Summary: Lau greba egun antolatu ditu Lasarteko Michelineko enpresa batzordeak. Ekainean eta uztailean izango dira greba egunak, eta sindikatu guztiek plataforma bat osatu dute negoziazio mahaian.

Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) Michelinen lantegiko enpresa batzordeak lau greba egunetara deitzea adostu du, ekainerako eta uztailerako, hitzarmen berriaren negoziazioa dela eta. LAB, CCOO, UGT, ELA eta CSI sindikatuetako ordezkariek osatzen dute batzordea, eta soldataren kontzeptu guztiak inflazioa adina igotzea babestu dute, baita erosteko ahalmenaren galera amaitzea ere. Hori dela eta, bost sindikatuek plataforma bateratua osatu dute zuzendaritzarekin negoziatzeko, eta ostegunean izango dute hurrengo bilera. Horrez gain, sindikatuek zuzendaritzarekin akordioa lortuz gero langileek erreferendum bidez onestea hitzartu dute bost sindikatuek.

Ekainaren 5ean eta 19an eta uztailaren 10ean eta 11n egingo dituzte grebak, baina aurretik, maiatzaren 17an eta 24an, protestak egingo dituzte lantegiko atarian. Enpresaren beste lantegi batzuetako langileak protestetara batzea espero dute.

Autoen gurpilentzako pneumatikoak egiten dituzte Lasarte-Oriako lantegian, eta 500 langile inguru daude. Zuzendaritza aldaketa betean da, joan den astean Vicente Rodriguez industria ingeniaria hautatu baitzuten lantegiko zuzendari; uztailaren 1ean hartuko du kargua. Oraingo zuzendaria, David Udakiola, Gasteizko lantegiko zuzendaria izango da aurrerantzean.


Summary: Gipuzkoako eraikin eta lokaletako garbitzaileek astebeteko lanuztea egingo dute maiatzaren 22tik 28ra. ELA sindikatuak deitu du grebara. Sindikatuaren arabera, sektore feminizatuen soldata arrakalaren eta prekarietatearen aurka borrokatzeko garaia da; Gipuzkoako eraikin eta lokaletako garbitzaileek bost urte daramatzate hitzarmena berritu gabe.

«Emakume aurpegia du prekaritateak». Horixe adierazi dute Gipuzkoako eraikin eta lokaletako garbitzaileen ELAko ordezkariek gaur goizean, sindikatuaren egoitzan egin duten prentsaurrekoan. Izan ere, 5.000 langile inguru daude sektorean, eta emakumeak dira %90 baino gehiago. Soldata txikiak, lanaldi partzialak eta lan karga handiak salatu dituzte, eta astebeteko grebara deitu dute maiatzaren 22tik 28ra.

Mobilizazioen helburua da «erabat feminizatutako» sektore horren lan baldintzak hobetzea; zehazki, hauexek: soldatak KPIaren arabera igotzea, eta langileen erosahalmena bermatzea. Bada, bost urte daramatzate sektoreko hitzarmen probintziala eguneratu gabe, eta garbitzaileek erosahalmenaren %15 galdu dute ordutik.

Gaur-gaurkoz, 1.180 euro gordin irabazten dituzte hilean lanaldi osoan lan egiten duten garbitzaileek. Baina sektoreko langile ia guztiek, %80k baino gehiagok, lanaldi partzialak dituzte. Hortaz, hilean mila eurotik behera irabazten dute gehienek. Sindikatuaren esanetan, halako baldintzek «egiturazko pobrezia sistematikora» kondenatzen dituzte garbikuntzako langileak. Gainera, lanbide feminizatua da garbitzaileena, eta, horrenbestez, sektoreko soldata arrakala salatu dute ELAko ordezkariek. Haien arabera, emakumeei baino %40 gehiago ordaintzen diete garbitzaile gizonei.

Patronalaz harago, milaka langileren egoeraren erantzuletzat jo dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erabakiguneetan dauden arduradun politikoak: «EAEn lanbide arteko gutxieneko soldata eskatzen duten arduradun politiko horiek dira gero beren udaletan garbikuntzako langileak prekarietatera kondenatzen dituztenak, hileko 1.180 euroko soldatekin». Are, «arduraz jokatzeko» eskatu diete arduradun horiei, baita hauteskundeetako kanpaina politikoa alde batera utzi, eta sektorearen onerako liratekeen politikak bultzatzeko ere.

Bost urteko borroka

2018tik hona, birritan irten dira kalera Gipuzkoako eraikin eta lokaletako garbitzaileak: 2019an, 2020an eta 2021ean egin zituzten lanuzteak. Garai hartako helburua oraingoaren antzekoa zen, zera: «funtsezko» sektore batean lan baldintza duinak bermatzea, eta langileen erosahalmena babesteko neurriak hartzea.

Patronalaren erantzunaren aurrean, negoziazio mahaiak eten zituzten gaur bi urte, eta joan den otsailaren 9an ekin zioten eztabaidari beste behin. Gaur-gaurkoz, ez da adostasunik sindikatuen eta patronalaren artean, baina ELAren ustez, sektore feminizatuen soldata arrakalaren eta prekaritatearen aurka borrokatzeko garaia da.

Hain justu, ELA da sektorean ordezkaritza gehien duen sektorea: %50etik gora. Halere, LAB, ESK, CCOO eta UGT sindikatuak ere bilduko dira negoziazio mahaian. Maiatzaren 16an dute hurrengo hitzordua, zazpi eguneko greba hasi baino lehen.


Summary: Usurbilgo Lanbide Eskola, bikaintasunaren bila. Usurbilgo Lanbide Eskola Lanbide Heziketako Bikaintasun Zentroen Estatuko Sarean sartu da aurten, Energia Berriztagarrien esparruan.

Bikaintasuna da Usurbilgo Lanbide Eskolaren ardatz nagusi bat. Horrela, Lanbide Heziketako Bikaintasun Zentroen Espainiako Estatuko Sarean sartu da aurten Energia Berriztagarrien esparruan. Sare horren helburu nagusia kalitatezko prestakuntza-programen garapena sustatzea da, lan-merkatuaren beharrei erantzuteko eta ikasleen garapen profesionalari laguntzeko.

Baina bikaintasuna ezin da arlo, programa edo ziklo batera mugatu, sare honen parte dira espezializazio adimendunean oinarritutako Lanbide Heziketako zentroak, ekosistema berritzaileen katalizatzaile bihur daitezkeenak. Azken batean, antolatzeko, lan egiteko, ikasteko eta irakasteko, izateko modu bat da.

Hori dela eta, azken urteetan apustu garrantzitsua egiten ari dira ikastetxean, ibilbide luzeko lanbide arloak egungo teknologia eta prozesuetara ekartzeko, horretarako instalazio eta baliabide teknikoetan inbertituz eta ikaskuntza eredu berrietara apustu ziurra eginez.

Jakintzek ezin dira izan euren artean bakartutako ikasgai eta moduluak izan, hori jada aspaldi ulertu zuten Lanbide Heziketan, baina nola txertatu eredu berri hau ikasleen ikaskuntza prozesuan? «Etengabeko hobekuntza prozesu bat izaten ari da», Usurbilgo Lanbide Eskolako arduradunen hitzetan. «ETHAZI eredua txertatu genuen, erronkak diseinatu eta ikasleen errola birdefinitu, euren ikaskuntza prozesuko protagonista eta arduradun bilakatuz. Ondoren, Balioak 4.0 bidez ezinbesteko hausnarketa txertatu genuen eredu honetan, nolako gizartea nahi dugu etorkizunean, nolako langile, bizilagun, aktore sozial behar ditugu? Aurten pauso bat aurrerago goaz, kalifikazio batetik haratago nola berma dezakegu gure ikasleek etorkizunean behar dituzten gaitasunak garatu dituztela zikloan zehar? Eta lanketa honetan gabiltza, eragile sozial ezberdinekin lan arlo bakoitzeko gaitasunak definitzen, baita horiek lortzeko ikaskuntza ibilbidea diseinatzen ere, etengabeko hobekuntza, hori ere bikaintasuna baita».

Enpresako egonaldi formatu berriak

Lanbide Heziketaren eta inguruko enpresen arteko elkarlana ezinbestekoa da ikasleen prestakuntzan. Enpresetan etengabe gertatzen ari diren antolakuntza aldaketek eta aurrerakuntza teknologikoek beren espazioa izan behar dute ikaskuntza prozesuan, benetan eguneratutako prestakuntza eskaini nahi bada.

Hori dela eta, enpresako egonaldi formatu berriak txertatu dira Usurbilgo Lanbide Eskolan, ikastetxeko prestakuntza eta lantokikoa euren artean osagarri eta ezinbesteko baitira. «Honela, iaz pilotu gisa hasi genituen lehen mailako enpresetako praktikekin jarraitu dugu aurten ere. Horrez gain, betiko aukerek ere jarraitzen dute: ikasleek praktikaldia egin ditzakete bigarren ikasturtean, hiru hilabeteko egonaldia eginez bertako edo Europako enpresa batean; edota DUAL programa ere hautatu dezakete, urte oso batean ikasketak uztartuz enpresa batean, kontratu edo beka batekin, lan eginez».

2022-2023ko ikasturtean praktikak atzerrian egiteko aukera izan dute erdi eta goi mailako zikloetako ikasleek. Aurten sei herrialde hauetan ari dira: Suedian, Portugalen, Herbehereetan, Txekiar Errepublikan, Italian eta Polonian. «Honez gain, azken urteetan nazioarteko departamentuak eginiko lanketari esker, Europako eta munduko harremanak sendotzen joan gara ikasle eta irakasleentzako aukera berriak zabalduz atzerrian. Aurten, erdi mailako Fabrikazio Mekanikoko eta Instalakuntzak eta Mantentzeko zikloetako lau ikasle hamabost egunez Alemanian izan ditugu, hango ikasleekin euren eguneroko bizimodua eta erronkak aurrera eramanez; maiatzean Alemaniako ikasleak izango dira gure ikastetxean. Formatu berean izan ditugu Danimarkako ikasleak gure ikastetxean Energia Berriztagarrietako zikloan, eta, orain, maiatzean gure ikasleak joango dira euren herrialdera».

STEAM Prestakuntza osagarria

Ikastetxeak STEAM Prestakuntza Osagarria bigarren urtez martxan izan du aurten, erdi mailako ikasleentzat. Helburua, STEAM gaitasunak indartzea da, aurrerago goi mailako ikasketekin jarraitu nahi dutenentzako. Horrela, astean sei orduko errefortzua eskaintzen da, ondorengo arloak landuz: Robotika eta Programazioa (Arduino, Scratch, Python), Matematika, Fisika, Kimika, Gaztelania eta Pentsamendu Kritikoa.

Aipagarria da aurten bigarren ikasturteko ikasleek Bartzelonan antolatutako VEX Robotics Competition Estatalean hirugarren postua lortu dutela, eta binakako txapelketan, lehen postua.

Aurrematrikula datak

Usurbilgo Lanbide Eskola bertatik bertara ezagutu nahi duenarentzat ateak zabalik daude. Aurrematrikula epea maiatzaren 8tik 26ra zabalik egongo da. Ikastetxean bertan egin daiteke edota online, Ikasgunea plataforman. Hori bai, ondoren matrikulatzeko aukera izateko, ezinbestekoa da aurrematrikula egitea.


Iraia Iparragirrek erretiroa hartuko du

Summary: Iraia Iparragirrek erretiroa hartuko du. Lasarte-Oriako atzelariak zortzi denboraldi egin ditu Realean, eta 108 partida jokatu ditu gorengo mailan.«Oso lasai eta asebeteta»doa. Uzteko unea dela nabarmendu du. «Belaunaldi berriei lekukoa eman behar diegu. Zikloak amaitzen jakin behar da».

Maila gorenean zortzi denboraldi eta 108 partida jokatu ostean, Iraia Iparragirrek, Realeko kapitainetako batek, erretiroa hartzea erabaki du. «Oso lasai eta bakean noa, asebeteta, hustu egin naizen sentsazioarekin. Hori seinale ona da. Belaunaldi berriei lekukoa emateko momentua da», nabarmendu du klubak zabaldutako bideo batean Iparragirrek. Lasarte-Oriako atzelaria Espainiako Kopako txapeldunetako bat izan zen, 2019an, Granadan. Erabakia «ondo hausnartuta» hartu duela berretsi du. «Azken batean Realean jokatzeko trena behin pasatzen da azken batean». Baina uzteko unea ailegatu da. «Ahal bezainbeste disfrutatu dut, baina bizitzari beste bide batetik heltzeko momentua ailegatu dela sentitzen dut. Zikloak amaitzen ere jakin behar da».

Realean jokatzea «txikitako ametsa»izan zela azaldu du. «Nire auzoko parkean jokatzen hasi nintzen, gero eskola kirolean, eta hor bi kirol nituen gustuko: esku pilota eta futbola". Bigarrena aukeratu zuen. «Bi kiroletan emakumeek zuten errealitatea ikusita hartu nuen erabakia». Ostadarren eta Añorgan jokatu ostean iritsi zen Realera. «Ostadarrek oso bi urte polit eman zizkidan, eta Añorgarekin Euskal Kopa irabazi genioen Athletici. Oroitzapen ederra dut partida hartatik». Lau urte egin zituen Añorgan. «Azken urte horretan gauza asko galdetu nizkion neure buruari, batez ere zer egin nahi nuen, non ikusten neure burua... Futbola uzteko erabakia hartu zuen, eta mendiko kirolei lotutako ikastaro bat egitea». Baina orduan Garbiñe Etxeberriak, Realeko egungo kirol zuzendariak, deitu zion. «Realek nirekin kontatzen zuela esan zidan, eta ezin nuen ezetz esan».

Urte hauetan «espero ez zituen gauza asko» lortu dituela berretsi du. Bere kirol ibilbideko momentuen begiratuta, bi aukeratu ditu: Espainiako Kopako garaipena eta Realarekin sartutako lehen gola. Kopa irabazi izana «dena» izan zen beretzat. Lehen gola, berriz, honela gogoratu du. «Logroñoren aurka izan zen. Galtzen ari ginen, eta bigarren zatian atera nintzen. Korner batean, lehen zutoinera joan, buruz errematatu eta barrura joan zen baloia. Gero, Maddik [Torre] beste bat sartu zuen. Berdindu egin genuen, baina guretzat izugarria izan zen».

Une txarrik ez dela izan dio. «Txarrak baino gehiago, horren gozoak izan diren momentuak egon direla esango nuke. Horietatik ere atera ditut gauzak onak, ikasgaiak: adibidez, lesioek [bi larri izan ditu belaunean]. Gogorra da, zuk nahi duzuna jokatzea baita. Baina aldi berean, aukera eman dizu asko pentsatzeko, eta bizitza beste modu batera ikusteko. Nire buruarekin egoteko momentuak izan dira, eta horrek asko eman dit». Taldekideei futbola uzteko erabakia jakinarazi zienean, beste mezu bat ere eman zien: «Argi esan nien geratzen zena bete betean bizi nahi nuela, gozatu, disfrutatu egin nahi nuela beraiekin. Izan ere, multzo hau ez da berriz errepikatuko»". Zaleei mezu argia eman die:«Jarrai dezatela gurekin ametsetan, eta horiek egi bihurtzen».


Forau d'Aigualluts | Menditxiki

Summary: Forau d'Aigualluts | Menditxiki. Forau, lurrazpiko haitzulo erraldoi bat da, urak kareharriaren gainean egindako higaduraz osatua, honen sabaia erori egin zelarik, dorretxo izena jasotzen duen hustubide handi bat agerian utziz. Aiguallutseko Forauak 40 metroko sakonera du eta fenomeno geologiko bitxia gertatzen da bertan.

Besurta zelaigunetik hasi dugu ibilbidea. Egurrezko zubia pasa eta zuzen jarraitu dugu pistatik. Bidea xenda bihurtu eta 600 bat metrora, Renclusa aterpera doan bidea gure eskuinera utzi dugu. Ezkerretik jarraitu dugu haranaren hondoan Aiguallut tontorra ikusten delarik. Kilometro pare bat bete eta gero, 100 bat metroko desnibela gainditu eta Forau dÁiguallutsera heldu gara. Hustubide honetara, Aneto eta Maladetako glaziarretatik datozen urak erortzen dira, eta Mendi gaiztoen oinetan dauden elurtegi ezberdinek, eta, dirudienez ez bezala, ez dute haranean behera bidaiatzen jarraitzen, baizik eta lurpeko galerietatik igarotzen dira 3,6 km-tan, Uelhs Deth Jòeun berriz agertzeko, Arango haranean, non Arango urak elikatzen dituen. Foraua ezkerretik inguratuz, Aigualluts ur-jauziaren hasierara iritsi gara, eta, ondoren, Pla d 'Aigulluts izeneko lautadara. Lautada horretan baretuta igarotzen dira urak, meandro txikiak eratuz, lur azpiko bidaia misteriotsua hasi aurretik. Mendi gaiztoen oinetan dagoen Pla d 'Aigualluts Pirinio guztietako txokorik ikusgarrienetako bat da. Hemendik ikus daiteke Aneto, 3.404 metrorekin Pirinioetako tontorrik garaiena dena, eta bere glaziarra, mendilerro osoko zabalena. Lekuak lasaitzeko eta jolasteko gonbita egiten du. Itzulera joaneko bide beretik egin dugu.


Summary: Ordesako ur-jauzien ibilbidea | Menditxiki.

Ordesako aparkalekutik atera eta Soasorantz zuzentzen den bide nagusitik aurrera egin dugu. Pilar Birjinaren irudiaren ondotik pasa, Cotatuerora doan xenda ezkerrera utzi eta aurrera segitu dugu. Laster, Arripaseko ur-jauzia ikusi dugu eta gorantz jararituz, eskuinera desbideratu eta Las Cuevas ur-jauzia ikusteko aukera izan dugu. Metro batzuk gora egin eta Estrecho ur-jauzi ederraz gozatu dugu. Etorritako bidetik atzera egin eta, ibaiaren beste aldera pasa gara zubi batetik. Hemendik aparkalekuraino bide eroso eta ederrean zehar egin dugu.


Zermatteko lakuak | Menditxiki

Summary: Zermatteko lakuak | Menditxiki.

Funikularrek Blauherd mendi estaziora eramaten dituzte mendizaleak, 2500 metrora. Handik, mendi ibilbideak Stellisee, Grindjisee, Grünsee, Moosjisee eta Leisee lakuetara eramaten du. Mendiko bost lakuek berezko forma, kolorea eta nortasuna dute. Leiseean bainugela eta haurrentzako dibertsioa dira nagusi. Grünseen, paisaia alderik idorrenetik ikus daiteke, non mendiek beren kokalekua mantentzen duten, harea eta harritzarra gorabehera. Grindjisee, berriz, lorez zipriztindua dago. Ibilbideak ez du igoera eta jaitsiera handirik, eta mendien ikuspegi panoramiko izugarria du, baita atsedenaldiak egiteko aukera ere. Guk bost horietatik hiru bisitatu ditugu.


Gavarnieko glaziar-zirkua | Menditxiki

Summary: Gavarnieko glaziar-zirkua | Menditxiki. Naturaren benetako mirari bat da: 6,5 kilometroko zirkunferentzia, 1500 metroko altuera, 3.000 metrotik gorako tontorrak eta Europako ur-jauzi handienetako bat. Gavarnie herritik ikus daiteke, eta sartzeko ordubete behar da oinez edo zaldiz. UNESCOren Mundu Ondarea eta Pirinioetako Parke Nazionalaren gune enblematikoa, "Objektu posible eta ezohiko hau", Victor Hugok deskribatu bezala, oso ederra da.

Gavarnieren zirkuaren ospea, sortu ahal izan dituen esplorazio ezberdinei esker lortu da. XVI. mendetik, botanikariek, zientzialariek, poetek, erronka edo emozio handien bila zebiltzan mendizaleek Pirineismoa deritzonaren sorleku bihurtu dute Gavarnie.

Ibilaldi erraz eta enblematikoaren ideiak, 2 ordu inguru joan-etorria leku harrigarri hau gertutik miresteko, edo, bestela, jende gutxiago ibiltzen den ibilaldiak, goitik miresteko.


Troumouseko glaziar-zirkua | Menditxiki

Summary: Troumouseko glaziar-zirkua | Menditxiki. Troumouseko Zirkua, Gavarnie bezain bertikala ez dena, ordea, hiruretan handiena eta irekiena da, 11 kilometro inguruko zirkunferentziarekin.

Udan, Troumousek behi eta ardi talde ugari hartzen ditu. Bere handitasunak, giro lasai eta landaretsuarekin batera, xarma berezia ematen dio. Troumousera daraman errepidea, berez, benetako ikuskizuna da: kotxez Plateau du Mailleteraino joan daiteke, eta, ondoren, oinez edo trenez jarraitu Zirkora iristeko. Mendiko paisaia babestu eta enblematikoa! Mendi-ibilien ideiak Troumouseko Viergetik ikusita, leku honen handitasunaz jabetzeko aukera dago. Eskarmentu gehien dutenak La Muniarekin ausartuko dira, Espainia hurbiletik, harresi harritsuaren atzean, miresteko eskalatu daitekeen "3000" horietako batekin. Héasetik ateratzen den ibilbidea ere aurkitzeko modu egokia da.


Summary: Ingelesen ur-jauzia (Korsika) | Menditxiki. Ingelesen ur-jauzia Agnone haranean, Vizzavonatik gertu, ur-jauzi txiki talde bat da. Altuak eta ikusgarriak ez badira ere, bikainak dira. Ibilaldi hau ezin hobea da ibiltari zaleentzat Vizzavonako baso eder eta atseginean, Monte d 'Oro mendiaren oinean.

Ibilaldi hau aproposa da udan, bero garaian, ur putzu ugarien eta ur kristalinoen ertzean egarria freskatzeko eta asetzeko, nahiz eta udaberrian ur-jauziak ederragoak izango diren izotza urtzeak elikatuta.

Vizzavonako geltokiaren irteera erraz aurki daiteke; kartel batek ur-jauzietara iristeko jarraitu beharreko norabidea adierazten du. Zailtasunik gabe jarraituko diogu GR20ko baso-pistari, zuri-gorriz seinaleztatua, eta 3 kilometroko ibilaldiaren ondoren, itsas mailatik 1092 metrora dauden lehen ur-jauzietara iritsiko gara. Cascades des Anglais toki paregabea da Korsikan, bi dozena ur-jauzi txiki eskaintzen dituzte, igerileku naturalekin, bata bestearen atzetik errenkadan doazenak.


Summary: Plaiaundi Institutua, mende erdia trebakuntza beharrei erantzuten. Irungo Plaiaundi ikastetxeak 50 urte bete berri ditu. Enplegagarritasun handiko heziketa zikloak eskaintzen ditu, gaur egungo prestakuntza beharrei erantzuteko. Hiru ziklo berri emango ditu hurrengo ikasturtean.

Irungo (Gipuzkoa) Plaiaundi institutuak 1973ko urtarrilaren 8an ireki zituen ateak, Bidasoko eskualdean Lanbide Heziketan zegoen irakaskuntza arautuaren premiari aurre egiteko. 50 urteotan, eremu zabal bateko prestakuntza beharrei erantzuten aritu da, enplegagarritasun handiko zikloak ematen. «Enpresek eta ikasleek eskualdean nahi dutena kontuan hartuta, orokorrean oso azkar lortzen dute lana hemendik ateratakoan, zuzenean doaz lan mundura», Santi Rodrigo Plaiaundi institutuko zuzendariak azpimarratu duenez. Irungo Udalak utzitako eraikin batean hasi ziren lanean Plaiaundi ikastetxean, Mendibil parkean zegoen Etxeandia eraikinean, 120 ikaslerekin, eta, urtez urte, ikastetxea hazten eta sendotzen joan da, prestakuntza sustatzen eta berritzen. Ikasle kopurua handitzen ari zenez —urte gutxiren buruan 1.200 ikasle ziren jadanik— eta leku gehiagoren premia zutenez, Anakako eskola publikoetara lekualdatu ziren. Azkenik, 1980an, Anaka utzi eta egungo kokalekuan errotu zen institutua, Plaiaundi parke ekologikoaren aldamenean. Ikastetxeak, gaur egun, 730 ikasle eta 94 irakasle ditu, eta ikastetxeak dituen hiru eraikinetan bideratzen dute euren eguneroko jarduna. Ziklo berriak Plaiaundi institutuak hamahiru heziketa ziklo eskaintzen ditu, erdi mailako lau eta goi mailako bederatzi, A, B eta D hizkuntza ereduetan. 32 dira guztira zentroak dituen taldeak, eta adar hauetako prestakuntza ematen dute: Informatika, Administrazioa eta kudeaketa, Osasungintza, Merkataritza eta garraioak, eta Gizarte eta kultura zerbitzuak. Horrez gain, langile eta langabeentzako ikastaroak egin daitezke Plaiaundi ikastetxean, Lanbide Euskal Enplegu Zerbitzuaren bidez, bai eta Europako Batasuneko Gizarte Funtsaren bidez ere. Aipagarria da eskaintza handitzekoa asmoa dutela eta 2023-2024ko ikasturtean hiru heziketa ziklo berri eskainiko dituztela: goi mailako bat, Sareko informatika-sistemen administrazioko goi-mailako teknikaria, eta erdi mailako bi: Farmazia eta Parafarmaziako teknikaria eta Errepide garraiorako ibilgailuak gidatzeko teknikaria. Heziketa ziklo horien guztien nondik norakoen berri jakinarazteko eta Plaiaundi ikastetxearen instalazioak ezagutarazteko, ate irekien jardunaldiak izango dira maiatzaren 9an eta maiatzaren 10ean. Hilaren 9an erdi mailako zikloak ezagutarazteko eta biharamunean goi mailako zikloak. Aurrematrikulazioa egiteko epea maiatzaren 8tik 26ra zabalik egongo da, eta ikastetxean bertan edo online ere egin daiteke, plaiaundi.hezkuntza.net webgunearen bidez. Ospakizun ekitaldiak 50 urteotan, guztira, 400 irakasle baino gehiago eta 20.000 ikasle inguru aritu izan dira Plaiaundi institutuan. Ikastetxetik igaro diren pertsona horiek guztiek berrogeita hamargarren urteurrenaren ospakizunean parte hartu ahal izan dezaten, institutuak atal bat sortu du bere webgunean (plaiaundi.hezkuntza.net), ikasturte amaierarako programatutako ekitaldien berri emateko. Horrela, besteak beste, maiatzaren 2an, Plaiaundin aritutako ikasleen topaketa izan da, maiatzaren 3an irakasleen eta langileen topaketa, maiatzaren 5ean 50. urteurreneko ekitaldi ofiziala egin da, eta institutuko ikasleek lantokiko prestakuntza egiten duten enpresei aitorpena egin diete, eta maiatzaren 6an oroimenezko argazkiak egin dira Mendibil parkeko Etxeandia eta Anakako eraikinetan izandako irakasleekin, langileekin eta ikasleekin. Azkenik, maiatzaren 12an, 50. urteurreneko bazkaria antolatu da, Plaiaundi institutuan lan egin duten irakasleentzat eta langileentzat. Mende erdia beteta, Rodrigok «beste berrogeita hamar izan daitezen» nahi du, eta epe motzean dituzten helburu eta proiektuak azaldu ditu, etorkizunera egokitzeko gakoak izango direnak: «Espero dugu ikastetxe integratua izatea. Zentroa ere birmoldatu nahi dugu. Instalazioak berritu behar ditugu, eta hemendik lauzpabost urtera espero dugu Plaiaundi berri bat erakustea».


Estany Llong | Menditxiki

Summary: Estany Llong | Menditxiki.

Planell d 'Aigüestortesetik Estany Llongera ibilbidea Ribagorza Garaiko Aigüesttores Parke Nazionalean dago, Kataluniako Pirinioetan. Ibilbide hau maila errazekoa da. Planell d'Aigüallusetik abiatu eta, pista zabala jarraituz Estany Llong aterperaino igo gara. Aurrera segi eta izen bereko lakuaren ertzera heldu gara. Itzulera bide beretik egin dugu.


Bujaruelo, Otal harana | Menditxiki

Summary: Bujaruelo, Otal harana | Menditxiki.

Bujarueloko San Nikolas ospitale zaharretik hasi dugu ibilbidea, gaur egun aterpetxe bihurtuta dagoena, eta garai batean haran horietan zehar Pirinioak zeharkatzen zituzten erromes, artzain eta merkatariei laguntzeko balio izan zuena. Gure eskuinera XII. mendeko baseliza zahar baten aurriak eta zubi erromanikoa utzi, eta itzulera egin ondoren, zirkulazioari moztutako baso-pista bat hartu dugu. Seinale batek Otal bailararako norabidea adierazten digu. Pista utzi gabe, Ara ibaiaren ibilguaren ondotik egin dugu aurrera kilometro eta erdiz, Femalla iturrira iritsi arte. Oncinseko zubirako desbideraketa hartu dugu, eta 200 metro aurrerago gurutzatu dugu. Ibaia gure ezkerrera utzita, metro batzuk aurrera egin dugu seinaleztatutako desbideratze bat aurkitu arte. Eskuineko bidezidorra hartu dugu Bujaruelorantz, GR-11ren marra zuri eta gorriei jarraituz, hemendik aurrera azkeneraino lagunduko digutenak. Pinu eta serbalen artean aurrera egin dugu baso eta belardi guneak txandakatuz, atseden hartzera eta inguruan bizi diren hegaztien soinua entzutera gonbidatzen gaituztenak. Ibilbide honetan zehar hainbat paneli esker, horien inguruko informazioa aurki dezakegu. Laña Luzeko belardiak zeharkatu ditugu, eta aurrerago Sandarueloko sakaneko urak salbatzen dituen pasabide bat. Bujaruelora iritsi baino lehentxeago, bunker baten eta seinaleztatutako desbideratze baten ondotik igaro gara, Bujaruelo edo Gavarnieko portura doana. Beste behin, Ara ibaia Bujarueloko San Nikolas Zubi erromaniko preziatutik zeharkatu dugu ibilbidea amaitzeko.


Summary: Plataforma bat sortu dute oinarrizko errenta unibertsala bultzatzeko. Iazko maiatzean Eusko Legebiltzarrak atzera bota zuen egitasmoarekin jarraitzeko asmoa agertu du taldeak. Nabarmendu dutenez, Euskal Herrian «pobrezia eta desberdintasun soziala areagotzen» ari dira.

Eusko Legebiltzarrak babestu ez arren, ez dute amore emango: lanean jarraituko dute herritar guztientzat eta baldintzarik gabe oinarrizko errenta bat lortu arte. Orain deituriko plataforma bat sortu dute, eta astearte honetan aurkeztu dute, Bilbon.

Azaldu dutenez, Eusko Legebiltzarrean aurkeztutako HEL herri ekinaldi legegilea bultzatu zutenetako asko daude duela hilabete gutxi sortu zuten talde horretan eta sustatzaileen artean.

Iazko maiatzean, legebiltzarrak ez zuen tramiterako onartu egitasmoa, EAJ, PSE, PP-Ciudadanos eta Voxen aurkako botoekin; EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk soilik babestu zuten. Legebiltzarrera iristeko, 22.000tik gora sinadura bildu zituzten, eta 80 kolektibo eta gizarte erakunde baino gehiagoren atxikimendua jaso zuten.

Orduko babesak eta gaur egungo egoerak eraman ditu egitasmoarekin jarraitzera. «Prozesu horretan parte hartu zuten pertsona guztien militantzia nekaezina izan zen; horrek erakutsi zuen oinarrizko errentaren aldarrikapena premiazkoagoa dela eta inoiz baino indar handiagoa duela».

Elkarrizketa. «Oinarrizko errenta luzerako etorri da; hau ez da amaitu»

Nabarmendu dutenez, «pobrezia eta desberdintasun soziala areagotzen» ari dira Euskal Herrian, enplegu «gero eta prekarioago eta okerrago ordainduengatik» eta inflazioaren «neurrigabeko hazkundearengatik»; horri administrazioek zerbitzu publikoak «merkantilizatzeko eta pribatizatzeko» duten joera gehitu diote. «Gehienok gero eta bizimodu pobretuagoa dugu; merkatuak, berriz, bere etekinak handitzen jarraitzen du gure kontura», salatu dute.

Plataformako kideen ustez, aberastasuna banatuko duten politika publikoen aldeko apustua egiteko garaia da, «pertsona guztiek bizi baldintza duinak izateko duten eskubidea bermatzeko baldintzarik gabe».

Kolektiboaren aurkezpenarekin batera, Kataluniako Oinarrizko Errentaren Plan Pilotuari buruzko mahai inguru bat antolatu dute, astearte honetan Bizkaiko Batzar Nagusietan, 18:00etan, Alba Camps ERCko parlamentariarekin, Dolors Medina plan pilotuko bulegoko soziologoarekin eta Itziar Gerendiain Orain plataformako kidearekin.


Bachimañako iboiak | Menditxiki

Summary: Bachimañako iboiak | Menditxiki.

Aragoiko Mendi Federazioaren Casa de Piedra aterpearen ondotik hasten da ibilbide hau, Panticosako bainuetxean, hain zuzen ere. Pirinioetako GR-11aren bide-seinaleek erakutsi digute hartu beharreko bide zuzena. Aldats gogorrak, Caldarés errekaren eskuineko ertz arrokatsutik eraman gaitu, gure eskuinean ur-jauzi desberdinak utziz. Lehen geldialdi Erreginaren Begiratokira iristean egin dugu, eta aurrerago eskailera-buru belartsu batera irtetean, Bozueloko Belardira heldu gara, non bidexkak arnasa hartzeko aukera ematen duen Bachimañako igoerari aurre egin aurretik. Eremu ireki horren amaieran, Fraidearen aldapan gora doan bidezidorra dago; tarte sigi-sagatsua da, ezkerretik ibaiaren urak amiltzen diren zirku malkartsua gainditzen duena, Fraidearen ur-jauzia osatzen duena. Azken aldats gogorra igo eta gero, Bachimaña goi-iboira iritsi gara eta gertu, aterpe ikusi dugu. Bertatik, igo gara Bachimaña goi-iboiraino. Itzulera ibilbide beretik egin dugu


Summary: Espainiako Auzitegi Konstituzionalak onespena eman dio 2010eko Abortuaren Legeari. PPk zuen jarria legearen kontrako helegitea, andrazkoek kasu jakin batzuetan bakarrik aborta dezaketela argudiatuta

Espainian abortuak arautzeko 2010ean ondu zuten legearen bidez, zabaldu egin zuten haurdunaldiak borondatez eteteko aukera; lehen hamalau asteen barruan inolako arrazoibiderik eman gabe aborta daiteke ordutik. Aurrez, legean ezarrita zegoen bortxaketen ondoriozko haurdunaldietan, fetuak malformazioak zituenean eta andreen osasuna arriskuan zegoenean baino ezin zitekeela eten haurdunaldia. PPk 2010eko aldaketaren aurka egin zuen urte hartan bertan, eta helegite bat jarri zuen horretarako Auzitegi Konstituzionalean. Gaur jakin da auzitegiak atzera bota duela helegite hori, behin betiko.

PPren helegiteak aurkako zazpi boto jaso ditu Auzitegi Konstituzionalean, eta aldeko lau; era horretan bota dute atzera. Helegitearen aldeko jarrera azaldu duten lau magistratuek epaiaren aurka egin dute, eta boto partikular bat eman dute horretarako. Boto partikular bat ondu du beste magistratuetako batek ere; eman den ebazpenaren mamiarekin bat etorri arren, bere irizpideak zein diren zehaztu nahi izan du.

Hamahiru urte behar izan dira auzitegiak helegite horren kontrako ebazpena emateko. Gaiaren gaineko adostasun falta argudiatu dute maiz auzitegian atzerapenaren kausa moduan. Otsailetik argi zegoen, dena dela, zein izango zen Auzitegi Konstituzionalaren erantzuna. Urtarrilean epaimahaia berritu zuten, eta jakina zen gehienek Abortuaren Legea zegoenean uztearen aldeko jarrera zutela.

Helegitearen alde egin duten magistratuetako batek ponentzia bat aurkeztu zuen justu urte hasieran. 2010eko legearen mamia onartu arren, legearen 17. artikuluaren kontra egin zuen; adierazi duen hor esaten dela soilik idatziz jaso behar dutela informazioa abortatu nahi duten andreek, eta horrekin ez dela aski. Ez zuen aski babes izan, ordea. Inmaculada Montalban magistratua hautatu zuten ondoren helegitearen gaineko ebazpena idazteko; haren soslaia aintzat hartuta, jakina zen 2010eko legearen alde egingo zuela, eta aldeko botoak ere jasoko zituela gero haren ebazpenak. Halaxe gertatu da.

Espainiako Gobernuko ordezkariek poza azaldu dute gaur erabakia dela eta. Isabel Rodriguez ministro eta gobernuaren eledunak, esaterako, esan du Konstituzionalaren ebazpenak argi utzi duela andreek «eskubidea» dutela haurdunaldia eteteko. «Ospatu egin behar dugu epai hau», nabarmendu du. «Eskubide eta askatasunetan aurrera egite aldera» lanean ari direnentzat erabaki goresgarria dela adierazi du. PPk, berriz, bide bat bakarra du halako aurrerapausoen aurrean, Rodriguezen ustez: «Bertan behera uztea, edota helegiteak jartzea». Pentsatzen du jarrera horiek atzean utzi dituela gizarteak, oro har, eta ebazpenak bat egiten duela, oro har, abortatzeko eskubidearen gainean herritar gehienek duten jarrerarekin.

Aurrerago ordutik

Abortatzeko eskubideak 2010eko legetik izan ditu aldaketak, legealdi honetan onduak. Erreformaren ondorioz, orain 16-17 urteko adingabeek badute modua gurasoen baimenik gabe haurdunaldia eteteko. Era berean, idatzizko informaziorik ez dute nahitaez jaso behar abortatzera doazen andreek, eta hiru eguneko epe bat ere ez zaie eman behar erabakiaren gainean hausnartzeko.


Summary: Maite dituzten filmetako zer argazki hautatu dituzte euskaldunek?.

"Maite duzun film bateko argazki bat, zergatia azaldu gabe". Euskaraz @josu_goiko erabiltzaileak hasi zuen haria, eta ez dira gutxi izan segida eman diotenak. Twitterreko hainbat erabiltzailek gustuko duten pelikula bateko fotograma bat txiokatu dute azken bizpahiru egunetan, eta, azkenerako, sorta zabala bildu dute.

Garai, genero eta herrialde ugaritako filmak dira euskarazko komunitateak hautatutakoak. Errepikatu den bat edo beste ere izan da. BERRIAk fotograma horietako hainbat bildu ditu, eta argitu du zer pelikulatatik ateratakoak diren. Horiek hautatu izanaren arrazoiak, ordea, erabiltzaileek argitu beharko dituzte.

Ikusi bilduma, osorik, hemen.


Summary: EH Bilduk uste du «erakunde askotan jauzi handia» egingo duela. «Herriz herri arnasten» ari da koalizio abertzalea «ilusioa eta baikortasuna». Ortuzarrek Otegiri erantzun dio «elkarbizitza lokatzera» eramateko saioaren adierazpena dela eta: «Lokatzan sartu nahi ez, eta eskuak sartu ditu sorbaldaraino».

EH Bilduk 4.197 pertsona baino gehiago ditu hauteskunde zerrendetan, «herri eta hiri bizigarriagoak eta demokratikoagoak egiteko konpromisoa hartuta». Koalizioak azaldu du gizon baino emakume gehiago daudela hautagai gisa, eta, horietatik, «asko» direla gazteak. Politikarekiko «desafekzioa» dagoen arren, EH Bilduren proiektuarekin «konprometitzeko prest» daudela esan du koalizioak. Halaber, 7.500 ahaldun interbentore izango ditu EH Bilduk hauteskunde egunean. Kanpainan 1.700 ekitaldi baino gehiago egingo dituzte, era berean. «283 udal hauteskunde-zerrenda aurkeztea lortu dugu, aurreko hauteskundeetan baino hamahiru gehiago».

Bakartxo Ruizek eta Unai Urruzunok EH Bilduren hauteskunde kanpainaren nondik norakoak plazaratu dituzte gaur. Kanpainari «anbizio osoz» egingo diotela aurre nabarmendu dute. «Badakigu egiten, beste batzuetan egin dugu, eta berriro egingo dugu», esan dute. Lantegietan, kaleetan, herri mugimenduetan, «bidegabekeriei aurre egiten» dabilen jendeak osatu ei ditu koalizioaren zerrendak, «euskara, berdintasuna, ekologismoa edota justizia soziala sustatzen urte luzeak daramatzan jendeak». Ruizek esan du «herriz herri arnasten» ari dela koalizio abertzalea «ilusioa eta baikortasuna».

EH Bilduko bozeramaileek garbi esan dute maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeak «oso garrantzitsuak» direla koalizioarentzat. «Hauteskunde ziklo bati hasiera emango diogulako, non hurrengo urteetarako jokaleku politikoa jokatuko dugun», azaldu dute. Euskal Herrian koalizioa lehen indar munizipalista dela gogoratu dute, eta «erakunde askotan jauzi handia» egin dezaketela uste dute. Gipuzkoa begiz jota dauka EH Bilduk, eta Nafarroa ere bai; «ez da ulertzen eskuina Nafarroako gobernutik eta udal askotatik kanporatu izana, Euskal Herria Bilduk izan duen indar eta zeregin erabakigarririk gabe».

Egoera horren aurrean «eskuinaren urduritasuna nabaria» dela uste du koalizioak. Dagoeneko «etorkizuneko Euskal Herria eraikitzen» ari dela ziurtatu dute EH Bilduko bozeramaileek, eta maiatzaren 28a «beste urrats bat» izango dela prozesu horretan.

Ortuzar eta lokatza

EAJko EBBko presidente Andoni Ortuzar ere aritu da kanpainaren inguruan, Radio Euskadin, eta garbi utzi du PSE-EErekin aliantzak berritzeko prest dagoela, nahiz eta ez dakien «telefonoa hartuko ote duten», PSE «apur bat bihurri» ikusten duelako. Edonola ere, Ortuzarrek uste du EAJk ez dituela azken emaitzak hobetuko, «oso zaila delako emaitza zoragarri horiek hobetzea». Batera edo bestera, «hemen gehiengoak osatzeko aukera» dagoela esan du; «zergatik ez ditugu gehiengo horiek berrituko?».

Ortuzarrek helarazi du EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik PSE-EEri «eskua luzatu» diola, eta ez EAJri. «Bilduk gu ordezkatu nahi gaitu; gu kanporatu, eta, horretarako PSOE behar du, eta hauteskundeak irabazi, baina hori ez da gertatuko». Otegiren adierazpenei erantzunez, «betikoa», agintari jeltzalearen ustez, «batzuetan ona da»; aldaketa baino hobea dela azpimarratu du, «aldaketa hori txarra denean». Gipuzkoan, orain bi legegintzaldi egon zen aldaketa; Bilduk foru gobernua hartu zuenean, EAJko presidentearen arabera, «izugarri okerrera» egin zen. «Argi aldaketekin», ohartarazi du.

Era berean, Ortuzarrek Otegiri erantzun dio, hark «lokatza» aipatu zuelako atzo, alderdi batzuek ETAri erreparatzen diotelako aldiro-aldiro, «kudeaketaz ezin direlako aritu». «Lokatzan sartu nahi ez, eta eskuak sartu ditu, eta sorbaldaraino», esan du Ortuzarrek. Oroimenaren webguneen auzia gogoratu du ETA kanpainan aipatu behar izana arrazoitzeko. «Horretaz ere ezin badugu hitz egin... Jakina, ez dute gustuko, baina oso erraza dute: Urriaren 18ko adierazpena osa dezatela, eta bukatu da».


Summary: Euskozenoa aurkeztu dute, «euskal nortasunaren adierazpen libreak» sustatzeko plataforma. Euskalduntasunaren inguruko hausnarketa saioak antolatu dituzte, eta «interpretazio sortzaileak» adierazi, diziplina askotako artistekin lanean. Iruditeria berriak sortu nahi dituzte, «etorkizun posibleak irudikatzeko».

Plataforma bat da Euskozenoa, plataforma «independente, aske eta ireki» bat, eta «kultura astintzera dator», Ana Gazpio kidearen esanetan. Bilboko Dot kooperatibak jarri du martxan, Errenteriako (Gipuzkoa) Badalab Hizkuntza eta Gizarte Berrikuntzarako Laborategiaren eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren laguntzaz. Euskalduntasunaren inguruan jarduteko proiektuak lantzen ari dira, «euskal nortasunaren adierazpen libreak» azaleratzeko asmoz. Gaur aurkeztu dute orain arte egindako lana, Badalaben egoitzan.

«Uste dugu imajinario berri bat behar dugula euskalduntasunetik etorkizun posibleak irudikatzeko», kontatu du Gazpiok; «erakargarria dena, indarra eta autoestimua ematen dizkiona komunitateari». Esparru zabal bat dute gogoan: «Etorkinak daude, bigarren belaunaldiko euskaldunak, euskaraz ez dakitenak, Euskal Herritik kanpo bizi direnak...». Horiek guztiak kontuan izanik bultzatu dituzte gizartean eragiteko «artefaktuak».

Hitzak proiektuan, hizkuntzaren bilakaera islatu nahi dute, hitz batzuk desagerraraziz (adibidez, jaun ta jabe eta amazulo) eta beste batzuk sartuz (lesbiama, inshallabedi). Munduratzeak izeneko proiektuan, euskal nortasunari buruzko hausnarketa saio kolektiboak antolatu dituzte. Bi saio egin dituzte oraingoz, bata euskal herritarrekin, eta bestea euskal diasporakoekin; larunbatean egingo dute hirugarrena.

Plataformaren barneko hirugarren «artefaktuak» Gorpuzteak sorta da: «Euskal kulturaren protagonista berriak irudikatzeko interpretazio sortzaileak». Bi gorpuzte egin dituzte: batean, El Chivo Peludo artista bisualak etorkizun distopikoak irudikatu ditu; bestean, Javi Rivero sukaldariak argazki berezi bat sortu du diasporarekin egindako saiotik abiatuta.

«Euskalduntasunaren inguruko sorkuntza bat egiteko proposatu zidatenean, berehala joan zitzaidan burua plater edo menu batera», azaldu du Tolosako (Gipuzkoa) Ama jatetxeko sukaldariak. «Baina errazegia zen...». Hausnarketa saioan entzundakoen artean, Riverori arreta piztu zion nola parte hartzaile batek baino gehiagok aipatu zuten mahai baten inguruan izandako egoeraren bat. «Euskal Herrian mahai inguruek garrantzi handia dute, egoera onak eta txarrak konpartitzeko». C. Tangana musikariak egindako Tiny Desk kontzertuko irudia etorri zitzaion burura, eta horrela sortu zen bere proposamena, ez zena plater bat, ezta menu bat ere, baizik eta kontzeptu hori biltzeko argazki bat. Momentu estudioarekin egin dute lan hori, eta prozesu osoa bideo batean jaso du Euskozenoak.

Hurrengo gorpuztea Amaia Lejarreta artistak egingo du. Margolaria da, eta body painting teknika lantzen du. Euskaldunen etorkizunari buruz hausnartuko du bere lanerako, eta Janire Etxabe dantzariarekin batera ariko da elkarlanean «formatu berri batean», Lejarretak azaldu duenez. «Etorkizunik ba ote dugun galdetzen dugunean, ni iraganera joaten naiz, eta hango informazioa eraldatzen dut, etorkizun bihurtzeko. Etorkizuna ibilian egiten da, esperientziaren bitartez».

Naturak garrantzi berezia izango du lan horretan, artistaren arabera: «Lurra oso garrantzitsua da euskaldunentzat, eta sen horrek izugarrizko magnetismoa du. Biok emakume sortzaileak garenez, sorginak garenez, euskal mitologia berreskuratu nahi dugu: gure gorputzetik pasatu, eta birmoldatu».

SOS Arrazakeriarekin saioa

Proiektu horietan guztietan, Euskozenoak Badalab laborategia du bidelagun. Izaro Arruti kideak eman du tokiaren definizio osoa: «Etorkizuneko interakzio fisiko eta digitaletan euskara existituko dela bermatzeko hizkuntza berrikuntza laborategia». Errenteriatik, eta hizkuntza komunitate osoa kontuan izanda, lankidetzak sustatzeko bideak jorratzen dituzte. «Hutsuneak bilatzen ditugu, orain arte egin ez den hori probokatuz, eta martxan dauden gauzak indartzen ditugu». Etorkizunari begiratuta, hiztun komunitatea «birpentsatu» nahi dute, «jarrera probokatzaile batez».

Han egingo dute Euskozenoak bultzatutako hirugarren munduratze saioa, Badalaben egoitzan, datorren larunbatean, SOS Arrazakeria elkartearekin batera. «Espazio seguru bat izango da pertsona horiek hizkuntzarekin eduki dituzten sinesmen, bizipen, min eta poz horiei guztiei tokia egiteko», azaldu du Arrutik. Gainera, saio horretan parte hartuko dutenek aukera izango dute prozesu artistiko bat abiatzeko Dejabu konpainiarekin.

Gaian interesa duten guztiak beraiekin bat egitera deitu ditu Euskozenoak, proiektu bereziren bat sortu nahi izanez gero. «Horretarako tokia dago hemen, eta, batez ere, babesa. Behar diren tresnak emango ditugu».


Summary: Paret-Peintrek irabazi du Giroko laugarren etapa, eta Leknessund jarri da lider. Frantziarra eta norvegiarra eguneko ihesaldian sartu dira, eta bakarrik geratu dira aurrean azken igoeran. Ez da erasorik egon faboritoen artean

Pozez gainezka amaitu dute Aurelien Paret-Peintrek (Ag2r) eta Andreas Leknessundek (DSM) Italiako Giroko laugarren etapa. Paret-Peintrek haren kirol ibilbideko garaipenik handiena lortu du: etapa bat itzuli handi batean. Bi garaipen besterik ez zituen lortuak sei urtean, baina biak lasterketa apaletan; ezer ez Giroan irabaztearekin alderatuta.

Pozarren frantziarra, eta pozarren Leknessund. Elkarrekin ihesean iritsi, eta Remco Evenepoeli (Soudal) bi minutuko aldea aterata, hark jantzi du maglia arrosa. Haren kirol ibilbideko lorpenik handiena da ere bai. 23 urte bakarrik ditu, baina lau urte daramatza jada profesionaletan, eta palmares nahiko betea du. Erlojuaren aurka nabarmendu izan da, baina ez du modalitate horretan lortu haren garaipenik sonatuena: iaz izan zen, Suitzako Itzuliko bigarren etapan. Maila nagusiko proba da, baina txiki geratzen da Giroarekin konparatuz gero. Gainera, hurrengo etapak zailtasun handikoak ez direla kontuan hartuta, itxura du egun batzuetan gozatuko duela liderra izateaz. 28 segundo ateratzen dizkio Evenepoeli, eta 30 Paret-Peintreri.

Norvegiarra eta frantziarra eguneko ihesaldian izan dira beste bost txirrindularirekin batera. Lan egin behar izan dute tropelaren zaintza atzean uzteko. Eraso festa izan da hasi eta berehala, baina kilometro asko pasatu behar izan dira ihesaldi ona osa zedin; etaparen erdian izan da ia. Zazpi txirrindularik egin dute aurrera, eta sei minutu pasatxoko aldea izan dute gehienez. Evenepoelen taldeak utzi egin die joaten, eguneko azken igoerarako indarrak gorde nahian. Borroka espero zen Colle Molella Bigarren Mailako mendatean. Ez zuen muturreko gogortasuna, baina min egin zezakeen, eta aldeak egin. Baina ez da halakorik gertatu, faboritoen artean inork ez baitu ahaleginik egin. Horri esker jantzi du maglia arrosa Leknessundek. Ez dirudi Soudali asko axola dionik; mesede egingo dio indarrak ez xahutzeko.

Gaurko etaparen aldean, lasaiagoa dirudi biharko etapak, Giroko bosgarrenak. Gorabeheratsua da ibilbidea, baina azken 40 kilometroak maldan behera dira. Aproposa dirudi esprinterrentzat.


Summary: Azaroaren 4an manifestatzera deitu du Kontseiluak, «oldarraldi judiziala» salatzeko. Maiatzaren 10eko adierazpena agiria plazaratu du Bilbon, agerraldi jendetsu batean. Bertaratutako eragileek kezka adierazi dute, azkenaldiko epaiek hizkuntzaren biziberritze prozesua «galgatzen» dutelako.

Kontseiluak agerraldi jendetsu bat egin du gaur Bilbon, azken hilabeteotan epaitegietatik euskararen aurka ateratako ebazpenen kontra protesta egiteko. Agerraldian Maiatzaren 10eko adierazpena agiria plazaratu dute, «oldarraldi judiziala» salatzeko. Azaroaren 4an Bilbon manifestatzera deitu dituzte herritarrak, «milaka herritarren bizitzen bizigarritasuna baitago auzitan, eta harekin batera berdintasuna, justizia eta kohesio soziala. Funtsean, bizikidetza».

Kontseiluak kezka agertu du, auzitegien ebazpenek «euskararen biziberritzea helburu duten neurrien kontra» egiten dutelako. «Euskararen normalizazio prozesua trabatu eta egindako bidean atzerapausoak eragiteko olatu erreakzionario, atzerakoi eta euskarafoboa» salatu dute.

Plazaraturiko azken ebazpenak aletu dituzte ondoren. Apirilaren 18an, Bilboko auzitegi batek ebatzi zuen Erandion lanean ari den udaltzain bati ezin ziotela eskatu euskarazko B2 maila.

Aurretik, Uliazpi fundazioaren lan deialdiaren aurka jo zuten epaileek, eta hori baino lehen antzeko erabakiak plazaratu zituzten Barakaldo (Bizkaia), eta Irungo (Gipuzkoa) udaltzainen hizkuntza eskakizunen inguruan. Ahaztu gabe euskara hizkuntza «zailegia» dela esan zuen epailearen kasua, zeinak arrazoi hori eman baitzuen Laudioko Udaleko (Araba) funtzionario bati hizkuntza maila eskatzea baztertzeko.

Kontseiluak gogoratu du gizartean ez dagoen arazo bat sortu nahian dabiltzala auzitegietatik, eta nabarmendu du Araban, Gipuzkoan eta Bizkaian «lau biztanletik hiruk uste dutela euskaraz jakin behar dela administrazioan lan egiteko».

Horrez gain, gogora ekarri dute helegitea jarri diotela EAEko Udal Legeari, «toki erakundeek beren jarduerak euskaraz egitea ahalbidetzen» duelako.

Oldarraldia «Euskal Herritik harago Espainiako eta Frantziako estatuetako beste hizkuntza gutxituen eremuetan ere gertatzen ari dela» ohartarazi dute.

Izan ere, atzo bertan, Frantziako epaitegi batek ebatzi zuen Ipar Kataluniako herriko etxeetako osoko bilkuretan katalana erabiltzea Frantziako Konstituzioaren aurkakoa dela, «frantsesaren nagusitasuna» zalantzan jartzen duelako.

Kontseiluak adierazi du ezinbestekoa dela gizartea mobilizatzea. «Gizarte eragileoi dagokigu desadostasuna kalean erakustea. Bada garaia urrats bat aurrera egin, euskararen gaia erdigunean jarri eta elkarrekin eragiteko». Ohartarazi dutenez, erabakiok «atzerapauso handiak eragin ditzakete urte luzeetako ahaleginari esker lortutako eskubideetan eta euskararen biziberritze prozesuan».

Eragileak, kezkatuta

Ehunka norbanakok eta eragilek bat egin dute Bilbon. Bestek beste, Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakaria izan da bertan: «Oso kezkatuta bizitzen ari gara epaitegietatik datozen sententzien errealitatea». Adierazi duenez, epaiek «oso oinarri ideologikoak» dituzte eta «aurreiritziz beteta» daude. Are gehiago, helburu argi bat dute: «Epaien helburu bakarra hizkuntzaren biziberritze prozesua galgatzea da». Amonarrizek gogoratu du aspalditik aldarrikatu dutela administrazioek herritarren hizkuntza eskubideak bete behar dituztela. «Administrazioa dago herritarren zerbitzura; beraz, zerbitzu horrek elebiduna izan behar du bi hizkuntza ofizial dituen herrialde batean».

Bestalde, lehendakariak esan du lan egiteko euskaraz jakin behar dela, «modu progresibo batean». Eta iritzi berekoa da Alizia Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusia: «Euskaldunok badakigu gaztelera eta moldatzen ahal gara gazteleraz, baina euskara gure hizkuntza da; euskaraz lan, bizi eta egon nahi dugu». Ez du uste eskatzen dutena «arraroa» denik: «Euskal Herrian euskaraz egitea beharrezkoa izatea, beste toki batera joaten zarenean beste hizkuntza horretan egin behar duzun bezala».

Euskararen biziberritze prozesuan, epaiak eraso «larria» direla argi utzi du Iraitz Lazkano Uemako lehendakariak. Eta esan du hizkuntza politika aurrerakoiak beharrezkoak direla. «Legearen interpretazio xelebreak eginda, epaitegietatik murrizten ari dira udaletxeok eta bestelako erakundeok dugun hizkuntza politikarako gaitasuna murrizten ari dira», salatu du. Era berean, manifestazioaren garrantzia aldarrikatu du: «Euskarak ezin du fronte bat ere baztertu; kaletik erantzutea ezinbestekoa da». Idoia Ugalde Berbaizu Euskara Elkarteko kideak ere «euskalgintza elkartzearen» beharra nabarmendu du: «Asko gara, elkar topatu behar dugu, ezagutu eta aldarrikapena partekatu; indartsu agertu behar dugu».


Binarismoak hausteko poemak

Summary: Binarismoak hausteko poemak. Libe Goitia Artetxek bere lehen poesia liburua plazaratu du: Fast fatum. Bata edo bestea hautatu beharrean, olerkietan surrealismoa eta eguneroko hizkuntza uztartzea erabaki du.

Hizkuntzaren iturri jakin batetik edaten dute zenbait poemek; surrealismotik edo logikoak ez diren irudietatik. Beste iturburu bat dute beste zenbaitek; egunerokotasuna, alegia. Baina salbuespenak baino ez dira horiek, pieza bakanak. Libe Goitia Artetxek ohartarazi duenez, «beste olerki gehienetan bi modalitateek bat egiten baitute, hau da, logikoak ez diren irudiek eta egunerokotasunetik edaten duen hizkuntzak». Hautu hori egin baitu idazleak bere lehenengo poema liburuan: «Bateratze horrek sortzen duen gauza hibrido horrekin gelditzea erabaki dut, batarekin eta bestearekin, elkartasun batean». Eta hautu horri jarraituz osatu ditu Fast fatum poema liburuko aleak. Susa argitaletxearekin plazaratu berri du bere estreinako lana.

Izenburuak «patu azkarrari» egiten diola erreferentzia azaldu du idazleak, baina gehitu du «herri handi bat izan arren hiri izatera heltzen ez den toki bateko norbaiten biziari buruzko ikuspuntua» ere badela liburua. Haren ustez, bada dikotomia bat «bizilekuek eragin dezaketen nahasmenduarekin» zerikusia duena, baina segituan zehaztu du berea ez dela «anabasatik» jaiotako lan bat: «Lan hau bizian lehenengo aldiz ideiak argi edukitzen hasten hasi nintzenean ekin nion idazteari».

Aurretik, poema bat plazaratua zuen, 2019. urteko Urruzunotarrak Gehituz lehiaketaren irabazleak jasotzen dituen liburuan. Beraz, aurrez ere idazten zuen, baina Galdakaotik (Bizkaia) Gasteizera, unibertsitatera joan zenean, aldaketa hura «salto handi bat» bezala bizi izan zuen, eta bizipen horrek bultzatuta hasi zen liburua idazten. «Nik, behintzat, oso momentu gutxitan eduki izan dut argi zer egin gura dudan. Orduan hasi nintzen idazten».

Harentzat, «eguneroko detaileetan» dago poetikotasuna. Eta zehaztu duenez, izenburutik hasita, askotariko erreferentziak izan ditu lagun liburua idaztean, tartean, Bernardo Atxaga eta Ruper Ordorika. Dikotomiaren ideiari berriro helduz, adierazi du erreferentzia klasiko ugari daudela bere lanean —Celan, Nietzsche eta Holderlin, tartean—; «baina badaude baita Lorde, Sufjan Stevens, gamerrak edo askotan poesiaz kanpo gelditzen edo uzten ditugun erreferente asko ere, niretzat klasikoak bezain edo ia garrantzitsuagoak direnak». Hala, haren ustez, kontraste horrek eragiten du liburuak lotura izatea bai garai bateko letrekin, bai gaurkotasunarekin.

«Binarismoa» da poema bildumaren ezaugarrietako bat, haren esanetan, baina segidan zehaztu du «binarismoa amaitzeko saiakera» bat dagoela liburuan. «Binariotik kanpo dagoena hitzetan jartzeko saiakera bat, azken batean. Ez da herri handia edo hiri txikia, surrealismoa edo egunerokotasunaren hizkuntza, erreferente klasikoak edo gaur egunekoak, hizkuntza soila edo pedantea; dena biltzen duen hautu bat baizik».

Bide horretan, Atxagaren poesia erreferente moduan eduki izana ez dela kasualitate bat adierazi du, hark bazuelako molde batzuk hausteko nahia Etiopia plazaratu zuenean, «eta Fast fatum ere forma batzuk hautsi edo transgreditzen saiatzen delako, beste maila batean; horregatik ez dira gaiak bakarrik garrantzitsu, baizik eta formak ere bai».

Forma horiek askotarikoak direla eta bere xedeetako bat ironia edo probokazioa lortzea dela ere azaldu du Goitiak, eta horrek baduela filosofia bat atzetik: «Poesia aspergarria dela eta ondo pasatzeko genero gisa zilegi ez dela uste da askotan; horren aurka joateko bulkada bat da ironia, eta irakurketa ariketa kontziente bilakatzeko saiakera da probokazioa». Horretarako, besteak beste, galdera zuzenak baliatu ditu zenbait poematan, irakurlea interpelatzeko. «Moskeoa ere beste baliabide bat da hain irudi kontrajarriak maneiatzerakoan, badirudielako ez dakidala ezta zein den nire estiloaren xedea ere, eta ez da inondik inora hala: liburu osoa intentzionala eta pentsatua da, baina horrekin jolasten dut». Guztiz zilegitzat dauka poesia sentimenduak plazaratzeko baliatzea, baina, haren ustez, «zerbait meditatua» ere izan behar du.

Sei geltokiko ibilbide bat

Azpi-izenburu bat ere badu liburuak: Sei kapitulutan abestutako olerki bat. Hain zuzen ere, aitzinsolas batek, sei kapituluk eta epilogo batek osatzen dute. Eta leku izenak ageri dira atal guztien tituluetan: Aitzinsolasa: Nafarroa; Traumak: Balanzategi; Partitzea: Ternua; Bizia ziutatean: Holtzarte; Maitemina: Aginaga; Maitasuna: Orio; Herioa: Itzaltzu; eta Epilogoa: Bilbo. Leire Lopez Ziluaga Susako editorearen hitzetan, halako atalkatzeak ohikoagoak izaten dira bestelako liburuetan, baina ez poesian. «Beraz, esango nuke badagoela liburuan nahi bat berez desordenatua den hori (bizitza, burutik pasatzen zaiguna) ordenatzeko».

Idazleak «abestutako olerkia» izateari egin dio azpimarra bereziki. «Niretzat, garrantzitsuagoa da abestua izate hori, olerki asko ia kantu bat legez irakurri daitezkeelako, musikalitatea edukitzea bilatu dudalako». Gainera, gogorarazi du txikitan ere ahots gora irakurriz ikasten dela irakurtzen, eta, beretzat behintzat, irakurketarik gabe ez dagoela idazketarik. «Beraz, bada sustraietara itzultzeko modu bat gehiago».

Editoreak laburbildu du «sei geltokitatik igarotzen den zeharkaldi poetikoa» osatu duela idazleak. «Gai agorrezinen bideetatik —partitzea, hiria, maitasuna, heriotza—, geografia propio bat eraiki du, eta intuizioz zein ziurtasunez betetako lerroen artean ageri da poeta bizitzaren zantzuak haztatzen —amaren eskuak, herdoilaren edertasuna, odolezko marrazkiak—, tradizioarekin zein adierazpide garaikideenekin elkarrizketa betean».


Summary: Euskal Filologia mantentzeko eskatu dio Euskaltzaindiak Espainiako Gobernuari. Euskal Filologia Hizkuntza Modernoen edo Filologia Hispanikoaren barruan jartzeak «ez dauka inolako justifikaziorik eta ulertezina da, ez baitu onartzen behar bezala ezarritako eta erraz bereizitako errealitate zientifiko eta akademikoa», Euskaltzaindiaren arabera.

Euskaltzaindiak gutun bat bidali dio Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuari, Euskal Filologia «berariazko jakintza arlotzat manten dezala» eskatzeko. Akademiak gaur eman du gutunaren berri, baina maiatzaren 4an bidali zuela adierazi du, txio baten bidez.

Gutunean, Andres Urrutia Badiola euskaltzainburuak «kezka» adierazi dio Sanchezi, erakundearen izenean, Espainiako Gobernuak jakintza eremuak arautzeko lantzen ari den dekretuaren inguruan. Izan ere, horren 2. artikuluan, zirriborroak Hizkuntza Modernoak eta filologia hispanikoa, klasikoak eta antzinako mundukoak baino ez ditu aipatzen.

Euskaltzaindia kezkaturik dago, sailkapen hori ezarriz gero legeak aipatzen dituen arlo horien azpian geratuko litzatekeelako Euskal Filologia. «Mendekotasun horrek, baina, ez dauka inolako justifikaziorik, eta ulertezina da, ez baitu onartzen behar bezala ezarritako eta erraz bereizitako errealitate zientifiko eta akademikoa».

Horrez gain, gogoratu dio euskara hizkuntza ofiziala oinarrizko ikasgaia dela humanitate ikasketetan. «Hortaz, aitorpen zientifikoa eta ikusgarritasuna eman behar zaizkio nazioan eta nazioartean, Filologia Hispanikoari, Filologia Klasikoari eta estatuko gainerako hizkuntzei aitortzen zaien modu berean». Hori dela eta, Euskaltzaindiak eskatu du Euskal Filologia artikulu horretan berariazko jakintza arlotzat txertatzeko.

Joan zen astean harrabotsa sortu zuen Espainiako Gobernuko Unibertsitate Ministerioak Unibertsitate Lege berria garatzeko ondu duen errege dekretuaren proiektuak.

EHU Euskal Herriko Unibertsitateak alegazio bat igorri zion joan zen astean Unibertsitate Ministerioari, Euskal Filologia ezagutza eremu «zehatz» moduan txerta zezan. Beste hainbat erakunde eta alderdiren erantzuna eragin zuen zirriborroak.


Summary: Trump zigortu du epaitegi batek sexu abusuengatik. Salatzaileari bost milioi dolarreko kalte ordaina ematera kondenatu dute AEBetako presidente ohia. Epaiak baztertu egin du bortxaketa akusazioa.

Donald Trump AEBetako presidente ohia sexu abusuagatik kondenatu zuen atzo New Yorkeko epaimahai batek. Epaiaren arabera, Trumpek sexu abusuak egin zizkion E. Jean Carroll idazleari, eta iraindu egin zuen. Aldiz, epaimahaiak baztertu egin zuen presidente ohiaren aurkako bortxaketa akusazioa.

Sententziak Trump zigortu du Carrolli bost milioi dolarreko kalte ordaina —4,5 milioi euro— ordaintzera. Presidente ohiak, baina, ez du ordainketarik egin beharko oraingoz. Haren defentsak iragarri zuen helegitea aurkeztuko duela, eta ez du zigorra bete beharko epaia irmoa ez den artean.

Carrollek Trump salatu zuen saltoki handi batzuetako aldageletan bera bortxatzeagatik, 1990eko hamarkadaren erdialdean. Idazleak salaketa publiko egin zuenean bera iraintzea ere egotzi zion. Carrollek 2019an argitaratutako liburu batean jaso zuen epaimahaiaren aurrean eman duen lekukotza, eta Trumpek sare sozialetan idatzi zuen haren kontakizuna «gezurra», «iruzur hutsa» zirela.

Epaimahaiak hiru ordu besterik ez ditu behar izan aho batez Trump erruduntzat jo duen epaia onartzeko. Epaia «lotsagarria» dela adierazi zuen Trumpek sare sozialetan, kondenaren berri izan eta gutxira. 2024ko presidentetza bozetarako hautagai denak, gaineratu zuen ez duela «inolako ideiarik emakume hori nor den».

Ikusteko dago sexu abusuengatik jaso duen zigorrak Etxe Zurirako hautagaitza zailduko ote dion Trumpi. Oraingoz, Alderdi Errepublikanoko hautagaia izateko faboritoa da, nahiz eta oraindik alderdikide gehiagok bere hautagaitza aurkeztea espero den. Horien artean, Ron DeSantis Floridako gobernadorea.

Presidente ohiaren defentsak erabaki du epaian ez parte hartzea, epaimahaiak Carrollen salaketa oinarri nahikorik gabekoa dela iritziko zionaren esperantzarekin. Auzitegitik kanpo, presidente ohiak behin eta berriz esan du idazlearen salaketa 2019an argitaratu zuen liburuaren salmentak puzteko kanpaina baten parte zirela, eta bere irudi politikoa zikintzeko ahalegin bat. Epaiketan beste bi emakumek adierazi dute sexu abusuak jasan zituztela Trumpen aldetik.


Summary: Rita Lee konpositore eta abeslari brasildarra hil da. 75 urterekin zendu da, gaixotasun baten ondorioz

Brasilgo musikagile garrantzitsuenetako bat izan zen Rita Lee; erreferente izan zen 1970eko hamarkadako zenbait gitarra jotzaile hasiberrirentzat. Hainbat kanturen egile da; besteak beste, Ovelha negra, Mania de voc, Lança perfume, Agora so faltas tu, Baila conmigo, Baño de burbujas, Lo siento por tu, Hierba venenosa, Amor y sexo, Ora, Chico bonito, Flagra eta Dulce vampiro kantuenak. Emakumeen askatasunaren gaineko aldarrikapenez bete ohi zituen, oro har, abestiak, eta askotan, ironia puntu batekin.

1966an, Os Mutantes taldea sortu zuen Arnaldo eta Sergio Dias Baptista anaiekin batera. Hainbat disko kaleratu zituzten elkarrekin; tartean, Os Mutantes, Mutantes, A Divina Comedia, Ando Meio Desligado, Jardim Eletrico, Mutantes E Seus Cometas No País Dos Bauretz eta Technicolor. 1972an, baina, desegin egin zen taldea.

Tutti Frutti taldera batu zen segidan, eta disko batzuk atera zituen orduan ere: Fruto proibido, Entradas e bandeiras, Babilonia, Atrás do porto tem uma cidade. 1978an utzi zuen taldea.

Bere ibilbide musikalaz gain, Radioamador izeneko umorezko irratsaio bat gidatu zuen bederatzi hilabetez, 1986an. Gainera, haurrei zuzendutako lau liburu ere idatzi zituen, ekologismoarekin lotutakoak. Hainbat aldizkaritako zutabegile gisa ere aritu zen, eta aktore lanak ere egin zituen Brasilgo zenbait filmetan.


Summary: Arraunlari talde bat erreskatatu dute Zumaian, trainerilla irauli ondoren. 18:30ak aldera gertatu da, Santiago hondartzaren parean. Olatuek Telmo Deun arraun elkarteko trainerilla bat irauli dute. Arraunlariak onik atera dira uretatik. Bideoa, albistearen barruan.

Susto galanta izan zuen atzo arratsaldean Zumaiako (Gipuzkoa) Telmo Deun arraun elkarteko arraunlari talde batek. Trainerilla ligan murgilduta dago kluba, eta ontzi horietako batekin ari ziren entrenatzen mutilak Urolaren itsasadarrean. Bokalera hurreratu zirenean, baina, olatu batek eraman egin zuen ontzia, baita irauli ere.

18:30ak aldera gertatu zen. «Antxoatan dauden arrantza ontziei begira geunden, eta han ikusi dugu trainerilla bat zegoela Santiago hondartzaren aurrean. Haize olatu handia zegoen, eta olatu horietako batek ontzia jo du. Arraunlariek kontrola galdu dute, eta halako batean irauli egin da», adierazi dio Baleike-ri lekuko batek. Herritar horrek larrialdietako telefonora deitu duen bitartean, bertan zeuden beste lagun batzuk klubeko arduradunei deika hasi ziren. Klubetik bi lantxa bidali zituzten arraunlariak erreskatatzera.

Jarraitu irakurtzen: Arraunlari talde bat erreskatatu dute Santiago parean trainerilla irauli ondoren


Summary: Bizkaiko metaleko hamar grebalari epaitegietan deklaratzen hasi dira, sindikatuen babesarekin. Deklaratzen hasi aurretik, elkarretaratzea eta prentsaurrekoa egin dituzte Barakaldoko (Bizkaia) epaitegien atarian. Hilaren 15ean beste bik dute deklaratzeko txanda.

Bizkaiko metalgintzako grebarekin lotuta, sektoreko hamar grebalari deklaratzen hasi dira gaur Barakaldoko epaitegietan, ikertu gisa. Hitzarmena berritzeko negoziazioetan zegoen blokeoagatik deitu zuten grebara, eta hainbat egunetan istiluak izan ziren Ertzaintzaren eta manifestarien artean. Datorren astelehenean, maiatzaren 15ean, beste bi kidek deklaratuko dute.

Ikusi gehiago: Bizkaiko metalgintzako hitzarmena berritzeko akordioa.

Deklaratzen hasi aurretik, sindikatu guztiek —ELAk izan ezik, bere kabuz ibili baitzen hitzarmena negoziatzen— elkarretaratzea egin dute Barakaldoko epaitegietan, baita prentsaurrekoa ere. Babesa eta beroa eskaini diete sindikatuek eta lankideek grebalariei, eta adierazi dute «langile klasearen eskubideak defendatzea» ez dela delitua.

Guztira 22 grebalariren aurkako prozesu judizialak ireki dituzte: zazpirenak artxibatu egin dituzte, hiru epaiketaren zain daude, eta hamabik irekita dute oraindik —gaur deklaratzen hasi diren hamarrek, eta maiatzaren 15ean deklaratuko duten biek—. Desordena publikoak eta agintearen aurkako erasoak dira, besteak beste, leporatzen dizkieten delituak.


Summary: Jaurlaritzaren LPSak 57 udalerritako mendiguneak hautatu ditu zentral eolikoak egiteko. Hautatutako kokapen eremuak izendatu dituzte zentral eoliko eta fotovoltaiko handiak ezartzeko. Eguzki instalazio handiak 53 udalerritan kokatuko dituzte.

Hasierako onarpena eman dio Eusko Jaurlaritzak Energia Berriztagarrien Lurralde Plan Sektorialari, eta bere webgunean argitaratu du horren inguruko hasierako onespenaren agindua. Horiek horrela, maiatzaren 10etik hasita 45 egun izango dituzte udalek eta herritarrek alegazioak eta ekarpenak egiteko. Besteak beste, 2030erako energia berriztagarrien hazkunde handi bat bideratzeko helburuari bide eman nahi dio Jaurlaritzak plangintza horrekin, bereziki zentral eoliko eta fotovoltaiko handiak eraikita.

Besteak beste, Euskadi 2030 Energia Estrategiaren helburuak lortzeko tresnak ezarri nahi dituzte. Helburua da urte horretan energiaren bukaerako kontsumoaren %21 berriztagarrien bidez lortzea. Gaur egun, %10ekoa da kontsumo hori. Energia eolikoa eta fotovoltaikoa sustatu nahi ditu bereziki Jaurlaritzak; besteak beste, 2020an instalatuta zegoen potentzia biderkatuz. Potentzia eolikoa 167 megawattetik 783ra handitu nahi du; eta fotovoltaikoa, 55 megawattetik 293ra.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 57 udalerritako mendiguneak hautatu dituzte zentral eolikoak ezartzeko. Planta fotovoltaikoak egiteko, berriz, 53 leku (23na Araban eta Bizkaian eta zazpi Gipuzkoan). Hautatutako kokapen eremu izendapena eman diete toki horiei LPSan.

Energia eolikoari dagokionez, Arabako hemeretzi udalerritan, Bizkaiko 26tan eta Gipuzkoako hamabitan ezarriko lituzkete haize instalazio handiak. Eskala handiko parkeak izango dira; hots, bost haize errota baino gehiago izango dituzte, edo 30 megawatteko baino potentzia handiagoa. Kontuan izan behar da 50 megawatt baino potentzia handiagoa dutenak Espainiako Gobernuak kudeatzen dituela.

Energia fotovoltaikoari dagokion mapa (egin klik irudian handiago eta hurbilago ikusteko). Eusko Jaurlaritza

LPSaren arabera, lurraldearen gaineko egokitasun «altua edo ertaina» daukate kokapen horiek; urteko haizearen batez besteko abiadura segundoko 6,22 metro da, eta gutxienez bi kilometro luze dira, jarraian edo etenekin.

Zerrenda horretan sartu dituzte LPSaren aurrerapen txostenean ageri ziren kokagune asko, baina beste batzuk desagertu egin dira hasierako zerrenda horretatik: esate baterako, Mandoegiko instalazioa, Gipuzkoa eta Nafarroa arteko mugan. Aurreko mapan ageri ez zen proiektu bakarra ezarri dute oraingo mapetan, ordea: Cantoblanco-La Manzanerakoa (Araba). Halaber, eskala ertaineko instalazio eolikoak utzi dituzte zerrenda horretatik at. Horiek dira bost errota baino gutxiago dituzten instalazioak eta 30 megawatteko potentziatik beherakoak. Horiei dagokienez, Jaurlaritzak ebatzi du LPSak ezin dituela instalazio horietako lur erreserbak aurreikusi modu zuzenean. Funtzio hori beheragoko lurralde antolaketarako beste araudi batzuek dutela ebatzi du, lurralde plan partzialek (LPP) eta hiri antolamendurako plan orokorrek (HAPO), besteak beste. Irizpide horrek zuzenki eragingo dio, esate baterako, Arabako Errioxari, eremu hori energia eolikoaren ustiaketarako egokitzat jo baitzuten ia osorik. Orain, baina, erabaki dute Arabako Errioxako LPPak zehaztu beharko dituela kokagune zehatzak. Antzera geratuko dira aurrerapen dokumentuan Gipuzkoarako aurreikusita zeuden kokaleku asko. Beraz, LPSak ezarritako proiektu eoliko eta fotovoltaikoez gain, beste batzuk ere garatu ahal izango dira etorkizunean, lurralde antolaketarako eskualde mailako beste plan batzuen bidez. Muga bakarra izango dute egitasmo horiek: esklusio eremuetan ez egotea.

Esklusio guneen mapa (egin klik irudian handiago eta hurbilago ikusteko). Eusko Jaurlaritza

Hautatutako kokapen eremuen ezaugarri nagusia da lur erreserbak zuzenki ezarri ahalko direla, eta, beraz, udal hirigintzako arauek bere gain hartuko dituztela industria erabilera horiek modu automatikoan. Administrazioak proiektuei ematen dien eraikitzeko baimenean LPSaren planoak aurreikusi dituzten lur okupazioak doitu ahal izango dituzte, eta haien hedadura %20raino handitu, betiere esklusio eremuetan sartu ezean.

Nekazaritza lurrak

Lurraldea antolatzeko irizpideen arabera banatu dituzte eremuak, eta haietan mugatu dute instalazio berriztagarriak ezartzea. Nekazaritza eta abeltzaintzaren atalean, LPSak eragotzi egingo du balio estrategiko handiko nekazaritza lur eta mendi larreetan planta eoliko eta fotovoltaiko handiak ezartzea. Horrek esan nahi du, esaterako, 2,5 megawattetik gorako potentzia duten planta fotovoltaikoak ezin izango direla eraiki halako guneetan. Horrek eragin dezente izango du Araban; besteak beste, aurrerapen dokumentuan Arabako Errioxan agertzen ziren proiektu fotovoltaiko asko ez direlako agertzen orain onartutako dokumentuan.

Edozein moduz, Arabako mapan ageri da eskala handiko proiektu fotovoltaiko gehien, Lautadan eta Añana inguruan. Agerikoa da, alde horretatik, desoreka bat dagoela hiru herrialdeen artean. Bizkaiko mapari erreparatuz gero ere, instalazio berriztagarri gehienak Enkarterrin egongo lirateke.

Horri dagokionez, saturazio eremuak aipatu ditu txostenak. Instalazio fotovoltaikoetarako saturazio indizea %10 dela dio LPSak, eta ekoizpen eolikoaren instalazioetarako, 4,5 haize errotakoa 100 hektareako. Saturazio indize hori planoetan jasotako eskualde edo ikuseremu guztietan aplikatuko da. Ikuseremu horretan hautatutako kokapen eremu bat egonez gero, saturazio indizea %15era handitu daiteke fotovoltaikoetarako, eta 7 haize errotara energia eolikorako.

Parke eolikoen zaharberritzea

Eginda dauden parke eolikoak euren bizitza baliagarriaren amaierara iristear direla-eta, zaharberritzeko eta berrindartzeko aukera aurreikusi du planak. Horrela, kokagune horiek (Elgea-Urkilla, Oiz eta Badaia, kasurako) zaharberritu ahal izango dituzte, besteak beste, jarrita daudenak gaur egungo haize errota berri eta handiagoekin ordezkatuz. Hedaduraz gehienez %20 handiagoak izatea onartuko lukete horien kasuan ere, betiere mugatutako eremuetan sartu ezean. Adibide baterako, Elgea-Urkillan potentzia %40 inguru handitzeko aukera ikusten dute, eta Oizen, %63. Are eta gehiago handituko litzateke Badaiaren potentzia: %110. Ingurumen azterketak dioenez, baina, zaharberritzeak «aukera mugatuak» ditu, eta ohikoez gain beste ingurumen kalte batzuk eragingo lituzkeela aitortu du.

Elkarrekin Podemos-IUk kritikatu egin du LPSaren hasierako dokumentua onartzeko garaia: justu udal hauteskundeen atarian. Horrek alegazioak jartzea zailduko duela salatu du Miren Gorrotxategi Eusko Legebiltzarreko Elkarrekin Podemoseko bozeramaileak. Udal eta foru erakundeen ahotsa jasotzeko prozesua trabatu egingo duela uste du. Naturaguneen arteko zubi diren korridore ekologikoetan proiektuak bideratzea gaitzetsi du, halaber, Gorrotxategik, hegaztien populazioetan izan dezakeen eraginagatik.


Summary: Ordesako ur-jauzien ibilbidea | Menditxiki.

Ordesako aparkalekutik atera eta Soasorantz doan bide nagusitik aurrera egin dugu. Pilar Birjinaren irudiaren ondotik pasatu, Cotatuerora doan xenda ezkerrera utzi, eta aurrera segitu dugu. Laster, Arripaseko ur jauzia ikusi dugu, eta, gorantz jarraituz, eskuinera desbideratu eta Las Cuevas ur jauzia ikusteko aukera izan dugu. Metro batzuk gora egin, eta Estrecho ur jauzi ederraz gozatu dugu. Etorritako bidetik atzera egin, eta ibaiaren beste aldera pasatu gara zubi batetik. Hemendik aparkalekuraino bide eroso eta ederrean zehar egin dugu.


Summary: Desgaitasunen bat dutenentzako zentroek 218 enplegu sortu zituzten iaz. EHLABEko kideek pandemia aurreko enplegu kopurua gainditu dute. Diru publikotik jasotzen duten euro bakoitzeko, zazpi sortzen dituzte.

2022a oro har urte ona izan zen enpleguari dagokionez, eta hala gertatu da elbarritasunen bat dutenentzat ere. Haiei enplegua ematen dieten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako gizarte ekimeneko zentro bereziek 218 pertsona gehiagori eman zieten lana, eta gainditu egin dute jada pandemiaren aurretik zuten kopurua.

EHLABE Euskal Herriko Lan Babestuaren Elkarteak 2022. urteko balantzea egin du gaur goizean, Donostian. Hamalau enpresa eta elkarte biltzen dira hartan, eta horien artean daude Bizkaiko Lantegi Batuak eta Usoa, Gipuzkoako Gureak, eta Arabako Indesa. EHLABEko presidente Asier Vitoriak azaldu duenez, desgaitasunen bat zuten 8.317 langile ari ziren zentro horietan 2022. urtearen bukaeran, 2019aren amaieran baino gehiago. Sexu aldetik alde handia dago, ia bi herenak gizonezkoak direlako (5.390) eta herena eskas emakumeak (2.981).

Elbarritasun fisikoa dute %37k, adimen desgaitasuna %29k, gaixotasun mentalen bat %26k, eta zentzumen desgaitasuna %8k. Adinean aurrera doazenak dira haietako asko. Zehazki, zentro berezietako langileetatik 5.781ek dituzte 45 urte edo gehiago, eta 539 dira 30 urtetik beherakoak. Langileen %77k dute kontratu mugagabea, eta %23k aldi baterakoa.

Iaz gehitutako enpleguetatik, 152 «premia handiagoak» dituzten langileentzat izan ziren. Horien artean sartzen dituzte gaixotasun mentalen bat, desgaitasun intelektuala edo %65etik gorako desgaitasun fisikoa edo sentsoriala dutenak.

EHLABEko kideen beste helburua da elbarriak zentro berezietatik enplegu arruntetara igarotzea, enplegu lagundua deitutakoaren bitartez. Urrats hori 166 langilek egin zuten iaz, eta gehien-gehienak desgaitasun handikoak izan ziren (142).

794 milioiren ekarpena

EHLABEk neurtu egin du bere kideek gizarteari dirutan egiten dioten ekarpena: 794 milioi euro dira. Horien barruan sartzen du bere kideen fakturazioa (338 milioi euro), baina baita desgaitasuna duten langileei ordaindutako soldatak, Gizarte Segurantzako kotizazioak, enplegua aurkitzeko orientazioa eta prestakuntza, eta pertsona horiek enplegua izateak gizarte babesari eta familiei eragindako aurrezkia ere. Diru hori elbarrien enplegua sustatzeko administrazioak emandako laguntzekin erkatu ondoren, ekarpena handia dela azaldu Vitoriak, jasotako euro bakoitzeko zazpi euro sortu baitituzte.

Batez ere industriako lanetan aritzen dira EHLABEko kideak. Sektore horretan 238 milioi euro fakturatzen dituzte, eta gainontzeko ehun milioiak zerbitzuetan. Gero eta atal gehiagotan aritzearen «balio gehigarria» nabarmendu du Vitoriak. Batetik, dibertsifikazioak ekonomikoki ematen duen abantailarengatik; eta, bestetik, gero eta jarduera gehiagotan arituz gero aukera gehiago dagoelako desgaitasun bakoitzera egokitutako enpleguak eskaintzeko.

Alfonso Gurpegi Eusko Jaurlaritzako Enplegu kontseilariordea ere izan da aurkezpenean, eta goretsi egin du desgaitasunen bat dutenak laneratzeko Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan sortu den eredua. Haren esanetan, «erreferentea» da Europan, lan ibilbide osoan aritzen baita haiekin.


Summary: Pakistango ministro ohiaren atxiloketak liskarrak eragin ditu herrialdean. Islamabadeko auzitegi batek zortzi eguneko badaezpadako atxiloaldia ezarri dio Imran Khani, ustelkeria egotzita. Agintarien arabera, ia mila lagun atxilotu dituzte, eta gutxienez lau pertsona hil dira. Ministro ohiaren PTI alderdiak protestan jarraitzera deitu du.

Pakistango ustelkeriaren aurkako indarrek Imran Khan ministro ohia atxilotu zuten atzo, Auzitegi Gorenean. Bada, atxilotu eta ordu gutxira, auzitegiak zortzi eguneko atxiloaldi prebentiboa ezarri dio gaur PTI Pakistango Justiziaren Aldeko Mugimendua alderdiko presidenteari. Khanen atxiloketak haserre olatua eragin du herrialde osoan, eta estatuko indarren eta manifestarien artean liskar gogorrak egon dira. Agintariek emandako azken datuen arabera, ia mila lagun atxilotu dituzte Punjaben, Pakistango probintziarik jendetsuenean. Horrez gain, gutxienez lau pertsona hil dira Khyber-Pakhtunkhwa eskualdean, eta 130 bat polizia zauritu. Liskar horien harira, gobernuak armadari eskatu dio ezar dezala «legea eta ordena» Punjaben, Khyber-Pakhtunkhwan eta Balutxistanen.

Tokiko komunikabideen arabera, Khan Islamabadeko auzitegi batean dute atxilo. Fiskaltzak hamalau eguneko behin-behineko espetxealdia eskatu du harentzat, baina oposizioko buruaren defentsak eskari horren aurka egin du. Qadir Trust auziarekin lotutako delitu batengatik atxilotu dute ministro ohia. Joan den ekainean, koalizio gobernu berriak salatu zuen Khanek eta haren emazteak, Malik Riaz pakistandar enpresariaren bitartez, ustez lursailak eskuratu zituztela unibertsitate bat jartzeko, 160 milioi euroren truke. Agintariek ehun delitu baino gehiago leporatu dizkiote, sedizioa eta ustelkeria barne.

Rangers unitateko 50 bat kidek hartu zuten parte Khanen atxiloketan; ministro ohia eta haren segurtasun taldea inguratu ondoren, oposizioko burua ibilgailu beltz batean sartu zuten. PTI alderdiak salatu duenez, operazio hartan Rangerseko indarrek indarkeria erabili zuten, eta zenbait lagun zauritu zituzten; torturak jasan zituztela ere salatu dute. Khanen defentsak esan du ministro ohiaren atxiloketa «erabat legez kanpokoa» izan dela, eta operazioa aztertzeko eskatu dio auzitegiari.

Xah Mahmood Qurexi PTIko goi buruzagiak adierazi duenez, alderdiko zuzendaritza «ahalegin berezia» egiten ari da Khanekin biltzeko. «Kalera ateratzeko dei egiten diegu PTIko kideei, langileei, jarraitzaileei eta Pakistango herriari, konstituzioaren aurkako jokabide horren aurka protesta baketsuak egiteko», esan du Qurexik, Twitterren. «Beti borrokatuko gara [lehen gobernadore nagusia izandako Muhammad Ali] Jinnahen Pakistanen alde».

Protestak baretzeko

Liskarrik bortitzenak Punjab probintzian daude, Pakistan ekialdean. Rawalpindi hirian, esaterako, hainbat manifestari armadaren egoitzara sartu dira indarrez, tokiko hedabideek jasotakoaren arabera. Gobernuko bozeramailearen esanetan, manifestariek Poliziaren 25 bat ibilgailu eta erakunde publikoetako hamalau eraikin hondatu dituzte.

Horiek horrela, armadako indarrak eskualde horretara bidaltzeko agindu du Barne Ministerioak, «probintzia osoan ordena mantentzeko» asmoz. Handik gutxira, Khyber Pakhtunkhwako eta Balutxistango gobernuek ere eskaera bera egin diote armadari, «ordena eta bakea» lehengoratzeko. Protestak baretzeko, salbuespen neurri batzuk ere ezarri dituzte Islamabaden eta Punjaben; besteak beste, herritarren bilkurak eta mugitzeko askatasuna murriztu dituzte.

Legea errespetatzeko deia

Pakistanen ez ezik, nazioartean ere erreakzio ugari eragin ditu Khanen atxiloketak. AEB Ameriketako Estatu Batuak eta NBE Nazio Batuen Erakundea «kezkatuta» azaldu dira herrialdean piztutako liskarren ondorioz, eta legea errespetatzeko deia egin dute. «Ziur egon nahi dugu Pakistanen gertatzen den edozer zuzenbide estatuaren eta konstituzioaren araberakoa dela», esan du AEBetako Estatu idazkari Antony Blinkenek.

Antzeko adierazpena egin du NBEko idazkari nagusi Antonio Guterresek ere, Farhan Haq erakundeko bozeramailearen bitartez: «Arduratuta gaude Pakistango figura politikoak zintzotasunez tratatuko ote dituzten edo ez, eta prozesu judizial justua izango den edo ez. Gure kezkak aintzat hartuko dituztelakoan gaude».


Summary: Basurtuko bihotz kirurgia lekualdatzeko prozesua etetea babestu du EAEko Auzitegi Nagusiak. Auzitegiak eutsi egin dio zerbitzu hori Gurutzetako ospitalera lekualdatzeko asmoa behin-behinean eteteko epaileek hartutako erabakiari. Jaurlaritzak dio epaiak ez duela berritasunik, eta ez diola heltzen Osakidetzak bere zerbitzuak antolatzeko duen gaitasunaren aferari.

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak eutsi egin dio Basurtuko ospitaleko (Bilbo) Bihotzeko Kirurgia Zerbitzua Gurutzetako ospitalera (Bizkaia) lekualdatzeko proiektua behin-behinean eteteko Arabako administrazio auzitegiak hartutako erabakiari, eta, hala, atzera bota du Eusko Jaurlaritzak aurkeztutako apelazio helegitea. Gaur publiko egin den autoan, hilabeteko epea zabaldu du erabakiaren aurkako kasazio errekurtsoa aurkezteko.

Arabako administrazio auzitegiak azaroan ebatzi zuenez, bihotz kirurgia Gurutzetako ospitalera lekualdatuz gero, ezingo litzateke zerbitzu bera espezialista berberekin berriro martxan jarri. Orain, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak dio zerbitzuaren lekualdatzeak «bizirauteko» aukera duten gaixo batzuengan «eragin kaltegarria» izan lezakeela; hortaz, epaia irmoa izan arte Basurtuko Bihotzeko Kirurgia Zerbitzuak bere lekuan jarraitzea ebatzi du.

EAEko Justizia Auzitegiaren epaiaren arabera, zerbitzua bere horretan mantenduz gero, Basurtuko eta Gurutzetako erietxeetako heriotza tasa «egokiei» eta zerbitzuen kalitateari eutsiko zaie. Ez du aintzat hartu, alde horretatik, Jaurlaritzaren argudioa, zeinaren arabera bi zerbitzuak bateratzeak kirurgia zerbitzuaren kalitatea hobetuko lukeen. Hau dio autoak argudio horren aurka: «Basurtuko Bihotzeko Kirurgia Zerbitzuaren heriotza tasa oso baxua denez, zerbitzu hori mantentzeak, berez, ez du arazo garrantzitsurik sortzen interes publikoarentzat edo hirugarrenentzat». Kautelazko neurria mantentzeak Osakidetzako antolaketa gaitasunari ere eragingo liokeela argudiatu zuen Jaurlaritzak helegitean. Auzitegiak ez du gai horri buruzko iritzirik eman, eta esan du auzia sakonago aztertzen denean helduko diola.

Osasun Sailaren oharra

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ohar batean adierazi du EAEko Justizia Auzitegiaren ebazpenak ez duela berritasunik, ez duelako iritzirik ematen Basurtuko eta Gurutzetako ospitaleen zerbitzuak bateratzeari buruz.

Osasun sailak gogoratu du bi zerbitzuak bateratzeari buruzko bista ez dela egin oraindik, eta auzitegiak soilik berretsi egiten dituela joan den azaroan jarritako kautelazko neurriak. Gotzone Sagarduiren sailaren ustez, auzitegiak ez dio erantzun kautelazko neurriak altxatzeko eskaerari: «Oraindik gaiaren funtsari buruzko erabakia, alegia, Osakidetzak bere zerbitzuak antolatzeko duen gaitasunari buruzkoa eman behar duen bista egiteko dago».

EH Bilduren eskaria

EAEko Auzitegi Nagusiaren epaia ezagututa, EH Bilduk ohar batean esan du Eusko Jaurlaritzak amaitutzat eman beharko lukeela Basurtuko ospitaleko Bihotzeko Kirurgia Zerbitzua Gurutzetara lekualdatzeko prozesu judiziala, «zentzugabea» baita horretan «tematzea» Basurtuko profesionalak horren aurka daudenean eta justiziak geldiarazi duenean. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak Osasun sailari eskatu dio bide judiziala baztertzeko eta Osakidetza «indartzeko». Bihotzeko Kirurgia Zerbitzua bi ospitaleetan mantentzearen alde agertu da Ubera, eta Osasun Sailari galdegin dio azter dezala Basurtuko eta Gurutzetako profesionalekin batera, ea ospitale horietan egin litezkeen gaur egun Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik at bideratzen diren arritmien zauri txikiko kirurgiak eta beste teknika berritzaileak.

Erabakiari kritika ugari

Osakidetzak iazko azaroaren 17an itxi nahi zuen Basurtuko erietxeko Bihotzeko Kirurgia Zerbitzua, eta Gurutzetakora eraman nahi zuen. Kritika ugari eragin zituen aldaketa hori egiteko asmoak, eta prozesua kautelaz etetea erabaki zuten epaitegiek, Basurtuko zerbitzuko medikuek abiatutako auzibide baten harira. Gasteizko epaitegi batek aurrena, eta Arabako auzitegiak gero, ebatzi zuten prozesuak aurrera jarraitzen bazuen «kalteak» eragin zitzakeela, osasun profesionalek eta pazienteek pairatuko zituztela ondorioak, eta, horiek horrela, medikuek abiatutako auzibidea argitu bitartean, bederen, gerarazi egin behar zela.


Summary: 'Filologiak' deituriko ezagutza arloaren barruan egongo da Euskal Filologia, Madrilek esan duenez. Joan Subirats Unibertsitate ministroak esan du «aintzat» hartuko dituela bere dekretu proiektuak jaso dituen alegazioak, baina ez du bete EHUk eta Euskaltzaindiak eskatutakoa.

Espainiako Gobernuko Unibertsitate Ministerioak landu duen errege-dekretu proiektu baten arabera, Euskal Filologiak ezagutza arlo izateari utziko lioke, eta beste bi eremuren barruan kokatu beharko litzateke: Filologia Hispaniko eta Klasikoen arloan, edo Hizkuntza Modernoen eta Haien Literaturen arloan. EHU Euskal Herriko Unibertsitateak eta Euskaltzaindiak, besteak beste, alegazioak aurkeztu dizkiote Espainiako Gobernuari, Euskal Filologiak ezagutza arlo espezifiko bat izaten jarrai dezala eskatzeko. Gaur, EH Bilduk Espainiako Diputatuen Kongresuan egindako galdera bati erantzunez, Joan Subirats Unibertsitate ministroak esan du dekretu proiektuak «alegazio ugari» jaso dituela: «Aintzat hartu beharko dira». Ez ditu EHUren eta Euskaltzaindiaren eskariak bete, baina aldaketa bat proposatu du: Filologiak deituriko ezagutza arlo baten barruan egongo da Euskal Filologia.

Unibertsitate sisteman, ezagutza arlo jakin bati atxikita egon behar dute irakasleek eta ikertzaileek, eta, eremu horren barruan, ezagutza espezialitate bati. Gaur egun, ezagutza arlo bat da Euskal Filologia, eta horri atxikitako irakasleak ezagutza espezialitate desberdinei atxikitzen zaizkie, esaterako, euskal literatura garaikideari. Dekretu proiektuak ezartzen zuen Filologia Hispaniko eta Klasikoak eta Hizkuntza Modernoak eta Haien Literaturak izango zirela ezagutza arloak, eta Euskal Filologiak horietakoren baten barruan egon beharko lukeela, ezagutza espezialitate moduan. Subiratsek gaur esan duenez, Euskal Filologia ezagutza espezialitate bat izango da, Filologiak deitutako ezagutza arloaren barruan.

Subiratsek azaldu du dekretu proiektuak «zientzia irekiaren logikari» jarraitzen diola, «konpartimenturik gabekoa». Horregatik, ezagutza eremu «zabalak» sortzeko «joera» duela esan du. Nabarmendu du ezagutza espezialitateek irakasleen lanpostuen atxikimenduarekin izango dutela lotura, eta, EH Bilduren galderari erantzunez, «bermatu» du Euskal Filologia, Katalan Filologia eta Galiziar Filologia ezagutza espezialitate izango direla. Espainiako Gorteek martxoan onartutako Unibertsitate Lege berria —LOSU deiturikoa— garatzeko asmoa du dekretu proiektuak, eta horri egin dio erreferentzia Unibertsitate ministroak: «LOSUk jasotzen duen hizkuntza aniztasuna ziurtatuta geratuko da dekretuan. Kontraesankorra izango litzateke aldaketa drastiko bat egitea».

EHUk eta Euskaltzaindiak, ordea, Euskal Filologiak ezagutza arlo izaten jarraitzeko eskatu zioten Unibertsitate Ministerioari; Subiratsek aipatutako Filologiak arloaren pare egoteko, alegia. Haien arabera, Euskal Filologiak ezagutza arlo izateari uzteko aukera «ulertezina eta justifikaziorik gabekoa» da, «ez duelako aitortzen ondo ezarritako eta bereizitako errealitate zientifiko eta akademiko bat».

EAJk eta EH Bilduk ere bere egin dituzte eskari horiek, eta horregatik egin dio gaur koalizio abertzaleak auzi horrekin lotutako galdera bat Subiratsi, haren «kezka» adieraziz. EAJk bilera bat egin zuen atzo ministroarekin, eta, jeltzaleen arabera, haren proposamena ez da «nahikoa»; Euskal Filologiak ezagutza eremu izan behar duela berretsi dute. Subiratsek adierazi du ezagutza espezialitateak arautzen dituen beste dekretu proiektu bat ondu duela bere ministerioak, eta «datozen egunetan» egingo dutela publiko, alegazioak aurkezteko aukerarekin.

Alegazioak

Espainiako Gobernuak prestatu duen dekretu proiektuak harrabotsa handia sortu du, eta unibertsitateek alegazio asko aurkeztu dituzte. Eneko Zuloaga Euskal Filologiako irakaslea da EHUn, eta duela astebete BERRIAri nabarmendu zion Hizkuntzalaritza eta Euskal Ikasketak Sailak ez duela ikusten aldaketa hori justifikatuko lukeen «arrazoi zientifikorik, akademikorik ez objektiborik». Euskal Filologiak espezifikotasuna galduko balu, autonomia ere galduko luke, haren arabera: «Praktikan ekar dezake, esaterako, Euskal Filologiako postu bat zehazteko epaimahaian Filologia Hispanikoko jendea egotea, edo Filologia Hispanikoan aditua den pertsona bat Euskal Filologiako gaiak ematen sartzea».

Hizkuntzalaritza eta Euskal Ikasketak Sailak egindako alegazioaz gain, EHUk ere erakunde moduan beste bat igorri zion Unibertsitate Ministerioari; biak ala biak Euskal Filologiak ezagutza eremu izaten segi behar duela eskatzeko. Euskaltzaindiak maiatzaren 4an gutun bat bidali zion Pedro Sanchezi, Espainiako Gobernuko presidenteari, gauza bera eskatzen.

Oraingoz, Subiratsek iragarritako aldaketa bakarra Filologiak deituriko ezagutza arloaren sorrera da, eta, ondorioz, ez dela Filologia Hispanikoaren edo Hizkuntza Modernoen aterkipean ere egongo. Hori ere kritikatu zuen EHUko Hizkuntzalaritza eta Euskal Ikasketak Sailak. Alegazioan azaldu zuten Euskal Filologia Filologia Hispanikoaren aterkipean sartzea «metonimikoa» litzatekeela, euskara ez dutelako soilik Hego Euskal Herrian hitz egiten; Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan ere bai. Gainera, nabarmendu zuten hizkuntza moderno izendapena «paradoxikoa» dela ikuspuntu linguistikotik: «Gaur egun hitz egiten diren hizkuntza guztiak dira modernoak. Gaztelaniari Filologia Hispanikoaren arloa ematen zaio, baina hizkuntza moderno bat ere bada».

Zuloagak adierazi zuen Euskal Filologiako ikasketak ez daudela arriskuan «oraingoz». Etorkizunean jarri zuen soa, ordea: «Egia da behin jakintza arloa disolbatu egiten bada edo arlo zabalago baten menpe jartzen bada, horrek ate bat irekitzen duela etorkizun batean graduak ere eskema horren arabera planteatzeko, beste unibertsitateren batean egiten duten bezala».


Summary: Bidenek esan du Mexikoko mugan «kaosa» izango dela migrazio politika aldatzean. Ostegunean bertan behera geratuko da 42. titulua, etorkinak iritsi ahala kanporatzeko AEBetako araua. Washingtonek jende oldea espero du, eta bi herrialdeen arteko «koordinazioa» iragarri du.

Egunak dira milaka migratzaile AEB Ameriketako Estatu Batuen eta Mexikoren arteko mugan biltzen ari direla. 2020ko martxoan, Donald Trumpek, koronabirusaren pandemia zela eta, erabaki zuen indarrean sartzea etorkinak iritsi ahala kanporatzeko araua, gatazka eta eztabaida handia eragin duen 42. titulua. Hain justu, neurri hori bertan behera geratuko da bihar gauerdian, eta migratzaileek aldaketa hori baliatu nahi dute AEBetan sartzen saiatzeko. Joe Biden herrialde horretako presidenteak uste du «kaosa» piztuko dela hegoaldeko mugan datozen egunetan, gaurko agerraldi batean azaldu duenez.

Etxe Zuriak lan handia aurreikusi du, eta horregatik mintzatu zen Biden atzo Mexikoko presidente Andres Manuel Lopez Obradorrekin, telefonoz. Bi gobernuek «koordinazioa» iragarri dute jende olde horri begira, eta, egunotako adierazpenak entzunda, badirudi etorkinek muga militarizatu bati egin beharko diotela aurre AEBen aldean. Texasko gobernadore Greg Abbottek atzo esan zuen Guardia Nazionalaren indar bereziak bidali dituela hara, eta helikoptero bat eremua zaintzen ari dela; hilaren hasieran, berriz, AEBetako estatuburuak jakinarazi zuen 1.500 soldadu ere mugan izango direla.

42. tituluaren bidez, Washingtonek eskumena izan du toki eta herrialde jakinetako migratzaileak herrialdetik kanporatzeko, irizten bazion «osasun arriskuek gora egin» zezaketela; hau da, besteak beste, asilo eskariak ez onartzeko aukera izan du, eta etorkinak iritsi ahala botatzeko. Orain, arau hori indargabeturik geratuko den honetan, migratzaileek, adibidez, asilo eskaerei ekin nahi diete berriz ere, eta erantzuna jakin arte AEBetan geratzeko eskubidea izango dute —prozedurek urteak iraun dezakete—.

Etxe Zuriak ohartarazi du 42. titulua bertan behera geratzeak ez duela esan nahi muga irekita egongo denik. Hori bai, esan du erantzun «ordenatua eta humanoa» emango dutela datozen egunetan, hori nola egingo duten zehaztu gabe; Bidenek eta Lopez Obradorrek, atzoko bilkuran, helburutzat jarri zuten mugan bilduta dauden migratzaileen kopurua «txikitzea».

Soldaduak bidaltzeaz gain, Washingtonek indarrean jarriko du berriz 8. titulua —pandemiaren aurretik indarrean zegoena—, zeinak, esaterako, asiloa ahalbidetzen duen, eskatzaileak frogatzen badu jatorrizko herrialdera itzulita jazarria edo torturatua izango dela. Kontrara, zigor ekonomikoak aurreikusten ditu muga baimenik gabe gurutzatzen dutenentzat —46 eta 228 euro bitartekoa—, baita espetxealdiak ere, sei hilabete eta bi urte bitartekoak.

Aldi berean, Etxe Zuriaren asmoa da AEBetan sartzeko «bide legalak» sustatzea migratzaileen artean, Karine Jean Pierre bozeramaileak gaur azaldu duenez; eta, horrekin batera, «diplomazia» baliatzea etorkinak konbentzitzeko herrialdean legez kanpo ez sartzeaz. Halere, Washington prest dago eskura dituen «baliabide eta tresna guztiak» erabiltzeko. Iturri ofizialen arabera, azkeneko hiru urteotan ia hiru milioi papergabe kanporatu dituzte AEBetatik, 42. titulua erabilita.

El Pasoko egoera

Bien bitartean, El Pason (Texas), milaka migratzailek egunotan lortu dute bi herrialdeen arteko muga pasatzea, eta, azkenean, agintarien presioaren ondorioz, beren burua entregatu dute Mugako Patruilarenean. Esan diete dokumentazioa lortzeko aukera gehiago izango dutela, eta, hortaz, ilara luze bat egin dute, mugako hormari itsatsita.

Etorkin gehienak Venezuelakoak dira, eta EFE berri agentziari adierazi diotenez, «gauzak legez» egin nahi dituzte. Hori bai, 42. tituluak ordu batzuez indarrean jarraituko du, eta, beraz, inork ez die bermatzen paperik jaso eta AEBetan segitu ahalko dutenik.

Ehunka migratzaile El Pason (Texas), atzo, dokumentazioa jasotzeko ilara batean. Jesus Rosales / EFE

Urte eta erdi falta da AEBetako presidentetzarako hauteskundeetarako, eta gutxiago Alderdi Demokratak eta Alderdi Errepublikanoak primarioak egiteko. Hilabeteotan, errepublikanoek agerian utzi dute migrazioa izango dela beren kanpainaren ardatzetako bat, eta, horregatik, Bidenek geroz eta presio handiagoa izango du datozen egunetan. Besteak beste, alderdi horretako politikariek esana baitute 42. titulua mantentzea modu bat dela «legez kanpoko immigrazioa» kontrolatzeko.

Izango du auzi horren oroitzapenik AEBetako presidenteak, kargura iritsi eta hilabete gutxira migrazioaren aferari aurre egin behar izan baitzion, herrialdean sartu ziren ehunka familia banandu egin baitzituzten; kasu askotan, gurasoak eta haien seme-alabak. Horrek haserre handia eragin zuen herrialdean eta nazioartean. Gobernuz kanpoko erakundeek egoera hori salatu zuten, baita haurren kanporatzeak ere.


Summary: STR taldeak egin du Euskal Eskola Publikoaren Jaiaren abestia. 'Jagon' izenburua du Bizkaiko taldearen kantak. Ekainaren 4an egingo dute Euskal Eskola Publikoaren Jaia, Mungian (Bizkaia), Mungialdeko ikastetxe publikoek antolatuta.

Gaur aurkeztu dituzte Euskal Eskola Publikoaren Jaiaren abestia eta biodeoklipa: Bizkaiko STR taldeak egin du, eta Jagon du izenburua. Ekainaren 4an Mungian (Bizkaia) egingo dute Euskal Eskola Publikoaren jaia: 30. aldia izango du, Mungialdeko ikastetxe publikoek antolatu dute, eta Jagon eskola publikoa izango da egun horretarako aukeratu duten leloa. Izenburu horretatik abiatuta eta «zaintzaren, babesaren eta laguntasunaren kontzeptuaren ildotik» idatzi dituzte hitzak STR taldekoek. «Denona den eta denontzat den hezkuntza publikoaren zaintza eta sustapena bermatzeko oihua da Jagon», azaldu dute gaur aurkezpenean.

Iker Villak, Danae Riañok, Oihan Morenok, Lander Camposek eta Xabier Bengoak osatzen dute STR taldea, eta aurkezpenean izan dira Villa eta Riaño. Haiekin batera egon dira Lurdes Imaz EHIGEko koordinatzailea eta Ainhoa Alustiza EITB Mediako zuzendaria. EITBren Bilboko egoitzan egin dute aurkezpena.

Agerraldian azaldu dutenez, eskolan eta eskolatik harago sortzen diren harremanak «elikatzeari eta bermatzeari» abestu nahi izan diote. «Euskara, gure hizkuntza, eta gure nortasunaren zaintza ere azpimarratu nahi izan ditugu».


Summary: Ekuadorko Parlamentuak erabaki du presidentea kargugabetzeko epaiketa egitea. Bi aste barru izango da Lassoren aurkako epaiketa, eta 92 boto beharko dituzte hura erruduntzat jo eta presidente kargutik kentzeko. Funts publikoak bidegabe erabiltzea egozten diote.

Abian da Ekuadorko presidente Guillermo Lassoren epaiketa politikoa. Euskal Herriko ordu txikietan hartu zuen erabakia Ekuadorko Parlamentuak, atzo. Epaiketa politikoaren alde bozkatu zuten 88 diputatuk, aurka 23k, eta abstenitu egin ziren bost. Parlamentuko presidente Virgilio Saquicelak bost eguneko epea du orain presidentearen aurkako osoko bilkurara deitzeko.

Epaiketa noiz izango den zehazteko dagoen arren, aurreratu dute hil honetako 20aren eta 22aren artean izango dela. Gutxienez 92 diputaturen babesa beharko dute Lasso erruduntzat jo eta presidente kargutik kentzeko —137 diputatuk bozkatuko dute guztira—.

Bien bitartean, epaiketara joango dela baieztatu du Lassok, bere betebeharra delako «herriaren aurrean aurpegia ematea». Halere, presidenteak eskumena du parlamentua desegin —behin bakarrik egin dezake hori, haren agintaldiaren lehen hiru urteen barruan— eta hauteskunde orokorretara deitzeko. Eta, hain justu, horrekin egin du mehatxu.

Presidentearen aldekoen arabera, legez kanpokoa izan zen atzoko saioa. Izan ere, Ekuadorko Fiskalizazio Batzordeak txosten bat argitaratu zuen joan den larunbatean, zeinak zehaztu zuen ez dagoela nahikoa ebidentziarik presidentea zigortzeko. Baina batzorde hori eta parlamentuko kontrol politikoko batzordea osatzen duten legegileek txostena baliogabetu zuten —txostenaren alde bozkatu zuten lauk, eta aurka bostek—.

Dena den, oraingoa ez da Lasso kargutik kentzeko lehenengo saiakera. Iazko ekainean, haren aurkako zentsura mozio bat aurkeztu zuten zenbait diputatuk, baina ez zituzten eskuratu hura kargugabetzeko adina boto. Mugimendu indigenek bizitza garestitzearen aurkako protesta andana egin zituzten garai hartan.

6,1 milioi dolarreko kaltea

Funts publikoak bidegabe erabiltzea: horixe leporatzen diote 67 urteko presidenteari. Oposizioaren arabera, Flopec Ekuadorko petrolio enpresak petrolioa garraiatzen duten zenbait konpainia pribatutako langileei ordaintzeko baliatu zituen funts horiek, eta herrialdeari 6,1 milioi dolarreko kaltea eragin zion horrela.

Bada, ekintza horien berri izatea egozten diete Lassori eta haren ordezkari Hernan Luqueri. Presidentearen defentsak esan du, ordea, kontratu horiek 2018an sinatu zituztela; Lassok kargua hartu baino bi urte lehenago —2021eko maiatzean izendatu zuten presidente—.


Summary: Usansolo herri bilakatzeko proposamen bateratua aurkeztu dute EAJk, EH Bilduk eta Podemosek Kongresuan. Usansolotarren borondatea errespetatzeko eskatu diote Espainiako Gobernuari.

«Orain arteko oztopoak gainditzeko» lege aldaketa bat proposatu dute gaur Espainiako Kongresuan EAJk, EH Bilduk eta Podemosek. Mertxe Aizpuruak esan duenez, Usansoloko herritarrek (Bizkaia) egin duten eskaera aintzat hartzeko baino ez dute eskatzen. Bizkaiko Foru arauak errespetatzea galdegin dute, eta Espainiako Gobernuaren esku utzi dute erabakia. «Espero dugu usansolotarren borondatearen alde egitea».

Herri galdeketa egin zuten Usansolon, eta azken 30 urteetako eskaerari bide emanda bozkatu zuten herritarrek. %81ek egin zuten Usansolo Galdakaotik bereiztearen alde. Bizkaiko Batzar Nagusiek iazko azaroan onartu zuten Usansolo Bizkaiko 113. udalerria izateko eskaera. Halere, hilabete geroago, Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri zion ebazpen horri, Usansolok ez zuelako gainditzen 5.000 biztanleren langa. Errekurtsoa ezartzearekin batera, Usansolo udalerri bihurtzeko prozesua eteteko eskatu zuen abokatutzak, behin-behineko neurri gisa, baina, otsailaren amaieran, EAEko Auzitegi Nagusiak ez zuen halakorik onartu: auzia ebatzi bitartean, tramiteekin aurrera jarraitu dezakete Usansolon.

Eta egin dute bidean aurrera. Maiatzaren 5ean Usansoloko Udala osatzeko batzordea sortu zuten. 11 lagunek osatu dute: Usansolo Herria plataformako zortzi kidek eta EAJko beste hiruk.


Summary: Voxek euskararen aurkako bideo bat egin du, baina nahastu egin da. Arabako Voxeko hautagaiak, besteak beste, Euskararen Etxearen kontra hitz egin du bideoan, baina jauregiz okertu da: Ruiz de Bergaratarren Jauregitzat hartu du Alamedako Markesaren Jauregia.

Maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeen atarian, euskarafobiaren jokalekura atera da Arabako Vox. Jonathan Romero lurraldeko presidente eta ahaldun nagusi izateko hautagaiaren eskutik, euskararen aurkako bideo bat plazaratu du alderdi ultraeskuindarrak, Vox: espainieraren defentsa euskararen inbasioaren aurrean izenburupean.

«Euskararen inposizio gehiagorik ez oposizioetan eta hezkuntzan. Arabarrek jakin behar dute Vox dela gure probintziako bizitza publikoan gaztelaniari lehentasuna emateko berme bakarra», adierazi du hautagaiak Twitter bidez zabaldutako bideoan.

Jarraitu irakurtzen: Voxek euskararen aurkako bideo bat egin du, baina nahastu egin da