kontuan hartuta. Eraldaketa horretan ez da lan erregulaziorik egongo, irteera negoziatuak nahi dituzte, eta enpresatik diote murrizketa ez dela oso handia.

Nabarmenagoa da lantokien murrizketa. Tubos Reunidosek bi altzairutegi ditu egun, Trapagaranen eta Amurrion, eta bien jarduna bateratuko du Amurrion. Trapagarango altzairutegiko 70 langileak han birkokatuko dituzte. Antzeko prozesua gertatuko da Iruñeko hodi plantan, bertako 38 langileak ere Amurriora eramango baitituzte. Are gehiago, multzoaren barruko hiru enpresak, Tubos Reunidos Industrial (Amurrio), Productos Tubulares (Trapagaran) eta Acecsa (Iruñea), epe motzean batzea espero dute.

SEPIren diruaren erdia baino gehiago, 60 milioi euro inguru, plantak berritzeko inbertituko dute. Altzairutegi berria erpina eta eraginkorragoa izango da, eta gutxiago kutsatuko du, eta hark hornituko ditu plantak. Trapagaranen (Bizkaia) —350 langile— hodi handiak egingo dituzte, Amurrion, berriz, zazpi hazbete artekoak.

Erritmo onean lanean

Enpresak, era berean, egin asmo zuen aldi baterako erregulazioa alboratu du. Lanez lepo ez dabiltzala diote, baina bai erritmo onean. Iaz, 2019an baino %40 gutxiago fakturatu zuen (101 milioi euroko galerak izan zituen); aurten, berriz, ekoizpena %25 igo da. 2018-19 sasoiarekin alderatuta, egun %70-80ko erritmoan ari dira. Carlos Lopez de las Heras zuzendari orokorrak ekainean esan zuenez, «argia ikusten» hasiak dira, eta geldirik zeuden hainbat egitasmo abian jartzea espero du aurtengo azken bi hiruhilekoetan. Enpresak beste planta bat du AEBetan, eta urte amaieran berriz lanean hastea espero dute, urte osoan geldirik egon ondoren.


Summary: 86 migratzaile zeramatzan ontzi bat hondoratu da Marokoko uretan. Kostazainek 22 hilotz berreskuratu dituzte; gainontzekoak desagertuta daude. Ez da inor bizirik irten. Kanarietara zihoazen.

Beste sarraski bat gertatu da Marokotik Kanarietarako bidean; enegarrena. Oraingoan 86 migratzaile zeramatzan ontzi bat hondoratu da. Marokoko kostazainek 22 gorpu berreskuratu dituzte —21 emakume eta bi urteko neska bat—, baina, oraingoz, desagertuta jarraitzen dute gainontzekoek. Rabatek aurreratu du ez dutela inor bizirik aurkitu.

Ontzian zihoazenen artean 36 emakume eta sei adingabe zeuden. Haietatik gehienak Boli Kosta eta Gineakoak ziren. Caminando Fronteras gobernuz kanpoko erakundeko sortzaile Helena Malenok zabaldu duenez, hildako bi urteko neska Nadorren jaio zen, Marokon. Haren ama haurdun heldu zen herrialdera, bere jaioterritik ihes egin ostean.

Azken asteetan nabarmen ugaritu dira halako tragediak. Igandean bertan lehen aipatutako gobernuz kanpoko erakundeak jakinarazi zuen ontzi batean zihoazen 55 pertsonetatik 29 hil egin zirela. Ontziak hamabi egun zeramatzan itsasoan galduta aurkitu zutenean. Txalupan zihoazen zortzi adingabeetatik bakarra aurkitu zuten bizirik.

Caminando Fronteras erakundearen arabera, urtea hasi zenetik 2.000 pertsona migratzaile hil edo desagertu dira Kanarietara bidean.


Summary: Beste 498 kutsatu zenbatu dira Hegoaldean. Atzo egindako testen %6,8k eman dute positibo. ZIUetan 98 paziente daude gaitzak jota.

Hego Euskal Herriko transmisioari loturiko aldagaietako datuek erakusten dute apurka-apurka behera doala kutsatuen kurba. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak eman berri duten informazioaren arabera, atzo 498 positibo detektatu ziren Hegoaldean. 7.302 proba egin ziren gaitza atzemateko, eta, beraz, %6,8 izan zen positiboen portzentajea.

Zehazki, Bizkaian 199 kasu atzeman zituzten; Gipuzkoan, 136; Nafarroan, 101, eta Araban, berriz, 50.

Ospitaleei dagokienez, Hego Euskal Herriko osasun sistemek 42 lagun erietxeratu zituzten atzo gaitzarekin eri. Zehaztu dutenez, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan 98 dira, larri. Gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du birusarekin eri zen pertsona bat hil dela herrialdean.


Summary: Gasteizko Mercedes datorren astean ere geldi. Beste astebetez etengo du produkzioa lantegiak, osagai faltagatik. Beste 3.600 furgoneta inguru egiteari utziko diote.

Gasteizko Mercedes Benz lantegiak beste astebetez etengo du produkzioa. Bigarren astez jarraian etengo du jarduera lantegiak, autogintzako osagaien merkatuan dagoen krisiagatik, zehazki, mikrotxipen edo erdieroaleen krisiagatik.

Zuzendaritzak aurreko astean ohartarazi zuen gerta zitekeela neurria egun batzuez luzatu behar izatea. Gaur zuten bilera langileen ordezkariekin, eta bertan eman diete erabakiaren berri. Aurrez ere ekoizpena eten behar izan dute Arabako lantegian urte honetan, eta denera 22 egun eman dituzte geldi.

Mercedesen arabera, erdieroaleen merkatua egoera «kritikoan» dago. Arrazoi nagusia da Malaysian eta Vietnamen pandemia areagotu egin dela, eta hango lantegiek produkzioa eten edo gutxitu behar izan dutela. Herrialde horietan egiten dira, hain justu, Mercedesek balaztatze sisteman erabiltzen dituen txipak.

Produkzioa beste astebetez geratzeak eragin zuzena izango du ekoizpenean ere: denera, 6.500 furgoneta egiteari utziko baitiote. Aurreko astean iragarri zuten 2.840 furgoneta egiteari utziko ziotela, eta gaur jakinarazi dute beste 3.600 furgoneta inguru izango direla egingo ez dituztenak.

Erregulazioa, bihartik indarrean Neurriak langile guztiei eragiten die: 5.000 ingururi. Gerta zitekeela ikusita, halere, enpresak eta sindikatuek enplegua aldi baterako erregulatzeko txosten bat negoziatu zuten oporraldien aurretik, eta uztailean berretsi zuten, langileen batzordeko ordezkarien gehiengoaren oniritziarekin. Bihar bertan jarriko da indarrean neurria, eta zuzendaritzak 30 eguneko erregulazioa egiteko aukera izango du, urtea amaitu arteko epemugarekin. Egun horietan langileek soldataren %80 jasoko dute.

Zuzendaritzak langileei ohar baten bidez jakinarazi die irailaren 13ko astean ekingo diotela ostera ekoizpenari, baina aitortu die «ziurgabetasuna handia» dela oraindik eta zaila dela epe motzera ezer zehaztea. Horregatik, datorren ostegunean bilduko dira berriz bi aldeak.


Summary: Gizon bat espetxeratu dute Gasteizen, adingabe bat bortxatzea leporatuta. Bortxaketa maiatzean izan zen, baina adingabeak ez du orain arte salatu. Espetxeratu duten gizonak 26 urte ditu. Beste gizon bat ere espetxeratu dute Gipuzkoan, sei adingaberi sexu abusuak egitea egotzita

Ertzaintzak 26 urteko gizon bat atxilotu zuten asteartean, Gasteizen, adingabe bat bortxatzea leporatuta. Erasoa maiatzean izan zen, baina 15 urteko adingabeak joan den asteartean jarri zuen salaketa. Salatu duenez, diskoteka batean zegoen jai giroan, eta lonja batean esnatu zen "erdi biluzik", atxilotu duten gizona gainean zuela. Gaineratu duenez, gizona ahoa estaltzen ari zitzaion, eta bortxatu egin zuen. Gizonak diskoteka horretan egiten zuen lan, eta aurrekari penalak ditu sexu abusuengatik.

Gizona Forondako komisariara eraman zuen Ertzaintzak, eta, epailearen aurrean deklaratu ondoren, Zaballako kartzen espertxeratu zuten.

Horrez gainera, joan den astean 37 urteko gizon bat atxilotu zuen Ertzaintzak Hondarribian, gutxienez sei adingaberi sexu abusuak egitea leporatuta. Atxilotua astelehenean pasatu zen epailearen aurretik, eta gizona behin-behinean espetxeratzeko agindu du. Ikerketak irekita jarraitzen du.

Beste eraso bat, Andoainen

Andoaingo Udalak adierazpen instituzional bat egin du, herrian astelehenean egindako eraso matxista gaitzesteko. «Gure bizilagunak jasandako eraso larria erabat arbuiatzen dugu», azpimarratu dute. Udalak adierazi du halako erasoak indarkeria matxistaren eta gizartean oraindik nagusi diren genero desberdintasuneko jarreren «adierazpen arbuiagarriena» baino ez direla. Balioetan oinarritutako hezkuntzan eta berdintasunaren alde lan egiteko beharra nabarmendu dute. Halaber, «laguntza eta elkartasuna» eskaini dizkiote biktimari.

Mugimendu feministak deituta, elkarretaratzea egingo dute gaur, 19:00etan, Andoaingo goiko plazan, erasoa salatzeko eta biktimari elkartasuna adierazteko.


Summary: Nolatan ibili ziren galiziarrak Eusko Gudarostean borrokan?. 'Nós' egunkariak erreportaje batean azaleratu duenez, asko izan ziren Eusko Gudarostean borroka egin zuten galiziarrak.

1936ko azaroaren 7an sortu zen ofizialki Eusko Gudarostea. 75 batailoi zituen, eta 40.000 soldadu, jada frontean zeuden 15.000 gudariez gain. Gehienak euskaldunak ziren, baina ez guztiak. Esaterako, baziren galiziarrak ere, eta horregatik hartu zuen La Gallega izena gudarosteko konpainia batek. Nós egunkariak idatzi du Euskal Herrian borrokatu ziren galiziar horiei buruz.

Baina nolatan aritu ziren Eusko Gudarostean horrenbeste galiziar? Ordura arte milizia boluntarioak egon baziren ere, 1936ko urriaren 27an milizia horien militarizazioa agindu zen Euskal Herriko Aldizkari Ofizialean. Orduz geroztik, sindikatu edo erakunde bakoitzak bere afiliatuen artean gizon batzuk biltzen zituen, eta horiei gerrarako materiala banatu. Behar adina gizon zegoenean, batailoi bat sortzen zen. Eusko Gudarostearen agindupean bazegoen ere, jatorrizko sindikatu eta taldeen erabakiek eragin handia zeukaten.

Nós-en arabera, marinel galiziarretako asko CNT sindikatuko batailoietan sartu ziren, baina baziren ideologia sozialista edo komunista zeukaten taldeetan sartu zirenak ere. Galiziar gehienek marinel lan egiten zutela aprobetxatuta, Eusko Itsas Gudarostean sartu ziren asko. Nós-ek kaleratutako artikuluan, badira Bizkaiko kostan hil zituztenen izenak: Antonio Alvarez Dominguez, Manuel Basanta Rodet eta Francisco Fernandez Garcia.

Errepublikanoen aldera pasatutakoak

Baziren Eusko Gudarostera beste bide batzuetatik heldutakoak ere. Batzuek Galiziatik itsasontziz alde egin eta Euskal Herrian bukatu zuten, eta beste batzuk altxatuen aldetik errepublikanoenera pasatu ziren.

Izan ere, Arabako frontean, galiziar soldaduen ihesaldiak benetako arazo bihurtu ziren. Horren froga argia da Camilo Alonso Vega teniente koronelak Burgosera bidalitako idazkia, asko kezkatzen zuen praktika hura salatzeko. Ihes egiten zutenak, gehienbat, soldadu galiziarrak eta katalanak izaten ziren, eta teniente koronelak, idazki hartan, «ezkutuko propaganda ikaragarriari» egozten zion errua.

Eusko Gudarostearen aurretik

Eusko Gudarostea sortu aurretik ere izan ziren milizia boluntarioak, eta marinel galiziarrez osatutako milizia horietako batek Donostiako kaleetan borroka egin zuen 1936ko 22 eta 23an. Nós-eko artikuluan dioenez, ezinbestekoa izan zen haien laguntza Gipuzkoako hiriburua faxisten esku gera ez zedin.


Summary: Estatu indarkeria ere kontuan hartuko du Gogora institutuaren erakustokiak. Memoria lantzeko erakustoki propio bat zabalduko du Gogora-k Bilboko egoitzan, eta, besteak beste, ETAren indarkeria, 36ko gerra eta diktadura landuko dituzte

«Gogoetak egiteko tokia, galderak egingo dizkigun tokia». Halaxe definitu du Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak Gogora institutuak Bilbon egingo duen erakustokia. Egoitza duen eraikineko patioan jarriko dute gunea, eta Federico Soriano arkitektoak garatu du proiektua. «Gure herriak pairatu dituen bortizkeria mota guztiak egongo dira presente», azaldu du sailburuak.

Erakustokiak biktimengan ipiniko du arreta, eta hainbat bortizkeria ekarriko ditu gogora. Sei atal izango dituela aurreratu dute arduradunek. 36ko gerrako eta diktadura sasoiko bortizkeriari buruzkoa izango da bata, ETAren biktimei eskainitakoa beste bat, eta beste gune banatan aintzat hartuko ditu talde ultraeskuindarren biktimak eta Poliziaren bortizkeriaren biktimak ere. «Erresistentzia demokratikoaren memoria» landuko du beste ataletako batek, eta gune propioa izango du «konpromiso zibikoaren memoriak».

Ez da kritika bat

Jose Antonio Rodriguez Ranz Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen, Bizikidetzaren eta Lankidetzaren sailburuordeak esan duenez, Gogora-ren proiektua ez da «erreakzio bat». Gasteizko Biktimen Oroimenezko Zentroa hizpide hartuta eman du iritzia, eta, azaldu duenez, institutuaren asmoa ez da «inolaz ere» Espainiako Gobernuak zabaldutako proiektua kritikatzea. Rodriguez Ranzek, hitzez hitz: «Konfrontaziorik ez, baizik elkarlana».

Artolazabalek esan du erakustoki hori elkarlanean arituko dela Gogora institutuaren beste egitasmo batzuekin, «etorkizuneko» Gasteizeko Martxoak 3 oroimenezkoarekin, eta berrituko den Gernikako bonbardaketaren museoarekin, besteak beste.

Erronka arkitektonikoa

Sei proiektu aurkeztu dira, guztira, institutuak abian jarritako lehiaketara, eta Federico Soriano arkitektoaren Gogoak hedatuz izan da garaile. Erakustokia eraikinaren patioan txertatzea erronka arkitektoniko bat izango dela adierazi du Sorianok, egitura arin bat egin beharko baitute eraikinaren ezaugarrietara moldatzeko.

Eusko Jaurlaritzako ordezkarien hitzetan, erakustokiarekin «memoriaren pedagogiak» erreferentziazko leku berezi bat izango du Bilbon.


Oreka, eskolen ikasgaia

Summary: Oreka, eskolen ikasgaia. Teknologia berriek goitik behera aldatu dute irakaskuntza azken 50 urteetan. Denbora aurrezteko eta eskolak erakargarri egiteko baliagarri izan dira, baina berehalakotasunak eta irakurtzeko gaitasunak kezkatzen ditu irakasleak

Hiru irakasle. Hiru belaunaldi. Rakel Oteiza (Zudaire, Nafarroa, 1952) duela 46 urte hasi zen irakaskuntzan, baina erretiroa hartua du. Izadi Oroz (Iruñea, 1990) duela hiru urte hasi zen irakasle. Batetik bestera, mundu bat; teknologiek goitik behera aldatu dute ogibidea. Eta, prozesu horretan, etengabe moldatzea egokitu zaien irakasleak daude; Biki Nuin (Iruñea, 1966), tartean. Teknologiek aukera anitz ekarri dituzte: denbora aurreztea, edukiak bestela lantzeko parada... baina arriskuak ere baditu ikasle bakoitzak bere chromebook ordenagailua izateak. Oreka da gakoa, baina oraindik ez dute aurkitu. San Fermin ikastolan egiten du lan Orozek, bigarren hezkuntzan. Lanean hasi zen egunean, hiru gauza eman zizkioten: erabiltzailea, pasahitza eta chromebook-a. Libururik ez. Ikasgelan sartu zenean, ikasle guziek ordenagailu bat zuten. Libururik ez. Koadernoa ateratzeko esan zienean, ikasleek harriturik erantzun zioten: «Artxibategi bat dugu, dena ordenagailuan egiten dugulako dena». Oteiza lanean hasi zenean, bestelakoa zen egoera. Eskola ertain batean eta txiki batean aritu zen hasieran; liburuekin lehenengoan, berak sortutako materialarekin bigarrenean. Haur hezkuntzan hasi zen. Arratsaldero, eskolatik atera eta materialak prestatzen zituen: «Argi naturala bazegoen, kristalean egiten nituen kopiak; bestela, kalkoekin». Asteburuan ere aurreratzen zuen lana.

Rakel Oteiza. IÑIGO URIZ, FOKU

Gero, Ezkaba ikastetxera joan zen, Antsoainera (Nafarroa). Lehen hezkuntzan aritu zen. Liburuak erabiltzen zituzten nagusiki, opakuen proiektagailua eta fitxak. «Etxeko fotokopiagailu bat» zuten kopiak egiteko: «Ore bat egiten genuen arrain jelatinarekin. Erretilu batean zabaltzen genuen, eta hozten zenean prest zegoen kopiak egiteko. Kopia nagusia gainean jartzen genuen, hor inprimatuta geratzen zen, eta gero jartzen genituen hurrengo folioak, banan-banan. Hori tinta ezabatzen zen arte; orduan, berriro prestatzen genuen orea». Gogoan du eskolara lehenbiziko fotokopiagailua ailegatu zen eguna: «Festa bat izan zen». Geroago etorri ziren ordenagailuak. Horren aurretik, idazteko makinarekin prestatzen zituzten fitxak. «Hori ere lana zen. Ezin zinen okertu; bestela, errepikatu egin behar zenuen, edo zuzentzailea erabili». Beraz, ordenagailuak lan dezente aurrezteko aukera eman zien. «Pixkanaka, ordenagailuekin moldatu behar izan genuen, nerbioak airean, azkar eta estresatuta ikasten genuelako. Kanpotik esaten ziguten premiazkoa zela, berehala ikasi behar zela, eta hori ez da ona». Nuinek ikasle garaian erabilia zuen idazteko makina, baina irakaskuntzan hasi zenerako ordenagailuekin aritzen ziren. Disketeak erabiltzen ziren orduan. Opakuen proiektagailua eta diapositibak ere ibiltzen zituzten. «Tokatu zait egokitzea poliki-poliki teknologiaren mundura, beti sentsazio horrekin: presaka edo zerbait ikasi orduko beste zerbait ikasi beharra zegoela». Frankotan, ikasleak aurreratuago ziren haiek baino, konplexu txiki bat izateraino. Baina moldatu dira: «Denborarekin ikusi dut behar dudan hori ikasten dudala», kontatu du Nuinek. Oteiza ere etengabe moldatzen aritu da, nahiz eta azkenengo saltoak erretiroa hartuta harrapatu duen: «Arbel digitala ez dut inoiz erabili, baina moldatuko nintzen. Beldurrik ez diot izan horri. Askotan neska-mutilei eskatzen nien laguntza». Pantailen iraultza Hasieran, ordenagailuak irakasleek erabiltzen zituzten, materialak eta apunteak prestatzeko. Azkenean, gelaren parte bihurtu dira arbel digitalak eta chromebook-ak. Hori izan da aldaketarik handiena Nuinentzat: «Behartzen zaitu metodologia eta dena horretara egokitzera». Eztabaida ere izan zuten: arbel klasikoa, digitala edo deus ez? Azkenean, erdian digitala eta alboan klasikoa. Orozek adi-adi entzun ditu garai bateko teknologia analogikoekin egiten zuten lana. «IKTek denborarekin asko lagundu digute: nik denekin partekatzen dut fitxa, eta, konturatzen banaiz akats bat dagoela, momentuan ezabatu eta guztiei ezabatzen zaigu». Ez hori bakarrik: aukera gehiago dituzte edukiak azaltzeko. Bideoen bidez, adibidez. «Irudiaren indarra da gehien eskertzen dudana. Gizarte emateko, lehen pentsatzen zenuen: hau erakutsiko nieke, baina eraman behar duzu telebista gurditxoan, zinta jarri, bilatu... Gero ez zen ongi ikusten eta entzuten», esan du Nuinek. Orain, klik batean paratu daiteke bideo labur bat, sarrera moduan. Orozek aipatu duen beste onura bat da integraziorako lagungarri izaten ahal direla teknologiak: ikusmen arazoak dituenari letra handitu dakioke, edo laguntza behar duen ikasleari moldatu dakioke ariketa, gainerakoekin batera aritzeko arazorik izan gabe. Baina zalantzak ere sortzen ditu teknologiek gela hartzeak. Orozek azaldu du: «Badut sentsazioa ikasleak gauza askotan gure aurretik joaten direla. Ez dakizu zer egiten ari diren pantailaren atzean. Oso tresna indartsua dute esku artean, eta nahi dutena egiten ahal dute». Askotan sortzen da eztabaida irakasleen artean: «Ikusi dugu bat-batean aldatu dela dena ordenagailura; agian behar da tarteko bide bat».

Biki Nuin. IÑIGO RUIZ, FOKU

Eskola eta institutu guzietan ez da jauzia berdin eman. Batzuk digitalean ari dira guztiz; beste batzuk poliki sartzen ari dira horretan. Badira digitalera pasatu ondoren atzera egin dutenak ere. Orozen ikasleek chromebook bat eta artxibategia daramate motxilan. Nuinen ikasleek liburuak ere badituzte. Arkatza ez da falta: azterketak eskuz egiten baitituzte oraindik. Papera alde batera uzteak kezkatzen du Nuin: «Ikusten dut geroz eta gehiago kostatzen zaiela testu bat irakurtzea. Ohituta daude dena irudien bidez jasotzera, eta oso begirada azkarra dute gauzak bilatzeko». Batzuetan behar da «paperaren patxada»: «Niretzat, pantaila oso azkarra eta berehalakoa da». Bada beste kezka bat: Interneti esker, ikasleek informazio ozeano bat dute eskura, baita fidagarria ez dena ere. «Informazio hori kudeatzen jakin behar dute; hori da erronkarik handiena», esan du Nuinek. Orozek aipatu du webguneen fidagarritasuna lantzen dutela. Iturri egokiak hautatu, irakurri eta alderatzen irakastea ezinbestekoa da, ikasleek jakin dezaten datua eta ustea banatzen. Orozen aburuz, «gidari» lana egin behar dute: «Eduki batzuk jakin behar dituzte, baina gehiago erakutsi behar dizkiegu konpetentzia batzuk iritzi kritiko bat izan dezaten, orain dena Googlen begiratu baitaiteke». Azkenengo salto handia Arbel digitala da ikasgeletako aldaketa digitalaren ikurretako bat. Horrek ere baditu zenbait onura: irakasleak ez die bizkar eman behar ikasleei bertan idazteko. Orozek kontatu du chromebook-ean idazten duena ageri dela arbelean; beraz, gelaren atzeko aldetik idatz dezake, ikasleak eta haien pantailak bistatik galdu gabe. Ez hori bakarrik; eskola bukatutakoan, arbelean idatzitakoa gordeta geratzen da, eta, beraz, biharamunean irakasleak ez du dena berriz idatzi beharrik. Metodologian ere abantaila handiak sumatu ditu Orozek. Berak ez du libururik erabiltzen, edo, hobe esanda, zenbait liburu erabiltzen ditu, eta horiekin sortzen du ikasleek ordenagailuan irekiko duten materiala. Esan liteke Oteizaren hasierako garaira itzuli direla zentzu batean: «Edukiak eman behar dira, baina zerekin eta nola gure esku dago», esan du irakaslerik beteranoenak. «Zeure burua goitik behera sartzen baduzu, prestatzen baduzu eman behar duzuna, seguru gai hori erakargarria izango dela neska-mutilentzat. Hori ez da gertatzen liburuekin. Liburuek zaituzte bide itxiago batetik eramaten dute». Konfinamendua izan da irakasleak teknologietan jauzi handiena egitera behartu dituen egoera. Egun batetik bestera etxetik etxera aritu behar izan zuten. «Ezusteko saltoa» izan zen, gainera, Nuinek azaldu duenez: «Asko ikasi dugu. Oso garbi dut gure lana, lan gehienak bezala, etengabeko formakuntza dela. Uste nuen aldaketa asko ez zitzaizkidala tokatuko, baina auskalo oraindik zer egin beharko dudan». Oroz ohituago zegoen ordenagailuak denerako erabiltzera, baina denbora izan du hausnartzeko: «Tresna horietan baliabide gehiago bilatu ditugu». Tarteka youtuber sentitu zela aitortu du.

Izadi Oroz. IÑIGO URIZ, FOKU

Etxetik eskolak emateko aukera izan da berritasunetako bat. Baina izan daiteke kalterako ere: «Dagoeneko ez daukate gaixorik gelditzeko aukerarik», esan du Orozek. «Nik beti galdetzen nien lehenbizi ea zer moduz zeuden», gehitu du Nuinek. Eta, noski, teknologiaren gabeziak agertu dira azalera: «Bertatik bertarako arreta zer garrantzitsua den ikusteko balio izan dit», esan du Nuinek. «Haien arteko interakzioa, gurekin dutena... Nahiz eta zaila izan musukoarekin eskola ematea eta muga batzuk ditugun, eskolan egotea ez nuke ezerengatik aldatuko». Bada agertu den beste gabezia bat: ikasle denek ez dituzte baliabide berak. Orozena da aldarrikapena: «Teknologiak bai, baina mundu guziarengana iritsi behar dute». Izan ere, etxe guzietan ez dago Interneterako sarbiderik, ezta ordenagailurik ere. «Erriberan, adibidez, zailtasun handiak izan zituzten. Nafarroako Gobernuak hori ziurtatu beharko luke». Berdin uste du Oteizak: «Inor ezin da atzean gelditu bere etxean ez dutelako aukera hori». Gogoetarako baliagarria izan zaie hiru belaunaldien bilkura. Nuinek eskertu egin du: «Polita da belaunaldi ezberdinetako lankideekin esperientziak trukatzea. Zorionez, ikastetxeetan hori badugu: jende gaztea eta eskarmentu handikoa». Horrek bultzatzen baitu etengabeko hausnarketa: dagoena zalantzan jarri, eta berria nola ezarri eta noraino. Haiek ere ez dute argi. Eskoletan gainditzeko dute orekaren ikasgaia. Bihar: Musikariak.