Summary: «Guretzat, ez da bukaera bat: hats berri bat izanen da». Aitzineko agintaldian bezala, Hendaia Biltzen taldea gehiengoan zen Kotte Ezenarro sozialistarekin batean. Berriki, koalizioa zartatu da, eta taldeko hautetsiei beren delegazioak kendu dizkie auzapezak. Hendaia Biltzen taldeko bozeramaileak dio auzapezak zailtasunak dituela euren taldearen ibilmoldea onartzeko.

Hendaiako auzapezak, Kotte Ezenarrok (PS), Hendaia Biltzen taldeko lau hautetsi abertzaleei kendu dizkie herriko hauteskundeen ondotik eman zizkien delegazioak; horietarik bi axuantak ziren orain arte. Sozialistek eta abertzaleek hauteskundeetako bigarren itzulirako osatu koalizioa zartatu da, azkenean. Hendaia Biltzen eta auzapezaren arteko harremanak lehendik okertzen hasiak ziren, eta abertzaleek ez zuten 2022ko aitzinkontua bozkatu nahi izan; Ezenarrok postuetatik kentzeko mehatxua egin zien orduan. Laetitia Navarron da Hendaia Biltzen taldeko bozeramailea (Ivry-sur-Seine, Frantzia, 1986).

Hendaian, azken urteetan, abertzaleek bat egin dute sozialistekin. Ez da ohiko aliantza.

Hendaian saiatu dira beti ezkerreko talde guztien aliantzak sortzen. Ezkerra gehiago babesteko, ikusita, gure eremuan, hiri bakarra zela ezkerrekoa. Beti saiatu izan dira ezkerreko talde guztiekin koalizioak edo hurbilketak egiten.

Baina hiri bat gobernatzeko ez da beti erraza, beharbada?

Ez, baina Kotteren [Ezenarro] pertsonak egiten du beharbada, abertzale konpatibleak deitzen ditugun horietakoa baita. Haren zerrendako beste batzuekin, agian, ez zen lortuko halako aliantzarik. Kotteren pertsonak egiten du, halere.

Baina azken berria, hain zuzen, aliantza horren bukaera izan da. Zuek erran duzue lehendik ere kontsumitzen ari zela.

Gure aliantza segida bat zen, aitzineko agintaldian ere Hendaia Biltzeneko lau hautetsi baitziren gehiengoan. Bukaeran, egia da halere, tentsio batzuk agertu zirela; agintaldia ez zen hain ongi bukatu. Agintaldi honetan guk pentsatu dugu negoziazioarentzat helburuak eta ahalak ongi finkatu behar genituela, gero sorpresarik ez ukaiteko; sei urte, luze baita. Kristoren lana egin genuen horretan, eta aurkeztu genuelarik gure proposamena harritu ginen zer errazki onartua izan zen ia-ia dena. Baina, gero, agintaldia hasi zelarik, fite ohartu ginen zailtasun batzuk izanen zirela; batez ere, gure adierazpen askatasunari dagokionez. Gero hasi ginen biltzen Kotterekin, aterabideak bilatzeko. Funtzionamenduan biziki desberdinak dira haien taldea eta gurea. Kottek zailtasunak ditu onartzeko gure taldearen ibilmoldea.

Gehiengoko beste hautetsiek egin izan dizuete kritika: taldea kontsultatu behar zenutela erabakiak hartzeko.

Bai, taldearen direktibak itxoiten genituela zerbait egiteko, eta ez zela horrela egiten ahal. Guk ez dugu kontsignarik itxoiten, zerbait aurkezten diogu taldeari eta eztabaidatzen dugu; gehienetan adostasun zabala lortzeko egiten dugu. Talde handi bat bada mugitu dena hauteskundeak prestatzeko eta terrenoan lan egiteko. Gu barnean garelarik, ez dugu besteek bezainbeste atzerapenik. Garrantzitsua da segitzea talde lan horretan. Erabakiak hartzen ditugularik taldearen izenean hartzen ditugu, talde guztiarekin.

Haien ibilmoldea, berriz, nolakoa da?

Lauzpabost dira erabakiak hatzen dituztenak, eta taldea hor da zilegitasuna emateko. Ez nuke nahi beste hautetsiek gaizki hartzea, baina asko hor dira zilegitasuna ekartzeko, besterik ez. Gero bada nahasketa bat egina dena, baina Kotte aski abila da hori ez zabaltzeko hedabideetan: nahasketa handi bat egiten du, baina Hendaia Biltzen ez da EH Bai; gure taldean badira familia desberdinak. Kottek errana du, eta gure belarrietara iritsi da, uste duela EH Bai dagoela gure atzetik. Baina ez da hala.

Aurtengo aitzinkontuak ez dituzue bozkatu. Orduko afera plegatua zen?

Guk saihestu nahi genuen. Ibilmolde arazoak konpontzeko, orain arte aldi oro gure hitzorduak onartzen zituen, nahiz batzuetan erakusten zigun gurekin aspertua zela. Azkenaldian erraten zigun ez bagenuen aitzinkontua bozkatzen, ezingo genuela elkarrekin segitu eta bere ardurak hartuko zituela. Kontseiluan hilabete bateko epea aipatu zuen, eta azkenean prentsaren bidez ukan genuen haren erabakiaren berri. Salatzen ditugu funtzionamendua eta forma, eta argiki segitzen du oso itsusia izaten.

Salatzen duzu zuen arteko harremanak okertu izana. Dosier konkretuetan ere desadostasunak izan dira?

Hiru mailatan dira desadostasunak: maila politikoan, elkargoan sasoiko apartamentuen inguruko erabakia ez dugu ulertu, eta bada ere funtsen inguruan etxebizitzen egiteko politikan ez garela ber puntura iristen. Gero funtzionamendua, argiki, eztabaidak oso zailak dira, eta, ez zaielarik gustatzen, batzuk bilkuratik joaten dira. Sartu ginenetik erran genuen gure adierazpen askatasuna atxikiko genuela, baina beti gaizki hartua da; sekula ez da hartzen ikuspuntu gehigarri bezala, ez bada erraten haiek erraten dutena ez da onartua. Eta lehendik baldin bazen ere, bukaeran sartu dira, gainera, gai pertsonalak.

Gehiengoan ez izateak zer eraginen du orain zuentzat?

Behar dugu begiratu; baditugu duda batzuk. Gu, hautetsi bezala, sartu ginen gehiengoaren taldean; garaile atera ginen koalizio horrekin. Oposiziokoak dira ez zutenak irabazi. Delegazioak kentzen ditu eta hori, noski, haren esku da, baina nahiz ez dugun nahi lotuak izan gehiengoaren taldeari, halere hautetsi bezala gehiengokoak gara. Egoera bitxi bilakatzen da. Juridikoki ari gara begiratzen, jakiteko zertan mugitzen ahal garen eta zertan ez. Euskal Elkargora joaten diren bi hautetsi badira gure taldean; hendaiarrek horrentzat hautatu zituzten. Hori, adibidez, ezin da kendu, ene ustez.

Halere, baztertuak izateko arriskua duzuela pentsa daiteke.

Arrunt, eta, gainera, barnetik ikusi dugu orain arte oposizioari ez zirela postu gehiegi ematen, kontseiluan ez sudurra sartzeko. Baina guretzat ez da bukaera bat: zerbait bukatu da, noski, baina hats berri bat izanen da. Uste dut dinamika berri bat piztuko dela, eta, agian, gure taldea indartuko dela.


Summary: Kapela Egunean hasiko dute konpartsek Bilboko Aste Nagusirako atzerako kontaketa. Egun osoko egitaraua prestatu dute maiatzaren 14rako. Azoka bat, dantzak, tailerrak, musika eta abestiak izango dituzte.

Jendetza batu da Bilboko Plaza Barrian maiatzaren 14an egingo den Kapela Eguna aurkezteko. Maiatzaren 12an kontagailu bat ipiniko dute azken ehun egunak zenbatzeko, eta hortik egun bira egingo dute jaia. Erdi Aroko kaskoak, piraten txapelak, lastozkoak, sorginenak eta papakha txanoak izan dituzte buruan konpartsakideek, eta bilbotarrak animatu dituzte haiekin ospatzera.

Gogoa «borborka» daukatela adierazi du Ioritz Varela kideak, eta, horregatik, aurtengo Aste Nagusia «benetan nagusia» izatea nahi dutela. Gogorarazi duenez, urte normaletan ere beste egitasmo batzuk izaten dituzte abuztuko jaiak baino lehen —«Txosnaganerako» mendi martxa, San Juan gaua eta Konpartsakide Eguna—, baina aurten gehiago nahi dute: «Aurtengoa ez da urte normala izango, Aste Nagusia berreskuratuko dugun urtea baizik». Horregatik erabaki dute urte honetan egun bat propio jartzea jaien etorrera ospatzeko.

Janzteko erraza den «erreferentziazko elementua» delako aukeratu dute txapela, eta parte hartzaileek egunean bertan erosi ahalko dute Plaza Barrian egingo duten kapelen azokan, edo txapelak egiteko tailerrean sortu, leku berean. 11:00etatik 14:00etara izango dute horretarako aukera, eta 12:00etan Kapela Lehiaketa egingo dute, sariak eta guzti. Dantzak ere izango dituzte, eta 14:00etan kalejira batekin girotuko dituzte Zazpi Kaleak. Kapelapoteo musikatua izena eman diote arratsaldean kalez kale egingo duten ibilbideari, eta 19:30ean egingo dute Bilbo Kantari kapelduna, Bolsatik abiatuta.

«Hartu etxean daukazuen kapela, txapel edo txanoa, edo bestela erosi aspaldi gogoan duzuen hori, eta animatu ospatzera Aste Nagusirako ehun egun bakarrik falta direla», adierazi du Nerea Matute kideak.


Summary: Foruzain bat atxilotu dute, bikotekide ohiaren mutil lagunaren autoa erretzea egotzita. Autoetako bat foruzainaren bikotekide ohiaren mutil lagunarena zen. Beste bi autok ere kalteak izan dituzte.

Foruzain bat atxilotu dute aste honetan Martzillan (Nafarroa), bi auto erretzea eta beste biri kalteak eragitea leporatuta. Auto horietako bat foruzainaren bikotekide ohiaren mutil lagunarena zen, zehazki. Duela egun batzuk atxilotu dute, baina gertakaria apirilaren 19an jazo zen, gauean. Suhiltzaileek sute baten berri izan zuten, eta hara heltzean ikusi zuten aparkatuta zeuden bi auto sutan zeudela, eta beste bik ere kalteak izan zituztela.

Foruzaingoak hartu zuen kasua ikertzeko ardura, eta autoaren jabeetako batek ere salaketa jarri zuen; aste honetan atzeman dute delituaren egilea. Eskolten unitatean egin du lan orain arte atxilotuak, eta 55 urte ditu; epailearen aurretik pasatu da dagoeneko.


Summary: Altuna eta Ezkurdiaren arteko partida bertan behera utzi dute. Jokin Altunaren eskuak ez dira sendatu, eta epaileek garailetzat jo dute Joseba Ezkurdia, 22-0 emaitzarekin.

Eskuzko Pilota Enpresen Ligako epaileak bertan behera utzi du Jokin Altunak eta Joseba Ezkurdiak igandean Eibarren (Gipuzkoa) jokatu behar zuten partida, Altunak adierazi baitu ez dagoela jokatzeko moduan, eskuetan mina duela eta ez dela sendatu.

Borja Oses Garcia epaileak argudiatu duenez, esku huskako txapelketako araudiek ez dute aukerarik ematen partidak atzeratzeko. Horrez gain, azaldu du arautegiak zehazten duela pilotari batek ezin duenean jokatu final-laurdenetako hiru partidetatik bat partida hori galdutzat emango diotela, eta haren aurkariari garaipena, 22-0 emaitzarekin.

Beraz, hori da sailkapenerako geratuko den emaitza, eta epaileak gaineratu du ezin dela helegiterik jarri erabakiaren kontra.

«Tendoiaren parean dut bereziki puztuta eskua, eta min handia ematen dit. Airez jotzean han pausatzen dut pilota, eta, beraz, ezin dut horrela jokatu. Aurkariari eta ikusleei errespetua izan behar diet, eta, jokatuz gero, ez nituzke ezta hamar tanto ere egingo, eta, gainera, lesioak okerrera egingo luke», azaldu du Altuna III.ak.

Partida latza jokatu zuen Altunak joan zen igandean, Darioren aurka. 13-19 galtzen ari zen, baina amezketarrak buelta eman zion partidari, eta 22-19 irabazi zuen.


Summary: «Emakume guztiok behar ditugu lasai egoteko espazioak». Andrea Momoitiorekin batera, La Sinsorga espazioa zabalduko du Irantzu Varelak urte amaieran, Bilbon. Espazio kultural feminista bat izango da, eta emakumeen bilgune izatea lortu nahi dute.

Urte luzez buruari bueltaka ibili ondoren, ametsetako bat beteko du urte bukaeran Irantzu Varela kazetari eta ekintzaile feministak (Portugalete, 1974): Andrea Momoitiorekin elkarlanean, La Sinsorga espazio kultural feminista irekiko du Bilboko Zazpikaleetan. Lau pisuko eraikina da, eta, oraingoz, behintzat, kanpotik bakarrik ikus daiteke: «Misterioa mantendu nahi dugu». Emakumeentzako «espazio seguru eta lasaia» izatea nahi dute, eta taberna bat, arropa denda bat eta coworking gela bat izango ditu, besteak beste.

Izenburutik hasita, badu zeresana La Sinsorga izenak.

Itzela da. Bizkaian askotan erabiltzen da sinsorga hitza; ustez, formalak ez diren edo ondo portatzen ez diren horiek izendatzeko. Gutako askori deitu izan digute hala behin baino gehiagotan, eta uste dut gure espazioa definitzeko izen oso aproposa dela.

Zer izango da La Sinsorga?

Espazio kultural feminista bat izango da. Andrea Momoitio eta biok ideia martxan jarri genuenean, joatea gustatuko litzaigukeen espazio bat sortzea izan zen asmoa. Hau da, lagunartean egoteko leku seguru eta lasai bat izatea nahi genuen. Ondorioz, espazio feminista bat izango da, eta kulturaz eta aisialdiaz gozatzeko balioko du. Betiere, ikuspuntu feminista batetik. Lan guztia emakumeen artean egingo dugu, eta, hain zuzen, horretan ditugu zailtasunik handienak: emakumezko igeltseroak, argiketariak, iturginak… bilatzen ari gara.

Noiztik duzue halako espazio bat sortzeko asmoa?

Emakume askoren ametsa dela esango nuke. Eta, besteak beste, baita Andrearena eta nirea ere. Aspalditik dugu halako espazio bat sortzeko gogoa, baina sekula ez gara ausartu jauzi hori egitera. Andreak lokal honen berri izan zuenean, aukera ona iruditu zitzaigun, eta martxan jarri ginen. Ordutik inork ez digu trabarik jarri, eta aurrera jarraitu dugu.

Eta nondik dator ideia?

Emakume guztiok behar ditugu lasai egoteko espazioak. Kalea eta aisialdiko eremu mistoak ez dira sekula izan leku seguruak, baina gero eta kontzientzia feminista handiagoa dugu, eta orduan eta deserosoago sentitzen gara espazio horietan. Zehatzago esanda, gero eta gutxiago onartzen dugu eremu misto batean egoteak dakarren indarkeria. Lagunartean lasai eta gustura egoteko espazio bat izango da La Sinsorga, erabat segurua eta inork molestatuko ez gaituena.

Aurretik, ezkontza soinekoen denda bat zen lokal hori. Metafora bat dirudi.

Oso poetikoa da. Dendako jabea beste toki txikiago batera lekualdatu behar izan da, gaur egun emakumeak ez direlako lehengo beste ezkontzen. Niretzat, hori albiste ona da. Espero dut dendako jabeari ondo joatea aurrerantzean, baina heteroarauak eta maitasun erromantikoa horren presente egon diren leku bat kultura feministaz betetzea sekulakoa izango da.

Zuen hitzetan, La Sinsorgarekin ez duzue beste espazio batzuk ordezkatzeko asmorik. Zein egiteko beteko duzue?

Gure ustez, elkar elikatzen dira hiriko espazio kultural eta alternatiboak. Hortaz, gainerako lokalekin elkarlanean aritu nahi dugu. Bilgune izan nahi dugu. Hiri honi kultura alternatiboa, feminista, euskalduna… falta zaio, eta gure asmoa izango da horretara batzea. Jendeak halako espazioen beharrizana du, eta, gainera, badago halako gehiago egiteko tartea ere. Horrez gainera, Bilbo da Emakumeen Etxerik ez duten Euskal Herriko hiri bakarrenetarikoa, eta argi utzi nahi dugu La Sinsorgak ez duela egiteko hori beteko. Emakumeen Etxea aldarrikapen bat da, hori lortzeko borrokan ari gara, eta erantzukizuna instituzionala da.

Faktoria Lila espazio feministako kide ere bazara. Zer egiten duzue bertan?

Formakuntza feminista jasotzeko espazio bat da Faktoria Lila. Askotariko tailerrak egiten ditugu, eta, batez ere, hasiberrientzat da. Modu batera edo bestera, emakume guztiok bizi dugu patriarkatua egunerokotasunean. Hortaz, diskurtso feminista horiengana hurbildu nahi dugu. Nire ustez, asmatu egin dugu halako espazio bat sortzen, eta, askotariko tailerren bitartez, patriarkatuari aurre egiteko tresnak ematen ditugu.

Amodio erromantikoa eta edertasun kanonak lantzen dituzue, batez ere, Faktoria Lilan. Zergatik da garrantzitsua kontzeptu horiek lantzea?

Sistema patriarkalaren zapalkuntzez gainera, intimitatean eta praktika pertsonaletan gauzatzen da, nire ustez, esplotaziorik handiena emakumeen kasuan. Munduko emakume guztiok gaude edertasun kanonen menpe, eta hori lortzea gero eta ezinezkoagoa da. Gero eta muturrekoagoak diren helburuak inposatzen dizkigute. Bestalde, maitasun erromantikoarena eraikuntza bat da, ziria sartu digute, eta horrek azaltzen eta justifikatzen du bere bikotekideak edo bikotekide ohiak akabatzen dituela munduan erailtzen diren emakumeen erdiak baino gehiago. Oso barneratua dugu maitasun erromantikoaren ideia, eta horren aurka borrokatu beharra dago.

Nola egin ahal zaie aurre bi kontzeptu horiei?

Feminismoarekin, zalantzarik gabe. Feminismoak tresnak ematen dizkizu, eta, hala, norbera ohartzen da zergatik utzi diozun zeure buruari maitasun erromantikoa eta antzeko ideiak barneratzen. Bestelako testuinguru batean onartezinak iruditzen zaizkizun egoerak onartzen dituzu maitasuna dela sinistuz, eta hori ulertzea gakoa da: esplotazioa dago maitasun erromantikoaren oinarrian. Gizartean, esku lan merkea gara oraindik, eta, etxean ere esklaboak gara gaur egun oraindik, zaintza lanak musu truk egiten ditugu. Feminismoa da guztiaren erantzuna, baina horrek ez du esan nahi feminista izateak indarkeria guztietatik salbu jartzen zaituenik. Lan asko egin behar da, eta babestuko zaituzten lagun onez inguratu.

Alde horretatik, eman da aurrerapausorik azken urteotan?

Bai, eta asko, gainera. Gaur egungo gazteek beste modu batera ulertzen dituzte harreman afektibo sexualak, norbere identitatea, sexu orientazioa… Asko egin da aurrera, eta, oraindik egiteko asko badago ere, oso baikorra naiz aurrera begira.

Zu zeu nola iritsi zinen feminismora?

Egia esaten badizut, ez dut oso argi. Hori bai, gogoan dut amamaren etxean bakeroen filmak ikusten nituenean bertako emakumeak ez zirela ezertarako gai. Gizon bat behar zuten edozein arazori aurre egiteko, eta nik, etxean, ez nuen hala bizi. Nire ama, izeba eta amama sardina saltzaileak ziren, langileak ziren, eta beraien kabuz egiten zieten aurre arazoei. Amorratzekoa zen filmetako emakumeen jokabidea, eta horrek nolabaiteko klik bat eragin zidan. Gerora, unibertsitate garaian hasi nintzen liburu feministak irakurtzen. Begiak ireki nituen, eta, pixkanaka, kontzientzia politikoa hartzen hasi nintzen.

Zer eman dizu feminismoak?

Nire bizitza osoa ikuspuntu kritiko batetik berraztertzeko aukera eman dit feminismoak, bai iragana, bai oraina eta baita geroa ere. Baina, horrez gainera, mundua ulertzeko tresnak eman dizkit, lagunak, babesa… Sare bat sortu dugu, eta, egun, ezinezkoa zait feminismorik gabe bizitzea. Ezin dut imajinatu ere egin.

Sare sozialen bitartez eraso asko jasotzen dituzu egunero-egunero. Besteak beste, El Tornillo saileko bideoen harira. Nola daramazu hori?

Gaizki. Jendeak uste du azken urteotan nolabaiteko ikusgarritasuna lortu dudanez, halako erasoetara ohitu naizela, baina ez da hala, inondik inora ere. Oso nekagarria da indarkeria mota hau egunero jasatea.

Noizbait pentsatu izan duzu sare sozialak ezabatu eta desagertzea?

Noski. Baina badakit zergatik jarraitzen dudan: eusten didazuelako. Horixe izan da autodefentsa feministaren aurkikuntza nagusietako bat: gutako bat ukituz gero, denok ukitzen gaituztela. Beste era batera esanda: ni ukitzen nautenean, denon aurka ari direla. Halako sarerik gabe badakit hondoratu egingo nintzatekeela, baina, aldi berean, oso argi daukat nire eremua kolektiboa dela, eta ni gabe ere borroka feministak aurrera jarraituko lukeela. Kontziente naiz ez naizela horren garrantzitsua, eta horrek nolabaiteko lasaitasuna ematen dit: desagertuz gero, munduak berdin jarraituko du.

Normalizatuta dago sare sozialen bitartez jasaten den indarkeria?

Zalantzarik gabe. Eta ez hori bakarrik: sare sozialetako indarkeriaz gainera, zuzeneko indarkeria ere ari da normalizatzen. Sare sozialena distantzia pixka batekin bizi daiteke, baina jendeak kalean ere iraindu izan nau.

Ofizioz kazetaria zara. Egun, Pikara Magazine-n aritzen zara, besteak beste, kolaboratzaile gisa. Kazetaritza feminista egitea ere militantzia da?

Nire ustez, kazetaritza feminista egitea kazetaritza egitea da. Hortaz, bai, militantziatik asko du. Mundua ulertzeko beharrezko ikuspuntu bat erakusten du feminismoak, eta, jendeak ulertu ez arren, ez da kazetaritza genero bat. Ikuspegi feminista sail guztietan eta artikulu guztietan egon beharko litzateke.

Gaur egun, mugimendu feminista ez da zerbait homogeneoa, korronte eta eztabaida asko ditu bere baitan. Nola ikusten duzu zuk egoera?

Zorionez, mugimendu feminista ez da sekula izan zerbait homogeneoa. Eztabaidak beti egon dira, eta aurrerantzean ere egongo dira, eta hori osasuntsua da. Gizarteko zapalkuntza guztien aurka ari gara borrokan, eta horregatik da horren plurala: ez dago guru bat, denon artean elikatzen gara etengabe.

2015ean Espainiako Senaturako hautagai ere izan zinen Bizkaian, EH Bildutik, Onintza Enbeitarekin batera. Nola oroitzen dituzu garai horiek?

Niretzat neuretzat sekulako esperientzia izan zen. Onin eta Iran ginen [barreak]. Talde bikaina osatu genuen, eta, oso ondo pasatzeaz gainera, asko ikasi genuen. Baina, politikoki, egoera bestelakoa izan zen. Uste dut jendea ez zegoela prest halako mezu feministak jasotzeko. Espazio maskulinizatua da politika, eta alderdia pauso bat harago joan zen. Nahi genuena esateko askatasun handia utzi ziguten, eta eskertzekoa da, baina uste dut askorentzat apustu ausartegia izan zela.

Eskuin muturrak sarritan jarri izan du jomugan feminismoa. Zergatik?

Eskuin muturrarentzat feminismoa delako beraien etsai nagusia. Oraintxe, mundu osoan indarrik handiena duen mugimendu soziala gara, eta teorikoki zein praktikoki proposamenik egingarriena dauka. Haien mehatxu guztien ordezkariak gara, nolabait esateko; beraz, normala da gorrotatzea.

Aurrera begira, zein erronka ditu feminismoak?

Oraingoz, feminismoa antirrazista izatea da mahai gainean dugun erronka nagusia. Teorikoki uste dut guztiok gaudela kontzientziatuta, baina praktikan jartzea falta zaigu.


Summary: «Rol dramatikoak antzezteko gai naizela erakutsi nahi nuke». Errenteriako aktoreak nostalgiaz gogoratu ditu antzezle gisa emandako lehenengo pausoak. Uste du euskara gehiago bultzatu behar dela gaur egungo telebistako eskaintzan.

Bereziki, ETB2ko Vaya semanita saioari esker egin zen ezagun Andoni Agirregomezkorta (Errenteria, 1971), baina azken urteotan bestelako lan batzuk ere egin ditu telebistatik kanpo. Pandemia gorabehera, adierazi du aktoreak krisian bizi direla etengabe.

Noiz erabaki zenuen aktore izan nahi zenuela?

Betidanik izan dut antzezpenerako grina. Oso txikia nintzela izan nuen lehen harremana aktore lanarekin. Arrebak antzerki obra bat egin behar zuen ikastolan, eta hara eraman ninduten, etxean bakarrik ez gelditzeko. Txoratzen bueltatu nintzen handik, lanaren esaldi dezente buruan hartuta nituela. Oraindik ere gogoan ditut obra horretako esaldiak. Aktore izateko erabakia geroago hartu nuen, baina antzerki horrek piztu zidan grina.

Etxean horretaz jabetu al ziren momentu horretan? Zer esan zizuten?

Ama berehala jabetu zen, bai; arrebaren antzerki lana ikustera joan ginenean konturatu zen. Bere buruari galdetu omen zion: “Honi ez al zaio hau gustatuko?”. Eta arrazoi zuen. Hala ere, gurasoentzat ez zen erraza izan. Kontuan izan behar da nire gurasoak beste belaunaldi batekoak direla, eta haientzat helburu nagusia zela kontratu mugagabe bat eta lan egonkor bat lortzea. Antzerki ikasketak hasi aurretik kontratu mugagabea eta soldata ona nituen, baina ezin zaio uko egin amets bat betetzeari. Gurasoei esan nien eszedentzia eskatu nuela aurreko lanean, eta antzeztearena gaizki ateraz gero atzera egin nezakeela. Ez ziren kontent geratu, baina lasai, behintzat, bai.

Erabakia hartuta, nola lortu zenuen zure lehenengo lana?

Ainhoa Aierbe aktorearekin taberna batean nintzela, hark esan zidan Goenkale-rako hartu zutela. Aspaldi hitz egina genuen niri ere antzerkia gustatzen zitzaidala eta probatu behar nuela. Gau hartan hartu nuen erabakia. Etxera bueltan ikastaro baterako deialdia ikusi nuen kartel batean; horra deitu, eta egun batzuetara martxan nengoen. Ikastaroak egiten hasi nintzen agentzia batean, eta figurazio lanak egiteko jendea eskatzen hasi ziren. Zorte handia izan nuen, gauzatxoak egiten nituenean beti zegoelako norbait nire lana ondo baloratzeko. Esan daiteke hura izan zela nire lehen esperientzia. Hori, noski, umea nintzenean eta lagunekin nengoenean egiten nituen txorakeriak alde batera utzita. Eskolan nengoenean ere irakasleen imitazioak egiten nituen askotan, baina aipatu dudan telefono zenbaki hori eskuratu nuenean hasi zen dena. Hasierak zailak izaten dira, baina aitortu behar dut zortea izan nuela. Esan daiteke lana etorri egin zitzaidala, ez nuela haren bila joan beharrik izan.

Nola oroitzen duzu hasiera hura?

Oso polita izan zen. Orain nostalgia handiz gogoratzen dut dena. Ikastaroak etxabe batean izaten ziren, eta oraindik ere gogoan dut hango hezetasun usaina. Baina, batez ere, sormenerako grina dut gogoan. Gauzak sortzeko izugarrizko nahia nuen. Telebistan bazaude eta gidoilaria edo zuzendaria ez bazara, dena egina ematen dizute, eta agintzen dizutena egitera mugatu behar duzu. Baina antzerkigintzan, hasieratik, hor ari zara zu, zure kideekin gauzak sortzen, denak elkarrekin, eta ilusio berarekin.

Lan ugari egin dituzu, baina, agian, ETB2ko Vaya semanita saiokoa izan da orain arteko ezagunena. Hainbeste urteren ostean, beldurra zenion etengabe rol horri lotuta egoteari?

Azkenean onartu egin behar duzu hori horrela izan daitekeela. Jendeak komedia egiteagatik ezagutzen nau, baina niri rol dramatikoak antzeztea ere gustatuko litzaidake. Vaya semanita saioan urtebetez aritu ondoren, rol dramatiko bat antzeztea egokitu zitzaidan Zeru horiek Aizpea Goenagaren filmean. ETAko kide bat nintzen, eta rola oso gogorra zen. Bernardo Atxagaren liburu batean oinarrituta zegoen lana, eta idazlea aurrestreinaldira joan zen. Proiekzioa amaitu ostean, Atxaga niregana etorri zen, eta aipatu zidan arraroa egin zitzaiola ni pertsonaia horren rolean ikustea. Hor ohartu nintzen estilo batean sailkatua izaten hasia nintzela; berehala esan nuen: erne!

Drama aipatu duzu. Ba al dago oraindik egin ez duzun eta egitea gustatuko litzaizukeen zerbait?

Esan bezala, drama egitea asko gustatuko litzaidake. Oso pertsonaia zigortua edo gaiztoa izatea gustatuko litzaidake, edo biak batera. Horrelako rolak antzeztea ez da batere erraza, eta horretarako gaitasuna eduki behar da. Oso rol dramatiko gutxi eskaini dizkidate, baina lan hori egiteko gai naizela erakutsi nahiko nuke.

Antzerkia, umorea, telebista… Non sentitzen zara erosoen?

Egia esan, berdin zait. Adibidez, telebistak eta zinemak ez daukate antzerkiak duen xarmarik, publikoarekin harreman zuzenik. Baina telebistarekin eta zinemarekin jende gehiagorengana heltzen zara, eta ekonomikoki onura handiagoa ematen dute. Hala ere, uste dut ezin diodala ezeri uko egin. Orain, antzerkian nabil, eta ez daukat hau uzteko asmorik telebista egin ahal izateko. Ahal dudan neurrian, dena uztartzea gustatuko litzaidake.

Zer sentitzen duzu antzezten duzunean?

Antzerkian sartu egiten zara, eta hutsik dauden butaka guztiak ikusten dituzu, eszenatokia goian dagoela. Hara igo, eta nahiz eta hutsik egon, zerbait berezia sentitzen duzu. Barruan daukazuna erakutsi behar duzula sentitzen duzu. Oholtza gainean zaudenean, jendearen aurpegia ikus dezakezu. Berdin dio berrogei edo 1.200 pertsona dauden; sentsazioa berbera da. Zuri begira daude denak, zure lana nola egingo duzun ikusteko prest daude denak. Egiten ari zaren horrek euren aurpegietan eragina duela ikusteak ez du preziorik.

Euskaraz eta gaztelaniaz aritu zara. Nola sentitzen zara hobeto? Ba al dago alderik hizkuntza batetik bestera?

Eroso sentitzen naiz bietan. Hala ere, batzuetan nire liskarrak izan ditut gai horrekin, oso kaletarra den pertsonaia baten rola eman eta gidoian hizkuntza oso akademikoa duelako. Kaletarra naiz, eta nire euskalkiak erabiltzera ohituta nago. Zerbait euskara zuzenean modu batean edo bestean esaten dela esaten didatenean, beti berdin erantzuten dut: “Bai, baina pertsonaia hau bizi den tokian horrela hitz egiten al dute?”. Nire pertsonaien sinesgarritasuna defendatu behar dut, eta, horretarako, pertsonaia horrek etxeko euskaran hitz egin behar du, eta ez Euskaltzaindiarenean. Horregatik, batzuetan kostatu egiten zait pertsonaia batzuk egitea, sarritan “euskaraz hau modu zuzenean horrela esaten da” esaten didatelako. Hori ez da nire hizkuntza, eta antzeztu behar dudan pertsonaiarena ere ez, ziurrenik.

Zaila al da, orduan, euskaraz umorea egitea?

Umorea unibertsala dela esan genezake, baina hizkuntzari lotutako lokalismoak daude, gainontzeko arloetan ere bestelako lokalismoak dauden bezala; hori nabaritu egiten da. Gaur egun, antzezlan bat egiten ari naiz, euskaraz zein gaztelaniaz, eta onartu behar dut txiste batzuek euskaraz ondo funtzionatzen badute ere gaztelaniaz ez dutela emaitza bera lortzen. Alderantziz ere berdin gertatzen da.

Aktore lanetan, beraz, badago zer eginik euskararen ikuspegitik begiratuta? Edo mundu globalizatu honetan etengabe gaina hartzen dio gaztelaniak?

Lanean jarraitu behar da euskararen alorrean. Gaztelaniak zabaltzeko baliabide gehiago ditu, eta eskaintza ere handiagoa da. Baliabideen ezberdintasun hori konpentsatzeko, igo egin behar da euskarazko produkzioa. Jendeari eskaintza zabalagoa eman behar zaio euskaraz, eta kalitateak ere ona behar du izan. Baina kalitatea ona izateko, eskaintza handia behar da, eta jendeak ere bere ekarpenak egin behar ditu. Nire belaunaldikoak eta pixka bat gazteagoak direnak ETB1eko euskarazko eskaintza oso onarekin hazi ginen. Eskaintza hori, batzuetan, Euskal Herrian bertan sortua zen, eta, beste batzuetan, kanpotik ekarritakoa, baina bi kasuetan euskaraz egindako produktuei buruz hizketan ari gara. Uste dut gaur egungo gazteek hori galdu egin dutela. Egia da Goazen! telesaila dagoela eta hura kontsumitzen dutela, baina gisa horretako telesailek edo produktuek jarraitutasuna izan behar dute. Egun 10 urte dituen gaztetxo batek 12 edo 14 urte betetzen dituenean bere adinerako egokia den eskaintza izan behar du ETB1en. Bestela, baliteke etenaldi bat egotea hor. Horregatik eman behar zaio jarraitutasuna, gazte horiek kultura euskalduna kontsumitzeko ohitura har dezaten. Adin guztietarako eskaintza baldin badago, heldu bihurtzen diren heinean askoz errazagoa egingo zaie saio batetik besterako igarobide hori egitea, trantsizioa lasaia izango baita.

Gaur egun zer egoeratan dago aktore ogibidea?

Beti dago krisian. Jendeak beti pentsatzen du telebistan edo antzerkian lan egiten dugunok ondo bizi garela, baina ez da horrela. Nik denboraldi luzeak egin izan ditut lanik gabe. Pandemiaren kontuarekin, gainera, esan genezake krisia areagotu egin dela. Hala ere, pandemia alde batera utzita, geure ogibidean beti krisian egongo garela esango nuke. Kontuan hartu behar da aktore pila bat daudela telebistan ateratzeko aukerarik izan ez dutenak. Gogorra da, baina uste dut gure onena ematen dugula beti, egiten duguna benetan gustatzen zaigulako. Hasieran nabarmendu dut aktore ikasketak hasi aurretik kontratu mugagabe bat nuela lanean, soldata onarekin eta ordutegi finko batekin. Hala ere, gaur egun, pasatu ditudanak pasatuta ere, ez nintzateke atzera bueltatuko. Nahiko argi daukat hori, eta ez dut uste pentsaera hori aldatuko dudanik.

Zer esango zenioke aktore lanetan hasi berria den bati? Zer gomendio emango zenioke?

Pazientzia eta umiltasuna izan ditzala. Eta zauden tokian zaudela, edo jartzen zaituzten tokian jartzen zaituztela ere, beti izango duzula ikasteko aukera. Ogibidea gogorra dela, eta ez amesteko hasieratik telebistan edo zineman lan egingo dutela, edo Goya edo Oscar sari bat irabaziko dutela. Lana edukitzea izan behar dute amets. Badago jendea loteria irabaztearekin amesten duena, eta niretzat gustatzen zaidan honetaz bizitzea izango litzateke nire benetako ametsa. Ez dut saririk edo osperik espero. Benetan uste dut aktore lanean hasi behar duenak horrekin amestu behar duela. Horretan saia dadila, eta garai txarrak etortzen direnean ez dezala atzera egin.


Summary: Ukrainak iragarri du Mariupolgo altzairutegiko zibilak ebakuatzeko saiakera egingo duela gaur. Putinek ziurtatu du zibilak irten daitezkeela altzairutegitik, baina nabarmendu du Ukrainako soldaduek armak utzi behar dituztela. Guterresek NBEko Segurtasun Kontseilua kritikatu du, gatazkaren konponbidean bitartekari lanak ez egiteagatik. Txinak AEBei egotzi die gerrak eragindako sua gehiago hauspotzea.

Ukrainako Gobernuko agintariek iragarri dutenez, Errusiako tropek Mariupol hirian (Donetsk eskualdea) setiatua duten Azovstal altzairutegian gotortutako mila bat zibil ebakuatzeko saiakera egingo dute datozen orduetan, xehetasun gehiagorik eman gabe, NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterres Ukrainako presidente Volodimir Zelenskirekin batzartu eta biharamunean. Guterresek berretsi zuen NBEk «ahalegin guztiak» egingo dituela zibilak Mariupolgo altzairutegitik ateratzeko. Ukrainako presidenteak, berriz, nabarmendu zuen espero duela Mariupol «desblokeatzeko» ahalegina «arrakastatsua» izatea. Bada, Errusiako presidente Vladimir Putinek ziurtatu du zibilak irten daitezkeela altzairutegitik, baina nabarmendu du Ukrainako soldaduek armak utzi behar dituztela, Kremlineko eledun Dmitri Peskovek adierazi duenez.

Guterres eta Zelenski atzo iluntzean agerraldi bateratua ematen ari ziren bitartean, Kieveko alkate Vitali Klitstxkok salatu zuen Errusiako tropek hiriburuko 25 solairuko etxebizitza eraikin baten aurka misilak jaurti zituztela, eta pertsona bat hil zutela; Radio Free Ukraina irratiko kazetaria da hildakoa, hedabide horrek berak gaur goizean ohar batean jakinarazi duenez. «Kieveko herritarrak etsaien erasoen mende daude oraindik ere. Putinek erdiko hatza erakutsi dio NBEri», idatzi zuen Klitstxkok Telegramen. Errusiako Defentsa Ministerioak, bestalde, bart gauean egindako erasoa baieztatu du gaur, eta ziurtatu du «zehaztasun handiko» misilak jaurti zituztela ustez helburu militarrak ziren eremuetara. Halaber, adierazi du Errusiako armadaren aire erasoek Ukrainako hamar militar gune kaltetu eta hiru azpiestazio elektriko suntsitu zituztela herrialde osoan. Horrez gain, Errusiako Defentsa Ministerioak jakinarazi du Itsaso Beltzean itsaspeko bat erabili duela Ukrainako helburu militarren aurka oldartzeko, Reuters agentziak jasotakoaren arabera.

Errusiak Donbass eskualdea «askatzeko» lanean dihardu, eta azken egunotan tropak gogor bonbardatzen ari dira Kharkiv eta Izium hiriak, besteak beste. Bestalde, Kremlinek gaur goizaldean salatu du Ukrainako tropek mortero jaurtigaiekin eraso egin diotela Kursk probintziako postu bati, Ukrainako mugatik gertu. Bi aldeetako erasoen harira, Guterresek NBEko Segurtasun Kontseilua kritikatu zuen, gatazkaren konponbidean bitartekari lanak ez egiteagatik. Gogor mintzatu zen: «Segurtasun Kontseiluak porrot egin du, eta horrek etsipen eta haserre handia eragin dizkit». Ildo beretik, Mircea Geoane, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkariaren ondokoa, ezkor mintzatu zen atzo gerraren egoeraren inguruan, BBC hedabideari emandako elkarrizketa batean: «Argi dago datozen egun eta asteak erabakigarriak izan daitezkeela, baina gerrak luze joko du ziurrenik: asteak izan litezke, hilabeteak izan litezke, urteak ere izan litezke».

Moskuren erasoei erantzunez, AEBetako presidente Joe Bidenek Ukrainari 31,4 mila milioi euroko diru laguntza ematea eskatu zion atzo Kongresuari. Bada, Txinako Atzerri Ministerioko bozeramaile Zhao Lijianek Washingtoni egotzi dio gerrak eragindako sua gehiago hauspotzea, Europak eta nazioarteko komunitateak guda amaitzeko eskatzen duten bitartean. «AEBek Ukrainari dirua eta armak ematen dizkiete oraindik ere. Haren benetako helburua ez da bakea lortzea, gatazka jarraitzea baizik. Dioten moduan, beren helburua da Errusia ahultzea», zehaztu du.

Bien bitartean, errefuxiatuen ihesak ez du etenik, eta jada 5,4 milioi lagun baino gehiago atera dira Ukrainatik otsailaren 24an Errusiak inbasioa hasi zuenetik, UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren arabera. Horietatik ia hiru milioi pertsona Poloniak hartu ditu; Errumaniak, 810.000; Errusiak, 656.000; Hungariak, 514.000; Moldaviak, 441.000; Eslovakiak, 368.000; Bielorrusiak, 25.000. NBErentzat, gainera, gerrak 8,3 milioi iheslari eragin ditzake.

Finlandia eta Suedia

Ann Linde Suediako Atzerri ministroak ostiral honetan azaldu duenez, bere herrialdeak oraindik ez du erabaki NATOn sartuko den. «Alderdi politiko guztiekin eztabaidatu behar dugu parlamentuan», zehaztu du, Finlandiako haren homologo Pekka Haavistorekin batera egindako agerraldian. «Suediak eta Finlandiak NATOn sartzea eskatzen badute, erantzun positiboa jasoko dute», gaineratu du. Hain zuzen ere, aliantza militarreko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek atzo ziurtatu zuen Stockholm eta Helsinki NATOn sartzeko prozesua «azkarra» izango dela, «hurbileko bazkide» baitira. Eskandinaviako bi herrialde horiek maiatzaren 16ko astean dira eskaera egitekoak. Horrekin lotuta, Suediako lehen ministro Magdalena Anderssonek baztertu zuen atzo bere estatua aliantza militarrean sartzeko aukerari buruzko erreferendum batera deitzea.

Azken inkesten arabera, aliantza militarrera batzearen aldeko iritzia hamar puntu igo da Suediako herritarren artean, Ukrainaren inbasioa hasi zenetik: %46 ingurukoa da orain; Finlandian %60ko babesa dauka. Finlandiako Gobernuak bihar aurkeztuko du segurtasunari buruzko txosten bat. Ostera, Kremlinek behin baino gehiagotan ohartarazi izan du erabaki horrek Europako egonkortasunari «kalte» egingo liokeela.


Ohiko trabak, eta beste batzuk

Summary: Ohiko trabak, eta beste batzuk. Ezin da orokortu emakume musulman langileen lan egoera; batzuek Atzerritarren Legea dute traba nagusi, baina badira sortzez gipuzkoarrak direnak ere. Negozio propioa irekitzea hautatzen dute batzuek; ikasi duten horretan ari dira beste batzuk, eta bada sektore jakin batzuetatik atera ezinda dabilenik ere. Beloa da segituan aipatzen dituzten gaietako bat.

Islamiar egutegiaren bederatzigarren hilabetean ospatu ohi dute ramadana musulmanek. Urtez urtez aldatzen da, eta aurten hilabete sakratu horren azken eguna maiatzaren 1ean egokitu da; alegia, atzo, Langileen Nazioarteko Egunean. Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiaren arabera, 2020an 89.487 musulman bizi ziren Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Horietako hiru dira Chaimae Nakari, Djamila Zereiby eta Romaesa Benslaiman. Abiapuntu ezberdinak izan dituzte lan merkatuan: Marokotik eta Aljeriatik etorri ziren lehen biak, eta sortzez da euskal herritarra hirugarrena. Musulman izatea Gipuzkoako lan merkatuan zenbateraino den oztopo galdetuta, Atzerritarren Legeaz, belaunaldi berrien egoeraz, beloaz eta abarrez mintzo dira.

Adineko baten zaintzailea Tolosan

“Badirudi erabakita dagoela zer lan mota egin behar ditugun”

Marokotik etorri zen Tolosara Chaimae Nakari, duela bost urte inguru. “Oso familia itxi batean jaio nintzen; neskok oso kontrolatuta izaten gaituzte, eta adin batera iristean, zelatatu egiten gaituzte eskola atarian, lagunekin gaudenean…”. Ez zuen ikasten luzaro jarraitzerik izan, DBHko 1. maila amaitu, eta atera egin baitzuten eskolatik.

“Bizitza berri baten bila” etorri zen Euskal Herrira. “Ondo egon nahi dut”, dio. Eta, batez ere, alaba ondo egotea nahi du, berak umetan bizi izandako mugarik gabe. “Nahiz eta ni musulmana izan, erlijioagatik gauza asko eginarazten dizkigute, eta familiak ere asko kontrolatzen gaitu. Ez nuen hori nahi alabarentzat. Alabak asko ikastea nahi dut, eta izan dadila ni baino hobea, noski. Uste dut bide onetik doala”, esan du Nakarik.

Tolosara iritsi zenean, ezagun batzuen bidez, haur batzuk zaintzeko lan proposamena egin zioten, baina umeen amak jakin zuenean beloa erabiltzen zuela, ez zuen lanerako hartu. Emakume musulmanen kasuan zapia oztopo izan daitekeela onartuta ere, uste du migratzaile izatea bera dela trabarik handiena, musulmana izatea baino gehiago. Argi dio: “Atzerritarren Legeak akabatu egiten gaitu”.

Lege horren arabera, egoera legeztatu ahal izateko, hiru urtean egon behar da erroldatuta, eta, ondoren, lanaldi osoko urtebeteko lan kontratua erakutsi behar da. Gainera, azaldu du lanpostu jakin batzuetara mugatu ohi direla migratzaileentzako eskaintzak. “Badirudi erabakita dagoela zer lan mota egin behar ditugun”.

Adinekoak zaintzeko ikastaro bat egin zuen Nakarik, eta ikastaro hartan, bera ez beste guztiak emakume latinoamerikarrak ziren. “Oso baldintza txarretan daude; agian, etxe batean egoiliar, bi adineko zaintzen, eta etxeko lan guztiak egiten, eta 300 euro kobratzen”. Gizonezkoek ere hainbat bidegabekeria jasaten dituztela gaineratu du. “Egoera legeztatzeko behar zuen urtebeteko kontratua eskaini zioten ezagun bati, eta sukaldari laguntzaile kontratua egin zioten. Baina sukaldari lana egiten zuen, amaitzean dena garbitu behar izaten zuen, eta orduak ez zenbatzeko esaten zioten”.

Jakitun da migratzaileei buruzko hainbat aurreiritzi daudela gizartean. “Ikusten gaituzte lana kentzera gatozen norbait bezala, edo laguntzetatik bizitzera bagentoz bezala, eta inondik inora ez da hala”. Kontatu du etxe batean erroldatzea ere zaila bihurtzen zaiela askotan, jabeak etxean bizi ez diren beste batzuei ematen dielako erroldatzeko aukera, kobratuz. “Ez dut ulertzen nolatan ez dagoen kontrolik”.

Jatorkin Al-Nahda elkartearen bidez jakin zuen Nakarik Helduen Hezkuntzan jarrai zezakeela ikasketekin, eta DBHko 3. eta 4. mailak atera zituen. Unibertsitaterako sarbidea prestatzen ere aritu zen, baina konfinamendua etorri zen. “9 urteko alaba daukat, eta hark ere online ikasi behar zuen. Interneterako konexiorik ez nuen etxean, eta zailtasunak hasi ziren… Balkoirik gabeko etxe batean, oso estresatuta eta gaizki nengoen, gurasoen etxean geundenean bezala, eta utzi egin nituen ikasketak”.

Hala ere, azterketa nolakoa zen ikusi egin nahi zuen, eta aurkeztu egin zen; ikasgai batzuetan nota ona atera zuen arren, ez zuen gainditu. “Hiru urteko epe hori igaro nuen, eta orain lana aurkitu dut. Adineko bat zaintzen eskaini didate urtebeteko kontratua, eta ikasketak utzi ditut, baina badut gogoa jarraitzeko, eta euskara ere ikasi nahi dut, lanpostu duin bat lortzeko. Gora egin nahi dut”. Kontatu du, orain arte, gaztelania jakiteak salbatu duela. Maroko iparraldekoa denez, etxean Espainiako kateak ikus zitzaketen telebistan, eta horrela ikasi zuen. Senarrarekin batera etorri zen Tolosara, eta sukaldaritzan aritzen da gizona. “Lau urte behar izan zituen paperak lortzeko”. Pixkanaka-pixkanaka, aurrera egiteko “borrokan” ari direla azaldu du Nakarik.

Kafetegi baten jabea Arrasaten

“Sinbolizatu nahi nuen ez dugula ekintzaile izateko beldurrik izan behar”

Saharan jaio arren, aljeriartzat ere badu bere burua Djamila Zereibyk. Han egin zituen Zuzenbide ikasketak. Arrasatera etortzean, ordea, titulu hark ez zion balio. “Logikoa da, azken batean; legeak eta horien erroak ikasten ditugu karreran, eta herrialde batetik bestera oso ezberdinak dira horiek guztiak. Frantzian ikasi duen batek ere arazo berbera du”. Esan du dituen ezagutzak baliatu dituela lan merkatuan aurrera egiteko. “Hizkuntzak ezagutzen ditudanez, itzultzaile lanak egin ditut”.

Euskal Gizartean Emakume Musulmanak Integratzeko IMME elkartea ere sortu zuen 2013an. Orain urte eta erdi, berriz, kafetegi bat zabaldu zuen Arrasaten bertan. Elkartean emakumeei gaztelania klaseak ematen hasi zenean sortu zen proiektua. “Ikusten nuen haien gaitasunak aprobetxatu egin behar direla. Inklusio soziolaborala nahi dugu, emakume musulmanak zapalduta daudela kexatzen gara; bada, eman diezaiegun aukera bat”.

Kooperatiba bat sortzea zen hasierako asmoa, baina beldurra zuten emakumeek, eta azkenean Zereibyk berak ireki zuen kafetegia. “Sinbolizatu nahi nuen emakumeok ez dugula ekintzaile izateko beldurrik izan behar, eta ezin garela zain egon”. Egunen batean gozogintza lantegi bat jartzeko ametsa ere badu, emakume gehiagori lana eman ahal izateko.

Uste du Atzerritarren Legeak migratzaileen eboluziorako aukerarik ez duela ematen. “Lan egin ahal izateko hiru urte egotea erroldatuta eskatzen dizu, eta horrek bultzatzen zaitu beltzean lan egitera, eta gero asko kexatzen gara beltzean egiten den lanaz”. Hala ere, baikorra dela dio, eta, legeak lege, beti dagoela norbere gaitasunak erakusteko borroka egiteko aukera. “Sukaldeetan ari dira emakume asko, baina ez du esan nahi horiek ere ez dutenik beste gaitasunik”.

Azaldu du elkarteek-eta lan handia egiten dutela arrazakeria eta klasismoa gutxitu eta gizarte eta lan integrazioa sustatzeko. Dena den, nabarmendu du Gipuzkoan immigrazioa fenomeno berria dela jendearentzat. “Ezezagutza handia dago, eta, adibidez, beloa erabiltzeak galdera eta kezka asko sortzen ditu: terrorismoaren sinbolotzat hartzen da, uste da emakume zapalduak direla, ez direla gai edozer lan egiteko, eta beste hainbat estereotipo eta estigma daude”. Erlijioa zerbait pertsonala dela dio, eta uste du inor ezin dela behartu fededun ez izatera; Espainiako Konstituzioak ere jasotzen duelako erlijio askatasuna.

33 urterekin etorri zen Zereiby Euskal Herrira, Arrasatera; haren alabak, ordea, Arrasatekoak dira. “Ezin ditugu ikusi immigrante bezala, ez direlako. Immigranteak direla esatea haiek diskriminatzea da. Gazteak bereizten hasten bagara, egiten ari garen lan guztia alferrik izango da, eta nik egiten dudan lan guztia seme-alabei bidea errazteko da”. Nabarmendu du ezkutatu ezin den errealitate bat dela dibertsitatea. “Ni neu onartua sentitzen naiz, ez maila pertsonalean bakarrik, baita gaitasunei dagokienez ere. Azken batean, jendeak ikusten badu ideia berritzaileak dakartzazula, eta errespetuan eta ekintzailetzan oinarritutako gizarte berri bat sortzeko lanean ari zarela, norbait horrekin ados ez badago, uste dut arazo bat duela”.

Irakaslea Eibarren

“Garaia da gure arazoa: gazte gehienok gaude egoera prekarioan”

Irakaslea da Romaesa Benslaiman eibartarra, eta Gazte Safa elkarteko lehendakaria ere bai. Gipuzkoan emakume musulmanek sortutako lehenengo elkartea izan zen Safa, eta emakume batzuen urte askoko lanaren ostean, gazteek hartu zuten elkartearen gidaritza orain urte batzuk. Eibarren bertan jaiotakoak dira elkarteko gehienak. “Lan munduan, gure gurasoak hona etorri zirenean, aukera gehiago zeuden, adibidez, industrian eta fabriketan. Ez zituzten eskatzen gaur adina titulu eta hizkuntza”.

Alde horretatik, gazte musulmanek ere gainerako gazte guztien antzeko arazoak dituztela kontatu du Benslaimanek. “Guk dokumentazio arazorik ez dugu. Garaia da arazoa, gazte gehienok gaude egoera prekarioan, eta horri gehitu behar diozu enpresa batzuek ez gaituztela hartzen izenagatik, janzkeragatik edo koloreagatik”. Kontatu du beloa erabili ohi duten batzuek, adibidez, zalantza izaten dutela curriculumean argazkia jarri edo ez.

Gazte Safa elkartean gorputz adierazpeneko proiektu bat ere badute, konfiantza, ahalduntzea, autoestimua eta abar lantzeko, eta hango begiralea ere bada Benslaiman. “Aukerarik ez baduzu enpresekin lan egiteko, zeuk sortu behar duzu aukera hori. Norabait heldu nahi baduzu, helduko zara. Hori lantzen dugu ikasleekin. Askotan geuk jartzen dizkiogu oztopoak geure buruari”.

Ikasten jarraitzeko ere aholkatzen die, eta, oro har, horretarako gogoa ikusten die ikasleei. Hark ere, irakasle izateko ikasketak amaitu ostean, graduondoko bat egin zuen, bigarren hizkuntza gisa gaztelania irakatsi ahal izateko. “Hemen aukerarik ez izanez gero, Ingalaterrara joatea nuen buruan. Aukerak bilatu behar dira”. Beste batzuek fruta dendak, harategiak edo bestelako negozioak ireki dituztela dio. “Komunikabideetan-eta aipatu ohi da atzerritarrak diru laguntzetatik bizi direla, baina jendea ez da geldirik egoten”. Azken pare bat urteetan, adibidez, Frantziara eta Alemaniara joan direla familia batzuk esan du, gurasoentzat, beraientzat edo beren seme-alabentzat aukera hobeak izango dituztela iritzita.


Summary: Gerran ostua itzuli dute Gautegiz Arteagara. Zortzi hamarkadatik gora egin du Gautegiz Arteagako batzokiko ikurrinak Euskal Herritik kanpo. Faxistek ostu zuten herritik, eta EAJk berreskuratu egin du. Asteartera arte egongo da udaletxean, 10:00etatik 14:00etara.

Asteon bete dira 85 urte naziek eta faxistek Gernika bonbardatu zutenetik. 1937ko apirilaren 26a zen. Hurrengo egunean Gautegiz Arteagan jaurti zuten bonba bat, eta lau lagun hil ziren eta bi zauritu. Handik bi egunera sartu ziren tropa faxistak herrian, eta orduantxe ostu zuten, ustez, bertako batzokiko ikurrina. Oraintsu, EAJk berreskuratu du. Gaur aurkeztuko du Aitor Esteban EAJren Espainiako Kongresuko bozeramaileak Gautegiz Arteagan, eta, gaurkotasun politikoari buruz hausnartzeaz gain, ikurrina lortzeko egindako bidea azalduko die herriko alderdikideei.

Hamarkada luzez egon da ikurrina Espainiako armadaren eskuetan. Joseba Agirretxea EAJko diputatuak azaldu duenez, 2015ean jabetu ziren Salamancako Artxiboan zegoela, inbentarioa eguneratu zutenean. Orduan salatu zuen egoera Espainiako Kongresuan, eta Rafael Catala orduko Justizia ministroari galdetu zion ea zergatik zegoen han oraindik. Agirretxearen ustez, estatuak eta bere erakundeek oraindik ikurrin hori haien jabetzan izateak aditzera ematen zuen matxinoen oinordeko zirela. “Imajinatzen al duzu Alemanian edo Italian faxistek lapurtutako banderak erakustea museoetan?”, galdetu zion Catalari.

2015ean salatu zuen kasua EAJk, baina urteak behar izan dituzte berreskuratzeko. Agirretxearen arabera, “Espainiako Estatuaren kontzientzia arazo handia” da horren erantzulea. Adierazi duenez, Madrilek badaki arakatzen hasiz gero, “munstro” asko ateratzen direla: “Pentsatu izan dute armairuak itxita izanez gero, munstroak ez daudela, baina hor daude, eta guk horiek denak atera nahi ditugu”. Agirretxearen iritziz, halako hainbat objektu egon daitezke oraindik itzuli barik, eta ez dauka zalantzarik Espainiako armadan horiek bueltan ematearen kontrako ahotsak daudela.

Oraindik lanean

36ko gerran hainbat ondasun konfiskatu zizkieten bando errepublikanoko alderdi eta pertsonei. Batzokiak, enpresak, etxeak eta lokalak kendu zizkioten EAJri, eta tantaka itzuli zizkietela gogoratu du Agirretxeak: “Luzaroan itxaron behar izan genuen demokrazia heldu ondoren, gutxika-gutxika itzuli zizkiguten batzuk, baina ez denak”. Esan duenez, itzuli ez dituzten gauzen artean daude Jose Antonio Agirre Jaurlaritzako lehendakariaren paperak.

Gautegiz Arteagakoaren antza duen kasu bat aurkitu zuen Agirretxeak 2013an, ikerketa bat egiten ari zela. Ceutako (Espainia) Espainiako Legioaren museoaren bideo batean ikusi zuen bertan ikurrin bat dagoela oraindik. Legionario batek azalpenak ematen zituen objektuei buruz, eta ikurrinera heltzean azpitituluek “horda marxistei kendutako gerra ospila” zela adierazten zuten. Kontua da ikurrin horrek JEL leloa daukala josita, eta, beraz, Eusko Gudarosteko batailoi jeltzale batena dela ondorioztatu du Agirretxeak. Kasu honetan, jabetza Eusko Jaurlaritzarena izango litzatekeela adierazi du diputatuak, eta lanean jarraituko dutela lortu arte.

Halako istorio bat zen Itxarkundia batailoiaren ikurrinarena ere. 1984an, Joseba Elosegi gudari ohi eta sasoi hartan EAJko senatariak hartu egin zuen armadaren museotik, arropa azpian sartuta. Elosegik estatutik atera zuen ikurrina, eta, bere kargua tarteko, ez zuten epaitegietara eroan.

Eusko Legebiltzarrerako 2020ko hauteskundeen amaierako mitinean atera zuen lehenbizikoz Gautegiz Arteagako ikurrina EAJk. Alde batean “G. Arteaga’ko Batzokija” dauka josita, eta, bestean, Bizkaiko armarri zaharra. Gaurtik asteartera arte egongo da ikusgai udaletxean (10:00-14:00). Ondoren, Sabino Arana fundazioan gordeko du EAJk, Bilbon.


Summary: Irakaskuntza teknopedagogikorako jauzia egingo duen hezkuntza proiektu bat aurkeztu du Jaurlaritzak. Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak 2022-2024 Aldirako Euskal Hezkuntza Sistemaren Eraldaketa Digitalerako Plana aurkeztu du. Ikasleen eta irakasleen gaitasun digitalak sustatzea izango du helburu, eta Hezkuntza Sailak 202,6 milioi euroko inbertsioa egingo du horretarako.

Berrikuntza pedagogikoan «palanka lana» egiteko asmoz aurkeztu dute, gaur goizean, 2022-2024 Aldirako Euskal Hezkuntza Sistemaren Eraldaketa Digitalerako Plana. Proiektua gauzatzeko 202,6 milioi euroko inbertsioa egingo du Hezkuntza Sailak, eta ikasleen eta irakasleen gaitasun digitalak sustatzea izango helburu. Besteak beste, hezkuntza teknopedagogikorako jauzia egin nahi duen proiektu bat aurkeztu dute. Irakasleen gaitasun teknopedagogikoak landuko dira, eta ikasleak digitalki gaituak izatea lortu nahi dute.

Ikusi gehiago: Euskara hizkuntza teknologietan integratzeko plan bat aurkeztu du Jaurlaritzak

Egitasmoak ikaslea jarriko du ikaskuntza prozesuaren erdigunean, eta, besteak beste, trebetasun digitalen garapena indartzea eta hezkuntza sistemaren teknologiak «eraginkortasunez eta modu optimoan» erabiltzea izango du xede. Bildarratzen hitzetan, ikasleen eta irakasleen gaitasun digitalak sustatzea izango da helburu nagusia: «Oso proiektu interesgarria da, eta ikasleek mende honetako erronkei arrakastaz aurre egiteko balioko du». Era berean, hezkuntza sistema osoa aro digitalera egokitzea ere izango da lehentasunetako bat. Bildarratzekin batera, Begoña Pedrosa Hezkuntza sailburuordea, Jorge Arevalo Lanbide Heziketako sailburuodea eta Adolfo Morais Unibertsitate eta Ikerketako sailburuordea ere izan dira aurkezpenean.

Euskal hezkuntza sistemaren eraldaketa «erronka kolektibo» gisa hartu behar dela adierazi du Bildarratzek, eta, horretarako, helburu orokor batzuk zehaztu ditu: besteak beste, irakasleen eta ikasleen gaitasunak indartzea, hezkuntza sistemako eragile guztien arteko lankidetza sustatzea, eta azpiegiturak egokitzea eta modernizatzea.

Etapaz etapa, helburu espezifikoak

Haur Hezkuntzan, Lehen Hezkuntzan, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan eta Batxilergoan teknologia digitalek eragina izango dute ikastetxeetako irakaskuntzan, ikaskuntzan eta ebaluazio prozesuan. Hala, Pedrosaren hitzetan, irakasleen gaitasun teknopedagogikoak landuko dira: «Teknologia bai, baina pedagogiaren ikuspegitik salto handi bat emango da». Irakasleen prestakuntzan jarri du Hezkuntza sailburuordeak arreta nagusia, eta gehitu du talentuaren garapenean etorriko dela aldaketarik handiena.

Lanbide Heziketaren kasuan, eraldaketa digitalak «bestelako bilakaera bat» ekarriko duela kontatu du Arevalok, gaztelania hutsean. Besteak beste, heldutasun digitaleko eredu bat garatuko duela azaldu du, eta berak ere irakasleen eta ikasleen prestakuntza nabarmendu ditu. Amaitzeko, enplegagarritasunerako gaitasunak sortzeko balioko du planak, besteak beste, unibertsitate ekosisteman.

Goranzko joera

Ekonomia eta gizarte digitalen Indizearen 2020ko datuak erakusten du eraldaketa digitalaren joera positiboa dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Europako batezbestekoa baino %10 gorago dago, eta, aldi berean, ikasgeletan ordenagailu gehien dituen autonomia erkidegoa ere bada: azken bi urteotan, 160.000 ordenagailu berri eraman dituzte ikastetxeetara.


Summary: Euskal Herrira etorritako errefuxiatu batzuk Ukrainara itzultzen hasi dira. Eusko Jaurlaritzaren arabera, «ezinezkoa» da jakitea zenbat lagun bueltatu diren. Gerrak 5,4 milioi errefuxiatu inguru eragin ditu dagoeneko.

Otsailean hasi zen Ukrainako gerra, eta, ordutik, 3.000 ukrainar baino gehiago etorri dira Euskal Herrira. Orain, gerra hasi eta bi hilabetera, errefuxiatuak pixkanaka hasi dira euren herrialdera itzultzen. Eusko Jaurlaritzak joera hori baieztatu du, baina, BERRIAri adierazi dionez, «ezinezkoa» da jakitea zenbat lagun bueltatu diren Ukrainara.

Azkenaldian, gerra Donbassen eta Ukraina hego-ekialdean zentralizatu da gehien bat, eta litekeena da iheslariak erasoalditik kanpo gelditu diren herrietara itzultzea. Jaurlaritzaren ustez, «zentzuzkoa» da ukrainarrek euren herrietara itzuli nahi izatea, «gehienek» asmo horrekin egin baitzuten ihes.

Nafarroako Gobernuak joan den astean jakinarazi zuenez, 1.200 ukrainar inguru etorri dira Nafarroara. Jaurlaritzak emandako datuen arabera, Arabara, Bizkaira eta Gipuzkoara 2.000tik gora iritsi dira, eta, horietatik, 422 haur eskolatu dituzte.

Vladimir Putin Errusiako presidenteak otsailaren 24an hasi zuen Ukrainaren aurkako gerra, eta dagoeneko ia 5,4 milioi lagunek egin dute ihes herrialdetik, UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren arabera. Poloniak hartu ditu Ukrainako errefuxiatu gehien: ia hiru milioi lagun; Errumaniak 810.000 hartu ditu; eta Errusiak, 656.000. NBE Nazio Batuen Erakundeak adierazi duenez, gerrak 8,3 milioi iheslari eragin ditzake.


Summary: Euskara hizkuntza teknologietan integratzeko plan bat aurkeztu du Jaurlaritzak. Itzultzaile automatikoak hobetzeko modua emango du proiektuak, eta eremu espezifikoetarako terminologia biltzen duten itzultzaileak sortzekoa, besteak beste.

«Itzuli itzultzaile neuronala hobetzen jarraitzea, helduen euskalduntzerako ikasplataforma integratu bat sortzea; itzultzaile neuronal judiziala sortzea; Osakidetzako testu klinikoen itzultzaile automatiko neuronala garatzea; administrazioek sortzen dituzten hizkuntza corpusak biltzea, eta datuaren bulegoa sortzea, adimen artifizialaren oinarria diren datu guztiak bildu eta berrerabiltzeko moduan eskaintzeko». Horiexek dira Gaitu euskara hizkuntza teknologietan txertatzeko ekintza planaren bidez egingo diren berrikuntza zehatzetako batzuk.

Gaur aurkeztu dute Bilbon, Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburu eta Eusko Jaurlaritzaren bozeramaile Bingen Zupiriak, Eraldaketa Digitalaren eta Ekintzailetzaren zuzendari Leire Madariagak eta Informazioaren eta Komunikazioaren Teknologien zuzendari Xabier Arrietak.

Azaldu dutenez, planak helburu anitz ditu, baina bakar batean laburbildu ditu guztiak Zupiriak: «Ingurune digitalean euskararen presentzia eta euskarazko tresnen eta edukien sorkuntza sustatzea». Beste helburu batzuk ere nabarmendu ditu Jaurlaritzako bozeramaileak: «Batetik, administrazio publikoak trakzio gisa jardun beharra bultzatzea hizkuntza teknologien arloan, eta, bestetik, euskarak hizkuntza nagusiekiko distantzia murriztea».

Arlo askorentzat lagungarri

Hain zuzen, idatzizko zein ahozko hizkuntza prozesatzea da hizkuntza teknologien helburua, eta, azaldu dutenez, arlo horretan administrazio publikoei bidea erraztu eta euskarari ateak zabaldu nahi dizkiote plan berriaren bidez, itzulpen automatikorako edo hizkuntza naturala prozesatzeko teknologiak sustatuz.

Esan dutenez, «zortzi eremu estrategikotako arduradunekin» bildu da Kultura eta Hizkunza Politika Saila Gaitu plana garatzeko: administrazio elektronikoa; hezkuntza; helduen euskalduntzea; osasungintza; justizia; turismoa; kultura, hedabideak, humanitate digitalak eta liburutegi digitalak; eta segurtasuna. Hain zuzen, eremu horietan hizkuntza teknologiak erabilita sortzen ari diren proiektuak bildu dituzte.


Summary: Irizar e-mobilityko langileek auto karabana egin dute. Bost egun bete ditu langileen greba mugagabeak, lan itun baten alde

Astelehenean hasi zuten mugarik gabeko greba Irizar e-mobility autobus elektrikoen enpresan, azken lau hilabeteetan zuzendaritzarekin izandako harremanetan aurrerako urratsak egin ez direla salatuta.

Bost dira grebalarien eskakizunak: lan beragatik soldata bera ordaintzea; enpresa uzten dutenen baldintzak duintzea eta berdintzea; kontziliazioa bermatzea; esfortzu fisiko handiko lanak eta arriskutsuak konpentsatzea; eta Gipuzkoako metalgintzako hitzarmena kontuan hartzea itunean.

Eskakizun horiek aldarrikatzeko, auto karabana egin dute gaur goizean Buruntzaldean eta Tolosaldean barrena (Gipuzkoa). 65 bat auto abiatu dira Adunako lantegitik, eta Andoain, Urnieta, Tolosa eta inguruko beste herri batzuk zeharkatu dituzte.

Unai Goikoetxea ordezkariak Ataria-ri azaldutakoaren arabera, grebak oso erantzun zabala izan du. «Eskatzen duguna ez dugu gutxi batzuek eskatzen; denek eskatzen dugu». Greba hasi zenetik, Adunako lantegiaren aurrean bilduta daude langileak, eta giza kate bat osatzen dute norbaitek sartu nahi izanez gero. Astelehenean eta asteartean sartu ziren arduradun eta langile gutxi batzuk, baina asteazkenaz geroztik jarduera erabat etenda dago.

Grebak bost egun bete dituen arren, Goikoetxeak salatu du ez dutela harremanik izan zuzendaritzarekin. «Badirudi desagertuta dagoela, eta ez daukagu haien berri. Ez dute pausorik egin gatazka konpontzeko».

Irizar e-mobility Irizar taldeko enpresa bat da, SL sozietate mugatu bat, eta, 2017an lanean hasi arren, 2018ko maiatzean inauguratu zuten, ibilgailu elektrikoak egiteko, haien eskaria handitzen ari baita urtez urte. Irizar kooperatiba bat den arren, Adunako langile gehien-gehienak soldatapekoak dira, eta ez kooperatibistak. Enpresa batzordean, LABek zortzi kide ditu, eta ELAk, bakarra.

Lan gatazka dago Irizar taldeko beste enpresa batean, Alconzan (Berango, Bizkaia). Gaur 61. greba eguna bete dute hango langileek. Azken asteotan, 25 langile kaleratu dituzte, eta horiek berriz hartzeko eskatzen ari dira. Enpresa geldituta egon da, baina aste honetan berriz zabaldu dute, sindikatuak salatu duenez, grebarekin bat egin ez duten langileak erabilita.

E-mobilityko Goikoetxeak espero du haien gatazka ez dela hainbeste luzatuko. «Etorkizun oparoa duen enpresa bat da, eta espero dugu gurekin goizago mugituko direla».


Summary: Iruñeko EH Bilduk Navarra Sumari egotzi dio diru publikoa erabiltzea bere onurarako. Koalizioak azaldu duenez, Zerbitzu Juridikoen buruak «lan orduetan» txosten bat egin zuen, Navarra Sumak eskualdeko Ingurumen Zentroaren proiektuaren aurka aurkeztutako alegazioekin

Joseba Asiron EH Bilduk Iruñeko Udalean duen bozeramaileak Navarra Sumari egotzi dio «diru publikoz ordaintzen diren eta inpartzialtasun betebeharrari lotuak dauden udalaren zerbitzu eta baliabideak erabiltzea beste erakunde batzuetan erabiltzen diren alderdiaren lanak eta txostenak egiteko».

Gaur goizean egin du agerraldia Asironek, Garbiñe Bueno eta Endika Alonso EH Bilduko zinegotziekin batera, eta Juan Jose Etxeberria zinegotziaren eta Udaleko Zerbitzu Juridikoen buru den Gonzalo Perezen dimisioa eskatu dute, horiek baitira, EH Bilduren arabera, baliabide publikoak erabilita alderdiarentzako txosten bat egin zutenak.

Zehazki, Asironek adierazi duenez, koalizioak Nafarroako Informatikako Ingeniaritzako Lanbide Elkargoari enkargatutako peritazio informatiko baten arabera, Zerbitzu Juridikoen buruak «lan orduetan» txosten bat egin zuen, martxoaren 21etik 28ra bitartean, Navarra Sumak «mankomunitateak bultzatutako eskualdeko Ingurumen Zentroaren proiektuaren aurka» aurkeztu zituen alegazioekin —hain zuzen, UPN, PPN eta Cs koalizioak ere proiektu horren aurka azaldu dira—. Adierazi duenez, Juan Jose Etxeberria zinegotziak Iruñerriko Mankomunitatearen batzarrean «berea balitz bezala aurkeztu» zuen dokumentua.

Era berean, Enrique Maia Iruñeko alkateari galdegin diote lehenbailehen azalpenak emateko; alkateak praktika horien berri bazuen jakin nahi izan du koalizioak. Aurreratu dute Maiak gertatutakoaren berri izan eta orain arte neurririk hartu ez badu haren dimisioa ere eskatuko dutela. «Zaila da sinestea alkateak ez daukala horrelako praktika irregularren berririk. Hiru urte daramatzagu jada horrelako kasuak salatzen: Comiruñako dietak, Labairuko garabia, Coworkids kontratuak, Hipikarekiko faborezko tratuak edo Caballeroren bulegoko kontratuak, besteak beste». Horrez gain, Perez Remondegik gisa horretako zenbat txosten egin dituen aztertzeko batzorde bat eratzea ere galdegin du EH Bilduk.

Maia: «EH Bilduren kasketa bat da»

Maiak ordu batzuk geroago erantzun dio Asironi, eta esan du «Bilduk daukan etengabeko kasketa horren barruan” kokatzen dituela akusazioak, «bereziki hondakinen instalazioei dagokienez»: «Badirudi aitzakiak bilatzen ari direla arreta errealitate batetik desbideratzeko: auzitegiek instalazio horien proiektua bertan behera uztera derrigortu duela mankomunitateko gobernua eta, zehazki, gobernu horretako kide den Bildu». Hala ere, azaldu duenez, oraindik «informazio gehiegi» ez daukan arren, kontuan izango dute Asironek esandakoa, udalaren erantzukizuna delako.

Maite Esporrin Iruñeko Udaleko PSNko bozeramaileak adierazi du «informazio guztia» eskatuko dutela EH Bilduk azaleratu duen aferaren inguruan, eta, esan duenez, Asironek esandakoa egiaztatzen bada, «beharrezkoak diren erantzukizunak» hartzeko galdegingo dute.


Summary: Alfonso Feijoo donostiarrak, Espainiako federazioko presidenteak, dimisioa eman du. Espainiako gizonezkoen selekzioa Munduko Txapelketetatik kaleratzeak hainbat kontu astindu ditzake ligan, eta eragina izan Ordiziarengan eta Gernikarengan.

Ez da giro Espainia aldeko errugbian. Munduko Txapelketerako sailkatu bazen ere gizonezkoen selekzioa, Nazioarteko Federazioak kaleratu egin du, Hegoafrikako jokalari bat erabiltzeagatik espainiar bezala, horrela ez denean. Gavin van den Berg da jokalari hori, eta Alcobendasen jokatzen du. Nola ligan ari den, ondorioak izan ditzake lehiaketan. Eta bertan ari diren Euskal Herriko taldeei eragin diezaioke erabaki sortak, Ordiziari eta Gernikari. Momentuz, gauza bakarra da ziurra: Alfonso Feijoo Espainiako federazioko presidenteak dimisioa iragarri du. Donostiarrak esan du auzia amaitzean utziko duela kargua. Dena dela, helegitea iragarri du Nazioarteko Federazioaren epaiaren aurka.

Alcobendas zuzenean jaisten badute, igoerako finala jokatzen duten bi taldeak igoko lirateke. Hori dio araudiak. Getxo igoerako kanporaketa hasiko da jokatzen asteburu honetan, eta finalera helduko balitz, zuzenean igoko litzateke. Baina, Espainiako Federazioak Nazioarteko Federazioaren ildoa jarraitu, eta taldea zuzenean jaitsi beharrean, iruzur egin duen partidetako puntuak kentzen badizkio, sailkapena berrantolatuko litzateke. Hori horrela balitz, Gernikak aukera izan lezake jaitsierako playoffa jokatzeko, Alcobendas izango bailitzateke azkena. Eta ikusi beharko da Ordiziari ere eragiten ote dion, sailkapenean puntu gehiago pilatuz edo ez. Garrantzi handiko erabakia da, eta azkar hartu beharrekoa. Momentuz, asteburuan ez da jokatuko Alcobendas eta El Salvadorren arteko kopako finala, kautelazko neurri gisa.


Summary: Habi taldeak 'Helmuga' disko laburra argitaratu du. Bi kideek musikarekiko duten pasioaren isla dira diskoa osatzen duten lau kantuak. Gernikan aurkeztuko dute bihar.

Musika dena da Yeray Gascon eta Jon Ander Artolarentzat. Pasio eta bizibide dute musika Habi taldeko kideek, eta hori bera islatu nahi izan dute lan berrian, hain zuzen ere: Helmuga argitaratu du taldeak, lau kantuz osatutako disko laburra. Orain arte urratutako bidean ikasitakoa eta bizitakoa jasotzen du diskoak: maitasun eta pasio guztia lau kantutan. Omenaldi bat da, finean, lau pilulatan banatuta. Binilo formatuan kaleratu dute soilik, eta bihar bertan hasiko dira zuzenean aurkezten. Hiru urte dira Loratu estreinako diskoa plazaratu zutenetik, eta urteurren hori baliatu nahi izan dute orain estudioko laugarren lana kaleratzeko. «Esaten dugu Habi 2018an sortu zela, baina lehenengo diskoa argitaratu arte ez zen taldea gauzatu», azaldu du Yerai Gascon taldeko abeslari eta gitarristak. Orduz geroztik, disko luze bat eta single bikoitz bat argitaratu ditu bikoteak: Koloreak (2020) eta Arimak denboran (2021); azken hori Etxekalte taldearekin batera. Guztiak Elkar estudioan grabatu dituzte, Victor Sanchezen gidaritzapean.

Durangoko Azokan ezagutu zuten elkar Habi eta Etxekalte taldeko kideek, hain zuzen, eta orduan haritu zituzten harremanen emaitza izan zen iaz kaleratutako lana. Andres Kamio Elkar etxeko ordezkariaren hitzetan, lagunen arteko «ospakizun» gisara hartu zuten biak elkartu eta, estudioan pare bat saio eginez, bi kantu grabatzea. «Pena izan zen, konfinamendua iritsi baitzen eta aurreikusitako plan guztiak bertan behera utzi behar izan genituen».

Bide beretik molde berriak

Lan berria lau kantuz osatutako bilduma bada ere, Gasconek azaldu du hasierako asmoa disko luze bat argitaratzea zela. «Lasaiago hartu nahi genuen, bizitza gehiago eman aurreko lanei, sentsazioa dugulako ez diegula ematen hainbeste haiei ere garatzeko». Baina musikarekiko eta taldearekiko pasioak sortzera bultzatu ditu kideak une oro, eta, hala, lau pieza osatu zituztenean grabatu eta kaleratzea erabaki zuten, gehiago egin arte itxaron beharrean. «Ikusi genuen bazutela elkarren artean halako zentzu bat, lotura bat, eta gure inguruko lagunak grabatzen ari zirenez, eta gu bitartean inbidiaz hiltzen, zentzu bat eman genion lanari». Musikari «omenaldi bat» egitea, hain zuzen.

Gitarrarekin eta bateriarekin soilik egindako rock doinuak daude taldearen musikaren oinarrian, baina bestelako molde batzuk ere lantzen dituzte. Disko bakoitzari esker, Habik «estilo propioa» landu duela nabarmendu du Kamiok, eta jakin dutela mantentzen orain arte: «Melodia landuak, gitarra zorrotzak eta indartsuak, eta bateriaren erritmo biziak... oso presente daude disko guztietan, baita lan berrian ere».

Bat dator ideia horrekin Gascon ere: «Jarraitu dugu orain arteko ildoa: hau da, zuzenean eskaini dezakegun hori islatu dugu diskoan ere». Saiatu dira bide berriak urratzen, halere, eta Gardena kantuaren «erritmo dantzagarriak» dira horren erakusle. Diskoaren azalera ere eraman dute berritasun hori. «Nahiko estetika iluna izan dugu orain arte, eta, hori aldatzeko, erabaki genuen horia izatea azala. Kantuak ere islatzen du arima hori, guri ere mugiarazten gaituelako». Bideoklipa ere egin dute, Nagore Arin eta Jon Ander Gasconen laguntzarekin. Eta Gartxot Unsainek ere hartu du parte kantu batean.

Lan berria zuzenean aurkezteko prest dira, eta aurreneko datak lotu dituzte dagoeneko: Gernikan aurkeztuko dute lana bihar (Bizkaia). Eta gero etorriko dira, Donostia, Lemoa (Bizkaia), Ordizia (Gipuzkoa), Villabona (Gipuzkoa) eta Zumarraga (Gipuzkoa), besteak beste. Helmuga izena jarri diote lan berriari, baina hasiera besterik ez da hau taldearentzat.


Summary: Donostiarrak, Espainiako Kopako finalerdietara. Bera Berak nagusitasunez irabazi dio Aula Valladolidi Illunben, eta Atletico Guardesen aurka ariko da bihar

Super Amara Bera Berak lehen pausoa eman du zazpigarren aldiz Espainiako Kopa irabazteko bidean. Aula Valladolid kanporatuta eman du, eta sendoa izan da, Donostiako taldeak nagusitasunez irabazi baitio gaur Espainiakoari Illunben, Kopako final-laurdenetan: 37-24.

Lehiak ez du etenik, eta lehen pausoa eman ondoren, bigarrena ematen saiatuko da bihar. Atletico Guardesen aurka jokatuko du bigarren finalerdian, 18:30ean (RTVE Play). Galiziako taldeak Granollers kanporatu du gaur: 31-26. Bera Berak eta Guardesek bitan jokatu dute elkarren aurka sasoi honetan, eta bietan nagusitu da Donostiako taldea: 26-33 Galizian, eta 33-24 Gaskan, duela bi aste. Malagak eta Elxek jokatuko dute beste finalerdia, 16:00etan (Teledeporte). Espainiako taldeak Ro’Casa utzi du bidean (26-23), eta Herrialde Katalanetakoak Gijon (26-19).

Lehen partida zaila izan ohi da, eta gaurkoa oso berezia izan da Bera Berarentzat: Illunben aritu da aurreneko aldiz, eta inoiz baino zale gehiagoren aurrean, ia 3.000. Kopa irabazteko faboritoa da ere bai; beraz, inork presioa badu, hark du. Beraz, ikusteko zegoen nola egingo zion aurre horri guztiari.

Baina berehala uxatu ditu zalantza guztiak. Ondo hasi da Aula (2-3), baina Bera Berak ez dio harrotzen utzi. Defentsan estutu, eta segituan irauli du emaitza: 5-3. Elba Alvarezi eta Amaia Gonzalez de Garibayri esker, bisitariek etxekoen lehen oldarraldiari eutsi diote, eta gai izan dira nor baino nor gehiago aritzeko: 8-8.

11. minutuan iritsi da Bera Beraren bigarren oldarraldia, gerora, erabakigarria izan dena. Golak bata bestearen atzetik sartzen hasi dira donostiarrak. Erakustaldia eman dute erasoan, eta horren erakusle izan da jarraian sartutako bederatzi golak bederatzi jokalari ezberdinek sartu dituztela —hamahiru jokalarik sartu dute gutxienez gol bat—. Erasoko eraginkortasun harrigarriari, gainera, defentsako sendotasuna gehitu diote. Ondorioa izan da ohartu orduko, bederatzi golen aldea lortu dutela: 21-12, 27. minutuan. Atsedenaldian, berriz, zortzikoa izan da abantaila. Erabakita zegoen partida.

Etenak ez du ezer eten. Sei golera gerturatu da Aula (22-16), baina Bera Berak beste estutu bat eman du eta hamarrera zabaldu du aldea: 26-16. Ez da azkena izan; hurrengoak hamahiru gol gainetik jarri du: 37-24. Gozatu egin dute etxeko jokalariek, eta gozarazi egin dituzte haien zaleak. Festa izan da Illunben. Nekez izan zezakeen hasiera hoberik Kopak. Ea bihar segida duen.


Summary: Sarek aldarrikapena eta besta uztartuko ditu urriaren 8an Donostian. Izan Bidea erronkari bukaera emanen dio: hots, hiru milioi kilometroko bideari. Manifestazio bat eginen dute eguerdian, eta 15:30etatik aitzinera musika jaialdia, Illunben: Su Ta Gar, Doctor Deseo, Belako, Zea Mays eta Rotten III izanen dira, bertzeak bertze.

«Irribarre egiten hasi nahi dugu», adierazi du Joseba Azkarraga Sareko bozeramaileak gaur Illunben egin duten agerraldian. Izan ere, euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduak uste du «bateragarriak» direla aldarrikapena eta besta, eta biak uztartuko dituen ekitaldi baten berri eman dute gaur: urriaren 8an eginen dute, Donostian, Etxera bidea, gertu lelopean. Sarek aurten eginen duen «mobilizazio handiena» izanen da.

Egun horretan Sarek bukatutzat emanen du bere buruari jarritako hiru milioi pasatxo kilometroko erronka. Izan Bidea dinamikaren bidez asmoa zuten «Euskal Herrian dauden biztanle beste kilometro egitea» euskal presoen eskubideen alde, eta urriaren 8ko egunean eginen dituzte azken kilometroak, goizez, Bulebarrean. Ondotik manifestazio «koloretsua» eginen dute, 12:00etan Pio XII plazatik hasita, eta 15:30ean musika jaialdia Illunben: bertzeak bertze Su Ta Gar, Doctor Deseo, Belako, Zea Mays, Esne Beltza, Dupla, Rotten XIII eta Trikidantz taldeak igoko dira oholtza gainera, eta haurrentzako gune bat ere jarriko dute —bertzeren artean Porrotx izanen da gune horretan—. Jatekoa eta edatekoa eskainiko dute, eta goizaldera arte luzatuko da besta.

Hiru milioi kilometroko erronkara iristea ez ezik, elkargune bat sortzea ere izanen da Sareren helburua: «Urte luzeetan urruntze politikaren amaiera eskatu duten pertsona guztiak elkartu nahi ditugu, astiro-astiro politika hori desagertzen ari baita». Azpimarratu dute, halere, oraindik ere badela bidea egiteko, euskal preso guztiak ez baitaude Euskal Herriko kartzeletan, eta gehienek trabatua baitute gradu progresioan aitzinera egiteko bidea: «Salbuespeneko espetxe politika oraindik ere arau da euskal presoen kasuan».

Senideei eta biktimei

Joseba Azkarraga eta Bego Atxa Sareko bozeramaileek euskal presoen senideak eta indarkeriaren biktimak izan dituzte gaur goizean gogoan, eta haiek egindako lana «aitortu» dute. Batetik, senideena: «Milaka eta milaka kilometro egin dituzte Espainiako eta Frantziako espetxeetara, eta kostu pertsonala izugarria izan da». Biktima «askok» erakutsitako «enpatia» eta espetxe politika arrunta ezartzeko egin duten aldarria ere «eskertu» dute.


Summary: Foro Sozialak torturaren biktimentzako «babesa» eskatu dio Madrilgo Kongresuko buruari. Eskuin muturreko diputatu batek biktimei barre egin izanak Hego Euskal Herrian eragin duen «erantzun instituzional eskasa» salatu du taldeak.

Meritxell Batet Espainiako Kongresuko presidenteari eskaera egin dio Foro Sozial Iraunkorrak: torturaren biktimak babes ditzala eskuin muturraren probokazioen aurrean. Macarena Olona Voxeko diputatuak irriz irakurri zuen torturatu baten testigantzaren pasarte bat Kongresuan ostegunean.

Taldeak idatzi bat bidaliko dio Bateti, «gertakari larri horien aurrean torturaren biktimei babesa adierazteko eskatuz, eta egindakoa zuzentzeko eska dezala». Torturaren inguruan Kriminologiaren Euskal Institutuak Eusko Jaurlaritzarentzat eta Nafarroako Gobernuentzat egindako txostenak bidaliko dizkio, agirian azaldu dutenez.

«Kongresuan gertatu dena guztiz gaitzesgarria da, biktimizazio onartezin bat eragiten duelako. Biktima guztiek, torturatuak izan diren guztiak barne, egia, justizia eta erreparazioa merezi dituzte. Babes politiko eta instituzionala premiaz behar dira», salatu zuen Foro Sozial Iraunkorrak ostegunean bertan.

Gaur plazaraturiko agirian, taldeak «errekonozimendua» adierazi die torturaren 4113 biktima ofizialei, hau da, Eusko Jaurlaritzak onartzen dituenei, eta oraindik onartzeke daudenei.

Taldeak salatu du adierazpenak are larriagoak direla kontuan hartuta Olona estatuko abokatua dela, eta gogoratu du Sandra Barrenetxearen tortura kasuan Guardia Zibilen abokatua izan zela.

Foroak kezkagarritzat jo du eskuin muturreko ordezkariaren hitzek «EAEn eta Nafarroak eragin duten erantzun instituzional eskasa». Agus Hernan bozeramaileak ostegunean esan zuen halako hitzak «ez zirela inolaz ere onartuko ETAren biktimei erreferentzia egin izan balitzaie edo indarkeria goresten edo justifikatzen saiatu izan balira. Eta horrela izan behar du».

Horregatik, Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari ere biktimei babesa adierazteko eskatu diete.

«Biktima guztiak guztienak, gizarte osoarenak, direla ulertzen badugu, biktima guztiak babestu behar baditugu. Aurrera egin behar dugu oraindik existitzen diren bereizkeria-dinamika gurutzatuak gainditzen, eta, horretarako, beharrezkoa da biktima bakoitzak izan dezakeen sentimenduarekin enpatizatzea, errespetatzea eta gure egitea».


Summary: Foru Hobekuntzari buruzko eztabaida ireki nahi du XXI Nafarroa taldeak. Mobilizazioa antolatu dute maiatzaren 14an, Iruñean. Nafarroak Espainiarekin eta Europarekin duen «harreman eredua» erabakitzeko aukera izan nahi dute

Nafarroako Foru Hobekuntzak 40 urte beteko ditu aurten. 1982ko martxoaren 15ean onartu zuen Nafarroako Parlamentuak, eta urte hartako abuztuaren 16tik dago indarrean. Ez zen erreferendumik egin. Urteurrena baliatuz, XXI Nafarroa herri ekinbideak mobilizazioa eginen du maiatzaren 14an, Iruñeko Sarasate pasealekuan, 17:30ean. Ireki dezagun eztabaida. Parte hartzea eta kontsulta izanen da leloa, eta «adostasun berriak lortuko dituen eztabaida politiko eta sozial berri bat» eskatuko dute, baita hura nafar gizarteak berretsi dezan ere.

Gaur goizean eman dute mobilizazioaren berri, Nafarroako Parlamentuaren aurrean. Mikel Sotok eta Isabel Diez Diazek hitz egin dute taldearen izenean. Nafarroak Espainiarekin eta Europarekin duen «harreman eredua» erabakitzeko «bermeak» eskatu ditu Sotok, eta «gaitzetsi» ditu azken urteetan autogobernuari egindako «erasoak». «Alderdi politikoei Nafarroaren autogobernua eta bere garapen legitimoa defendatzeko eskatzen diegu».

Foru Hobekuntzak «defizit demokratikoa» duela salatu dute, horregatik nahi dute eztabaida ireki. Gainera, haien aburuz lege horrek ez du Nafarroako egungo gizartearekin bat egiten: «Ez baita eraberritu, eta bertan zehazten dena ere ez baita bete. Okerrena da 40 urte geroago eskumen asko transferitu gabe daudela», esan du Sotok.

Taldeko kideak kontent dira, haien ustez ez parlamentuak ezta Nafarroako gizarteak ere ez omen duelako zalantzan jartzen autogobernuaren inguruko eztabaida egin behar denik: «Ezinbestekoa eta urgentea da», zehaztu du Sotok. Era berean, salatu dute egungo legeak ez duela bermatzen Nafarroako Parlamentuko akordioak errespetatuko direnik. «Gogorarazi nahi dugu hamazazpi lege errekurritu dituztela alderdi politikoek edo Auzitegi Konstituzionalak egungo legedian oinarrituta».

Giltzak, eztabaida irekitzeko

Mobilizazioa ez da manifestazio bat edo elkarretaratze bat izanen, deitzaileek nabarmendu dutenez; «ekitaldi berritzailea bat» izanen da, eta elementu baten bueltan eginen dute: giltzak. Bertaratzen direnei erabiltzen ez dituzten giltzak eramateko eskatu diete. 17:30ean musika eta motozerra erakustaldia izanen dira, eta giltzak bilduko dituzte gune batean. 18:15ean XXI Nafarroa taldeak bere irakurketa zabalduko du, eta argazki bat eginen dute giltzaren metafora baliatuz.


Summary: Sortuk «berehalako urratsak» eskatu ditu «deportazioaren zentzugabekeria» buka dadin. Ekitaldia egin dute Azkoitian, Txetxu Urteaga deportatu politikoa Venezuelan hil zela bi urte pasatu direla. Salatu dute «deserrian abandonatutako» euskal herritarrek ez dutela «euskarri legalik». Gaur egun zortzi euskal deportatu eta 25 iheslari daude.

Bi urte pasatu dira Jesus Ricardo Urteaga Txetxu euskal deportatua Venezuelan hil zela, eta Sortuk ekitaldi politikoa egin du gaur Azkoitian (Gipuzkoa), Urteagaren sorterrian. Salatu dute oraindik ere «konpondu gabe» dagoela duela lau hamarkada Espainiako eta Frantziako gobernuek sortutako «arazoa», eta «berehalako urratsak» galdegin dituzte «deportazioaren zentzugabekeria behingoz» buka dadin.

Haimar Altuna Sortuko kideak ohartarazi du «deserrian abandonatutako» pertsona horiek ez dutela euren burua defendatzeko eskubiderik ez euskarri legalik ere. Datuak ere eman ditu: «Oraindik zortzi euskal deportatu politikok jarraitzen dute sakabanatuta munduan barrena, inolako babes juridikorik gabe». Horiez gain bertze 25 euskal iheslari daude, eta Altunak nabarmendu du ezin direla «ahaztu». Urratsak egiteko garaia dela aldarrikatu du Sortuko eledunak: «Preso, iheslari eta deportatu politikoak etxera bidean jartzeko salbuespen neurriek bertan behera gelditu behar dute». Euskal Herrian «bizikidetza osasuntsu eta normalizatu bat» eraikitzeko «ezinbesteko baldintzatzat» jo du arrazoi politikoengatiko deportatu, iheslari eta presorik ez egotea.

«Jauzi bat»

«Askapen prozesua sendotzearen beharra» azpimarratzeko ere baliatu du Altunak Azkoitiko ekitaldia: «Jauzi berri bat ematea dagokigu, eta emango dugu; argi dugulako ez gaudela bakarrik gure proiektu politikoa diskurtsiboki defendatzeko, gure helburu estrategikoak bururaino eramateko baizik». Borrokarako deia egin die euskal herritarrei, nork bere esparrutik: «Gurea da erantzukizuna, gugan bizi da atzoko gazteen gogoa, euskal herri aske eta burujabea irudikatzen dugulako».


Summary: Mariano Gomez intsumiso eta aktibista hil da. Intsumisoen mugimenduan aitzindaria izan zen, eta hainbat herri mugimendutan ere parte hartu zuen. Minbiziak jota zendu da, 54 urte zituela

Gaur zendu da Mariano Gomez, intsumisoen mugimenduan erreferentea eta beste hainbat arlotako aktibista, 54 urte zituela, minbiziaren ondorioz. Barakaldarra zen Gomez, eta bera izan zen 90. hamarkadan intsumiso izateagatik herri horretan kartzelaratu zuten lehena. Beste hainbat borrokatan ere parte hartu zuen; besteak beste, euskararen aldeko mugimenduetan aritua zen, eta hain zuzen, berak eraman zuen aurtengo Korrikako lekukoa Barakaldon.

Alternatibako militantea ere bazen, eta alderdiak komunikatu batean azaldu du lekukoa eramatea «pauso bat gehiago» baino ez zela izan Gomezek euskararen alde egin zuen borrokan, eta beste hainbat arlotan egin zuen lana azpimarratu nahi izan dute: «Euskal eskola publikoaren aldeko borrokan, lan eskubideen defentsan, justizia sozialean, edo armarik gabeko mundu baten aldarrikapenaren alde lan egin zuen». Esan duenez, beti «behetik eta ezkerretik» hartu zuen parte Gomezek mugimendu sozial eta politikoetan: «Asko zor diogu; Alternatibako oinarriak, eta horrenbestez EH Bildurenak, jartzen lagundu zuen».


Unionismoaren krisi existentziala

Summary: Unionismoaren krisi existentziala. Belfast ekialdean, unionisten hiriburuko gotorleku elektoralean, ez da giro osteguneko Asanblearako hauteskundeei begira. Gogorik eza, kexak eta kritikak dira nagusi egun elektoral horretaz aritzerakoan; finean, hango herritarrentzat dena ez baita orain arte zen bezalakoa.

Bezero bati erosketa kobratu ostean, June zalantzati jarri da. Ez du gogo handirik datorren osteguneko Asanblearako bozez aritzeko. «Desberdinak? Hauteskunde hauek betiko kanta dira, hemen ez da ezer aldatzen. Dena aldatu beharra dago. Dena. Bi aldeek elkarri hitz egin behar diote, orain baino askoz ere gehiago. Hori egin ezean, ez goaz inora. Arazo handiak ditugu hainbat arlotan, eta horiek konpontzea ezinbestekoa da. Gehiago egin behar dute gure komunitatearentzat», esan du Belfast ekialdeko Glovers denda txikiko saltzaileak.

Ipar Irlandako unionismoak hiriburuan duen gotorleku elektoralean denetariko iritziak entzun daitezke egunotako kanpainaz eta bozez. Hori bai, guztiek diote gauza bat: adierazpen bakar bat ere ez dela itxaropentsua edo positiboa.

«Alderdi politikoez nazkatuta gaude», adierazi du Johnek, Newtownards Roaden barrena dagoen Union Jack Souvenirreko jabeak. Oroigarrien dendaren izenak ez du zalantzarako tarterik uzten, ezta dekorazioak ere: ziurrenik, Belfasten beste inon ezin da topatu tokirik Erresuma Batuko hainbeste bandera dituenik espazio hain gutxian.

Britainiartasuna ari du lokalean, eta elkarrizketatua umoretsu dago, hitz egiteko gogoz; ezin du ezkutatu urteotan sentitzen ari den dezepzioa. «Boz kate hau oso pisutsua da. A zer sufrimendua! Gainera orain [Ipar Irlandarako] protokoloaren afera dago...».

Erantzunak ematen hasi eta berehala, alboan dituen bi bezero isilik geratu dira, elkarrizketatuak dioena adi-adi entzuteko; argudiatzeak aurrera egin ahala, eta haien erreakzioak ikusita, badirudi solaskidearen ikuspuntu bera dutela. Batez ere honako hau aditzean: «Auzirik garrantzitsuena protokoloa da, bai. Ez zegoen horretarako beharrik. Ez gara beste herrialde bat; modu berean tratatu behar gaituzte».

Ipar Irlandako unionismoak beltz ikusten du etorkizuna; bat-batean, ingurura begiratu, eta ohartu baita dena ez dela orain arte zen bezalakoa. Uste hori sakondu besterik ez du egin Erresuma Batuko Gobernuak eta EB Europako Batasunak adosturiko protokoloak, eta gailendu den irudipena da Londresek brexit-a lehenetsi duela, eta ez herrialdearen batasuna, muga bat baitago Ipar Irlandaren eta Britainia Handiaren artean —oraindik erabat existitzen ez den muga, salgaien kontrolak atzeratzen ari baitira, Downing Streeten aginduz—.

Kasua edozein dela ere, protokolo hori kolpe morala, politikoa eta ekonomikoa izan da, Gloverseko saltzaile horren arabera: «Alderdiek [unionistek] egoeraren kontrola izan behar dute. Eskasiak ditugu hainbat produktutan. Batzuetan, gauzak lortzeko arazoak ditugu, edo horiek jasotzeko denbora gehiago itxaron behar dugu ere bai...».

Kezka bera helarazi du Union Jack oroigarri dendako jabeak ere: «Ohartu naiz, tamalez, prezio batzuk igo egin direla. Batzuetan, bikoiztu ere bai. Eta egungo egoeran hori gertatzea... ez da erraza. Horregatik da ezinbestekoa protokoloa kentzea. Hor duzu beste arrazoi bat».

DUP Alderdi Demokratiko Unionistak brexit-aren prozesuan izan duen estrategiez galdetuta —gobernabide ituna izan zuten toryekin 2017tik 2019ra, baina ez zioten etekinik atera EBtik ateratzeko aferan—, bi elkarrizketatu horiek nahiago izan dute ezer ez erantzun. Unionismoko alderdirik indartsuena ez dago egoerarik erosoenean, 2016tik hona harturiko erabakiek, izandako jarrerek eta egindako hutsegiteek eragin baitituzte, zuzenean edo zeharka, Belfast ekialdeko —eta Ipar Irlandako— beste boto emaileen arazo edota kexa horietako gehienak.

Baita alderdiaren iazko barne krisiak ere: bi hilabeteko epean bitan aukeratu behar izan zuten buruzagia, eta horrek, zalantzarik gabe, eragina izan du DUPen sinesgarritasunean. Are, Paul Givan lehen ministroak iragan otsailean dimisioa aurkeztu izanak ere nekea handitu du, horrek gobernuak ongi funtzionatzea eragotzi duelako, eta, beraz, ezin izan dituztelako erabili Ipar Irlandak dituen arazo batzuei aurre egiteko tresnak eta funtsak.

The Famous Bethany Fish and Chipseko bezeroak eta langileak dira hori uste dutenetako batzuk. Gutxi gorabehera egin dute aitortza hori: «Bai, erabat... Baina, mesedez, ez galdetu horretaz. Sentitzen dut. Ez dute ezer egiten guretzat. Hala da. Ez daukat beste ezer esateko», erantzun du anonimotasuna mantendu nahi izan duen soldatapeko batek; momentu horretan lokalean dauden gainontzekoek ere ez dute auziaz eztabaidatu nahi izan, baina, keinuen bitartez, agerian utzi dute ados daudela.

Aldaketen lekuko

Belfast ekialdea Van Morrison abeslariaren auzoa da, baita George Beste futbol jokalaria zenarena ere. Baina, gauza horien gainetik, hiriburuko eremu horrek harro erakusten dio bisita egiten dionari unionista, loialista eta langile klasekoa dela.

Erresuma Batuko banderak nonahi ikus daitezke, esaterako; talde paramilitarren aldeko mezuak eta muralak aurkitzea ere ohikoa da; baita behinola ontziak eraiki zituztenen omenezko mezuak eta estatuak ere —Titanic ezaguna, adibidez—.

Hauteskundeen ikuspuntutik, Belfast ekialdea barruti-gotorleku bat izan da unionismoarentzat. Ostiral Santuko Akordioa adostu osteko lehen hauteskundeetan (1998), esaterako, sei diputatu bidali zituzten lurraldeko parlamentura: DUPeko bi, UUP Ulsterko Alderdi Unionistako bi, PUV Alderdi Unionista Progresiboko bat eta Aliantza Alderdiko beste bat —bere burua ez unionistatzat ez errepublikanotzat dauka—.

2017tik, ordea, bost ordezkari politiko aukeratzen dituzte, eta galduriko postua historikoki unionista zenetako bat izan zen. Unionismoak gehiengoari eutsi zion duela bost urteko hauteskundeetan, baina gutxigatik: boto emaileek DUPeko bi hautagai, Aliantzako beste bi —alderdiko buruzagi Naomi Lang tartean— eta UUPko bat hautatu zituzten. DUPentzat izan da batez ere eremu seguru bat, boz horietan babesa txikitu baitzuen, baina Belfast ekialdea barrutian ez, gora egin baitzuen.

Aurten, baina, bestelakoak dira aurreikuspenak. DUPek ez du ordezkaritza handitzeko aukerarik izango, bi hautagai aurkeztea erabaki baitu; are, baliteke barruti horretan unionismoak diputatuen gehiengoa izateari uztea, Ipar Irlandako adituen arabera. Bost aulkietatik bana bermatuta lituzkete DUPek eta UUPk, eta beste bi Aliantzak; hortaz, azkena legoke jokoan, eta ez dago argi nork dituen hori lortzeko aukerarik handienak, Alderdi Berdea ere ekuazioan sartu baitute.

Belfast ekialdea testuinguru historiko baten atarian egon liteke. Ez soilik barrutiko emaitzagatik, balitekeelako Sinn Feinek lortzea ordezkaritzarik handiena Ipar Irlandako Asanblean.

Halere, auzoa ez litzateke lehen aldiz izango aldaketen lekuko. Ontziolak ez du behinola, batez ere XX. mende hasieran, zuen pisua eta garrantzia, eta biztanleria geroz eta zaharragoa da: Belfast ekialdea hiriburuko hauteskunde barrutirik handiena da, eta, aldi berean, biztanleria dentsitate txikiena du.

Bilakaera horren lekuko izan da James: 82 urte ditu, poliki ibiltzen da, eta arazoak ditu arnasteko. «Dementzia diagnostikatu didate. Orain, nire kezka bakarra osasungintza da. Besterik ez».


Summary: Alavesek irabazi egin dio Vila-reali, eta mailari eusteko lehian segitzen du. Babazorroek garaipena eskuratu dute Mendizorrotzan. Lehen zatian lortu dute aldea, eta abantailari eusten igaro dute bigarren zatia.

Eutsi, etsi gabe. Alaves kinka larrian dago, baina ez du amore emateko asmorik. Babazorroek zaila dute Lehen Mailari eustea, baina prest daude beren aukerei lotzeko. Agerian utzi zuten hori Vila-realen aurka jokatutako neurketan. Gasteiztarrek mendean hartu dituzte Herrialde Katalanetakoak: 2-1.

Julio Velazquez entrenatzaileak eskaera bat egin zien bere jokalariei, partida jokatu bezperan: «Belarra jateko gogoz aritu zaitezte». Esan eta egin. Garaipen gosez abiatu da Alaves, hutserako tarte txikia duela jakinda. Hala, etxekoak laugarren minutuan aurreratu dira markagailuan. Victor Laguardia kapitainak egin du estreineko gola, korner jaurtiketa bateko alderatzea baliatuta.

Alavesek bere legea ezarri du lehen minutuetan. Estragietako jokaldietan soilik ez, baita zelaian ere. Behin aurrea hartuta, galdu ezinezko aukera zabaldu zaio parez pare. Hala, nagusitasunari eutsi dio hurrengo mintuetan, eta berandu baino lehen jaso du ordaina. Gonzalo Escalantek egin du bigarren gola, 31. minutuan. Argentinarrak gasteiztarren suspertzaile izaten segitzen du.

Ruben Duartek ondu du goleko jokaldia. Ezker hegaletik egindako saialdian, hondoko marraraino ailegatu da, eta hark emandako pasea probestu du Escalantek. Baloi jabetza Vila-realena izanagatik, Alaves aurretik joan da atsedenaldira.

Bigarren zatian, ordea, majo sufritu dute etxekoek. Etenetik itzuli orduko aldeak murriztu ditu Vila-realek. Samu Chukwuezek Fernando Pachecoren huts bat probestu du aldeak murrizteko. Alaves atezaina trakets aritu da, nola lehen zatian, hala bigarrenean.

Ordutik aurrera, Vila-realek izugarri estutu du Alaves, eta partida berdintzeko nahiz garaitzeko adina aukera izan ditu, baina ez dute lortu. Horri esker, bizirik segitzen du Alavesek.


Kolpe latza jaso du etxean

Summary: Kolpe latza jaso du etxean. Super Amara Bera Bera ez da Espainiako Kopako finalerako sailkatu, ezustean galdu egin baitu Guardesen aurka, Ilunben.

Etxean uso izan da Super Amara Bera Bera, otsoa izatea espero zuenean mundu guztiak. Espainiako Kopako finaletik kanpo geratu da, galdu egin baitu finalerdia Guardesen aurka (20-24). Partida txikia egin dute Imanol Alvarezen jokalariek Ilunben, 2.800 zale baino gehiagoren aurrean, eta Galiziako taldeak irabazi du aukera Malagaren aurka finala jokatzeko (lehen finalerdian 32-24 menderatu du Elx).

Hainbat azalpen ditu gaurko emaitzak, eta Bera Beraren erasoan gertatuak gehienak.18 baloi galdu ditu, gehiegi, eta atearen aurrean ez da batere eraginkor aritu. Galiziarren ordezko atezain Senperek bereak eta bi geratu dizkie etxekoei (11 jaurtiketa denera), gola erraz sartzekoak asko eta asko. Horren guztiaren ondorioz, markagailuan atzetik ibili da ia beti Donostiako taldea (atsedenaldian, 11-12), eta horretara ohituta ez dagoenez, partida aurrera joan ahal, urduritasunak eta presak kalte besterik ez diote egin. Egoera hori bigarren zatian azaldu da gehien, orduan egin diolako ospa aurkariak, bost goleko aldea ere izateraino (13-18, 45. minutuan).

Ezin izan du ohiko jokoa egin. Defentsan sendo oso une gutxitan bakarrik aritu da, eta ondorioz, ezin atera hain eraginkorra duen kontraerasoa. Sei seiren aurka jokatu ditu eraso gehienak, eta hor ere deseroso ibili da taldea. Ez du asmatu, edo Guardesek ondo ikasita ekarri ditu etxekoei aurre egiteko baliabideak. Edo biak. Porrot mingarria azkenean, eta Esther Arrojeria kapitainak esan duen bezala, «oso gogorra» da horrela galtzea. Batere aitzakiarik ez du jarri: «Huts egin ezin zen uneetan huts egin dugu. Merezita irabazi digute».

Partida golegile onena Guardeseko Patricia Lima izan da zortzi golekin. Etxekoen artean abilena Mariane Fernandes izan da, bostekin.


Europarena ez da ametsa

Summary: Europarena ez da ametsa. San Mamesen lorturiko hiru puntuei esker, batera jarri zaio Athletici Conference ligan jokatzeko aukera. Hermosok bere atean, eta Iñaki Williamsek sartu dituzte golak.

Athletici Europara joateko aukera ia erabat joan zitzaion duela aste gutxi. Baina bila segitu du, eta bueltan du lau partida direnean: Conference ligan aritzeko bidetik puntu bakarrera du orain. Vila-real da zazpigarren, eta zuri-gorriak ditu atzetik, oso gainean. Kontu polit hauen inguruan jarduteko, ezinbestekoa zen gaur Athleticek garaipena lortzea, eta horixe egin du: 2-0 irabazi dio Atletico Madrili. Festa San Mamesen.

Partidan zehar ere txaloka eta pozarren egon da zalea, taldeak bizitu egin duelako jokoarekin giro guztia. Aurreneko ordu erdia ederra izan da Marcelinoren taldearena, eta gol gehiago sartzea bakarrik falta izan zaio. Bakarra egin duelako, eta hura kanpotarrek bere atean. Mario Hermosok zortzigarren minutuan sartu du, Iñaki Williamsen lan ona tarteko. Atsedenaldira joan aurretik, kanpotarrak piztu egin dira, eta gaina hartu diete etxekoei. Baina golik ez.

Partidako bigarrena ere Athleticek sartu du. Penaltiz. Muniaini egin dio Herrerak 55. minutuan, eta bat geroago, Williams anaietan zaharrenak dotore sareratu du baloia. Bitxikeria gero gertatu da, argia joan delako San Mamesen. Azkar itzuli da, eta Marcelinorenei ez zaie itzali jokoa eta jokorako grina. Espainiarrek aukera bat edo beste izan duten arren, Athleticek ez du sufritu.

Real Madril, txapeldun

Ligan hemendik aurrera ere asko sufrituko ez duena Real Madril izango da, gaur bertan lortu duelako txapeldun izatea. 35.titulua dute espainiarrek. Espanyoli 4-0 irabazita erdietsi dute loria Carlo Ancelottirenek.


Summary: Maiatzaren Leheneko manifestazioek kaleak hartu dituzte. Sindikatuek hiriburuetan egin dituzte mobilizazio nagusiak Langileen Nazioarteko Egunean. Sindikatu abertzale bakoitzak nork bere aldetik egin ditu martxak; CCOOk eta UGTk, elkarrekin.

Euskal Herri osoan zehar zabaldu dira Maiatzaren Leheneko manifestazioak igandean. Hiriburuetan izan dira nagusiak, eta eguerdi partean gehienak, nahiz eta arratsaldean ere izan diren mobilizazioak.

Sindikatu abertzale bakoitzak nork bere aldetik egin ditu martxak. ELAk Borrokan ari gara lemapean deitu du manifestazioetara Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean. Bilbon izan da Mitxel Lakuntza idazkari nagusia, eta han hitz egin du: «Arazoa modelo ekonomikoa da, enpresa handiek gobernuek baino gehiago agintzea ahalbidetzen duen modeloa. Enpresa horiek, irabazi historikoak lortzen dituzten bitartean, lotsarik gabe egiten digute iruzur», gaitzetsi du.

Espainiako Gobernuak eta Europako Batasunak adostutako funtsak «partxe bat» besterik ez direla iritzi dio Lakuntzak, eta gaitzetsi egin du Europako herrialdeek Ukrainako Gerraren inguruan duten jarrera ere: «Modelo gerrazale bat ari da nagusitzen. Horregatik, bakea aldarrikatzeko ere egun ona da gaurkoa, Ukrainan bai, baina baita ahaztutako gerra guztietan ere: Yemengoa, Siriakoa, Palestinakoa...», gehitu du. Manifestazioan, hainbat sektoretan borrokan dabiltzan ELAko kideak elkartu dira.

Bilbon izan da Garbiñe Aranburu ere, LABeko idazkari nagusia. ELAk bezala, LABek ere Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan deitu du protestetara, baita beste hainbat herritan ere. Egin dezagun posible izan da sindikatuaren aurtengo lema.

Bere hitzaldian, Aranburuk «errotiko aldaketak» eskatu ditu: «Bukatu dira aitzakiak eta justifikazioak. Gobernuentzat, pertsonak erdigunean jartzearena lelo huts bat bilakatu da. Ez dira sustatzen beharrezko aldaketak egiteko eztabaidak eta neurriak», salatu du.

Ipar Euskal Herrian, beste sindikatu batzuekin batera atera da LAB. CGT, Bizi, FSU, Alda, EBA, CFDT eta Etorkinekin Solidarite-Migrantsekin batera, bi martxa egin ditu, Baionan eta Maulen.

CCOO eta UGT, berriz, batera atera dira Bilbon, Donostian Gasteizen eta Iruñean. Loli Garcia eta Raul Arza Bilbokoan egon dira. Euren pankartetan erakutsi dutenez, argi dute zein den konponbidea: «Soldatak igo, prezioei eutsi, eta berdintasun handiagoa». Horixe izan da lema.

Garciak nabarmendu du langileak izan direla «une zailenetan gizarteari eutsi diotenak». Horregatik, enpresarien jokabidea gaitzetsi du: «Euren poltsikoak bete nahi dituzte langileon kontura, prezioak igoz eta soldatak izoztuz. Baina argi izan dezatela: ez diegu utziko». Horretaz gain, Espainiako Gobernuak azken hilabeteetan Mendebaldeko Sahararen inguruan hartu duen jarrera ere gaitzetsi du EAEko CCOOko idazkari nagusiak.

Beste deialdi bateratua CNT, ESK eta Steilasena izan da. Batera atera dira Errenteriatik Donostiarako martxan batean, Gasteizen, Iruñean eta Bilbon. Donostian Kapitala suntsitzeko, langileria batu! izan da lema, Bilbon Eskubideak, borrokatuz lortzen dira!, eta Iruñean Prekaritatea eta pobreziaren aurka, lan duinak.

Euskal Herriko Kontseilu Sozialistek ere antolatu dituzte martxak. Eguerdian egin dituzte mobilizazio batzuk, Donostian, Gasteizen eta Baionan adibidez. Baionan mobilizazio orokorrarekin egin dute bat, baina aurretik euren ekitaldi propioa antolatu dute. Salatu dutenez, «prezioen goititzeak, askatasunik ezak, langabeziak eta soldata miserableek jasangaitza egin dute langileriaren egunerokoa. Egiturazko krisi bat da bizi duguna».

Manifestazio gehienak, ordea, arratsaldean egin dituzte, besteak beste Iruñean eta Bilbon. Krisi kapitalista garaian sozialismoa eraikitzen izan da lema.

Ikusi gehiago: GREBA HOTSAREKIN DATOR