Summary: Euskararen eltzea sutan dauka Donostiako Udalak. 200 arigune baino gehiago aktibatu dituzte, eta 600 langilek baino gehiagok eman dute izena.

Eltzea sutan jarri dute dagoeneko Donostiako Udalean, eta heltzean sartu dituzte gogoa, ilusioa eta indarra: euskararen erabilerari bulkada bat emateko prest daude. Joan den Euskaraldian bezala, Donostiako udal administrazioko langileek aurtengo ariketa sozialean parte hartuko dute. Dagoeneko udaleko zuzendaritza, erakunde autonomo eta enpresa publikoetako 600 langilek baino gehiagok erakutsi diote atxikimendua egitasmoari: lehenengo Euskaraldian baino 100 langile gehiagok eman dute izena. Gogoz eutsi diote bigarren erronkari, eta 200 arigunetik gora sortu dituzte. Halaber, taldean nahiz norbanako gisa hartuko dute parte, ahobizi edo belarriprest rolak harturik. Azaroaren 20tik abenduaren 4ra, herritarrek gehiago, gehiagorekin eta gehiagotan egin ahalko dute euskaraz Donostiako Udaleko langileekin.

Euskara Zerbitzuak jarri du martxan egitasmoa udalean, eta, azken hilabeteotako prozesuari esker, ariguneak identifikatu, langileen adostasuna lortu eta izen ematea sustatu dute: zuzendaritzaz zuzendaritza, atalez atal, batzordez batzorde eta erakundez erakunde.

Oro har, udal langileen hizkuntza gaitasunak hobera egin du nabarmen azken urteotan; egun, langileen %94,18k dauka ezarrita lanpostuan derrigorrezko hizkuntza eskakizuna, eta %81,61ek dagokiona egiaztatuta dauka. Egiaztatu gabe geratzen diren langile asko zaharrenetarikoak dira, eta, horregatik, langile berriekin batera, ezagutza orokorra izango dela aurreikusten dute. Gainera, azken urteotako gorakada horri esker, langileek gero eta gehiago erabiltzen dute euskara euren arteko harremanetan. Haatik, ezagutza erabilera baino handiagoa da, eta hor dute erronkarik handiena: euskararen erabilera handitzea eta hizkuntza ohiturak aldatzea. Horren jakitun izanda, garrantzi handia ematen diote Euskaraldian parte hartzeari, eta ziur daude ariketak erabilera handitzeko eta ohiturak aldatzeko balioko duela.

Aurtengo parte hartze handia pozgarria da Donostiako Udaleko langileentzat. Jon Insausti Kulturako eta Euskarako zinegotziaren arabera, COVID-19a «geldiune» bat izan da euskararen normalizazioan: «Hartutako zenbait bide eta egitasmo etetera edo moteltzera behartu gaituelako, modu berriak asmatzera bultzatu eta abar. Ulertzen dugu testuinguru honetan aurtengo Euskaraldia abagune ederra izan daitekeela denok helburu bati bultzada eman diezaiogun». Euskaraldia bizitzeko modu berriak asmatzera ere behartu du pandemia honek, eta udala ere egoera horretara egokitu da. Horretarako, ariguneak osatu diren gune eta bulegoetan identifikagarriak jarri dituzte, eta bertan nahiz etxetik lanean ari direnek arigune gisa funtzionatzen saiatuko dira.

Euskara urte osoan

Udalak bestelako egitasmoak jarri ohi ditu martxan langileen hizkuntza gaitasuna hobetzen jarraitzeko: euskara ikasteko nahiz hobetzeko ikastaroak antolatzen ditu, erabilera bultzatzeko ekintzak, hala nola sentsibilizazio eta hizkuntza gaiei lotutako pilulak eta saioak, hizkuntza aholkularitza, euskaraz lan egiteko baliabideak langileen esku jartzea... Udaletxeko leihoak ireki, eta Insaustik donostiar guztiak gonbidatu nahi izan ditu hamabost egunez ahobizi edo belarriprest izatera: «Gauden lekuan gaudela, dela modu birtualean edo aurrez aurre, euskara gehiago, gehiagorekin eta gehiagotan egiteko unea da» nabarmendu du zinegotziak.


Oholtzako solasaren segida

Summary: Oholtzako solasaren segida. Hiru liburu berri eman ditu Ganbila antzerki bildumak: Erika Olaizolaren ‘Panpina’, Sarah Kaneren bi antzezlan, Arantzazu Fernandezek itzuliak, eta Hika Teatroaren hiru obra biltzen dituen ‘Bidaideak’.

«Sorkuntzan, artean, liburugintzan, izugarri garrantzitsua da idazle bakoitzak, liburu bakoitzak, arlo bakoitzak bere garaiarekin eta bere garaia osatzen duten pertsonekin dialogatu ahal izatea, eta dialogo horren falta sumatzen genuen antzerkigintzan; oholtzatik asko dialogatzen da, baina ez liburugintzaren ikuspegitik». Hutsune horri erantzuteko abiatu zuten Ganbila bilduma Susa argitaletxeak eta Ehaze Euskal Herriko Antzerkizale Elkarteak, Oier Guillan koordinatzaileak oroitarazi duenez. Duela urtebete inguru jarri zuten martxan, lehen hiru liburu aurkeztuz, ekainean heldu ziren ondorengo hirurak, eta beste hainbeste plazaratu dituzte orain: Erika Olaizola eta Kamikaz konpainiaren Panpina, Sarah Kaneren Zartatua eta 4.48 Psikosia, eta Hika Teatroko Agurtzane Inxaurragak eta Arantxa Iturbek sinatutako Bidaideak, hiru antzezlan jasotzen dituena.

Bildumaren hirugarren labealdia osatzen dute, bada, hiru lanek, eta, Guillanen hitzetan, oholtzaz harago luzatzen den solasaldiaren «adierazgarririk apartekoenetako bat» erakusten dute. «Antzerkiak hainbat norabidetan dialogatzen duelako: dialogatzen du oholtza gainean belaunaldi berriak egiten ari diren lanarekin, Panpina-ren kasuan; ibilbide luzea duten egileei begirunea azaltzen zaielako, Bidaideak-ekin; eta dialogatzen duelako, baita ere, mundu mailan egiten den antzerkiarekin, Sarah Kaneren itzulpenaren bitartez».

Panpina-ren unibertsoa

Erika Olaizolaren «imajinariotik, bulkadatik, adierazteko beharretik» sortutako lan bat da Panpina. Eta ideia hori lehen lerrora ekarriz abiatzen da antzezlanaren liburua. Olaizolak pentsatua, zuzendua, antzeztua da istorioa, eta, hala ere, «prozesu kolektibo baten emaitza» dela adierazi du egileak. Horrek azaltzen du liburuari eman dion itxura poliedrikoa. «Denetik dago», esan du motzean. Oraindik agertokietan erakusten ari den obraren gidoia seinalatu du «printzipaltzat», eta azpimarratu lanari eutsi dion alde kolektiboaren isla jasotzen saiatu dela liburuan. Oier Guillan, Leire Arenas, Javier Barandiaran eta Idoia Beratarbideren izenak nabarmendu ditu, zeintzuei leku bana eskaini dien liburuan, hitzez zein irudiz bete dutenak.

Haiekin batera ondutako sortze prozesua ere aletu du liburuan Olaizolak; Erika Rooibos protagonistaren ertzak, 2019ko udazkenean estreinatzera heldu aurretik izandako gogoetak, lana erakutsi ahala gehitutakoak. «Izan ere, Panpina-k ekarri du une oro pentsatzea panpina noiz den panpina, kanpo begiradak hor duen zerikusia, aktore bezala noiz sentitu naizen ni panpina, nire egoa, esponitzeko dudan beharra... hausnarketa horiek ere badaude».

Panpina hitzak zer iradokitzen dien galdetu die hainbat kolaboratzaileri —Ainara Ortega, Eneko Sagardoi, Itziar Ituño, Izaro Andres, Koldo Almandoz eta Miren Amurizari—, eta haien testuen atzetik beste elementu berezi bat ere gehitu du: bi sexologori egindako elkarrizketa, obrak sortutako irakurketen inguruan. «Denetik», errepikatu du. «Hori dena da Panpina-ren unibertsoa».

Itzulpena estreinakoz

Lehen aldiz heldu da itzulpena Ganbilara liburu honekin. Sarah Kane britainiarrak idatzitako lehen eta azken antzezlanak biltzen ditu: Zartatua eta 4.48 Psikosia. Munduko dramaturgiarekin elkarrizketan sakontzeko haren izena «erreferentziala» dela aipatu du Guillanek, eta berretsi Arantzazu Fernandez itzultzaileak: «Balio digu oso ondo ikusteko dramaturgia berria nola gauzatu zen 1990eko hamarkadan Ingalaterran. Thatcherren garaian gazte askok zuten haserrea eta mina oholtzara eraman zuen belaunaldikoa izan zen, eta bera belaunaldi horretan puntakoena zen». Landutako auziek soilik ez, lantzeko erak bereizi zuen Kane, Fernandezen esanetan: «Mina eta krudelkeria disimulurik gabe oholtzaratu zituen. Antzerki kontserbadore eta ez hain kontserbadorean dagoen itsuskeria ez erakuste hori aparte utzita, gordinkeria oholtzara ekarri zuen». Kritikak gogor hartu zuen horregatik; aldiz, gazteen atxikimendua lortu zuen. «Erakutsi nahi izan zuen ez dugula ikusi nahi bizitzan benetan gertatzen dena».

Zartatua-ren kasuan, emakume bati dokumental batean entzundakoak hartu zituen oinarri. «Intzestuaz hitz egiten du, bortxaketaz, kanibalismoaz... eta ez du ezer leuntzen». Bigarren obran, berriz, buruko gaitzaz idatzi zuen. Izenburuak gaixo mental bat esnatzen den orduari egiten dio erreferentzia, Fernandezek azaldu duenez, askotan Kanerekin identifikatu izan dena, bere buruaz beste egin zuelako gutxira. «Esnatzen zenean, goizalba krudel horretan ulertzen zuen mundua, baina ezin zuen harekin. Min hori ageri da». Irakurtzeko zein antzezteko errazak ez izan arren, duten interes handia azpimarratu du itzultzaileak. «Hitz egiten digute tripetatik, baina oso era neurtuan, eta emango digute bihotzean bete-betean».

'Bide baten isla

Hika Teatroak hiru hamarkadatan egindako antzerki ekarpenaren isla eta aitortza gisa aurkeztu dute, azkenik, Bidaideak. Agurtzane Intxaurragak eta Arantxa Iturbek idatzitako hiru lan biltzen ditu: elkarrekin egin zuten lehena, Ai ama! (2002), Ixa (2003) eta Aitarekin bidaian (2010). Harkaitz Canoren hitzaurre batek egiten die sarrera, «kanpoko begirale modura» beti ondoan izan dutenarenak, Intxaurragaren arabera. Liburura eramandako obrek amatasunaz, dirua beste etikarik ez duen protagonista batez eta zaintzaz ari diren hiru gizonez dihardute, eta «eguneroko txikitasuna» oinarri badute ere, argi adierazi nahi izan du antzerki idazleak: «Beste gai batzuk bezain garrantzitsuak dira, ezikusiak izan direnak».

Azpimarra jarri dio, orobat, Ganbilak emandako hiru lan berriek emakumezkoen sinadura izateari. «Zu entzuten nenbilela, Erika, pentsatu dut gu beste belaunaldi batekoak garela. Gu askoz ere ezkutuagoan hasi ginen antzerkian; gure ahotsa entzutea oso zaila zen. Oso ohituta gaude gure lanak martxoan eta azaroan programatzera, emakumeen kontuak direlakoan, eta ez istorio handiak. Baina aldarrikatu nahi dut besteak bezain unibertsalak direla, pertsonenak».


Summary: Tokiko saltegien aldean Amazonek «pribilegioa» duela salatu du Bizi mugimenduak. Baionako Monoprix saltegian den Amazonen autozerbitzu gunea blokeatu dute momentu batez Biziko zenbait kidek. Tokiko saltegiek irekitzeko aukera izan arte halako guneak ixtea galdegin dute.

Ekintza bat egin dute Bizi mugimenduko zenbait kidek Baionako Monoprix saltegian bertan Amazon banaketa enpresaren autozerbitzu gune bat ezarri dutela salatzeko. Sarean erositako produktuak bertan jasotzeko aukera dute erabiltzaileek, eta horrelako bat baino gehiago ezarri dituzte azkenaldian Lapurdi kostaldeko herrietan. Biziren tixerta berdeak soinean, saltegira sartu, eta Klima krimenaren eszena idatzi zuten zintak itsatsi dituzte banaketarako autozerbitzu gunearen gainean. Anartean, Amazon, saltegi txikien hiltzaile eta Amazon, ez hemen ez inon zioten pankartak agertu dituzte beste kide batzuek.

«Ez dezagun Amazon egitera utz, ez ditzagun komertzio txikiak suntsitzera utz, eta horren bidez, klima suntsitzera utz. Izugarriko bidegabekeria honen aitzinean errefusatzen dugu pasibo egotea. Horregatik, autozerbitzu gune hori blokeatzen dugu, hemen, Baionako bihotzean, bere ondoan dituen saltegi hetsi guziez trufatzen baita», errepikatu dute, behin eta berriz. Saltegiko jabea haserre oldartu zaie, autozerbitzu gunean gainean zegoen zinta kendu eta bultzaka saltegitik kanporatu nahian. Tentsio momentu txiki batzuk izan dira, eta, azkenean, ekintza bukatutzat ematea erabaki dute Biziko kideek.

Saltegi txikiak itxiak diren bitartean Amazon banaketa enpresak halako «pribilegioak» izatea salatzen dutela azaldu du Olivier Hirigoien Biziko kideak. «Monoprix saltegiko zuzendariari eskatzen diogu autozerbitzu gune hori itxi eta desmuntatzea». Herritarrei ere mezua zabaldu nahi izan die: «uko egin diezaiogun Amazoni, eta itxaron dezagun tokiko saltegiak irekitzea». Ildo beretik mintzatu da Magali Etxeberri Biziko kidea: «ez da normala banaketa gune hau egotea inguruko komertzio guziak itxiak direlarik. Zinezko injustizia eta inkoherentzia bat bada». Salatu du elikagaiak saltzen dituzten saltegi andanak itxi egin behar izan dutela, Amazonek «eskuak garbitu», eta urteko negozio zenbateko «lehertu» duen bitartean; «hori da salatu nahi duguna».


Summary: 125 lagun hil zituen COVID-19ak iragan astean Hegoaldean. Positibo kopuruak gora egin du Nafarroan (158), Gipuzkoan (459) eta Bizkaian (459). Araban, berriz, beheranzko joerari eutsi diote (122).

Bezperan baino positibo gehiago azaleratu dira Hego Euskal Herrian, PCR proba gehiago egitearen ondorioz. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emaniko azken datuen arabera. 17.744 PCR eta antigeno proba egin ziren atzo, aurreko egunean baino 4.750 gehiago. Horren ondorioz, positibo berrien kopurua igo da: 1.208, bezperan baino 129 gehiago. Igoera apala nabaritu da Nafarroan, eta nabarmenagoa Gipuzkoan eta Bizkaian. Hala ere, positibo tasak behera egin du Hego Euskal Herriko herrialde guztietan: %5,6koa da Nafarroan, eta %7koa, berriz, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan.

Araban, positiboek behera egin dute: 122 kasu berri atzeman zituzten atzo, bezperan baino 24 gutxiago. Gipuzkoan eta Bizkaian, aldiz, aurreko egunetan baino positibo gehiago detektatu dituzte: 459na. Aurreko egunean atzemandakoak baino 48 gehiago dira Gipuzkoan; Bizkaian, berriz, 84 gehiago.

OME Osasunaren Mundu Erakundeak pandemia kontrolpean hartzeko erabakigarritzat dauka PCR bidez atzemandako positiboen ehunekoa %5etik behera mantentzea; atzo jakin zen Nafarroan %5,8ra jaitsi zela tasa, eta gaur eman dituzten datuetan ere %5,6an dagoela jakin da. Atzo, hain zuzen ere, birusa atzemateko 2.815 proba egin zituen Nafarroako osasun sistemak, eta 158 kasu positibo atzeman zituzten. Asteleheneko kontaketan 138 kasu positibo izan ziren; atzokoan, 158, baina ehunekoan apenas dagoen alderik, eta horri erreparatu behar zaio, beste hainbat aldagairen artean, izurriaren eboluzioari erreparatzeko.

Azken egunetan positiboen transmisioa apur bat moteldu bada ere, gorriz jarraitzen dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoak: transmisio oso handiko eremuak dira. Nafarroan, berriz, izurriarekin lotutako datuen beherako joera agerikoa izan da igaro egunotan. Kontuan hartu behar da, hala ere, taberna eta jatetxeak itxita daudela, eta etxeratze agindua eta elkartzeko debekua ere indarrean daudela. Nafarroako sartu-irtenak ere mugatuta daude eta abenduaren18ra arte, bederen, eutsi egingo dio neurri horri Nafarroako Gobernuak.p>

125 heriotza Hegoaldean

Azaroaren 9tik 15erako asteari dagokion txosten epidemiologikoa argitaratu du Eusko Jaurlaritzak, eta, horren arabera, 91 pertsona hil ziren aste horretan COVID-19aren ondorioz. Nafarroan, berriz, aste horretan 34 heriotza gertatu ziren; guztira, 125 heriotza izan dira Hegoaldean astebetean, beraz. Bigarren olatua hasi zenetik eta azaroaren 15era arte, 1.068 heriotza eragin ditu COVID-19ak Euskal Herrian; eta pandemia hasi zenetik, 3.231 dira.

Nafarroako Gobernuak jakinarazi du hiru pertsona hil zirela atzo COVID-19ak jota: 75 urteko gizonezko bat, 91 urteko beste bat, eta 78 urteko emakumezko bat. Horiez gain, aurreko egunetan gertatutako beste lau heriotzaren berri ere eman dute: hiru emakume eta gizon bat, 85 eta 96 urte artekoak. Guztira, 812 pertsona hil dira Nafarroan izurriarengatik.p>


Summary: Euskal Elkargoa zerbitzubururik gabe dela salatu dute LAB, CGT eta CFDT sindikatuek. 2017ko urtarrilean sortu zenetik, zerbitzuen hiru zuzendari nagusi izan ditu Euskal Hirigune Elkargoak. Epe horretan, hamasei hilabetez egon da postu hori bete gabe.

Euskal Hirigune Elkargoko CFDT, LAB eta CGT sindikatuek agiri bateratu bat plazaratu dute Ipar Euskal Herriko erakundeko administrazio zuzendaritzan dagoen hutsunea salatzeko. Gaur egun, ez dago zerbitzuen zuzendari nagusirik, eta hiru sindikatuek kezka agertu dute egituraren barruan postu horrek orain arte izan duen «prekaritateari» buruz. 2017ko urtarrilean Euskal Elkargoa sortu zenetik, hiru zerbitzuburu izan ditu erakundeak. «Epe horretan, elkargoko zerbitzuek hamasei hilabete baino gehiago pasatu dituzte zuzendari nagusirik gabe. Egoera honek ezin du gehiago iraun», salatu dute sindikatuek.

CFDT, LAB eta CGTren hitzetan, langileen ordezkariek behin baino gehiagotan dei egin diote Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakariari, Elkargoko zerbitzuen zuzendari nagusiaren faltaz eta «ezegonkortasun kronikoari» buruz; «arrakastarik gabe». Horrez gain, giza baliabideen eta elkarrizketa sozialaren ardura duen Rene Carrique lehen lehendakariordearekin gaia aipatu izan dutenean, hark «gaia saihestu» izan duela salatu dute. Zuzendari faltaz «kezka» agertu, eta honela galdetu dute agiri bateratuan: «zein dira arrazoiak? Funtzionamendu organigrama akastuna? Agindu politiko argien eskasia? Zerbitzuen zuzendari nagusiari egonkortasuna galarazten dioten barne interakzioak? Etxegarai lehendakariaren borondatea? Ulertu nahi dugu».

Hiru sindikatuek argitu dute elkargoko agenteek administrazioaren eguneroko gaiak «segitu, asumitu eta gauzatu» dituztela, baina, zuzendaririk gabeko «epe luzeak» elkargoaren funtzionamenduarentzat «biziki kaltegarriak» direla. Zuzendari postua «ezinbestekoa» dela azpimarratu dute. «Erabat kaltegarria eta bidegabea izan daiteke lurralde agenteentzat, adibidez, giza baliabideen arloan zeharkako estrategiak ezartzeko orduan. Elkargoko agenteak aginte politikoen eramaileak dira, zerbitzu publikoaren eginkizunak bete behar dituzte. Argitasuna eta ongi finkatutako jarraibideak egon behar dira», adierazi dute sindikatuek.

Euskal Elkargoa zuzendaririk gabe egotea «onartezina» zaiela adierazi dute CFDT, LAB eta CGTk, «bereziki garai hauetan», COVID-19aren pandemiari erreferentzia eginez. «Disfuntzionamendu adibideak ez dira falteak, eta elkargoko zerbitzuetan galdera anitz dago egoera horri buruz». Ondorioetako bat langileen joatea dela deitoratu dute sindikatuek.


Summary: Txileko auzitegi batek lehen aldiz genero ikuspegia txertatu du diktadurako torturen epai batean. Epaiak dio torturatzaileek emakumeen aurkako indarkeria erabili zutela. Pinocheten Polizia sekretuko hiru kideri hamabost urteko zigorra ezarri diete, La Venda Sexy deitzen zioten zentroan eginiko torturengatik eta bortxaketengatik.

Epai historikoa da aste honetan Txileko epaile batek emandakoa. 46 urte igaro dira, baina iritsi da, behingoz, Augusto Pinocheten diktadura garaian (1973-1990) torturak jasan zituztela salatu zuten sei emakumeren aldeko epaia. Sententzia bereziki garrantzitsua da; lehen aldiz, epaile batek generoaren aldagaia kontuan hartu du diktadura garaiko tortura kasu batean, eta aitortu du sexu indarkeria jasan zutela emakume haiek torturatuak izan zirenean. Espresuki aipatzen du «emakumeen aurkako indarkeria» erabili zutela torturatzaileek.

Zigortuak Dina Txileko zerbitzu sekretuetako hiru agente ohi dira, eta hamabost urteko zigorrari egin beharko diote aurre. Bi kasu egozten dizkiete: batetik, gizonezko lau preso politiko bahitu eta torturatzea, eta, bestetik, sei emakume preso bahitu eta haiek torturatzea sexu indarkeria erabiliz. Tormentu haiek La Venda Sexy (Hesgailu Sexya) izenez ezaguna zen ezkutuko atxiloketa gunean egin ziren, Santiago hiriburuko erdigunetik gertu, 1974 eta 1975 urteen artean.

Epaia orain iritsi da, baina lehendik ere zentro hori bereziki ezaguna zen, han sexu indarkeria aplikatu zuelako Poliziak. Kuartelaren izena ere ez da kasualitatea: Txilen batzorde bat osatu zen presondegietako torturak ikertzeko, eta hark argitaratutako lehen txostenean ezarri zioten La Venda Sexy izena Macul auzoko zentroari. Diskoteka ere deitzen zioten, ohikoa baitzen musika ahalik eta ozenen jarria izatea agenteek, oihuak ezkutatzeko.

«Erabaki garrantzitsua da, baina mugatua»

Txostenak dioenez, han jardun zuten agenteek erabili ohi zuten «venda sexy» esamoldea, gehien erabiltzen zuten tortura metodoari erreferentzia egiteko. Hala dio dokumentuak: «Ohikoa zen bai gizonei bai emakumeei irain sexualak egitea, eta haiek bortxatzea; haien gainean masturbatu, argazkiak atera biluzik... trebatutako txakur bat ere erabiltzen zuten horretarako». Bortxaketak Dinako agenteek egiten zituzten, eta haien artean bazen bereziki ospetsua egin zen emakume bat: Ingrid Olderock, jatorri alemaniarreko agente bat, nazismoari lotutako ideiak zituena eta torturetarako erabiltzen zuten txakurraz arduratzen zena.

Salaketaren arduradun nagusia Beatriz Bataszew izan da; hura 1974an heldu zen La Venda Sexyra, ikasle zela. MIR Ezkerreko Mugimendu Iraultzaileko militantea zen ordurako, eta sei egun igaro zituen zentroan, atxilotuta. Sei egunak biluzik igaro zituen, lotuta, eta kanpoaldearekin harremanik izan gabe; hainbat galdeketa egin zizkioten, eta haietan torturak eta bortxaketak jasan zituen.

Bataszewk adierazpenak egin ditu epailearekin erabakiari buruz, eta ez da erabat zoriontsu agertu: «Garrantzitsua da, bai, baina mugatua da erabakia; besteak beste, epaiak ez du kontutan hartzen aldagai politikoa guk jasan genuen indarkerian. Horrek esan nahi du torturak egin zituztenak zigortuko dituztela, baina ez estatuaren tresna hori eratu zutenak». Ez hori bakarrik; Bataszewren ustez, aurrerapen bat da orain egia onartzea, baina justizia egin dela esatea gehiegizkoa dela gehitu du, «mende erdi geroago egiten den justizia ez baita justizia».

Lehen salaketa, 2004an

Lehen aldiz 2004an jarri zuen salaketa bat. Ia hamar urteren ostean, ordea, amore eman behar izan zuen; bertan behera geratu zen kasua. 2016an, berriz ekin zion salaketari. Betaszew hasi da emaitzak jasotzen, eta poztasuna ere agertu du: «Epaileak aitortu du estatuak terrorismo mota ezberdina erabili zuela gizonentzat eta emakumeentzat, eta hori gaiari ikusgarritasuna emateko mugimendu feministako kideok egin dugun lanaren emaitza da».

Azkenik, gehitu du estatuak La Venda Sexy emakumeei eta mugimendu feministari eman beharko liekeela, egindako minaren zati bat konpontzeko: «Sistema kapitalista eta patriarkal honen aurka emakumeok egin dugun borroka oraindik ere ikusezina da Txileko memoriaren espazioetan».


Summary: Trumpek kargutik kendu du zibersegurtasunerako arduraduna. Christopher Krebsek gezurtatu egin du presidentetzako bozetan iruzurra egon dela, eta «historiako seguruenak» izan direla berretsi du.

AEBetako presidenteak kargutik kendu duen bigarren goi arduraduna da zibersegurtasunekoa. Donald Trumpek azkenaldian ohikoa duen moduan jakinarazi du erabakia: Twitter bidez. Estatuburuak Christopher Krebsi leporatu dio «informazio okerra» ematea iruzur salaketen inguruan, eta salatu du «arau hauste ugari» egon direla hauteskundeetan: «Hildakoen izenean bozkatu du jendeak, eta begiraleei ez diete hauteslekuetan sartzen utzi».

Krebsek hauteskundeetako segurtasuna bermatzeko lanak zuzendu ditu azken bi urteotan, eta kanpoko esku hartzea saihesteko eta bozen aurreko asteetan zurrumurruak gezurtatzeko atari digital bat ere zabaldu zuen. Hain zuzen, atari horretan ziurtatu du behin baino gehiagotan azaroko presidentetzarako hauteskundeak «historiako seguruenak» izan zirela, eta ukatu egin du iruzurrik egon dela.

Krebs bera ez du ezustean harrapatu Trumpen erabakiak. Haren gertuko iturriek zabaldu dutenez, zibersegurtasunerako arduradunak ekainean esan zuen bozen ostean kaleratuko zutela ziurrenik, Trumpek galduz gero posta bidezko boto zenbaketaren aurka joko zuelako, eta baita horretarako modua eman zutenen kontra ere.

Krebs bera baino lehen, eta bozen emaitzak jakin eta egun gutxira, Mark T. Esper Defentsa idazkaria ere kargutik kendu zuen Trumpek. Bi buruzagien arteko harremana ekainean mikaztu zen, estatuburuak militarrak manifestarien aurka bidali izana kritikatu zuenean.


Summary: Binakakoaren finalerdia abenduaren 4an izango da, eta finala, berriz, 8an. Bihar zen egitekoa neurketa horren harira ELA sindikatuak jarritako salaketaren epaiketa, baina Eskuz Pilotako Enpresen Ligako epaileak konpromisoa hartu du baliorik gabe uzteko Agirre-Albisuri partida galdutzat emateko erabakia. Hori eginda, ELAk kendu egin du salaketa. Abenduaren 4an jokatuko da finalerdia, eta 8an finala.

Eskuz Pilotako Enpresen Ligako (EPEL) epaile bakarrak atzera egin du, eta konpromisoa hartu du baliorik gabe uzteko greba egiteagatik Asier Agirreri eta Jon Ander Albisuri Joseba Ezkurdiaren eta Iñigo Bikuñaren aurkako Binakako Txapelketako finalerdietako partida erabakigarria galdutzat emateko erabakia. Konpromiso hori hartu ondoren etorri da ELAren erabakia, salaketa kentzearena. Hala, abenduaren 4an jokatuko da finalerdia, eta 8an izango da finala.

Urriaren 13an, ELAk salaketa jarri zuen EPELeko epaile bakarrak hartutako erabakiaren aurka: Baikoko hamabost pilotarik antolatutako greba egiteagatik, Agirre-Albisuri galdutzat eman zien urriaren 10ean Bilbon Ezkurdia-Bikuñaren aurka jokatu beharreko lehia: 22-0. Sindikatuaren arabera, erabaki hori hartuta, Enpresen Ligak greba eskubidea «urratu» zuen.

Baina, EAEko Auzitegi Nagusiak salaketa horretaz epaia eman arte asteak igaro zitezkeenez, kautela neurriak hartzeko eskatu zuen sindikatuak, epaia iritsi artean finala ez zedin jokatu, eta kalteak ez zitezen handiagoak izan. EAEko Auzitegi Nagusiak onartu egin zizkion kautela neurri horiek, eta neurketa horren inguruko salaketa argitu arte finala ez jokatzea erabaki zuen. Hala, bertan behera geratu zen urriaren 18an jokatzekoa zen finala.

ELA «pozik» azaldu da, batez ere Albisurengatik eta Agirrerengatik, euren ibilbide profesionalaren etapa garrantzitsu bat «arriskatu eta sakrifikatu» baitzuten «lankide guztien mesedetan». ELAk berriro azpimarratu du greba «tresna baliagarria» dela lan arloko aldarrikapenak defendatu eta lortzeko.


Summary: Sanchezentzat, sozio «estrategikoa eta lehentasunezkoa» da EAJ aurrekontuak onartzeko. EH Bilduk aurrekontuei jarritako zuzenketa partzial batek gobernuari eskatzen dio alokairuen prezioa mugatuko duen etxebizitza lege bat aurkeztu dezala hurrengo sei hilabeteetan

Espainiako 2021erako aurrekontuek hartu dute Kongresuan gobernuari egiten zaion kontrol saioaren lehen partea. Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteari hainbat alderdik galdetu diote gai honen gainean, ertz diferentetatik. Aitor Esteban izan da horietako bat, EAJko diputatua. Galdetu dio ea zein jarrerarekin egingo dion aurre EAJk eskatutako konpromisoei, Dieselaren gaineko zerga eta AHTa Araba, Bizkai eta Arabako hiriburuetara sartzeko diru sailak daude gai horien artean, eta aurkeztu diren diru sailak ikusita, Estebanen ustez, «nahi genukeenetik urrun daude». Pedro Sanchezek erantzun dio EAJ sozio «estrategikoa eta lehentasunezkoa» dela aurrekontuak onartzeko garaian. Mugimendua eginez erakusten dela erantzun dio Estebanek: «Guretzat, konpromisoak garrantzitsuak dira, serio hartzen ditugulako». Pedro Sanchezek esan dio serio hartzen dituztela konpromisoak, eta Maria Jesus Montero Ogasun ministroaren eskua luzatua duela, konpromisoak lortzeko.

Estebanek gero TVEri egindako adierazpenetan azaldu duenez, kontua ez da lehentasunezko soziotzat hartzea, baizik eta konpromisoak betetzea. AHTaren adibidea jarri du: «Otsailean ozen eta argi iragarri zuten Adifek baiezkoa eman ziola; sinatzea bazegoen, zeren zain gaude?». Onartu du, halere, negoziazioetan egon direla aurrerapausoak, baina oraindik asko falta dela azaldu du.

ERC eta EH Bilduk Podemosekin batera aurkeztutako zuzenketari dagokionez, «kezkatzekoa» iruditzen zaio gobernua osatzen duen alderdi batek, eta aurrekontu proiektua aurkeztu berri duenak gainera, gero beste bi alderdirekin gobernuak aurkeztutako aurrekontuei zuzenketa bat jartzea. Atzo ERCk, EH Bilduk eta Podemosek iragarri zuten zuzenketa bat aurkeztuko zietela aurrekontuei etxegabetzeak 2022ra arte debekatzeko.

Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako Justizia sailburuak eta PSE-EEko idazkari nagusiak ere kritikatu du Podemosek zuzenketa hori jarri izana. «Erakusten dute ez dakitela gobernua izaten, ezta koalizio gobernua ere». Onda Vascari egindako adierazpenetan esan du «jakin behar dela gobernu baten barruan zaudenean barruan negoziatzen, ez dira zuzenketak kanpoan negoziatzen». «Gobernua izaten, eta koalizio gobernua izaten ikasi egiten da; kostatzen ari zaiela ematen du, baina ikastea espero dut», gaineratu du.

Efe berri agentziak iturri sozialistak aipatuz esan duenez, PSOEk lehen kolpean ez du onartuko EH Bilduk, ERCk eta Podemosek aurkeztutako zuzenketa.

EH Bilduk, 29 zuzenketa

EH Bilduk 29 zuzenketa partzial egin dizkio Espainiako Gobernuak planteatutako aurrekontu proposamenari, eta horiek helburu dute sektore publikoa indartzea, Espainiatik Hego Euskal Herrira iristen den trenbide sarea hobetzea, eta, besteak beste, krisian dauden sektoreak erdigunera eramatea.

Zuzenketetako batean, eskatzen dio Espainiako Gobernuari mugatu dezala etxebizitzen alokairuen prezioa, datozen sei hilabeteetan etxebizitza lege berri bat aurkeztuz. Lege horrek barnean bildu beharko luke, koalizio subiranistaren arabera, etxebizitza publikoaren parkea handitzea, eta parke horren barruan sartzea, hain zuzen, erreskatatuak izan diren bankuen jabetza diren etxebizitzak.


Summary: Espetxeratu egin dituzte iragan astelehenean atxilotutako bi euskal herritarrak. Espainiako Auzitegi Nazionalak bi tren geltokitan «sabotajeak» egitea leporatu nahi die AEMko bi kideei.

Espainiako Auzitegi Nazionaleko Jose de la Mata epaileak agindu du iragan astelehenean atxilotutako bi euskal herritarrak behin-behinean espetxeratzeko. AEM Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduko kideak dira biak, eta bi tren geltokitan ustezko sabotajeak egitea egotzi diete, gose greban dagoen Iñaki Bilbao euskal presoaren goratzea izan litezkeelakoan. «Terrorismoari gorazarre» egitea, kalteak sortzea eta «erakunde armatu batekin kolaboratzea» leporatu nahi diete. AEMk jakinarazi zuen euskal presoen amnistiaren aldeko taldeko bi kide atxilotu zituztela. Usansoloko (Galdakao, Bizkaia) Valentilla Morisolli eta Ibarrangeluko (Bizkaia) Gaizka Astorkizaga dira. Atxilotuak askatzeko deia egin du AEMk.

Sortuk ere ohar bat atera du. Dioenez, «bistan da herri hau iraganera itzultzea nahi duten sektoreak daudela oraindik», eta gehitu du atxiloketek ez dutela bizikidetzan laguntzen eta lanean jarraituko dutela «preso politiko guztiak etxeratzea ahalbidetuko duen estrategia eraginkorren alde».


Summary: BERRIAk eta Zaporeak-ek 6.960 euro bildu dituzte 'Moriako erretratuak' ikus-entzunezkoarekin. Azaroaren 10ean estreinatu zuten Moriako erretratuak dokumentala, eta jarraian jarri zuten abian diru bilketa bat. Astebete iraun du, eta 108 lagunek egin dute diru ekarpena.

BERRIAk eta Zaporeak-ek elkarrekin antolatutako kanpainak 6.960 euro bildu ditu, 108 lagunen ekarpenari esker. Azaroaren 10ean, Moriako erretratuak dokumentala estreinatu zuten, eta, horrekin batera, astebete iraun duen diru bilketa bat egin dute, azaroaren 17an bukatu dena. Irati Azkue Zaporeak elkarteko kideak adierazi du ekinbide oso interesgarria izan dela, pertsona errefuxiatuei ikusgarritasuna eman dielako. «Ahotsik ematen ez bazaie, pertsona hauek ez badute aukerarik kontatzeko bizitzen ari direna, ez dira ikusten, eta ikusten ez dena ez da existitzen, eta lurperatuta gelditzen da errealitate hau». Moriako erretratuek, haren esanetan, balio izan dute migratzaileen egoera gordina eta haien bizitza historiak azalera ekartzeko.

Moriako kanpalekuak sua hartu zuen irailaren hasieran, eta bertan bizi ziren 13.000 iheslariak bizilekurik gabe eta ezer gabe gelditu ziren. Iñaki Agirre kazetaria han zen garai hartan, eta bideoan jasotzen hasi zen gertatzen ari zena. BERRIAk proposatuta, bertan bizi ziren zenbait iheslariren testigantzak bildu zituen, eta horiek izan dira Moriako erretratuak dokumentalaren oinarria. «Irudiak iristen zaizkigu, baina irudiak iristen ez direnean, edo gure bihotzak irudi horiek ikustera ohitzen direnean, bilakatzen gara gizarte ez-enpatiko eta gris hori», adierazi du Azkuek: «Gure erronka da gogoratzea pertsona errefuxiatuak hemen daudela, hau gertatzen ari dela, eta presioa egitea». Dokumentua sarean ikus liteke, Berria Telebistan.

Moriako kanpalekuak su hartu ondoren, behin-behineko beste kanpaleku bat eraiki zuen Greziako Gobernuak, itsaso bazterrean. Moriakoan zeuden 13.000 haietatik 7.000 inguru joan dira kanpaleku berrira. Baldintza oso kaskarrak dituzte: 60 komun besterik ez dituzte guztientzat, itsasoko uretan garbitu behar dute, janari berorik lortzeko aukerarik apenas duten, bi elektrizitate poste besterik ez dituzte kanpaleku guztian, hotz handia egiten du ipar haizeak bete-betean jotzen duelako, orain aste batzuk uholdeak izan zituzten... Oso prekarioa da egoera. Greziako Gobernuak adierazi du Morian bertan eraiki nahi duela beste kanpaleku bat, zortzi hilabeteko epean, iraunkorragoa. Baina luzatu egin liteke egoera hori.

Errefuxiatuen egoerak okerrera egin du, eta Zaporeak elkartearen lana ere baldintzatu du. Lesbosko uhartean bost bat urte daramatza elkarteak lanean; egunean 2.000 otordu bero inguru prestatzen ari zen sutea gertatu zen arte, eta gobernuz kanpoko beste erakunde batzuen bidez banatzen die janaria errefuxiatuei, Zaporeak-ek berak ez duelako eskubiderik kanpalekura sartzeko. Baina suteaz geroztik zailtasunak ditu jardun berarekin jarraitzeko. Bide berriak pentsatzen ari dira.

Berriki egin dute janari bilketa kanpaina handi bat, eta «janari lehorrarekin» bete dute haien biltegia, Donostian. Dilistak, arroza, atuna... Halakoak bildu dituzte. Bihar bertan 23.000 kilo janariz betetako kamioi bat igorriko dute Moriara. Asmoa da janari hori guztia paketetan antolatzea, eta kanpalekuan bizi direnei banatzea. Orain arte, eurek kozinatuta banatu izan dizkiete errazioak errefuxiatuei.

Orain, gainera, koronabirusaren ondorioz, hiru asteko berrogeialdia ezarri diete errefuxiatuei, eta horrek egoera zailtzen du. «Lehen mugatuta bazeuden, orain atera ezinik daude, eta GKEok ezin dugu sartu. Ari gara kozinatzen, eta elkarlanean ari garen beste GKEen bidez iristen gara. Baina kopuru mugatuagoan», azaldu du Azkuek.

Kanpalekuan bizi direnek ez dute sukalderik berez, baina sua egiten dute, eta ahal duten moduan antolatzen dira, eta elkarri lagunduz moldatzen dira. Janari lehor edo iraunkorrago horrekin errazioak egingo dituzte, beraz, eta zuzenean emango dizkiete, haiek presta dezaten. Eta BERRIArekin antolatutako kanpainan bildutako dirua horretarako erabiltzeko asmoa dute: errazio horietan janari freskoa (fruta, esnea...) gehitzeko baliatuko dute. Sutearen ostean, egoera berrira egokitzen ari dira, beraz, Zaporeak-eko kideak. «Guretzat ez da hutsetik abiatzea izan, baina gure egiteko moduak berrabiatu behar izan ditugu».

Errefuxiatuak Greziako irletara iristen hasi zirenetik, egoera okerretik okerrera joan da. Eta azkeneko asteetan albiste larriak ari dira iristen, ez soilik Greziatik: Kanarietara (Espainia) 4.000 iheslari iritsi dira astebete eskasean, Mediterraneoan itotakoen irudiak zabaldu dira, Samosen (Grezia) ere suteak izan dira kanpalekuetan... «Soluziorik ez da planteatu, eta egin diren aldaketa guztiak okerrera izan dira».

Horrelako albisteak zabaltzen direnean, oihartzun gehiago izaten du errefuxiatuei laguntzen ari direnen lanak. Moriako kanpalekuak su hartu zuenean ere hala gertatu zitzaion Zaporeak-i. Baina gero erraz ahazten dira berriz, eta zaila da hainbeste urte konponbiderik gabe irauten ari den arazo baten inguruan tentsioa eta arreta mantentzeak. Zaporeak elkarteak, hala ere, harrera eta babes zabala du: boluntarioak, eragileak, ostatuak... oso oinarrizko babesa, alde batetik, baina baita instituzioena ere, bestetik. Boluntarioek egiten duten lana nabarmendu du Azkuek: Morian lanean aritzen direnek, hona itzulitakoan, «txinparta» gisa pizten dira eta babes taldeak sortzen dituzte inguruan; Donostian sortu zen ekinbidea Euskal Herri osora zabaldu da horrela.

Siriako gerrako iheslariei laguntzeko asmoz sortu zen proiektua, pentsatuz gerrak sei-bederatzi hilabete iraun zezakeela. Luzatu eta okertu egin da egoera, ordea; eta Zaporeak-ek temati jarraitu du, eta jarraitzeko asmoa du. «Pertsona errefuxiatuek jarraitzen dutelako hiltzen, jarraitzen dutelako arazo pila batekin, eta jarraitzen dutelako, iritsi ondoren ere, behar pila batekin. Eta herritarrek eta instituzioek ikusten dute egoskor jarraitzen dugula, eta jarraituko dugula asistentzia egiten, modu gardenean; hemen biltzen den guztia hara doalako». Zuzenean egoera batean eragiteko gaitasuna du proiektuak, eta horretan jarraituko dute, baldintzak aldatu arren, baldintzek okerrera egin arren.


Summary: Jon Ander Cob eta Julen Goikoetxea espetxetik atera ahalko dira lan egiteko edo ikasteko. Altsasuko auziagatik oraindik ere kartzelan dauden bakarrak dira bi gazteak. Bigarren graduan kartzelatuta jarraituko dute, baina jarduera horiek egiteko irtetea baimendu die Auzitegi Nazionalak.

Lan egiteko edo ikasteko bada, kartzelatik irten ahalko dira aurrerantzean Jon Ander Cob eta Julen Goikoetxea Altsasuko auziko bi gazteek. Auzipetu zituzten gazteetatik oraindik ere kartzelan dauden bakarrak dira. Oraingoz, hala jarraituko dute, bigarren graduan, baina irtetea baimendu die Auzitegi Nazionalak. Zaballako espetxean daude biak 2018. urtetik, Iruña Okan (Araba).

Jose Luis Castro epaileak 100.2 artikulua aplikatzea ebatzi du. Artikulu horrek espetxealdia arintzea baimentzen du, nahiz eta bigarren gradua mantenduko dieten biei. Oraingoz, ez diete emango hirugarren gradua. Bi gazteek espetxean duten portaera ona hartu du kontuan epaileak, eta delitua berriz egiteko arrisku txikia dela ere aipatu du. Hala, azken erabakiari esker, espetxealdia unibertsitateko ikasketekin eta lanarekin uztartu ahalko dute bi gazteek.

Biek 932 egun daramatzate preso, atzo Altsasuko gurasoek jakinarazi zutenez. 2018ko ekainaren 1ean ezarri zieten kartzela zigorra, beste sei auzipeturekin batera, kaleko jantzitako bi guardia zibil eta haien bikotekideak jotzea leporatuta. Espainiako Guardia Zibilak ekainaren 5ean atxilotu eta espetxeratu zituen, besteak beste, Cob eta Goikoetxea. Hasieran bederatzi urteko kartzela zigorra ezarri zieten, baina gero Auzitegi Gorenak zazpi urte eta erdira jaitsi zien.


Summary: Patinetean egin nahi dute kartzeletarako bidaia. Euskal presoen seme-alabek salatu dute ume motxiladunak «umezurtz» daudela. Pandemiaren ondoriozko neurriengatik ume batzuek bederatzi hilabete daramatzate gurasoak ikusi gabe.

Ametsek martxotik ez du aita besarkatu, Haizek eta bertze anitzek ere ez. Hizek urte bat beteko du etzi, eta jaio zenetik lau aldiz baino ez du aita ikusi. Lukenek 4 ditu, eta hirutan baino ez da egon aurten aitarekin. Harrik behin ikusi du, Xuharrek eta Axelek hiru aldiz. Arhanek ez dio martxotik muxurik eman aitari. Euskal presoen seme-alabetako batzuen izenak dira, bertze hainbat eta hainbaten errealitatearen erakusgarri. Izan ere, Sarek salatu duenez, ume, nerabe eta gazte anitzek bederatzi hilabete daramatzate preso dituzten gurasoak ikusi gabe, pandemiaren ondorioz espetxeetan ezarritako neurriengatik. Ume horiek «umezurtz» uzten ari direla salatu dute Xochitl Karasatorrek eta Hize Anduezak. Seme-alaba horietako bi dira Karasatorre eta Andueza, hain zuzen, eta ume eta gazte guztien izenean hartu dute hitza gaur Donostiako Ekogunean egindako agerraldian.

Azaroaren 20an Adingabeen Nazioarteko Eguna izanen da, eta oroitarazi dute Giza Eskubideen Europako Auzitegiak dioela gurasoak espetxean dituzten haurrek gainerako umeen eskubide berak dituztela: «Espetxe agintariek presoei hurbileko familiarekin harremanetan egoteko erraztasunak ematea familia bizitzarekiko errespeturako eskubidea bermatzeko funtsezkoa da». Espainiako Estatuan, ordea, errealitatea bertzelakoa dela salatu dute: «Ume motxiladunen eskubideak behin eta berriz urratuak izaten ari dira». Izan ere, Karasatorreren eta Anduezaren arabera, gurasoak espetxean dituzten haurrek ez dute bermatua gurasoekin harreman pertsonalak eta kontaktu zuzena izateko eskubidea: «Hilabetean behin ikusten dituzte haien guraso presoak, eta honek eragin izugarria du haurrengan». Bidaia «amaigabeek» dakarten «zama» ere ekarri dute gogora: «Haurren lagunak asteburuetan jolasten dauden bitartean haiek errepidean daude». Patinetean joan nahiko lukete haiek, «trenak, autoak edota hegazkinak ordezkatuko dituen patinetean; ume motxiladunek aita, ama edo biak bisitatzera joateko bidaia patinetez egiteko eskubidea dutelako». Etxetik hurbil dauden seinale bailitzateke hori.

Pandemian, are okerrago

Egoera are okerragoa da azken hilabeteotan, COVID-19aren ondoriozko murrizketengatik batzuk ezin zaizkielako gurasoei bisitan joan, edo ez hain maiz, ezta modu berean ere. Gaur-gaurkoz, izan ere, Espainiako Estatuan etenda daude aurrez aurreko bisitak, eta Frantziakoan pertsona bakarra sar daiteke bisitetara: «Beraz, haurrak ezin dira joan ezin daitezkeelako bakarrik sartu».

Espetxean bizi diren ume motxiladunen egoera «bereziki larria» ere salatu dute: «Aranjuezko espetxean daude Izadi eta Irati, eta bederatzi hilabete daramatzate haien senideak eta gertukoak aurrez aurre ikusi gabe. Bederatzi hilabete daramate kalera irten gabe. Eta udaz geroztik ez dute beren aita ikusi, ondoko moduluan dagoen arren».

Egoera «onartezina» dela nabarmendu du Karasatorrek: «Gurasoekin egoteko eskubidea lehen mailako eskubidea da, eta pandemia egoeraren kudeaketak eta hartzen diren neurriek ezin diote horri bizkarra eman». Egoera aldatzeko «eskumena duten horiei urgentziaz» ekiteko eskatu diete: «Gehiago luzatu gabe, presoek beren jaioterritik gertu egon behar dute, probintzia bereko espetxeetan».


Summary: Israelek Siriako hainbat gune militar bonbardatu ditu, eta hiru soldadu hil. Israelgo armadak adierazi duenez, Golanen aurkitu dituen lehergailuei erantzuteko erasoa izan da, eta Siriaren eta Iranen zenbait azpiegitura militar izan ditu helburu.

Israelek Siriako hainbat eremu bonbardatu ditu bart, eta Siriako armadako hiru soldadu hil eta beste bat zuritu dituela baieztatu du Damaskok. Israelen esanetan, hegazkinekin egin die eraso Irango Al Quds indarrari eta Siriako armadaren zenbait gune militarri. Zehazki, hainbat «bilketarako eraikin, agintaritza zentro eta eremu militar» bonbardatu dituela adierazi du, baita Siriaren lur-aireko misilak suntsitu ere.

Israelgo armadak azaldu duenez, erasoa erantzun bat izan da, Golango lurralde okupatuan atzeman dituen lehergailuengatik. Lehergailu horiek «eskuadroi siriar batek» jarri dituela ziurtatu du, «Irango indarrek zuzenduta». Siriako Gobernua egin du «bere lurraldetik egindako ekintza ororen arduradun».

Gaineratu du Israelek «beharrezkoa den moduan» jokatzen jarraituko duela, Irango indarrak Siriatik kanporatuak izan daitezen, horien presentziak «eskualdearen egonkortasuna arriskuan» jartzen duela uste baitu.

Israelek hainbatetan bonbardatu ditu Siria azken urteetan, baina ez da ohikoa erasoen berri ematea. Oraingoan, ohartarazi du ez duela onartuko Irango indarrak Sirian errotzea. «Espero dugu orain mezua argi gelditzea. Onartezina da Siriak Irani baimena ematea Siria Israeli eraso egiteko plataforma gisa erabiltzeko», adierazi du Jonathan Conricus armadako bozeramaileak.

AEBen bisita

Hain justu, hiru eguneko bisita hasiko du gaur Mike Pompeo AEBetako Estatu idazkariak Israelen. Hango hainbat hedabidek aurreratu dutenez, Israelek Palestinaren lurralde okupatuetan eraikitako kokagune bat bisitatuko duen lehenengo goi agintaria izango da Pompeo, baina iturri ofizialek ez dute halakorik baieztatu oraindik.

Pompeo Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroarekin bilduko da arratsaldean, eta bilkura horretan parte hartuko du Abdullatif bin Raxid al-Zayani Bahraingo Atzerri ministroak ere. Goizean iritsi da Israelera, Avi Berkowitz AEBen nazioarteko negoziazioetarako ordezkariarekin batera. Persiar golkoko herrialdeak Israelera egin duen lehen bisita ofiziala da Al-Zayanirena.


Summary: Sindikatuek salatu dute Marokok gerra inposatu diola Saharako herriari. Larunbatean mobilizazioak egingo dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen.

Sindikatuek elkartasuna adierazi diote Saharako herriari «Marokoko indar armatuek bi aldeek adostutako su-eten akordioa urratu» ostean, eta Marokori egotzi diote Saharari «gerra berri bat» inposatzea. Halaber, iragarri dute bat egingo dutela datorren larunbatean, azaroaren 21ean, Bilbon, Donostian eta Gasteizen egingo diren mobilizazioekin.

Adierazpena ELA, LAB, Steilas, ESK, CCOO, UGT, CNT eta EHNE-Bizkaia sindikatuek izenpetu dute, eta horien izenean LABeko idazkari nagusi Garbiñe Aranburuk eta Loli Garcia CCOOkoak irakurri dute agiria. Fronte Polisarioak Euskal Herrian duen ordezkari Liman Mohamedek ere parte hartu du agerraldian.

Adierazpen horretan, sindikatuek salatu dute Marokok su-eten akordioa urratu zuela militarrak bidali zituenean protestan ari ziren sahararren kontra eta, hori ikusirik, Fronte Polisarioa «bidezko defentsan» aritu zela herritar zibilen bizitzak babesteko. Sahararrek lau aste zeramatzaten protestan, Marokok Guergueraten irekitako pasabidearen kontra. Sindikatuek gogorarazi dutenez, bi aldeek izenpetutako akordioetan agertzen da galarazita dagoela harresi militarrean pasabiderik egitea, eta, hortaz, Marokoren jokabidea «legez kanpokoa» dela. 29 urteren ostean «gerra berpiztea» leporatu diote.

Saharako herriari eta Fronte Polisarioari elkartasuna adierazteaz gain, sindikatuek Marokori egotzi diote «Magreb osora heda daitekeen ezegonkortasunaren erantzukizun osoa», eta nazioarteko komunitatea eta, bereziki, Espainia ere ahotan hartu dituzte. Esan dutenez, Nazio Batuen Erakundea ez da gauza izan «modu baketsuan manifestatzen ari ziren sahararrak babesteko», eta azken 45 urtean ez dute «ezer» egin gatazka konpontzeko. «Gertatutakoa nazioarteko komunitateak duen axolagabekeriaren erakusgarri baino ez da», esan dute.

Espainiari ere, «deskolonizatzeke gelditzen den Afrikako azken lurraldeaz» daukan ardura bere gain hartzeko eskatu diote, eta «saharar herriaren autodeterminazio eskubidea aitortzen duen erreferenduma berehala egiteko» indar egin dezala.

«Herri sahararra bere kausa legitimoari irtenbidea bilatzeko bakea eta elkarrizketa nahi dituen herria da», esan dute sindikatuek, «herri nekatu, zapuztu eta gogaitua, 45 urte hauetan bete gabeko hamaika promesa jasan behar izan dituena».

Sindikatuek ziurtatu dute ez dutela Saharako herria «bakarrik» utziko.«Euskal Herria herri solidarioa izan da beti saharar herriarekin eta bere borrokarekin, eta sindikatuak hala adierazi dugu era askotan», esan dute. Horregatik, herritarrei dei egin diete larunbatean Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hiriburuetan eta beste zenbait herritan egingo diren mobilizazioetan parte har dezaten. Mobilizazioak 12:00etan hasiko dira.


Summary: Nafarroako Urrezko Domina, langile sanitario eta soziosanitarioei. Osasun langileek COVID-19aren aurka «oso baldintza txarretan» lan egin izana sarituko du Nafarroako Gobernuak.

Nafarroako Urrezko Domina osasun arloko langileei eta langile soziosanitarioei emanen die Nafarroako Gobernuak. Gaurko bilkuraren ostean eman dute erabakiaren berri.

COVID-19aren pandemian, langileek erakutsitako jarrera saritu nahi du Maria Txibiteren gobernuak: «Arreta handiz, eurentzako eta euren familientzako arriskuari aurre eginez, eta oso baldintza txarretan ardura eta esfortzu handiarekin lan egin dute», azaldu dute, ohar bidez.

Nafarroako Gobernuak ematen duen sari gorena da Nafarroako Urrezko Domina, eta osasun langileak saritzeko arrazoien artean azpimarratu dute «inork ez bezala pertsonifikatu dutela gaixotasunaren aurkako borroka». Zehazki, gobernuko arduradunek azaldu dute osasun langileak «pazienteen arretaren lehen ilaran» egon direla pandemia hasi zenetik, eta horri gehitu behar zaiola «gaixotasuna eurek hartzeko edo ingurukoei kutsatzeko arriskuaren aurrean duten jarrera, oso lan baldintza txarretan erakutsitako dedikazioa eta beren eguneroko lanaren xedea dela erkidego osoaren osasuna zaintzea». Maria Txibite lehendakariak emango die saria, osasun protokoloen arabera egokitutako ekitaldi batean. Abenduaren 3an izango da, Nafarroaren Egunean. Domina jasotzeko hiru hautagai zeuden mahai gainean: osasun langileak eta soziosanitarioak, Osasuna futbol taldea eta Iruñeko Gurutzeko Plaza bigarren hezkuntzako institutua. Hirugarren urtez jarraian, herritarrek aukera izan dute hautagaiak proposatzeko, beren izenean edo erakunde baten ordezkari gisara. Zehazki, osasun langileen hautagaitza Afapna sindikatuak aurkeztu zuen.

Azken urteetan, Nafarroako Urrezko Domina eman diete Jose Maria Jimeno Jurio historialaria zenari (haren senideek jaso zuten), Pedro Miguel Etxenike fisikariari, bularreko minbiziaren aurkako Saray elkarteari eta, iaz, Adacen Burmuinean Kalte Hartutakoen Nafarroako elkarteari.


Summary: Ostalariak ostegunean hasi ahalko dira laguntza berriak eskatzen. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ostalarientzako deialdia da, eta 3.000tik 4.000ran eurora bitarteko laguntzak jaso ahalko dituzte, langile kopuruaren arabera.

Ostalariak ostegunean hasi ahalko dira eskatzen Jaurlaritzak onarturiko laguntza berriak. 30 milioi euroko funtsa bideratu zuen itxieraren kalteak murrizteko, eta eskatzaileek hamabost eguneko epea dute agiriak aurkezteko. Eskaera asko izango direla aurreikusita, Jaurlaritzak «lasaitasuna» eskatu die ostalariei, sistema blokeatu dadin eragotzi nahi du, eta aurreratu du eskaera «guztiak» aztertuko dituela.

Diru laguntza berri hauek horrela banatuko dituzte: hiru langile bitarteko enpresek 3.000 euro jasoko dituzte; lau eta hamar langile artean dituztenek, 3.500; eta hamarretik gorakoek, 4.000. Laguntza horiek aurretik eginiko deialdiekin bateragarriak dira. Eskaerak Jaurlaritzaren egoitza elektronikoan, lurralde bakoitzeko Turismo, Merkataritza eta Kontsumo saileko bulegoan eta Zuzenean atariaren bitartez egin ahalko dira.

Diru laguntza horiek obligazio batzuei lotuta daude; esaterako, jasotzen dituztenek ezingo dute kaleratzerik egin hurrengo lau hilabeteetan eta ekonomia jardueren gaineko zergaren erregistroan jarraitu beharko dute epe horretan. Alegia, ezin dutela negozioa itxi hurrengo lau hilabeteetan. Ordainketa kolpe bakarrean egingo da, eta eskaera onartutzat emango da eskatzaileak ez badu kontrako jakinarazpenik jasotzen hamar eguneko epean. Turismo, Merkataritza eta Kontsumo sailak ostalariei nahi beste informazio eskatzeko eskumena du.


Euskara indartzeko lantalde bat

Summary: Euskara indartzeko lantalde bat. Eureka euskara taldekoek euskara bultzatu nahi dute; haiei esker, enpresako 29 langilek Euskaraldian parte hartuko dute.

Enpresek iparrorratz bat behar izaten dute, zein norabidetan lan egin eta nola jardun jakiteko. Sarritan, ez da lan samurra izaten enpresa baten lema gidatzea, eta horregatik eskatu ohi diote laguntza beste enpresa bati: aholkularitza enpresa bati, esaterako. Oreka IT enpresa aholkularitza lanetan aritzen den horietako bat da. 11 urte baino gehiagoko ibilbidea egin du, eta SAP teknologian adituak diren langileek osatzen dute. Corporate balance da enpresaren oinarria, filosofia korporatiboa, eta elkarren osagarri diren hiru zutabek eusten dute oinarri hori: bezeroak, ezagutzak eta langileak.

Euskarazko zerbitzua eskaintzeaz gain, etxe barruan ere garrantzi handia du euskarak. Euskararen erabilera sustatzeko helburuarekin, euskara talde bat ere badute: Eureka. 2012an sortu zuten talde hori, eta enpresa barruan jaio zen egitasmoa. Izan ere, hiru lankidek erabaki zuten proiektua sortzea eta martxan jartzea, enpresako langileen artean euskara indartzea xede zutelarik. Modu horretan, euskararekin lotutako hainbat ekintza antolatu zituzten: lehiaketak, irteerak, poteoak… Hasieran, Eurekak harrera oso ona izan zuen, eta langile asko batzen ziren antolatutako ekintzetan, baina pixkanaka indarra galduz joan zen.

Halere, Eurekak bizirik jarraitzen du Oreka IT enpresan, eta baita euskarak ere. Hori dela eta, entitatean euskararen alde lan egiten jarraitzen dute, eta hainbat langile Eureka taldeko kide dira. Kide horien arabera, enpresa sortu zen aurreneko urte haietan, euskara gaur egun baino gehiago egiten zen langileen artean, besteak beste, langile gutxiago zirelako; egun, aldiz, enpresa gero eta handiagoa da, eta langile berriak lanean hasten diren heinean, gaztelania gero eta gehiago gailentzen ari da langileen hizkuntza ohituretan. Horretaz jabeturik, Eurekako kideek hainbat egitasmo jarri dituzte martxan, Oreka ITn euskara presente egon dadin: enpresaren inguruko dokumentuak euskaratzen dituzte, eta, horrela, euskaraz dakiten langileek laneko dokumentuak euskaraz izan ditzakete; enpresaren ataria euskaratu dute; Egunean Behin sakelako jokoan talde bat dute, eta lehiaketan parte hartzen dute; gainera, Oreka ITko langileek euskara ikasteko laguntza ekonomiko bat dute.

Horretaz guztiaz gain, 29 langile Euskaraldian parte hartzera animatu dira: azaroaren 20tik abenduaren 4era, euren hizkuntza ohiturak aldatzen ahaleginduko dira, eta belarriprest edo ahobizi rolak hartuta, ariguneetan nahiz horietatik kanpo, euskaraz gehiago, gehiagorekin eta gehiagotan egingo dute. Horretarako, hainbat urrats egin dituzte Eureka taldekoek: lehenik eta behin, arigune posibleak identifikatu zituzten; ondoren, langile guztiei mezu bat bidali zieten, Euskaraldiak eta rol bakoitzak zertan datzan azalduz eta ariketan parte hartzera animatuz; datuak lortu eta gero, Euskaraldian izena eman zuten, eta txapa identifikagarriak eskatu baino lehen, parte hartzera erabaki zutenei galdetu zieten belarriprest edo ahobizi rola hartuko zuten; amaitzeko, identifikatutako ariguneentzako euskarriak inprimatu eta dagokien tokian jarriko dituzte.

Bertako eredu bat

Corporate balance Oreka ITk bestelako enpresa eredu bat garatzeko duen konpromisoaren isla da. Lau irizpidetan oinarritzen da: gardentasunean, komunikazioan, kontziliazioan eta prestakuntzan. Modu horretan, eredu espezializatu bat aldarrikatu nahi du, bertakoa den eredu bat, aholkularitza enpresa handiek eskaintzen duten eredu orokor eta deslokalizatua gaindituz.

Lan egiteko moduak ere egiten du berezi: lantalde kohesionatua du enpresak, motibatua, eta duen esperientziari esker, zerbitzu ezin hobea eskaintzen duena. Ildo beretik, SAP teknologiatik harago dauden proiektuetan egiten dute lan, eta bezeroen konfiantza indartzen dute horrela. Momentuko laguntza ez ezik, luzera begirako laguntza eta aholkularitza ere eskaintzen dute, sektoreko errotazio tasarik txikiena baitauka: %10etik beherakoa.

Oreka IT, beraz, etengabe hobetzen saiatzen den enpresa bat da, eta argi dauka euskara ezinbestekoa dela hobekuntza horretarako: erabileraren aldeko apustua egiten segitu nahi dute.


Summary: Zerbitzu publikoak aldarrikatu ditu Bilbo Feminista Saretzen plataformak. Pandemiaren ondorioz hartutako neurriek emakumeen aurkako indarkeria areagotu dutela salatu dute, eta azaroaren 25erako mobilizazioak iragarri dituzte Bilborako.

Datorren asteazkenean izango da Indarkeria Matxistaren Kontrako Nazioarteko Eguna, eta horri begira jarri da mugimendu feminista. Bilbon, agerraldia egin du gaur Bilbo Feminista Saretzen plataformak, eta azaroaren 25eko mobilizazioetan parte hartzeko deia egin du. Indarkeria matxistaren aurrean, zerbitzu publikoak defendatu lelopean egingo dute protesta hiriburuan: giza kateak egingo dituzte Bilboko itsasadarraren bi aldeetan.

Konfinamenduarekin, indarkeria matxistak ugaritu egin direla salatu, eta adierazi dute erakundeek hartu dituzten neurriek azkartu eta sakondu dituztela emakumeen aurkako indarkeria mota asko sortzen dituzten prozesuak, neurri horiek emakumeak «are ahulago, pobreago eta prekarioago» egin baitituzte, Bilbo Feminista Saretzen plataformaren arabera. Hala ere, horri ekinez ekingo diotela ohartarazi dute : «Ez dugu onartuko COVID-19ak aspaldiko pandemia zaharrak ezkutatzea».

Zerbitzu publikoak «guztion bizitza duin eta askea bermatzeko giltza» direla aldarrikatzeaz batera, azaroak 25eko mobilizazioetan parte hartzeko deia egin dute. Bilboko itsasadarraren bi aldeak «okupatzeko» deia egin dute egun horretarako, segurtasun distantziak mantenduz, 19:30erako. Auzoetatik hainbat zutabe antolatuko dituzte, itsasadarraren alde bietan bat egingo dutenak, eta, ondoren, 20:00etan, ekitaldi bat izango da. Egun horretan, leihoetan zein balkoietan kolore moredun objektuak eskegitzeko deia ere egin dute, indarkeria matxistaren aurka.


Summary: Guraso bakarreko familiei 24 asteko baimena aitortu die EAEko Auzitegi Nagusiak. Iaz alaba bat izan zuen emakume bati zortzi asteko sari gehigarria jasotzeko eskubidea aitortu dio epaitegiak.

Guraso bakarreko familiei eragiten dien epai aitzindaria eman du EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak: alaba jaioberria zaintzeko, emakume bati aitortu egin dio bikoteek duten denbora baimen berbera jasotzeko eskubidea. Auzitegiak esan du eskubidea duela zortzi asteko sari gehigarria jasotzeko. Hala, Espainiako Gizarte Segurantzako Institutua eta Gizarte Segurtasuntzako Diruzaintza zigortu egin ditu, eta saria ordaintzera behartu. Ez da irmoa oraindik ebazpena, Fiskaltzak helegitea aurkeztu baitu Auzitegi Gorenean.

Gaur eman du sententziaren berri ELAk, agerraldi batean. Zuriñe Kintana 2019ko ekainean ama izan zen, eta, alaba zaintzeko hamasei asteko amatasun baimena amaituta, bigarren gurasoari dagokion zortzi astekoa eskatu zuen, baina Gizarte Segurantzak ukatu egin zion. Auzitara jo zuen, eta, orain, EAEko Auzitegi Nagusiak arrazoia eman dio, adingabearen babesean oinarrituta. Epaiak dio bi gurasoko familiek adingabeen zaintzaz 24 astez gozatzeko eskubidea dutela, eta «diskriminatzailea» dela eskubide hori hamasei astera mugatzea guraso bakarreko familien kasuan.

Gaurko agerraldian, Kintana pozik agertu da erabakiarekin, guraso bakarreko familien seme-alaben diskriminazioa amaitzen delako, baina «harrituta» agertu da Fiskaltzaren helegitearekin. Uste du Fiskaltzaren errekurtsoak guraso bakarreko familietako haurren diskriminazioa babesten duela. ELAren ustez, epaia aitzindaria da, eta emakumeen kontziliazioan lagunduko du, guraso bakarreko familiarik gehienak emakumezkoek osatzen baitituzte.


Summary: Jokoa arautzeko lege proposamenari aldaketak egin dizkio Elkarrekin Podemosek. Apustu etxeen publizitatea mugatzeko Espainiako Gobernuak berriki onartutako dekretua indarrean sartu ondoren, EAEko legeari «segurtasun juridikoa» eman nahi diote

Apustu etxeen kopurua mugatzea, horietara sartzeko kontrol sistemak ezartzea, eta, besteak beste, leku publikoetan jokoari buruzko publizitatea debekatzea planteatzen du EP Elkarrekin Podemos-IUk jokoa arautzeko Eusko Legebiltzarrean gaur erregistratu duen lege proposamenak. Finean, joan den urtarrilean aurkeztu eta egun batzuk geroago legebiltzarrek tramiterako onartutako lege proposamena du oinarrian, baina koalizioak aldaketa batzuk egin dizkio planteamenduari, eta «zabaldu» egin du. Apustu etxeen publizitatea mugatzeko Espainiako Gobernuak onartutako errege dekretua duela bi aste indarrean sartu zela baliatuz, EAEko legeari «segurtasun juridikoa» eman nahi diote, Miren Gorrotxategi bozeramaileak eta Iñigo Martinez parlamentariak prentsaren aurrean azaldu dutenez.

EPk urtearen hasieran aurkeztutako proposamena tramiterako onartu zuten, EH Bilduren, EPren beraren eta PPren aldeko botoekin eta EAJren eta PSE-EEren abstentzioarekin. Baina COVID-19ak jarduera parlamentarioa eten zuen, eta, gainera, legebiltzarrerako hauteskundeak egin zituzten, legealdi berri bat hasiz irailean. Horrenbestez, berriro bozkatu beharko dute ganberan ea tramiterako onartzen duten. EAEn orain indarrean dagoen jokoaren legea 1991koa da.

Lege proposamenean jasotako neurrien artean dago, esaterako, EAEko probintzia bakoitzean, hau da, Araban, Bizkaian, eta Gipuzkoan, kasino bakarra egotea; joko aretoak, gehienez, 100 izatea; eta apustu etxeak, 50. EP-IUk proposatzen du, bide batez, lokal horien guztien artean gutxienez 500 metro egotea, eta gutxieneko distantzia hori bera egotea establezimenduen eta ikastetxeen artean.

Publizitatea

Jokoaren publizitateari dagokionez, erregistratutako lege proposamenak planteatzen du halakorik ez egotea ez osasun eta gizarte zentroetan, ez zinema aretoetan, ezta, besteak beste, administrazio publikoetan ere. Mugak jartzen dizkio, gainera, komunikabideetan apustu etxeek jar dezaketen publizitateari, eta publizitate hori hedabide publikoetan jartzea debekatzen du.

Lokal horiek ezingo dituzte 12:00ak baino lehen ireki, eta ezingo dituzte ateak 01:00ak baino beranduago itxi. 18 urtetik beherakoak ezingo dira sartu, eta lege proposamenak hori bermatu ahal izateko kontrol sistemak eskatzen ditu.

EP-IUko parlamentariek agerraldian nabarmendu dutenez, Jokoaren Euskal Behatokiaren datuen arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %63k 34 urte bete baino lehen izan zuten lehen kontaktua jokoarekin.


Summary: Aernnovak ehun langiletik gora kaleratu nahi ditu Berantevillan. Aurten jada 42 milioi euro galdu dituela argudiatu du Arabako enpresa aeronautikoak.

Alestis, Lauak, ITP eta beste batzuen ondoren, orain Aernnovari egokitu zaio bere lantaldea zenbat txikitu nahi duen azaltzea. Bilera eduki du gaur goizean Berantevillako (Araba) lantegi nagusiko langileen ordezkariekin, eta lantaldearen %22 kaleratzeko enplegu erregulazio bat aurkeztuko duela iragarri die. Berantevillan 450 langile daudenez, ehundik gora izango lirateke kaleratuak.

Atzo bertan, ITP Aerok azaldu zuen langileak kaleratu nahi dituela Barakaldoko eta Sestaoko plantetan (Bizkaia). Aurretik, Zamudioko fabrikan egin du birmoldaketa. Bihar zehaztuko dizkie kopuruak langileen ordezkariei.

«Galera historikoak» argudiatu ditu Arabako enpresak kaleratzeak justifikatzeko. Zehazki, 42 milioi euro galdu ditu urtea hasi zirenetik, eta enpresaren iraupena bera arriskuan ikusten du moldaketa bat egiten ez badu. Azaldu duenez, kutxetan zituen 70 milioi euro jada gastatu ditu.

Enpresaren arabera, eskarien «eroriko larria» ez da berehalakoan konponduko, COVID-19aren pandemiak hegazkin trafikoa eta hegazkin berrien beharra urte askorako txikituko duelako. Sektorearen kalkulurik baikorrenek diote 2019ko trafikoa ez dela 2024ra arte berreskuratuko, «betiere txerto eraginkor bat badago 2021eko udarako». Beste iragarpen batzuek diote hamar urte beharko dituela 2019ko mailara itzultzeko.

Lantaldea %22 murriztuko badu ere jarduera %37 txikitu zaiola nabarmendu du Aernnovak. Lantaldearen %15 enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientean sartuta konpondu nahi du konpainiak bi kopuruen arteko aldea.

Langile batzordeak agerraldi batera deitu du 14:00etarako, bere iritzia plazaratzeko.

Beste lantegietan ere bai

Arabako fabrika nagusian ez ezik beste batzuetan ere lantaldea txikitzen ari dela azaldu du. Horrela, Erresuma Batuan langileen %20 kendu nahi ditu, eta Mexikon, berriz, %44. Bihar bilera izango du Sevillako (Andaluzia, Espainia) plantako langile batzordearekin, han zer-nolako murrizketa egin nahi duen esplikatzeko.

Berantevillakoa ez da Aernnovaren lantegi bakarra Euskal Herrian, beste bat baitu Arabako parke teknologikoan, Miñaon.


Summary: Euskaraz bizitzeko eta lan egiteko eskubiderantz: Euskaraldia. ELAren arabera, Euskaraldiak euskara eztabaidagai bihurtzen du, euskaldunak boteretu ditzake, eta ohiturak aldatzeko balio dezake.

Ilusiorako eta pozerako momentua

Aurtengo Euskaraldiak testuinguru zailean hartu du ELA sindikatua, munduko pandemia eta krisi ekonomiko sakon batean buru-belarri. Salbuespen egoera honetan, euskara eta euskaldunen hizkuntza eskubideak are bazterrerago geratu direla uste du; halere, dio Euskaraldiaren etorrera poztekoa dela, eta harekin batera euskara erdigunera ekartzeko ilusioa.

ELAren ustez, Euskaraldiak hiru aukera zabaltzen ditu:

- Bestela ezkutuan legokeen euskararen gaia eztabaidagai bihurtzen du.

- Euskaldunak hizkuntza eskubideen alde boteretu ditzakeen ariketa bat da.

- Helbururik behinena: hizkuntza ohiturak aldatzeko testuinguru eroso bat da, sarri oso zaila izaten den hizkuntza hautuaren negoziazioa egiteko.

Pozarekin batera, badute pena ere: testuinguruak baldintzatuta, ariketa horrek harekin zekarren potentzial guztia garatu ez izanaren pena; bereziki enpresetan jarrera aktiboagoa izan nahi zuten, eta, zoritxarrez, ezin izan dute espero zuten guztia egin.

Euskaraldiaren dinamika gainditzeko beharra

Euskaraldiak baditu arriskuak ere. Batek kezkatzen ditu bereziki ELAko kideak: Euskaraldiaren muinean, norbanakoen arteko hizkuntza ohituren negoziazioa dago, eta susmoa dute hainbat gobernu eta instituziok hizkuntza politikak horretara mugatu nahi dituztela.

ELAren ustez, euskaldunek euskaraz bizitzeko eskubidea bermatua izango dute soilik euskaraz bizitzea beste edozein eskubide zibilen pare kokatzean, eta, ondorioz, gizartean euskaraz bizitzeko dauden oztopo guztiak gainditzeko erabaki politikoa hartzean. Sindikatuaren arabera, horrek irakurketa estruktural bat eskatzen du: bizitzan eragina duten politika guztietan, zeharka, euskaldunen hizkuntza eskubideak txertatu behar ditu.

Sindikatuaren arabera, hori deserosoa da gobernuentzat, hezkuntza politika, komunikabideekiko politika, industria politika edo aisialdirako politika zalantzan jartzea baitakar, eta horrekin batera exijentzia maila izugarri handitzen baitu: «Bada garaia hizkuntza politika lehendakariordetza batean kokatzekoa, erabaki politiko guztietan zeharka hizkuntza eskubideak bermatzeko egitekoarekin».

Euskarak ez du etorkizunik logika neoliberalean

ELAren ustez, logika neoliberala bateraezina da euskararen etorkizunarekin: «Batetik, eskubide zibilak ulertzeko molde indibidualistak dakar euskaldunok gure hizkuntza eskubideak zapalduak izango direla onartu behar izatea, kultura neoliberalak ahaztu egiten baitu askatasun indibidualak soilik gizarteko beste kideekin harremanetan gara daitezkeela; horrek denontzako eskubide eta obligazioak dakartza, eskubideak garatzeko behar besteko baliabideekin batera, bestela erdaren egoera pribilegiatu eta hegemonikoa ontzat ematea beste aukerarik ez dugu izango; bestetik, euskara ez da sekula hizkuntza errentagarria izango ikuspuntu ekonomikotik, ez dugu horretarako tamainarik. Ondorioz, hizkuntzen arteko desorekak gainditzeko politika publiko potente eta ausartak ez badaude, ezinezkoa izango da euskarak egun erdarak okupatzen dituen espazioetan sarbidea izatea, bere borondatez Disneyk inoiz ez baitu marrazki bizidunak euskarara bikoizteko erabakirik hartuko».

Euskaraz lan egiteko eskubidea gauzatzeko, sindikatua ezinbestez

ELAn badute zer hobetua hizkuntza eskubideak lantokietan defendatzerakoan, baina horretarako konpromiso irmoa dute. Konpromiso hori dute euskaldunen hizkuntza eskubideak beste eskubide zibilen pare kokatzen dituztelako, uste dutelako euskararen garapenak euskal gizartearen kohesioan sakontzea dakarrela, eta hori baldintza prepolitiko bat dela ondoren gizarte justuago baten alde ekiteko. Azkenik, argi dutelako herrien homogeneizazioa dakarren kultura neoliberalarekin amaitzeko euskara baino balio kontrakultural gutxi direla, eta horrek hizkuntza eskubideen defentsa beste hainbat eskubideren aldeko borrokekin konekta dezakeela. «Joxe Mari Agirretxe handiak dioen bezala, euskaldunak korrontearen kontra doazen izokinak dira, eta korrontearen kontra beste hainbat izokinekin bidea egin dezake, pobreziaren kontra, xenofobiaren kontra edo matxismoaren kontra, besteak beste».

Haien erantzukizunari behar bezala heltzeko, Kontseilua eta LABekin batera eskakizun bat egin berri dute: 50 langiletik gorako enpresetan, euskara planak negoziatzeko obligazioa sortzeko patronalekin batera. «Honek ez du berez ezer konponduko, baina euskararen gaia lan munduan ere eztabaidagai bihurtuko luke, eta egun euskararen normalizaziorako neurriak enpresen %1ean ere ematen ez direla kontuan izanik bada zerbait. Patronalen, Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren esku dago inflexio puntu izan daitekeen urrats txiki hau egitea. Euskaraldirako hau da gure konpromisoa».


Summary: Frantziako Poliziak Guillaume Fauveau argazkilaria mehatxatu du. Argazkilariak salaketa ezarriko du gaur, Baionako polizia etxean.

Lanean ari zela Frantziako Poliziaren mehatxuak jasan behar izan zituela salatu du Guillaume Fauveau argazkilariak. BERRIAko, Kazeta.eus atariko, Naiz-eko eta Mediabask-eko argazkilaria da Fauveau, eta, atzo, Baionako Alsace-Lorraine karrikan aritu zen lanean, Frantziako Poliziaren kontrol operazio batean. Bi funtzionariok prentsa agiria galdetu zioten, eta Fauveauk erakutsi zien. Hortik minutu gutxira, beste bi polizia hurbildu zitzaizkion, eta argazkiak hartzeari uzteko eskatu zioten. Gainera, gelditzen ez bazen salaketa jarriko ziotela esan zioten, mehatxatuz. Polizien argazkirik hartzeko eskubiderik ez zuela esan zioten, baina kazetariak argazkiak hartzeko eskubidea bazuela oroitarazi zien bi poliziei. Frantziako Poliziak Fauveauren prentsa agiria argazkitan hartu zuen. Fauveauk jakinarazi du salaketa ezarriko duela Baionako Polizia Etxean, gaur berean.

Frantziako Asanblea Segurtasun Orokorrerako legea aztertzen ari da egun hauetan. Legearen artikulu batek Frantziako Poliziaren irudiak filmatu eta zabaltzea debekatu nahi du, «polizien integritate fisiko eta moralaren kontra» doalakoan. Prentsa askatasunaren kontrako neurritzat jo dute anitzek, eta gogora ekarri dute azken urteetan polizia bortizkeriaren hainbat kasutan zabaldutako irudiak lagungarri izan direla horien harira egindako ikerketetan. Atzo, Parisen, ehunka lagun bildu ziren asanblearen aitzinean legea salatzeko. Frantziako Poliziak hainbat kazetari atxilotu eta zauritu zituen.


Summary: Aurtengo «parte hartze handia» nabarmendu du Beldur Barik programak. 12 eta 16 urte bitarteko gazteek 200 lanetik gora aurkeztu dituzte aurten. Donostian egingo da sari banaketa, eta streaming bidez ikusi ahal izango da.

Beldur Barik programa «erreferente finkatua» dela ondorioztatu du Emakundek. Izan ere, 200 lan baino gehiago aurkeztu dituzte 12 eta 16 urte bitarteko gazteek, eta, ezohiko baldintzak kontuan hartuta, parte hartze handia izan dela adierazi du Izaskun Landaida emakundeko zuzendariak, hiru aldundietako eta Eudeleko ordezkariekin batera egin duen agerraldian.

Bizkaitarrek aurkeztu dituzte lan gehien: 120, hain zuzen. Gipuzkoan, 69 ikus-entzunezkok hartu dute parte lehiaketan, eta Araban, 15ek. Gehienek taldean parte hartu dute, Emakundek azpimarratu duenez. Askotariko gaiak jorratu dituzte lehiaketara aurkeztutako pieza horietan: nesken ahalduntzea, generoak markatutako rolak eta estereotipoak, erantzun kolektiboa emakumeen aurkako indarkeriari...

Lan horien garrantziaz ere ohartarazi du Landaidak: «Lanetan antzeman daiteke gazteriak gero eta era argiagoan identifikatzen duela indarkeria sexista sortzen duten desberdintasun faktoreak». Horrez gain, adierazi du horrelako proiektuek hainbat ekarpen egiten dizkietela neskei eta mutilei. Neska gazteen kasuan, «ahalduntzea» eta «indarkeria egoerei erantzuteko gaitasuna» sustatzea errazten dutela azpimarratu dute. Mutilen kasuan, berriz, hausnarketa prozesuak bultzatzen dituzte, Emakunderen arabera: «Indarkeria erabiltzen duenari interpelazioa egiteko beharra identifikatzen dute, eta ez diete konplizitaterik erakusten». Mutil gisa dauzkaten «pribilegioen birplanteamendua» ere egiten dutela adierazi dute, eta neskekin «aliantzak» sortzen dituztela.

Sari banaketa Donostian izango da azaroaren 20an, arratsaldeko bostetan. Streaming bidez soilik ikusi ahal izango da, eta Nerea Arriolak aurkeztuko du ekitaldia. Nogen musika taldea eta Beatriz Gonzalez Rojo ere bertan izango dira.


Summary: Arriolaren arabera, erritmo «sendo baina baretuan» ari dira lanean. Jaurlaritzako Garraio sailburuaren hitzetan, Donostiako metroaren obren segurtasuna ezingo da bermatu harik eta tratamenduaren hiru faseak amaitu arte.

Asteartean Zubieta kalean azaldutako zuloak Donostiako metroaren obren gaineko kezka areagotu du, aurretik ere ekainean soto batean zuloa agertu baitzen. Gaur, Iñaki Arriola Eusko Jaurlaritzako Garraio sailburuak onartu du orain agertu den zuloa «erlazionatuta» dagoela ekainean azaldutakoarekin. Arriolaren esanetan, ekainean azaleratutako segurtasun arazoa konpontzeko lanetan jarraitzen dute, baina era berean onartu du ez direla gai bermatzeko ez dela egongo eragozpen gehiago, tratamendu prozesuaren «lehen fasean» baitaude.

Gaur, Txomiñenean zaharberritutako etxebizitzen inaugurazioan izan da Arriola, eta, ezinbestean, Easo plazatik Mirakontxa arteko obren nondik norakoez galdetu diote kazetariek. Ezin da ahaztu, ekainetik metroaren obra erabat korapilatu egin dela segurtasun arazoengatik. Arriolak azaldu du urratsak egiten ari direla: «Beti lehenesten dugu segurtasuna, eta, horretarako, pauso sendoz joango gara, baina aldi berean modu baretuan eta motel».

Arriolak baieztatu du astearteko bi metro diametroko zuloa erlazionatuta dagoela iragan ekainaren 5ean azaldutakoarekin. Oraingoan, haren azalpenen arabera, arroka porotsuetan presente dagoen bide karstiko batean barrena igaro da ura, eta zuloa eragin du. Arriolaren arabera, Euskal Trenbide Sareak tokian bertan konpondu zuen arazoa, eta inguru guztian ekainean azaldutako arazo horri aurre egiteko betetze lanetan dihardute.

Fasekako tratamendua

Gaineratu duenez, lehen fasean, zementu likidotu baten moduko kare-esne morteroa injektatzen ari dira «Kontxako arkupe azpian» —kare esne hori ondoren sendotu egiten da—. Bigarren fasean, «jada baimendutako antzeko tratamendu bat egingo da hondartzeko harearen azpian». Azkenik, Xabier Zubiri plazan ariko dira, Londres Hotelaren eta Easo kalearen artean sortzen den hiruki modukoaren gunean. Arriolaren arabera, fasekako tratamendu horrek hautatu dute, profesionalen irizpideek hala gomendatu baitiete.

Arriolak esan duenez, guztia amaitu arte, ezin da bermatu arazo gehiago sortuko ez denik; baina behin amaitutakoan, «lur azpiko arazoak konponduko dira, eta horrek guztiei segurtasun bermea eskainiko die». Hori egindakoan ekainetik geldi diren obrek aurrera egingo dutela ziurtatu du.

Eneko Goia Donostiako alkatea Txomiñenean izan da, eta adierazi du bizilagunekin bilduko dela arratsaldean eta horren guztiaren berri emango dietela zuzenean.


Summary: Fiskalak eskatu du berriro egiteko 'Bateragune auziko' epaiketa. Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi zuen akusatuen eskubideak urratu egin zirela, eta, ondorioz, Espainiako Auzitegi Gorenak epaia baliogabetu zuen.

Fiskaltzak aintzat hartu du Vox alderdi ultraeskuindarrak aurkeztutako helegitea, eta Espainiako Auzitegi Gorenari eskatu dio berriro egiteko 'Bateragune auziko' epaiketa. 2012an, Auzitegiak sei urte eta sei urte eta erdi bitarteko zigorrak ezarri zizkien ezker abertzalearen bost kideri –Arnaldo Otegi, Rafael Ruiz Usabiaga, Arkaitz Rodriguez, Miren Zabaleta eta Sonia Jacinto–, baina, geroago, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi zuen epaiketa ez zela «inpartziala» izan, aho batez ebatzi ere, eta, ondorioz, Espainiako Auzitegi Gorenak epaia baliogabetu zuen. Orain, fiskaltzak uste du «prozedura akats bat» baino ez zela egon eta horrek ezin duela ekarri «errudunak zigorrik gabe uztea».

Vox alderdi ultraeskuindarrak aurkeztu zuen helegitea, eta alderdi hori izan da fiskaltzaren erabakiaren berri eman duena, sare sozialen bidez. Orain, Auzitegi Gorenak erabaki behar du fiskaltzaren eskaera aintzat hartzen duen –horrek epaiketa berriro egitea ekarriko luke– edo, aitzitik, bazter lagatzen duen.

Epaiketa berriro egitekotan, lehenengo urratsa izango litzateke epaimahaia osatuko luketen epaileak aukeratzea: izan ere, horretan datza Estrasburgoko Giza Eskubideen Auzitegiak detektatutako irregulartasuna, epaiketa ez zela bidezkoa izan esatera eraman zuena; Arnaldo Otegiren defentsak helegitea aurkeztu zuen Angela Murillo epailea aukeratu izanaren kontra, hura «inpartziala» ez zelakoan, eta Auzitegi Gorenak ez zuen onartu helegite hori, aurreko beste auzi batean Murilloren kontrako errekusazioa onartu zuen arren.

Auzian zigortutako bost akusatuek aspaldi bete zituzten ezarri zizkieten zigorrak. Epaia baliogabetu zutenean, horrek ez zuen ondorio praktikorik ekarri prozesatuen egoerari zegokionez, Otegiri kargu publikoa izateko debekua kentzeaz gainera. Ikusteko dago zer gertatuko litzatekeen epaiketa berriz egingo balitz.

Auzitegi Nazionala, kontra

Edonola ere, Naiz agerkari digitalak azaldu duenez, Espainiako Auzitegi Nazionala berriro azaldu da epaiketa errepikatzearen kontra. Joan den urrian, atzera bota zuen AVT-Verde Esperanza elkartearen eskaera bat, epaiketa berriro egitekoa, eta orain, fiskaltzaren erabakia plazaratzeaz batera, ezker abertzaleko bost kideen defentsak jakin du Espainiako Auzitegi Nazionalak aukera hori baztertu duela ostera ere, «Estrasburgoko Auzitegiaren ebazpenean eta Espainiako Auzitegi Gorenak oraindik orain plazaratutakoan ez delako horrelakorik aipatzen», Naiz-ek azaldutakoaren arabera.


Zalapartaren erdian kir-kir egitea

Summary: Zalapartaren erdian kir-kir egitea. Bernardo Atxagak Euskadi Irratiko 'Faktoria' magazinean irakurritako 115 artikulu bildu ditu ‘Kilker bat autopistan’ liburuan.

«Astelehenero testu bat irakurtzea, eta bukaeran pentsatzen jartzea, eta irudipena izatea, izan dela kilker baten kantua, kantu soila; kir-kir egitea, trafiko handiko autopista baten erdian». Bernardo Atxaga idazleak etsipen sentsazio bera izaten zuen astelehenero Euskadi Irratiko Faktoria saioan bere gogoetak plazaratzen zituenean. Zaila egiten zitzaion pentsatzea irakurtzen zituenak zarataren artean, informazioaren autobidean galdu gabe, norbaitengana iritsiko zirela. Baina astero-astero lortzen zuen etsipena gainditzeko kemena, 115 astelehenez. Uhinetan esandakoak paperera irauli ditu orain, Kilker bat autopistan liburuan. Pamielarekin eman du argitara, eta gaur aurkeztu du, Aingeru Epaltza idazlearekin batera.

Aurtengo uztailera arte Faktoria saioaren zuzendari izandako Maite Artolak liburuaren hitzaurrean dio Atxagarengana jo zutela «agerikoak, zaratak, estaltzen duen hotsaren bila». Informazioaren zalapartaren azpian zer zegoen bilatzera. Hori izan ohi baita zutabegileen lana: albistearen haritik tiraka, gogoetak osatzea. Ordea, Atxagaren kasuan, abiapuntua eta helmuga beste batzuk dira, Aingeru Epaltzaren ustetan: «Atxagarentzat, errealitatea ez da abiapuntua: helmuga da. Errealitatearekin topo egiten du, eraikitzen edo marrazten duen bide horretan. Eta kazetaritzatik baino, kontakizunetik, saiakeratik edo memoria ariketatik gehiago duten testu horiek ez dute albistearen oihartzuna isiltzearekin batera balioa galtzen: irauten dute».

Irratiko zutabeetan, Atxaga aste osoan pentsatutakoa azaltzen saiatu da, eta sarritan talka izan du abiapuntu: «Errealitatearekin talka, tope, egin dudanean, hortik abiatuta, gogoeta eginez, antolatu ditut testuak». 2016ko udazkenetik aurtengo udara bitartean ondutako artikuluak dira liburuan bildu dituenak, eta aitortu duenez, bakar bat ere ez zitzaion eskura bakarrik etorri: oztopoak gaindituta eraiki zituen guztiak, kilkerrak autopistan bezala, «pentsamendu kritikoak dakartzan zailtasunekin».

Artolarena ez ezik, Joseba Sarrionandiaren hitzaurrea ere badu lanak. Sarrionandia ahots kritikoen premiaz mintzatu da: «Kilker bat bezala paratu beharra dago autopistako zangan, inork entzuten edo ulertzen ez duen mezu batekin apika, jendearen bizitza ziztu bizian doan artean».

Zerura igo da

Idazleak hiru ataletan banatu du liburua, hiru garaitan irakurri zituelako testuak: lehenengoari Minutuak kontatuta izena jarri dio, hasieran, 2016 eta 2017 artean, zutabeak hamar minutukoak zirelako, eta idazlea «erlojuaren aurka» aritzen zelako. Bigarrenak Zeruko kronikak izena du, haren aurreko euskal idazleak aipatzeko modu baten bila zegoela fikziora jo zuelako: zerura. «Denak zeruan daudenez, ni ere joan nintzen zerura, eta hor egokitu nituen denak». Hirugarrena, Lagunarteko kontuak izenekoa, aurten idatzitako testuekin osatu du, eta adiskideekin izandako solasaldietan oinarritu. Oztopoak izan ditu, jakina, izurriak kontaktuak murriztera behartu baitu.

Atxagarentzat, bigarren pasartea da bereziena, idazle askorekin elkartu baita testuetan: Julio Caro Baroja, Andolin Eguzkitza, Virginia Woolf, Gabriel Aresti... Testuetako batzuk idaztea hunkigarri gertatu zaio, baina umoretik egin ditu hein handi batean. Umorea du oinarri idazleak aurkezpenean adibidetzat jarritako pasarteak ere: «Zerura egin nuen aurreneko joanean Koldo Mitxelenarekin egokitu nintzen zeruko atean. Ari zen erretzen, zigarroa erretzen, hemen, munduan erretzen zuen bezala. Esan nion: orduan zu ere zeruan zaude? Eta esan zidan: bai, aukera eman zidaten zeruan edo infernuan egoteko, baina infernuan erretzea galarazita dago».

Irratian aireratutako testuek ahozko kutsu nabarmena zutenez, papererako egokitu behar izan ditu. Asun Garikanoren laguntzarekin editatu ditu, eta «lan itzela» izan dela aitortu du: «Liburuak esanaren kutsua hartu behar zuen, baina aldi berean testu izan. Gutxienez hiru hilabete hartu zituen lan horrek». Emaitza, 342 orriko liburua da. Artolak hitzaurrean dioen moduan, «


Summary: Abenduaren 2ra atzeratu dute Urrutikoetxearen bigarren estradizio eskaria aztertzea. 1980an hildako Luis Hergetari buruzko estradizio eskaera aztertu behar zuen gaur Parisko Dei Auzitegiak, baina forma akatsengatik atzeratu du. Haren aurkako lau Espainiaratze eskaeretatik bi onartu dituzte auzitegiek oraingoz, eta bat ukatu.

Josu Urrutikoetxea Espainiaratzeari buruzko lau auzietatik bat iragan behar zen gaur Parisko Dei Auzitegian: Luis Hergetaren (1980) hilketari buruzkoa. Epaileak, ordea, abenduaren 2ra atzeratzea erabaki du, forma akatsengatik. Data horretan aztertuko dute Espainiako Gobernuaren estradizio eskaera, baina baliteke erabakiaren berri aitzinago ematea.

Guztira bi euroagindu eskaera eta bi estradizio eskaera eginak dizkio Espainiak Urrutikoetxeari. 1987ko abenduan ETAk Zaragozako (Espainia) Guardia Zibilaren kuartelaren kontra egindako atentatuaren auzian estradizioa onartu zuen Dei Auzitegiak urtarrilean. Defentsak helegitea jarri zuen Kasazio Auzitegian, eta atzo eman zuten erabakiaren berri: Espainiaratzea onartu du auzitegiak. Herriko tabernen auziagatik ere Espainiaratzea onartu zuen Kasazio Auzitegiak azaroan, euroagindu eskaerari erantzunez. Barajasko auziagatiko euroagindu eskaera atzera bota zuen Dei Auzitegiak uztailean, ordea. Hergetarena ebaztea falta da.

Euroagindu eta estradizio eskaerez gain, bi epaiketa ditu Frantzian Urrutikoetxeak. Horietako bat otsailera gibelatu zuten, eta bertzea instrukziora bidali du epaileak.


Summary: 'Olivetti' plazaratu du Aitziber Etxeberriak. Idazlearen laugarren nobela da, eta iraganaren berreskurapena du ardatz, protagonistak bere gurasoen eta batik bat amaren historiaren atzetik osatzen duena. Ereinek argitaratu du.

Amak lana edo lanak ama, nork irentsi zuen nor, nork eraman zuen nor aurretik. Eta nola pentsatu hori orain, ama aspaldi joan zenean. Puntu horretara helduko da Ingrid, Olivetti Aitziber Etxeberria Garroren lan berriko protagonista: konturatzera ezagutu uste zuen amaren bizitza ez zela izan pentsatu bezalakoa. Bera munduratzeak jardun profesionala nola oztopatu zion bere amari, Elisari, eta, era berean, hark ikertzen segitzeko zuen gogoak nola urrundu ahal izan zuen ama bezala ustez zegokion lekutik. Horrek azal ditzake, hain justu, bere zauriak, bai eta oro har erakutsiko duen jarrera ozpina ere. Etxeberria: «Gizarte are patriarkalago batean, emakume askori gertatu zitzaien ama izatean bere lana utzi beharra. Elisa ez zen horretatik salbatu, eta bere gizonarekin ere ez zuen konponbiderik aurkitu».

Izenburuak eta azalean bertan ageri den idazmakinak eramango du irakurlea nobelaren «bihotzera», Iñaki Aldekoa Erein argitaletxeko kideak aurreratu duenez. Hura izango da Ingridek tira egiteko jasoko duen lehen haria. Zehatzago, notarioak emango dion idazmakina baten argazki bat izango da hori, non ulergaitz zaion aipamen bat irakurri ahal izango duen. Aita hil berritan hasiko da notarioarenganako joan-etorrian. Tramite huts izan behar zuena, baina, bizitza aldrebestuko dion bisita bihurtuko da. Testamentuak aitaren azken borondatea ez ezik amarena ere ekarriko baitu, bera ume zela hil zen amarena. Eta paperen artean hor, idazmakinaren argazki horitua.

Urak kanalizatzen lan egiten duen andre bat da Ingrid, 45 urteren bueltakoa. Aita hil berri zaio, ama lehenago, eta hamar urte dira ahizpa ikusten ez duela. «Oso bakarrik» eta orain «munduarekin haserre» sentitzen den norbait da, egilearen hitzetan. «Oso bizitza tristea» daramana, Aldekoaren esanetan. Bilaketak, baina, mugimenduan jarriko du, eta ekintza eta elkarrizketa ugariren bidez agertu du hori idazleak.

Andreen itzala

Kontakizun osoan azpitik doazen bi ideia nagusi aipatu ditu: batetik, gertuko norbaiten heriotzak ekartzen duen birkokatze ariketa. «Pertsona horren bizitza berrikusi egiten da, eta bere intimitatean arakatzea ere ekartzen du, bere paperak, arropak... begiratzea. Topatzen dira espero ez diren gauzak, eta hori bada liburuaren ardatzetako bat». Emakumeek bete izan duten lekua eta haien ikuspuntua seinalatu ditu, bestetik. «Askotan ikusi dugu gizonezkoen bizitzei garrantzia gehiago ematen zaiela emakumeenei baino; normalean bigarren planoan geratzen dira guk egiten ditugunak, gizarteak ikusiko ez balitu bezala».

Andreen ekarpenarekiko itzal hori zientziaren munduan nabarmena dela adierazi du egileak. Liburura eraman duen eremu bat da, hain zuzen, Elisaren ofizioari dagokiona, eta Marie Curie ikerlari ospetsuari lotutako anekdota bat ere aipatu du, eleberria idatzi bitartean zer pentsatua eman eta buruan zebilkion sentsazioa berretsi ziona. «Liburutegira joan eta galdetu nion liburuzainari ea Irene Joliot-Curieri buruzko lanik ba al zeukan. Esan nion Marie Curien alaba zela. Eta esan zidan: «Bere alaba? Eta berak zer egin zuen ba»?. Esan nion Nobel saria irabazi zuela hark ere. Zuri geratu zen. Dira gauza batzuk inork ez dakizkienak, eta hori Marie Curie bezalako sinbolo batez ari garela. Gure inguruko emakumeen inguruko ezagutza maila oso baxua da, ez dira aintzakotzat hartzen askotan».

Andreen esperientzia lehen lerrora ekarri nahi hori beste pertsonaia baten bidez ere bete du Etxeberriak: Matilde izeneko 80 urteko andre batekin. «Garai bateko emakumeek zeri aurre egin behar izan dioten azalduko du». Dusty izango da beste pertsonaia esanguratsu bat; Ingriden lagun tatuatzailea.

Besteen iragana norberarengan Intrigazko tonu batekin eraiki du istorioa Etxeberriak, protagonistaren ama izateaz gain, apurka andre hura nor izan zen ikertzen eta argitzen joango da hala irakurlea. Horrek osatuko du trama, baina haren muinean «gizarte tradizional» baten isla agertuko dela nabarmendu du Aldekoak. 1970eko urteak izango dira Ingriden gurasoak Paristik Francoren diktadurapeko Euskal Herrira etorriko direnean, eta, hain justu, giro aldaketa horrek zertuko du haien patua Aldekoarentzat, bereziki Elisaren kasuan. «Badirudi Paris batetik etorrita, eta batez ere gizonaren kasuan, hori baino mundu gehiago izan behar lukeela, baina ez; hemengo giro tradizionalean eta mentalitate zaharrean errotzen da, eta hortxe erabakitzen da pertsonaia horien patua, emakumearentzat erabat bigarren mailakoa dena».

Horretaz jabetzea ez zaio gozoa izango protagonistari, eta are gehiago sutuko dio animoa. Aldekoa: «Iragan horren ondorioa berak jasaten du, tartean, amaren maitasunik gabe hazi izanarena».

Laugarren eleberria du hau Etxeberriak. Haur eta gazte literaturako lanak aparte, aurretik ditu emanak Tango urdina (2003), 31 Baioneta (2007) eta Nomada (2016).


Summary: Euskal Herrian eginiko optika zuen galduriko sateliteak. Hamairu urteko eta milioika euroko lana hauts bihurtzen ikusi zuten atzo Getxoko Sener enpresako ingeniariek.

Galdutzat eman zuen atzo Europako Espazio Agentziak Vega VV17 misioa. Suziriak bi satelite zeramatzan, haiek orbitan jartzeko: ESAren SEOSAT-Ingenio eta CNES Frantziako espazio agentziaren Taranis. Lehenengo gailuaren zati bat Euskal Herrian diseinatu eta egin zuten. Getxoko (Bizkaia) Sener enpresako ingeniariak 13 urtez aritu ziren horretan.

Espero bezala aireratu zen suziria Kouroutik (Guyana Frantsesa). Gailuaren lehen hiru faseek ongi bete zuten lana, baina gailuak airean zortzi minutu zeramanean, laugarrena piztu zuten. Orduan suziria desbideratzen ari zela sumatu zuten. Gailuaren kontrola galdu zuten, eta, horrekin, misioa.

Lurrera erori zen suziria, inor bizi ez den gune batean, eta erabat suntsitu ziren zeramatzan bi sateliteak, ehunka euroren baliokoak.

2006. urtetik aritu dira Getxoko Senerren satelitearen tresnarik garrantzitsuena eraikitzen, eta iaz entregatu zuten, espaziora bidal zezaten. SEOSAT-Ingenio irudiak hartzeko satelitea zen. Horren kamera egin zuten Senerkoek. Hainbat uhin motatako irudiak har zitzakeen, bereizmen handiz. Lurraren argazkiak hartu behar zituen etengabe, tartean Euskal Herrikoak. Egunero 2,5 miloi kilometro koadro erretratatu behar zituen.

670 kilometroko orbita batean jarri nahi zuten, eta han eduki zazpi urtez lanean.

Baina, azkenean, urte askoko lana hauts bihurtu da, suziria muntatzeko orduan eginiko giza huts batengatik, ESAk esan duenez.

«Egoera bikoitzean gaude», esan du gaur, ETB1en, Sener enpresako antolakuntza zuzendari Iñaki Pintok. «Alde batetik, harro sentitzen gara halako tresna zaila eta garrantzitsua egin dugulako; beste alde batetik, pena dugu, satelite hori ez delako orbitan egongo bere helburua betetzen. Gure bizitzako atal garrantzitsu bat utzi dugu».

Getxoko enpresak lan asko egin ditu espaziorako teknologiaren alorrean: besteak beste, espazio teleskopioetarako HI-Prest izeneko zehaztasun handiko eskaner bat, eta William Herschel teleskopioarentzako zuzentzaile optiko bat. ESAren Juice satelitearen eguzki panelak lurrean ezartzeko muntatzean parte hartzen ari da. Jupiter planetaren atmosfera ikertzea da satelite horren helburua, baita Europa, Kalisto eta Ganimedes ilargiak ere. 97 metro koadroko eguzki panelak izango ditu Juice-k.

Vega VV17 misioak huts egin izanak ez dio kalterik egingo enpresari, eurek kontratua bete eta gailua entregatu egin zutelako. ESAk ikerketa zabaldu du hutsegitearen arrazoiak eta erantzukizunak argitzeko.


Summary: Minutu bateko isilunea egin dute Brouarden omenez Gasteizko legebiltzarrean.

GALek Santi Brouard hil zuela 36 urte beteko dira bihar. Brouard, HBko legebiltzarkidea zen. Hori dela eta, urtero egin ohi duten legez, Eusko Legebiltzarrean ordezkaritza duten alderdi guztiek egin dute minutu bateko isilunea osoko bilkura hasi aurretik, haren omenez.

Eusko Legebiltzarrak 2014an hartutako erabaki baten arabera, gatazkaren ondorioz hildako legebiltzarkide ohien aldeko minutu bateko isiluneak egin ohi dituzte urtero. Fernando Buesa, Enrique Casas, Gregorio Ordoñez eta Santi Brouard hartu ohi dituzte gogoan.

Brouard 1984ko azaroaren 20an hil zuen GALek. Pediatra zen, eta kontsulta pasatzen ari zen bitartean tirokatu zuten.

Minutu bateko isilunea gordetzearekin batera, legebiltzarraren aurrean jarri dute Brouarden argazki bat eta piztu dute suontzi bat haren omenez.


Summary: 1.207 kasu positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Atzo egindako proben %7k eman dute positibo Hegoaldean. Araban eta Gipuzkoan ugaritu egin dira kasuak, Bizkaian eta Nafarroan, berriz, bezperan baino gutxiago detektatu dituzte. Koronabirusarekin eri ziren 66 lagun erietxeratu dituzte azken egunean. 188 lagun daude ZIUetan.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, beste 1.207 COVID-19 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian; bezperan baino bat gutxiago. Osasunbideak eta Osakidetzak birusa atzemateko 16.951 proba egin zituzten atzo, bezperan baino 793 gutxiago. Zehazki, proben %7,1k eman dute positibo.

Lurraldeka, Gipuzkoan zenbatu dute positibo gehien Hegoaldean: 478 izan dira, aurreko egunean baino hemeretzi gehiago. Bizkaia du atzetik: 432 kasu izan dira lurralde horretan, eta, beraz, kopurua apaldu egin da bezperako datuen aldean (459). Nafarroan 138 izan dira, bezperan baino 20 gutxiago, eta Araban, berriz, 136 positibo atzeman dituzte asteazkenean eginiko probetan; zehazki, joan den egunean baino hamalau gehiago.

Datuek erakusten dute Nafarroan sendotzen ari dela beheranzko joera. Izan ere, foru erkidegoan 200 koronabirus kasu baino gutxiago atzeman dituzte bosgarren egunez jarraian. Zehazki, PCR probak eta antigeno testak aintzat harturik, Osasunbideak 2.065 proba egin zituen atzo, eta horien %6,7k eman dute positibo. Aurreko eguneko datuen aldean, hazi egin da positiboen ehunekoa, kasu gutxiago atzeman arren. Asteartean, 2.815 proba egin zituen Osasunbideak, eta horien %5,6k eman zuten positibo: 158 izan ziren.

Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako datuen arabera, berriz, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako testen %7,18k eman dute positibo azken egunean. 14.886 proba egin zituen atzo Osakidetzak.

Halaber, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du birusarekin eri ziren zazpi pertsona zendu direla azken egunetan foru erkidegoan; horietatik lau atzo hil ziren, eta aurreko egunetan hildakoak dira gainerako hirurak. Gobernuak emandako datuen arabera, 81 eta 100 urte bitartekoak ziren hildako pertsonak.

188 lagun daude Hegoaldeko ZIUetan

COVID-19arekin eri ziren 66 lagun ospitaleratu zituzten atzo Hego Euskal Herrian. Horiek aintzat harturik, oraintxe bertan guztira 860 pertsona daude gaitzarengatik ospitaleratuta. Zehazki, 672 gaixo gela arruntetan daude erietxeratuta, eta 188 lagun daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan; hau da, bezperan baino zazpi gutxiago.


Summary: Oiartzungo Amazon ez irekitzeko eskatu dute merkataritza elkarteek. Biltegia saltokiaren oinarrizko parte bat dela diote, eta baimena ukatzeko eskatu diote udalari

Amazonek Oiartzunen (Gipuzkoa) ireki nahi duen zentroak merkataritza gune batentzako baimena beharko luke, Dendartean eta Euskaldendak elkarteen arabera, eta ez zentro logistiko batentzakoa, AEBetako konpainiak eskatu duen moduan. Horregatik, zentro hori zabaltzeko baimena ukatzeko eskatu diote Oiartzungo Udalari Dendartean eta Euskaldendak merkataritza elkarteek. Lanbarren industrialdeko Talleres San Joseren lokaletan ireki nahi du Amazonek zentro berria, biltegia izango dena,

munduko banaketa enpresa handienaren arabera. Talleres San Jose izan denaren eraikina logistika zentroen kalifikazioa izan du orain arte, baina Amazonen jarduera bestelakoa izango dela diote merkatarien elkarte horiek. Horregatik, uste dute udala ez dabilela zuzen esaten duenean ezin duela oztopatu operazio hori, legezkoa dela alegia

«Amazonen jardueraren helburua erosle partikularrei ondasunak saltzea denez, zentro horren jarduera online merkataritza izango litzateke, jarduera logistikotik harago, eta, horregatik, merkataritza gune baten baimena beharko luke», azaldu dute Dendartean eta Euskaldendak elkarteek. Edozein saltokiren biltegia «negozioaren parte den moduan», merkataritza elkarteek uste dute Amazonen biltegia ere horrela izango litzatekeela, «Internet sarearen bidez milaka txikizkako salmenta burura eramateko oinarrizkoa» izango bailitzateke.

Mugak handiei

Salmentarekin lotutako egituren baimenak interes publikoarekin lotuak daudela gogoratu dute, «oreka, jasangarritasuna, aniztasuna eta gertutasuna» bermatzeko. «Konpainia handien merkataritza elektronikoak ez die inolako abantailarik ekartzen helburu horiei; eta, beraz, besteei bezala konpainia handiei ere muga horiek jarri behar zaizkie».

Horiek horrela, Amazonek Oiartzunen ireki nahi duen zentroa biltegi bat baizik ez den ala ez, hori izan daiteke aldagai giltzarria aurrerantzean. Alegia, biltegia txikizkako operazioak egiten dituen saltoki erraldoi baten parte bat baino ez dela erabakitzen badu, Oiartzungo Udalak aukera izango du baimena ukatzeko AEBetako konpainiari. Edonola ere, udalak orain arte esandakoa da jaso duen baimena biltegi bat zabaltzeko dela, eta Amazonek baliatu nahi duen Lanbarreko eraikina biltegi izateko baimena daukala.


Summary: Navarra Sumak osoko zuzenketa aurkeztu die aurrekontuei. Eskuineko koalizioak argudiatu du lege proiektuak ez diola erantzuten Nafarroak datorren urtean behar dituen behar sozial eta ekonomikoei

Espero zen mugimendua egin du Navarra Sumak. Larunbatean, Nafarroako Gobernuaren eta EH Bilduren arteko akordioaren berri eman ondotik, eskuineko koalizioak 2021eko aurrekontuaren lege proiektuaren gaineko zuzenketa eta zerga neurrien gaineko zuzenketa aurkeztu ditu. Datorren ostegunean eztabaidatuko dira, baina egun horretan izango duen protagonismo politikoaz harago, ez doa inora, gainerako taldeek atzera botako baitute.

Aurrekontuen gaineko testuan, Navarra Sumak dio ez diola erantzuten lurraldearen behar ekonomiko sozialei eta ez duela balio «benetako aberastasun iraunkor baterako eredurantz» joateko. «Bien arteko oreka bilatu beharrean, ezerezean geratzen da». Pandemiari dagokionez, dokumentuan baikortasun bat islatzen dela uste du, eta, koalizioaren ustez, «bide luzea» geratzen da oraindik. Azpiegitura handien aldeko apusturik ez dela egiten gaineratu du.

Gastu igoera aldarrikatu ostean, zergei dagokionez, diru sarrerak jaistea proposatzen du, gehiegi zehaztu gabe: «jarduera suspertuko duten pizgarriak» eskatzen ditu eskuineko koalizioak, zerga bidez «aurrezkia eta inbertsio produktiboa» bultzatuz. Kexu da inguruko lurraldeen aldean «zerga desabantaila» duelako, Herritarrak «galtzaile nagusi» direla dio.


Summary: Esportazioak %18,7 apaldu dira irailera arte Hego Euskal Herrian. Auto esportazioak %27 txikitu dira urteko lehen bederatzi hilabeteetan.

Eustaten eta Espainiako Industria eta Merkataritza Ministerioaren arabera, Hego Euskal Herriko enpresek 21.444,7 milioi euroren esportazioak egin dituzte 2020. urteko lehen bederatzi hilabeteetan, iaz epe horretan baino 4.942 milioi gutxiago (-%18,7). 2019an marka hautsi zuten esportazioek, 35.544 milioi euroren salmentak egin zituztelako Hego Euskal Herritik eta Espainiatik kanpora.

Irailean erorikoa ez da hain handia izan, %7,7 txikitu baitira 2019arekin alderatuz gero.

Are gehiago ari dira txikitzen inportazioak: %19,2 irailean, eta %23,2 urteko lehen bederatzi hilabeteetan.

Ekipo ondasunak (%37) eta autogintza (%22,4) dira esportazio nagusiak. Bigarrena jaitsi da gehien: %27,5 lehen bederatzi hilabeteetan.

Lurralde guztietan txikitu dira esportazioak: -%21 Gipuzkoan, -%20,7 Bizkaian, -%16,9 Araban, eta -%16,3 Nafarroan.

Bezero nagusiak

Ministerioaren datuen aldean, informazio zehatzagoa ematen du Eustatek Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako datuen inguruan. Horien arabera, 2020ko lehenengo bederatzi hilabeteotako rankingaren arabera, Alemania da herrialde hartzaile nagusia, esportazio guztien %17,6 baititu (2.664,8 milioi). Frantzia dator gero (%15,5 eta 2.351,5 milioi), AEBak (%6,7 eta 1.014,4 milioi) eta Erresuma Batua (%6,4 eta 966,8 milioi). Lau herrialde horietara egin dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako esportazioen ia erdiak (%46,2). EAEko inportazioak, berriz, irailera arte, 11.514,7 milioi eurorenak izan dira, iazko aldi berean baino 3.632,2 milioi gutxiago.

2020ko lehenengo bederatzi hilabeteetako aldian gehien saldu diren hamar produktuek (muga zergen diru sailak) 6.035,7 milioi euro bildu dituzte, kopuru osoaren %39,8. Horien artean, batek bakarrik ez du atzera egin: burdinbide eta antzekoetarako ibilgailuen partea osatzen duen atalak: %85,5eko hazkundea izan du, 131,7 milioi gehiago. Gainerako atalak 2019ko aldi berean esportatutakoaren azpitik daude. Jaitsiera gehienak 100 milioi eurotik gorakoak dira, eta horietatik lau, gainera, 350 milioi eurotik gorako beherakadekin. Asko jaitsi direnen artean, badira hiru atal automobilgintzarekin lotuak.

Gainera, hamar pertsona baino gutxiagoko turismoaren atala %21,8 jaitsi da (369,3 milioi gutxiago), ibilgailu automobilen zatiak eta osagarriena %26,5 (356,6 milioi gutxiago), eta automotorrak, trenbideetarako eta tranbia autopropultsatuetarako atala, berriz, %66,5 (537,6 milioi gutxiago). Petrolio olio finduak ere nabarmen egin dute behera (%36,9 eta 388,5 milioi gutxiago).