Summary: IMQko 90 garbitzaileen kaleratzea baliogabetzeko eskatuko dute epaiketan. «Garestiegiak» izateagatik kaleratu nahi izan dituztela salatu du ELAk epaitegian, eta kontratua eten izana errepresalia bat izan dela.

«Baldintzak hobetzeko borrokatu direlako kaleratu dituzte. Kaleratzeak baliogabetzeko eskatuko dugu». Uribarri Idigoras ELAren zerbitzu juridikoen kideak horrela laburbildu du sindikatuak izango duen jarrera IMQren aurkako auzian. Klinika pribatuak urte luzez azpikontrataturiko 90 garbitzaile kaleratu ditu aurten, garbitzaile talde propioa izateko. Langile batzordeak salatu duenez, baina, neurri horren atzean dirua aurrezteko asmoa baino ez dago, garbitzaile berriek baldintza kaskarragoak izango baitituzte.

«Garestiegiak direlako kaleratu dituzte» argudiatu du Idigorasek, EAEko Auzitegi Nagusiaren atarian: «Ez da susmo bat, negoziazio mahaian enpresak berak horixe esan zigun. Garbiketa zerbitzuak garestitu egin direla». IMQko garbitzaileek hainbat epai eta protestaldi egin dituzte azken urteetan, eta, horien eraginez, baldintza hobeak lortu dituzte. «Baldintza horiek borrokaren ondorio izan dira, eta eskubideak dira», azaldu du abokatuak. Hobekuntza horietako bat, esaterako, arrisku gainsaria izan zen, eta hori epaitegietan lortu zuten. Sindikatuak salatu du IMQ taldeak iaz hamahiru milioi euroren dibidenduak banatu zituela bazkideen artean.

Kaleratzea errepresalia bat izan dela uste dute, soldata arrakalari aurre egiteko greba batera deitu eta bi egunera jakinarazi baitzuten erabakia. Langileek beren baldintzak kale garbitzaileenekin parekatzea eskatu behar zuten. Orain arte, garbitzaileek azpikontrata ezberdinak kateatu dituzte, eta, subrogazio eskubidearen eraginez, antzinatasuna eta beste zenbait eskubide mantendu.


Summary: Gipuzkoako Foru Aldundiko garbitzaileek hasi dute greba. Eulen enpresarekin azpikontratatan dabiltzan beharginak lau eguneko grebara deituta daude. Lanuzteak %80ko erantzuna izan du lehen egunean, sindikatuen arabera. KPIari lotutako soldata igoerak nahi dituzte.

Mobilizazioak gero eta gehiago dira garbikuntzaren alorrean. Besteak beste, gaur erantzun zabalarekin abiatu dute lau eguneko greba Eulen enpresarekin Gipuzkoako Aldundiarentzat lan egiten duten garbitzaileek. ELA, LAB eta ESKren arabera, garbitzaileen %80k egin dute greba lehen egunean.

120ren bat garbitzailek —emakumeak gehien-gehienak— egiten dute lan Eulenekin Gipuzkoako Aldundiaren eraikuntzak garbitzen, besteak beste Foru Jauregian, Ogasunaren egoitza nagusian, Txara II eta Egogain zahar etxeetan, eta Koldo Mitxelena Kulturunean.

Grebaren arrazoia lan hitzarmen berriaren negoziazioa da. Sindikatuek KPIaren araberako soldata igoerak nahi dituzte. Hala azaldu du ELAko ordezkari Ane Alberdik Foru Jauregiaren atarian egindako elkarretaratzean. «KPIa marra gorri bat da» langileentzat, esan du, “ez daitezen are pobreagoak izan».

Baina Eulenek garbi utzi die halakorik ez duela egingo, Alberdik gaitzetsi duenez; aitzitik, 2021. urteko soldatak izoztea nahi du.

Gipuzkoako Aldundiaren ardura ere galdegin dute elkarretaratzean. Sindikatuek gogoratu dute garbitzaileek azpikontratan lan egitea Aldundiaren erabakia dela, eta erakundea dela zerbitzuaren «azken erantzulea». Alberdik eskatu dio zerbitzuak ez esleitzea «irizpide ekonomizistekin», puntuen erdiak proposamen ekonomikoak hartzeak «langileen prekaritatea betikotzen duelako».


Summary: Nord Stream 2 gasbidearen balioztatzea geldiarazi egin du Alemaniak. Irailean bukatu zuten Alemania eta Errusia lotzen dituen gasbidea, baina ez du artean funtzionatzeko baimenik.

Erantzun bat eragin du Errusiak Donbasseko bi errepublika matxinoak onartu izanak. Alemaniako kantziler Olaf Scholzek iragarri du eten egin duela Nord Stream 2 gasbidearen balioztatzea. Errusia eta Alemania lotzen dituen gasbide hori irailean bukatu zuten, baina oraindik ez da gasik igarotzen handik, baimen batzuen zain dagoelako.

Alemaniako Gobernua izan da azken hilabeteetan Moskurekiko jarrera bigunena izan duen Europako Batasuneko herrialdea, haren gasarekiko menpekotasun handia izateaz gain lotura komertzial handiak dituelako Errusiarekin. «Baina gaur egun desberdina da. Eta, horregatik, egoera berriro aztertu beharko dugu», azaldu du Scholzek.

Berez, balioztatze prozesua blokeatuta dago azaroaz geroztik, Nord Streamen jabe ofiziala den Suitzako konpainiak Alemanian egoitza duen adar bat sortu zuelako gasbideak lurralde hartan zeharkatzen dituen 33 kilometroak kudeatzeko. Beste urrats batzuk ere falta zituen, eta horiexek dira Scholzek geratutakoak. Zehazki, Ekonomia Ministerioari agindu dio geratzeko Bundesnetzagentur energia agentzia federalari igorritako txostena, Alemaniaren hornidura segurtasunari buruzkoa. «Kontu teknikoa dirudi, baina derrigorrezko urrats administratiboa da gasbidea baimenduko ez dela ziurtatzeko. Agiri hori gabe, gasbidea ez da martxan jarriko».

Irailean bukatu zuten

Nord Stream 2 gasbidea eraikitzeko lanak irailean bukatu zituzten. Gasbidea Vyborgetik (Errusia) Lubminera (Alemania) doa, Itsaso Baltikoaren azpian, eta urtero 55.000 milioi metro kubiko gas garraia dezake.

Gasa hornitzeko bide bat ez ezik, borroka geopolitikorako tresna bat ere bihurtu da Nord Stream 2. Izan ere, Vladimir Putinek gasbide hori erabili nahi du gaur egun Ukrainan barrena doan gasbidea gutxiago erabiltzeko eta, hartara, Kieveko gobernua zigortzeko. Ofizialki, ordea, gasbidea egiteko erabilitako argudioa da gasa merkatu egingo duela Europako erabiltzaileentzat, Ukraina zeharkatzen duenaren aldean 2.000 kilometro laburragoa delako gasak Alemaniara iristeko egin beharreko bidea.

Azken hilabeteetan, Gazprom Errusiako gas enpresak ohi baino gas gutxiago bidali du Europara Ukraina eta Polonia zeharkatzen dituzten gasbideetatik, eta, Europa mendebaldeko biltegiak betetzeko, AEBetatik gas inportazio gehiago egin behar izan ditu —itsasontziz iristen da, likidotua—. Moskuk argudiatu du ez dela murrizketarik egon eta kontratuak bete besterik ez duela egin. Nord Stream 2 gasbidearen geldialdia gorabehera, Errusiako Energia ministro Nikolai Xulginovek ziurtatu du gasaren hornikuntzan ez dela etenik izango: «Errusiako enpresek bete egiten dituzte beren kontratuak».


Summary: Fernando Buesa eta Jorge Diez oroitu dituzte, ETAk hil eta 22 urtera. Omenaldia egin diete Gasteizen. Eusko Jaurlaritzako hainbat sailburu eta Eusko Legebiltzarrean ordezkaritza duten alderdi politiko guzietako ordezkariak izan dira ekitaldian.

ETAk duela 22 urte hil zituen Gasteizen Fernando Buesa PSE-EEko politikaria eta Jorge Diez ertzaina, haren bizkartzain aritzen zena. Hiri berean egin diete omenaldia, egun berean, gaur, urtero bezala, Eusko Jaurlaritzako eta hainbat alderdi politikotako ordezkariek. Bonba-auto bat leherrarazita hil zituzten biak, 2000ko otsailaren 22an. Buesa PSE-EEko Arabako idazkari nagusia zen orduan —Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Hezkuntza sailburu, Arabako ahaldun nagusi eta Eusko Legebiltzarrean PSE-EEren bozeramaile ere izana zen—; eta Jorge Diez gasteiztarra XIII.promozioko ertzaina zen.

Senideak, lagunak eta politikariak izan dira omenaldian. Bertzeak bertze, Eusko Jaurlaritzako hainbat sailburu —tartean ziren Beatriz Artolazabal Justizia, Berdintasun eta Gizarte Politiketakoa eta Josu Erkoreka Segurtasunekoa—, Andoni Ortuzar EAJko EBB Euzkadi Buru Batzarreko lehendakaria, Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusia eta Maddalen Iriarte EH Bilduk legebiltzarrean duen bozeramailea. Eusko Legebiltzarrean ordezkaritza duten alderdi guzietako parlamentariak izan dira ekitaldian, halaber.

Buesaren eta Diezen omenez eraikitako monolitoaren aitzinean egin diete omen, Gasteizko Askatasunaren Lorategian. Lore eskaintza egin diete, bertzeak bertze.


Summary: Bengoetxea: «Azken egun hauetaz gozatzen ari naiz». Larunbatean jokatuko du azken partida Oinatz Bengoetxeak, Labriten. Azken egunotan «emozio asko» sentitu duela dio, eta gaineratu du pilotaleku horretan erretiratzea «gauza ederra» dela.

Oinatz Bengoetxeak (Leitza, Nafarroa, 1984) atzo jokatu zuen agurraren aurreko azken partida, Tolosan (Gipuzkoa). Izan ere, larunbatean izango du profesionaletako azken partida, Labriten (Iruñea). Ibilbidearen azken etapan «emozio asko» sentitu duela adierazi dio pilotariak EFE albiste agentziari, eta nabarmendu du azken egunetaz «gozatzen» ari dela.

Hasieran, urtarrilaren 29an zen jokatzekoa profesionaletako azken partida, baina, lesio baten ondorioz, atzeratu egin behar izan zuen. Beraz, larunbatean izango du agurra, Mariezkurrenarekin, Artola-Arangurenen aurka. Pilotaleku «berezi» batean ariko dela adierazi du Bengoetxeak; izan ere, «Labrit berezia da nafar guztientzat; bertan dagoen giroa benetako festa da». Baina ez hori bakarrik, pilotaleku horretan debutatzea eta leku berean erretiratzea «gauza ederra» dela azaldu du leitzarrak.

Urriaren 5ean beteko dira hogei urte debuta egin zuenetik, eta bere ibilbide osoan 1.000 partida baino gehiago jokatu ditu. Denbora horretan «ausarta» izan dela adierazi du pilotariak, eta gaineratu du ez dela «ezertaz» damutzen. Hogei urte hauetan lortutako txapela guztiez «harro» dagoela dio, baina buruz burukoak nabarmentzen ditu Bengoetxeak, «historikoki garrantzi handiagoa» izan dutelako.


Summary: Osakidetza lehen arretako kontsulten erdiak aurrez aurre egiten ari da. Sagarduik esan duenez, lehen arretan artaren %65 aurrez aurre ematea dute helburu. Nabarmendu du goizetan egin ohi zituzten kirurgia guztiak eta arratsaldeetakoen %80 egiten ari direla.

Onbidean da COVID-19aren bilakaera. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gobernu bileraren osteko prentsaurrekoa adierazi duenez, gero eta gutxiago dira kutsatzeak eta ospitaleratzea behar duten gaixoak. Baikor mintzatu da sailburua: «Pandemiaren bilakaera positiboa da». Eta datuak hobetzearekin batera, Osakidetzan aurrez aurreko arta eta kirurgiak berreskuratzen ari dira. Sailburuaren arabera, lehen arretako aurrez aurreko arta «pixkanaka» berreskuratzen ari dira, eta kontsulten erdiak modu presentzialean egiten ari dira. Gero eta gehiago izatea jarria dute helburu gisa: «Pandemia aurreko datuetara iristea da helburua, %65era».

Aurrez aurreko arta ez ezik, kirurgia kopurua ere lehengoratzen ari da. Goizetako kirurgia guztiak egiten dituztela esan du, baita arratsaldeetan egin ohi zituztenen %80 ere. Oro har, herritarrei ematen dieten arreta ere hobetzen ari da. Lehenengoan hartzen dituzten deien kopuruaren berri eman du Sagarduik: duela hilabete telefono deien %60 hartzen zituzten lehenengoan; orain, berriz, %93.

Sagarduik esan duenez, pandemiaren bilakaerak ahalbidetu du Osakidetzaren arta lehengora itzultzen hastea: «Hau posible da pandemiaren bilakaera onari esker». Hainbat datu eman ditu joera ona berresteko: hiru astean %89 jaitsi dira kutsatzeak, ospitaleratzeak %52 murriztu dira eta %33 gutxiago dira ZIUetako arta behar duten eriak.

Halere, zuhurtzia eskatu du Sagarduik, eta, oraingoz, ez du iragarri babes neurriak arintzeko asmorik. Haren hitzetan, adituek gomendatu dute barnealdeetan maskararen derrigortasuna mantentzeko, eta, oraingoz, ikastetxeetako burbuilei eutsiko diete.


Summary: Duela 3.000 urte inguruko brontzezko aizkora bat aurkitu dute Errezilen. Iturriotzen aurkitu dute Aranzadi zientzia elkarteko kideek Saseta Defentsa Sistemaren ikerketa proiektuaren testuinguruan egindako prospekzio arkeologikoetan.

Aranzadi zientzia elkarteko Joxe Luis Iraola, Jexux Bidaola eta Karlos Almorzak historiaurreko aizkora bat aurkitu zuten Iturriotzen (Gipuzkoa) 2018ko uztailaren 3an. Ustekabean egin zuten aurkikuntza, metal detektagailu baten laguntzarekin. Ordu hartan, 36ko gerrako munizioa bilatzen ari ziren, Saseta Defentsa Sistema izeneko ikerketa proiektua dela-eta egindako prospekzio arkeologikoetan.

Iturriozko bentatik gertu, Errezilgo lurretan dagoen pinudi batean egin zuten aurkikuntza. Angel Armendariz Kantabriako Unibertsitateko irakasle titular erretiratuaren esku utzi zuten, eta, hark baieztatu duenez, brontzezko aizkora bat da, Brontze Aroaren amaierako eta Burdin Aroaren hasierako tresna tipikoa, jatorriz mediterraneoa eta K.a. X. eta VIII. mendeen artean datatutakoa.

(irakurri gehiago, 'Tolosaldeko Ataria'-n)


Summary: Antigeno test positiboek balio izanen dute COVID ziurtagiria lortzeko. Orain arte, PCR proba positibo baten emaitza behar zen EBko COVID ziurtagiri digitala lortzeko.

Antigeno proba positibo bat baliozkoa izango da Europako Batasuneko COVID ziurtagiria lortzeko. Hala iragarri du goizean Europako Batzordeak. Bestela erranda, gaitza pasatu izanaren baliozko frogatzat hartuko dute antigeno proba positibo baten emaitza; orain arte, PCR proba baten emaitza positiboa behar zen ziurtagiria lortzeko. Neurriak balio izanen du orain arte antigeno proba batean positibo eman duten herritarrentzat ere: atzerako eragina izanen du, alegia.

Halere, Europako Batzordeak zehaztu du antigeno proba horien emaitzak baliozkoak izateko osasun profesionalek egindakoak izan beharko dutela, eta, era berean, Europako Batasunak finkatutako antigeno proba motekin egindakoa izan beharko duela.

Iparraldean, arintzea hurbiltzekotan

Frantziako Osasun ministro Olivier Veranek goizean iragarri du txertatze ziurtagiria martxo aldera kentzeko «aukera» ikusten duela. Aldez aurretik ere errana zuen, baina horretarako baldintzak eta irizpideak zein izanen diren zehaztu du goizean. Frantziako suspertze zerbitzuetan COVID-19ak jota dauden pazienteen kopuruak 1.500etik beherakoa izan beharko du, eta adierazi du litekeena dela hemendik bizpahiru astera heltzea kopuru horietara.

Bestalde, zehaztu du lekuan lekuko egoeraren arabera aztertuko dutela txertatze ziurtagiria kentzea, eta horretarako intzidentzia tasa metatuaren datua hartuko dute kontuan. Neurri hori kendu ahal izateko, 500 azpitik beharko du, eta hori ere leku gehienetan bizpahiru aste barne gertatuko dela uste du. Ipar Euskal Herria barne duen Pirinio Atlantikoetan, azken datuen arabera, 1389 da intzidentzia tasa metatua, oraingoz.


Summary: Elizaren barruan jasandako sexu abusuak salatzeko eskatu die Zupiriak biktimei. Bermeoko Jose Done ikastetxean gertaturiko abusuen harira, zenbait adierazpen egin ditu Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak. «Mekanismo guztiak» jarri nahi ditu martxan biktimek euren mina kaleratu dezaten eta erreparatuak izan daitezen.

Eusko Jaurlaritzak «justizia» nahi du Elizaren barruan sexu abusuak jasan zituzten gizon-emakumeentzat. Hala adierazi du gaur Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak Gobernu Kontseiluko bileraren ondoren egindako adierazpenetan. Bermeoko Jose Done ikastetxean 1976tik 1981era gertaturiko hainbat abusu kasu salatu zituzten atzo bi emakumek, eta horri buruz galdegin diote Jaurlaritzako ordezkariari. Zupiriak adierazi du «mekanismo guztiak» jarri behar direla martxan Elizaren barruan sexu abusuak jasan dituztenentzat, barnean duten mina atera dezaten eta erreparatuak izan daitezen. Biktimei galdegin die Ertzaintzan edo epaitegietan sala dezaten gertatu zitzaiena, ikertu ahal izateko.

Zupiriak gogoratu du sexu abusuak salatu dituztenak artean ere umeak edo nerabeak zirela sexu abusuak pairatu zituztenean. Eta, adierazi duenez, horrek «ondoez handia» eragin die abusuak jasan zituztenei. Bozeramailearen ustez, abusuak jasan zituztenek eskubidea dute beren «egia eta mina» adierazteko, baita behar duten babesa jasotzeko ere.


Summary: Euskadi fundazioak bere hiru taldeak aurkeztu ditu. Jesus Ezkurdia manager nagusiak esan du «oso harro» daudela Euskadi fundazioaren egitura osoaz, eta espero dutela 2022an ere «lorpen handiak eskuratzea eta mugarriz betetako urtea izatea»

Aspaldi hasi ziren txirrindulariak pedalei eragiten, baita errepidean lehiatzen ere. Baina Euskadi fundazioak gaur aurkeztu ditu ofizialki denboraldi honetarako taldeak, Derion (Bizkaia), Euskaltel enpresaren egoitza nagusian. Han izan dira haren hiru taldeak: Euskaltel-Euskadi, UCI profesional mailakoa; Laboral Kutxa-Euskadi fundazioa, UCI mailakoa; eta izen bereko gizonezkoen 23 urtez azpiko taldea. Hiru talde horiek 300 gazte baino gehiago ordezkatu dituzte. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan dauden txirrindularitza eskolen bitartez Euskadi fundazioa osatzen duten gazteak dira horiek guztiak.

Euskaltel-Euskadik hogei txirrindulari ditu. Unai Iribar, Asier Etxeberria, Xabier Isasa eta Carlos Canal dira berriak. Mikel Alonso, Gari Bravo, Jokin Aranburu eta Dmitri Zhigunov ordezkatu dituzte. Laboral Kutxak, berriz, hamahiru ziklista ditu, eta horietatik sei dira berriak: Mireia Arriazu, Yurani Blanco, Olatz Gabilondo, Ariana Gilabert, Sandra Gutierrez eta Amaia Lartitegi. Aldiz, Uxue Albizuak, Ainhize Barrainkuak, Nekane Gomezek eta Eukene Larrartek taldea utzi dute.

«Bete nahi ditugun amets, ilusio eta aurreikuspenez beteta ekiten diogu 2022ari. Oso harro nago Euskadi fundazioa osatzen duen egitura osoaz: hiru taldeak, txirrindulariak, talde teknikoa eta laguntzaile nekaezinak», azaldu du Jesus Ezkurdiak, fundazioaren manager nagusiak. Iritzi berekoa da Xabier Iturbe Euskalteleko presidentea: «Harro gaude txirrindularitzaren munduan parekorik ez daukan eredu honen parte izateagatik».

Ezkurdiaren arabera, «izaki biziduna da Euskaltel-Euskadi taldea, eta etengabe ari da garatzen; denboraldi berri honetan hazten jarraitzeko, urrats sendoz, proiektuak aurrera egiten eta indartzen jarrai dezan». Ilusioz gainezka dago: «Proiektuak aurrerapausoak ematen jarraitzen du, erreferente gisa finkatzeko; ez soilik kirolaren eremuan, baita gizartearen eta kulturaren eremuan ere, nahiz eta pandemiak ez digun utzi nahiko genukeen moduan aurrera egiten. 2022an ere lorpen handiak eskuratu nahi dugu, eta gure historian betiko grabatuta geratuko diren mugarriz betetako urtea izatea espero dugu».


Summary: Elizaren eta Madrilen arteko akordioak «ez du eraginik» Nafarroan. Eduardo Santos Justizia eta Migrazio Politiketako kontseilariaren arabera, Espainiako Gotzainen Batzarrak ziurtagiririk gabeko 79 ondasun higiezin aitortu ditu Nafarroan, baina «ez du itzultzeko asmorik», administrazio prozedurako akatsei egotzi baitie egoera.

Iragan urtarrilaren 25ean Espainiako Gobernuak eta Espainiako Gotzainen Batzarrak akordio bat sinatu zuten, eta bertan Eliza katolikoak onartu zuen 1998tik 2015era bitartean immatrikulatutako 34.961 ondareetatik 1.000 inguru «beste batenak» direla. Hala ere, Eduardo Santos Nafarroako Gobernuko Justizia eta Migrazio Politiketako kontseilariak nabarmendu du akordio horrek ez duela eraginik izango bertan: Nafarroan aitortu gabeko 78 ondare ageri dira zerrenda horretan, baina «ez du itzultzeko asmorik», prozedura akatsei egozten dielako Elizak ziurtagiri falta, eta ez jabegoa beste batena izateari.

EH BIlduk eskatuta, akordio horri buruzko azalpenak eman ditu Santosek. Madrilen eta Elizaren artean, ia 35.000 ondare banan-banan aztertzeko batzorde misto bat osatu zen. Bertan, Elizak aitortu zuen 2.500 ondare zituela ziurtagirik gabe, eta Madrilek ebatzi zuen horietatik 1.500 prozedura akatsen ondorio zirela. Hala, ustez, bi aldeak onartzen zuten 1.000ren jabegoa beste batena zela. Akordio hori ikusirik, komunikabideek nabarmendu zuten Eliza 1.000 ondare «itzultzeko prest» zela.

Santosek ukatu du hori hala dela. Haren esanetan, Madrilgo gobernuak egiten duen interpretazioa da hori, baina Eliza katolikoa ez dator bat horrekin, eta Erregistroan gaizki izena emandako ondareak itzultzeko prest legoke soilik. Santosen arabera, auzi hori ez da oraindik konpondu, batzorde misto hori ez baita itxi oraindik.

Dena den, akordio horrek ez du Nafarroan eraginik. 1.000 ondare horietatik bakar bat ez dagoelako. Ziurtagiririk gabeko 2.500 ondasuneko zerrendan, Nafarroako 78 ondare ageri dira, baina, Elizaren arabera, hirugarren bati salduak izan dira. Santosen arabera, 78 horietatik 49 aurrez Nafarroak egindako beste zerrenda batean ageri ziren, eta, 2021ean bederen, ondare horiek «Elizaren izenean» daude erregistroan. «Iruñeko elizbarrutiak dio Jabegoen Erregistroan ageri dena akatsa dela, beste bati saldu diotelako. Hori gertatzea posible da, eta gertatzen da erosi duenak ez badu jabegoa igotzen, baina horrek ez du esan nahi jatorria ondare immatrikulatu bat ez denik».

49 ondare horietatik 29 Eslaban daude. 2004ko ekainean immatrikulatu zituen Elizak, eta 2007an saldu. Longida ibarrean antzera gertatzen da hamabi ondarerekin. Gainera, Nafarroako Gobernuak egindako azterketan ageri ez diren beste 29 ondare daude; besteak beste, Goizuetan eta Donezteben. Santosen arabera, ez dira euren zerrendan ageri: «Gure datuak erregistroaren datuetan oinarritzen dira». Kontseilariak laburbildu du hori dela Espainiako Gobernuaren akordioaren nondik norakoa, baina argi utzi du ondare horietako bat bera ere ez duela itzultzeko asmoa Elizak.

Nafarroako bidea

Santosek orain arte Nafarroan egin den bidea defenditu du, besteak beste «aitzindariak» izan direlako. Nafarroako Parlamentuaren aginduz, azterketa bat egin du, eta hark ondorioztatu du XX. eta XXI. mendeetan Elizak gutxienez 2.952 higiezin immatrikulatu dituela Nafarroan. 1998tik aurrera, Aznarrek, Hipoteken Legea aldatu, eta 206 artikuluaren bitartez tenpluak immatrikulatzeko aukera eman zuen: 2.952 horietatik, 1998tik 2015era, 1.034 erregistratu zituen bere izenean.

Santosen gaineratu duenez, gobernuaren lana ez da hor amaitu. Batetik, estrategikotzat jo dute Zangozako Udalari laguntzea auzitegietan, Aznarrek egindako Hipoteken Legeko 206 artikulu hori konstituzioaren aurkakotzat jotzeko bidean. «Bide hori luzea da eta zaila da haren ondorioak aurreikustea», gaineratu du.

Bigarrenik, Elizak bere izenean erregistratutako lur sailen kasuan, aztertzeko dute zenbatek eragiten dieten lur komunalei. Landa Garapenerako Departamentuak azterketa hori egiteko tramiteak abian jarri ditu, baina, Santosen arabera, «epe ertain-luzerako proiektua da».


Summary: 24 urteko espetxe zigorra ezarri diote Iratxe Sorzabali. ETAk 1996an Gijonen egindako atentatu bat egotzita zigortu du Espainiako Auzitegi Nazionalak Irungo euskal presoa. Demokraziaren eta Giza Eskubideen Aldeko Abokatuen Europako Elkarteak «kezka handia» agertu du epaiketaren inguruan.

Espainiako Auzitegi Nazionalak 24 urte eta sei hilabeteko espetxe zigorra ezarri dio Iratxe Sorzabal euskal presoari, ETAk 1996an Gijonen (Espainia) eginiko atentatu bat leporatuta. Zehazki, Espainiako Auzitegi Nazionaleko lehen zigor salak bi zigor ezarri dizkio Irungo (Gipuzkoa) euskal presoari: hamazazpi urtekoa bat, «hondamen terroristagatik», Gijongo Auzitegiaren aurka egindako atentatua egotzita; eta zazpi urte eta sei hilabetekoa bertzea, farmazia baten aurka egiten saiatzeagatik —horretan ez zuten kalterik eragin—.

Espainiako Auzitegi Nazionalak, berriz, Sorzabal absolbitu egin du «erakunde terroristako kide» izatearen delituaz. Fiskalak, Espainiako Estatuaren abokatuaren ordezkariak eta AVT biktimen elkarteak erretiratu egin zuten akusazio hori epaiketaren azken egunean, kontuan hartuta Sorzabal jada zigorra betetzen ari dela delitu horrengatik Frantzian. Reauko espetxean dute preso Sorzabal (Frantzia), Euskal Herritik 925 kilometrora. Urtarrilean Espainiaratu zuten, Espainiako Auzitegi Nazionalean epaitzeko.

Ustez Sorzabalek berak ETAri bidalitako idatzi batean oinarritzen da sententzia. Epaileen arabera, dokumentu horretan akusatuak berak iraganean egindako ekintzak zehazten dira, detaile handiz. Dokumentuan agertzen diren atentatu eta izenek bat egiten dute Sorzabalek berak Guardia Zibilaren aurrean egindako adierazpenekin. Torturapean zegoen orduan.

Sorzabal otsail hasieran epaitu zuten Espainiako Auzitegi Nazionalean. 36 urteko espetxe zigor eskaera egin zuten hala fiskalak nola Estatuaren abokatuaren ordezkariak eta AVT Terrorismoaren Biktimen Elkarteko abokatuak. Azkenean, 24 urte eta sei hilabeteko zigorra ezarri diote.

Irungo euskal presoak epaiketan ukatu egin zuen leporatzen dizkioten atentatuetan parte hartu izana. Adierazi zuenez, torturetatik ihes egiteko jo zuen bere burua errudun.

Torturak

2001ean atxilotu zutenean, torturak salatu zituen Sorzabalek. Honela adierazi zion Euskaldunon Egunkaria-ri, bertzeak bertze: «Salto egiten nuen gerturatzen zen bakoitzean. Ez nuen sinisten auzitegi medikua zenik». Erran zuen, halaber, ez zuela uste hilko zenik: «Hiltzeko gogoa neukan».

Otsaileko epaiketa bera ere torturaren itzalak hartu zuen, eztabaidagai nagusietako bat bilakatu baitzen. Guardia Zibilaren bi perituk txosten bat aurkeztu zuten, torturen inguruan Guardia Zibilaren betiko tesia defendatzen zuena: alegia, ETAk bere kide guztiei torturak salatzeko agintzen ziela, eta horren helburua zela «estatuaren segurtasun indarren izen onari kalte egitea» eta haien kontrako auzibideak oztopatzea.

Aiert Larrarte abokatuaren galderei erantzunez, perituek aitortu zuten txostena egiteko ez zituztela aintzat hartu Amnesty Internationalek, Human Rights Watchek eta giza eskubideen arloan lan egiten duten nazioarteko beste zenbait elkartek Espainiako tortura auziei buruz egindako txostenak, ezta Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainiaren kontra ebatzitako epaiak ere, baina beren tesiari eutsi zioten argudio bat emanez: torturei buruzko auzietan «absoluzioak eta auzien artxibatzeak zigorrak baino ugariagoak» izan direla Espainiako justizian.

2020ko abenduan Parisko Dei Auzitegiak gibelera bota zuen Sorzabalen aurkako euroagindu bat, prokuradoreak sinesgarritasuna eman baitzien haren tortura testigantzei. Tortura kasu batengatik Parisek euroagindu bat gibelera botatzen zuen lehen aldia izan zen.

Europako Abokatuen salaketa

Epaiaren berri izan aurretik, ELDH Demokraziaren eta Giza Eskubideen Aldeko Abokatuen Europako Elkarteak ohar bat zabaldu du, «kezka handia» azaltzeko Sorzabalen epaiketaren inguruan. Elkarteak nabarmendu du Sorzabalek jarri ziola ahotsa ETAk bere jarduera armatua amaitzeko erabakiari, eta gogora ekarri egotzi dizkioten atentatuek ez zutela biktimarik eragin. Are gehiago, elkartearen iritziz, «arrazoiak» daude «pentsatzeko haren aurkako ebidentziak torturen bidez eskuratutako autoinkulpazioetan baino ez direla oinarritzen».

ELDHk azaldu du Sorzabalek torturen testigantza eman zuela ahozko epaiketan, eta Espainiari eskatu dio ikerketa «inpartzial eta independente bat» abiatzeko, «zigorraren eta espetxealdiaren oinarrian tortura edo tratu txar bidez lortutako ebidentziak dauden kasu guztiak» argitzeko.


Summary: Izpuran eginen dute aurtengo lehenbiziko Bertso Eguna, martxoaren 26an. Nerea Ibarzabal, Oihana Iguaran, Sustrai Colina eta Unai Agirre arituko dira bertsotan, Aimar Karrika gidari. Faustin Bentaberri Gelan eginen dute saioa.

Akabo bertsozale berantetsien kezka. Ailegatu da iragarpena, azkenik: 2022an ere izanen da Bertso Egunik. Euskal Herriko Bertsozale Elkarteak jakinarazi duenez, Izpuran (Nafarroa Beherea) eginen dute saioa, martxoaren 26an, larunbatarekin. Halaber, jadanik eman dute kantuan arituko diren bertsolarien zerrenda ere: Nerea Ibarzabal, Oihana Iguaran, Sustrai Colina eta Unai Agirre izanen dira saioan, eta Aimar Karrika arituko da gidari lanetan. Ordea, antolatzaileek argitu dute emanaldi berezia denez gero «eskualdeko beste zenbait sortzailek» ere hartuko dutela parte.

Faustin Bentaberri Gelak hartuko du saioa, zehazki, arratsaldeko 17:00etan hasita. Sarrerak gaurtik dira salgai, www.bertsosarrerak.eus atarian. Gainera, elkarteak zehaztu du emanaldira joan nahi duenak ezinbesteko izanen duela COVID ziurtagiria edukitzea.

Emanaldiaren aurretik, urteroko Ohiko Batzar Nagusia eginen du Bertsozale Elkarteak, Izpuran bertan. Goizez eginen dute: 11:00etatik 13:00etara. Iragan urtean eginikoen errepasoa eta balantze gauzatzea da asmoa, baita aurtengo aurrekontua aurkeztea ere.


Summary: Casadok amore eman du, eta PP ezohiko kongresu bat egitekoa da. Zuzendaritza nazionala datorren asteartean da biltzekoa. Alderdiaren liderra babesik gabe geratu da. Teodoro Garcia Egea idazkari nagusiak dimisioa eman du.

Pablo Casado PPren presidentea babesik gabe, ia bakarrik, geratzen ari da alderdi barruan azken egunetan piztutako krisia dela eta. Orduak pasatu ahala, geroz eta nabariagoa da. Lurraldeetako buruzagiek, baroi deitutakoek, bizkarra eman diote, baita talde parlamentarioaren zuzendaritza kontseiluak ere. Horrenbestez, alderdiaren liderrak zuzendaritza nazionala bilduko du hurrengo asteartean, martxoaren 1ean, eta, alderdiaren ahots nabarmenek eskatu bezala, ezohiko kongresu batera deituko dute horren ondoren, agintari berriak aukeratzeko. Ez dago argi Casadok bere burua aurkeztuko duen karguan jarraitzeko. Teodoro Garcia Egea, behintzat, ez du alboan edukiko: Casadok 2018ko uztailean kargua hartu zuenetik idazkari nagusia izan denak dimisioa eman du, baroiek exijitu moduan.

Espainiako zenbait hedabidek alderdiaren iturriak aipatuz gaur arratsaldean kaleratu dutenez, Casadok ere prest dauka dimisioa. Bere gertukoek beste komunikabide batzuei adierazi diete, ordea, ez dela egia. El País egunkariaren arabera, PPren presidenteak adierazi dio babesa ematen dion buruzagi bakanenetako bati ez duela ulertzen zergatik alde egin behar duen, ez duela «ezer» egin. Bihar lurraldeetako buruzagiekin biltzekoa da alderdiaren egoitza nagusian, Madrilen (20:00). Isabel Diaz Ayuso Madrilgo Erkidegoko presidentearen anaiak kontratu publiko batzuen truke kobratutako komisioak direla-eta PP barruan sortutako gatazkak aurrean eraman du Casado.

Presiopean dago Casado, eta, atzo, zuzendaritza batzordearekin bildu eta gero, erabaki zuten datorren astelehenerako zuzendaritza nazionalera deitzea. Azkenean, baina, asteartean izango da. Bada alderik, gainera, zuzendaritza nazionalaren bileraren berri emateko PPk atzo eta gaur kaleratutako oharren artean. Atzokoan ez zion aipamenik egiten balizko ezohiko kongresu bati; gaurkoan, ordea, bai. Alderdiaren estatutuen arabera, zuzendaritza nazionalak du kongresu batera deitzeko eskumena, eta badago modurik horretara deitu eta hilabete bateko epean egiteko. Casadok denbora irabazi nahi izan du sostengua bilatze aldera, baina alferrikakoa izan da ahalegina.

Buruzagiez gain, Espainiako Kongresuko PPren talde parlamentarioaren zuzendaritza kontseilua ere kongresu batera deitzearen alde agertu da. Organo horretako hamahiru kideetatik zazpik ohar bat kaleratu dute hori eta Teodoro Garcia Egea alderdiaren idazkari nagusiaren dimisioa eskatuz, iruditzen baitzaie alderdia «oso larri» dagoela eta «berehalako erantzun eraginkorrak» behar dituela. Azken astean eztanda egin duen auzitik haratago, aintzat hartu behar da, gainera, alderdiaren lidergora heldu zenetik ez dituela emaitza onak lortu hauteskundeetan, eta ez dela gai izan Voxen gorakada kudeatzeko.

Orain ikusteko dago ezohiko kongresuan zein aurkeztuko den primarioetara. Pertsona batek, baroi batek, hain zuzen, erakarri ditu begirada guztiak: Alberto Nuñez Feijook, 2009tik Galiziako Xuntako presidente denak. Azken egunetan ia egunero mintzatu da hedabideen aurrean, baina presako erabakiak eskatzetik haratago, ez du argitu Casadoren lekukoa hartu nahi ote duen. Gaur, ordea, ekitaldi publiko batean, horretarako prest dagoela iradoki du: «Denok gara egoera honen erantzuleak. Maila eman behar dugu, eta erabakiak hartu behar ditugu; neuk barne». PPren Kantabriako presidente Maria Jose Saenz de Buruagak, esaterako, nabarmendu du Nuñez Feijoo alderdiaren «lider naturala» dela, eta «denak» atzetik dituela.

2018ko ekainean ere, Espainiako Kongresuak Mariano Rajoy Espaniako Gobernuko presidente (2011-2018) zein PPko buruaren (2004-2018) aurkako zentsura mozioa onartu eta gero, ematen zuen Nuñez Feijoo hautagai egokia izan zitekeela hura ordezkatzeko. Azkenean, baina, ez zen aurkeztu. Casado eta Soraya Saenz de Santamaria izan ziren hautagaiak —Jose Maria Aznarrek eta Rajoyk babestuta, hurrenez hurren— primarioetan, eta Casado nagusitu egin zen botoen %57 inguru lortuta. 2011tik da diputatua kongresuan, eta 2015etik 2018ra PPren Komunikazio idazkariordea izan zen.

Fiskaltza ikertzen hasiko da

Ustelkeriaren Aurkako Espainiako Fiskaltzak jakinarazi du ikertuko duela ea delitu zantzurik dagoen Ayusoren anaiarekin lotutako enpresa batek pandemiaren hasieran maskarak erosteko sinatutako kontratuan. Fiskaltzak kaleraturako dekretuan nabarmendu du salaketa jarri dutenek, Mas Madridek, PSOEk, eta UP Unidas Podemosek, «hainbat hipotesi» planteatzen dituztela, Diaz Ayusok «prebarikazioa, dirua bidegabe erabiltzea eta influentzia trafikoa» delituetan izan dezakeen balizko parte hartzea azpimarratuz.

Eta Madrilen jarraituz, Jose Luis Martinez Almeida Madrilgo alkateak iragarri du PPren bozeramailetza nazionala utziko duela. Agerraldi publiko batean jakinarazi duenez, Casadorekin adostuta hartu du erabakia, alkatetzan «zentratu» nahi duelako.


Summary: Abortua despenalizatu dute Kolonbian, haurdinaldiaren 24. astera arte. Urratsa «historikoa» dela nabarmendu dute elkarte feministek. Latinoamerikako legedirik aurrerakoiena izango du Kolonbiak.

Marea berdera batu da Kolonbia ere. Argentinak eta Mexikok aurretik egin bezala, abortua legeztatzeko urratsa egin du herrialdeak, eta Latinoamerikako legedirik aurrerakoiena izango du. Haurdunaldiaren 24. astera arte abortua despenalizatzea erabaki du Kolonbiako Auzitegi Konstituzionalak. Astelehenean hartu zuen erabakia, eta boto bakarraren aldeaz onartu zuen: bost epailek bozkatu zuten alde, eta lauk kontra. Epaia «historikoa» da, herrialdeko elkarte feministen esanetan, eta nabarmendu dute atea zabalik uzten duela oraindik abortua delitu gisa Zigor Kodetik ezabatzeko.

Ehunka emakumek ospatu zuten epaia auzitegiaren parean, zapi berdeak airean astinduz. «Lorpen handia da emakumeentzat. Historikoa da Kolonbiarentzat eta Latinoamerikarentzat. Aurrerapauso handia da bizitza, osasuna, askatasuna eta emakumeen erabakitzeko eskubidea bermatzen jarraitzeko», adierazi zion Mariana Adrila Causa Justa mugimenduko bozeramaileak Efe albiste agentziari.

Causa Justak ehun elkarte feminista baino gehiago biltzen ditu, eta hark bultzatu du despenalizazioa ekarri duen auzia: duela urte eta erdi, abortua Zigor Kodetik kentzeko salaketa bat aurkeztu zuen Konstituzionalean. Mugimenduak ez du lortu abortua delitu gisa desagerraraztea, baina garrantzia aitortu diote emakumeek sei hilabeteko abortatzeko eskubidea aitortua izateari. Hala ere, Konstituzionalak beste salaketa bat aztertu behar du oraindik, eta abortuak delitu izan behar duen ala ez erabaki beharko du.

Orain, Kolonbiak legedian islatu beharko du Konstituzionalaren irizpidea. Epaia ahalik eta lasterren betearaziko duen legedia onartzera deitu ditu auzitegiak parlamentua eta gobernua.

Kolonbian legez kanpokoa da abortua, hiru salbuespenetan izan ezik: haurdunaldia bortxaketa baten edo intzestu harreman baten ondorio denean, amaren osasuna arriskuan dagoenean, edo umekiak malformazioa duenean. Legediak 2006an jaso zituen salbuespen horiek, eta, ordutik, nabarmen ugaritu dira abortuen kontrako salaketak.

Urtean 400 kasu inguru iristen dira auzitara, eta, 2006tik 2019ra, 5.700 emakumek egin behar izan diete aurre abortu salaketei. Lau urte eta erdirainoko kartzela zigorrak aurreikusten ditu legediak. Causa Justak fiskaltzaren datuetan oinarrituta osatu duen txostenaren arabera, abortu kasuak judizialki jazarriagoak daude bortxaketa kasuak baino.

Kolonbian, 10 eta 14 urte arteko 4.200 neskatxa baino gehiago erditu ziren, nahiz eta, legez abortatzeko eskubidea izan, izan zituzten sexu harremanak bortxaketatzat jotzen direlako. Elkarte feministek salatu dute legeak abortatzeko zenbait salbuespen aurreikusi arren emakume askok ez dutela aukera hori egiten salatuak izateko beldurragatik.

Abortatzen duten gehienek, berriz, bide informalak erabiltzen dituzte, osasun sistematik kanpo, horrek dituen arrisku guztiekin. Izan ere, salaketa gehienak (%60-70) osasun langileek jarritakoak dira. Abortua laugarren kausa da amen hilkortasun tasari dagokionez. Causa Justaren arabera, urtean egiten diren 400.000 abortuetatik %10 egiten dira bermeak dituzten osasun erakundeetan. Mugimenduak salatu du kriminalizatzeak ez duela bizia babesten, ezta abortuak geldiarazten ere.

Argentinak 2020. urtearen amaieran despenalizatu zuen abortua haurdunaldiaren lehen hamalau asteetan. Gauza bera egin zuen Mexikok iazko irailean, baina haurdunaldiaren 12. astera arte. Epe bera dute despenalizatuta Latinoamerikan Uruguaik, Guyanak eta Kubak.

Munduan, sei herrialdek daukate abortua guztiz debekatuta. Horietatik lau daude Latinoamerikan: Nikaragua, El Salvador, Haiti eta Dominikar Errepublika. Abortua salbuespenik gabe delitutzat daukaten beste bi herrialdeak Malta eta Vatikanoa dira.


Summary: Behin-behineko kontratuetan handitu egin da soldata arrakala. Aldi baterako lanetan emakumeek gizonek baino %25 inguru gutxiago irabazten dute. Sindikatuek inplikazio handiagoa eskatu diete instituzioei.

Lanbide gehienetan, sexuaren araberako soldata arrakala gutxitu egin da azkenengo bost urteetan, nahiz eta oraindik oso handia den. Gainera, kolektibo jakin batean hazi egin da: behin-behinekoetan. Sindikatuen arabera, mota horretako kontratu gehienak «sektore feminizatuetan» egiten dira: merkataritzan, zaintza zerbitzuetan, eraikinen garbiketan... Gainera, lan horietan aritzen diren beharginek beste sektore batzuetako lan baldintza eta soldata eskasagoak izaten dituzte oro har.

INE Espainiako Estatistika Institutuaren azkeneko datuen arabera, lan bera egiteagatik gizon batek emakume batek baino %22,4 gehiago kobratzen du Nafarroan, eta %19,5 gehiago Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Urtean 6.000 eurokoa da aldea: batez besteko soldata garbia 25.000 euro ingurukoa da andreetan, eta 31.000koa gizonetan. Alde hori 2014tik 2015era gutxitu zen: -%7,3 Nafarroan eta -%4,5 beste hiru lurraldeetan. Baina ez da hala izan kontratu mota guztietan, aldi baterakoetan aldea hazi egin baita, +%4 eta +%5,3. Hala, arrakala handiagoa da orain: %26,1ekoa eta %23,9koa. Behin-behinekoekin batera, pentsiodunen kolektiboan dago alderik handiena: %34 ingurukoa.

Soldata arrakalaren aurkako eguna da gaur; horren harira sindikatuek eginiko mobilizazioetan eta kaleratutako oharretan enpresa patronal eta instituzioei zuzendu zaizkie, eta neurri zehatzak eskatu dizkiete arazoa lehenbailehen amaitzeko.

ELAk garbitzaileen sektorean dagoen arrakala «ikaragarria» nabarmendu du: %28,8koa Nafarroan eta %24,4koa Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Horrekin batera, azpimarratu du horretan ari diren langile gehienak azpikontratetakoak direla, bai enpresa pribatuetan, bai sektore publikoan, eta alde handia egoten dela lan zehatz batzuen eta besteen artean: adibidez, kaleko eta errepideetakoak—non langile gehienak gizonezkoak izaten diren— eraikinetakoek baino gehiago kobratzen dute oro har. «Zuritze moreko politikak bogan daude, baina soldatetan benetako berdintasuna aldarrikatzen duten langileak mespretxatzen dituzte, kaleratu egiten dituzte, edo lanpostuak galtzeko mehatxua egiten diete» salatu du sindikatu abertzaleak, ohar batean.

LABek, berriz, Eusko Jaurlaritzaren eta Confebasken Bilboko egoitzak «lotu» ditu, manifestazio batekin. Han izan da Garbiñe Aranburu idazkari nagusia; sektoreen artean egiten den sexuen araberako bereizketa salatu du. «Patronala eta instituzioentzat emakumeak bigarren mailako langileak dira, eta bigarren mailako hitzarmenak dituzte».

«Erabaki politikoa»

Aranburuk azaldu duenez, patronalak «blokeatuta» ditu «eremu feminizatuetako» hogei bat itun: besteak beste, zaharren egoitzena eta merkataritzarena. Aldiz, gogoratu du nagusiki gizonezko langileak dituztenetako batzuk berritu egin direla azken hilabeteetan. Aranbururen arabera, hori gertatzea «ez da kasualitatea: erabaki politiko bat da». «Confebaskeko buruak, inolako lotsarik gabe, askotan esaten du balio erantsi gutxiago dutela sektore feminizatuetako lanek». LABeko buruak instituzioei leporatu die horri «ezikusiarena» egitea eta horren «konplize zuzenak» izatea.

CCOOk eta UGT, berriz, Madrilen onartu berri diren lan erreformak eta SMI lanbide arteko gutxieneko soldataren igoerak behin-behineko langileek pairatzen duten soldata arrakala murrizteko baliagarriak izango diren esperantza agertu dute, baina nabarmendu dute «lan asko» egiteko dagoela oraindik, bereziki instituzioen aldetik eta zehazki lan ikuskaritzan.

Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako Lan eta Enplegu sailburuak ideia bera azpimarratu du. «Baina legeak ez ezik, enpresek ere aldatu behar dituzte euren jarrerak». Horri begira, 2022-2025erako plana aurkeztu du Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiken sailburu Beatriz Artolazabalek. Azaldu du horren bitartez ikuskaritza lanak eta «sentsibilizazio kanpainak» indartuko dituztela, soldata arrakala murrizteko eta berdintasun politikak bultzatzeko enpresetan.

Besteak beste, 2019ko martxotik dago indarrean berdintasun planei buruzko araudia Hego Euskal Herrian: 50 langile baino gehiago dituzten enpresak derrigortuta daude halako planak egitera, baina tamaina horretako lau enpresetatik batek baino ez du egin Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, Jaurlaritzako Lan eta Enplegu Sailak iaz kaleratutako ikerketa baten arabera. Gainera, berdintasun klausulak dituzten hitzarmen kolektiboen erdia baino gehiago legeak ezarritako betekizunak bere horretan aipatzera mugatzen dira, eta heren batek baino ez du hobekuntzarik gehitzen.


Summary: Inoizko hedadurarik txikiena du Antartikako itsas izotzak. Neurtzen hasi zirenetik, izotz geruza ez zen sekula izan 2 milioi kilometro koadro baino gutxiago. Aurreko igandean, 1,98 milioi kilometro koadro zituen izotz eremuak.

Klima krisiak beste mugarri bat jarri du. Duela lau hamarkada neurketak egiten hasi zirenetik, Antartikako itsas izotzaren inoizko hedadurarik txikiena atzeman berri dute: 1,98 milioi kilometro koadro. Azken marka 2017koa zen, eta orduan 2,1 milioi kilometro koadrokoa izan zen neurtu zuten izotz eremua. AEBetako Itsas Izotzetako Datuen Zentroak egin du behaketa, satelitez. Greenpeace erakundeak Txiletik ohartarazi du klima krisiak egungo bizitza aldatzeko arrisku larria dakarrela, eta aldaketa horrek bueltarik gabekoa izan litekeela.

Greenpeacek beldurgarritzat jo du ikustea nola urtzen ari den izotz ozeano hori, eta kezka azaldu du munduko itsasoetako elikadura sare guztiei eragingo dielakoan.

Berotzerik azkarrena

Greenpeacek gogoratu du poloetan azkarrago berotzen ari dela tenperatura, eta Antartikako zenbait eskualdetan bereziki bizkorra dela prozesu hori. “Antartikako Mendebaldeko Lurmuturra da Lurra bizkorren berotzen ari den munduko eskualdeetako bat; Artikoko eskualde batzuetan baino ez dira tenperaturak azkarrago berotzen ari, hiru gradu baino gehiago batez beste”. Berotze horrek kalte handia egiten die poloetan bakarrik bizi diren hainbat espezieri; Antartikan, pinguinoei, besteak beste. Agerikoak dira Antartikan berotze prozesuak dakartzan ondorioak. 2020ko otsailean neurtu zuten kontinente horretan inoiz atzemandako tenperaturarik altuena: 18,3 gradu.


Summary: Berlinek Nord Stream 2 izoztu du, eta EBk arriskuan du gas hornidura. Moskuk «hanka sartze» bat dela uste du, baina «konpromisoa» hartu du gas hornidurari eusteko. Gasaren prezioa %7 igo da egun bakarrean, eta Brent upela ehun dolarretik gertu dago

Gasaren karta bete-betean sartu da Ukrainako auzian. Alemaniak ahaleginak egin ditu Nord Stream 2 gasbidearen gain duen ardurari buruzko erabakirik ez hartzeko, baina azken orduotako gertaerek karta hori mahai gainera ateratzera behartu dute. Errusiak Donbasseko bi errepublika matxinoak onartu izanak eragin du Berlinen erreakzioa, eta argi dago Ukrainako auziak kostu ekonomikoak izango dituela Europako Batasuneko kideentzat.

Duela astebete, Washingtonen, Olaf Scholz Alemaniako kantziler berria ez zen Joe Biden AEBetako presidentea bezain gogorra izan Errusiatik Alemaniara gasa garraiatzekoa den azpiegituraren inguruan, baina bien arteko bilera hartan Scholzek konpromiso bat hartu zuela berretsi da orain; kantzilerrak iragarri du eten egin duela Nord Stream 2 gasbidearen balioztatzea. Errusia eta Alemania lotzen dituen gasbidea irailean bukatu zuten, baina oraindik ez da gasik igarotzen handik, baimen batzuen zain dagoelako.

«Errusiak Ukraina inbaditzen badu, hau da, tankeek eta soldaduek muga gurutzatzen badute berriro, orduan ez da egongo Nord Stream 2: amaiera jarriko diogu». Bidenen hitz arranditsu horiek ez zituen bere egin Scholzek Etxe Zuriko bileraren ostean. «Elkarrekin ari gara, erabateko batasunean, eta ez ditugu urrats desberdinak egingo, urrats berak baizik, eta oso-oso gogorrak izango dira Errusiarentzat; ulertu beharko lukete». Berlinek bete egin du esandakoa, azken hilabeteetan Moskurekiko jarrerarik bigunena izan duen arren Europako Batasunean, eta orain Moskuk gasarekiko har ditzakeen erabakien zain dago Batasuna. Moskuk aurreratu du «hanka sartzea» dela Nord Stream 2 Ukrainako auziarekin lotzea eta haren segurtasun baimenak izoztea.

Ez du itxi: ez zegoen martxan

Argitu behar da Alemaniak ez duela itxi martxan dagoen gasbide bat. Martxan egon zitekeen azpiegitura estrategiko berri bat purgatoriora bidali duela esan daiteke, hori bai. Berez, balioztatze prozesua blokeatuta dago azaroaz geroztik, Nord Streamen jabe ofizialak, Suitzako konpainia batek, Alemanian egoitza duen adar bat sortu zuelako gasbideak lurralde hartan zeharkatzen dituen 33 kilometroak kudeatzeko. Beste urrats batzuk ere falta zituen, eta horiexek dira Scholzek orain geratutakoak.

Zehazki, Scholzek agindu dio Ekonomia Ministerioari geratzeko Bundesnetzagentur energia agentzia federalari igorritako txostena, Alemaniaren hornidura segurtasunari buruzkoa. «Kontu teknikoa dirudi, baina derrigorrezko urrats administratiboa da gasbidea baimenduko ez dela ziurtatzeko. Agiri hori gabe, gasbidea ez da martxan jarriko».

Nord Stream 2 gasbidea eraikitzeko lanak irailean bukatu zituzten. Gasbidea Vyborgetik (Errusia) Lubminera (Alemania) doa (1.225 km), Itsaso Baltikoaren azpian, eta urtero 55.000 milioi metro kubiko gas garraia dezake.

Gasa hornitzeko bide bat ez ezik, borroka geopolitikorako tresna bat ere bihurtu da Nord Stream 2, eta gaurtik izaera hori askoz argiago ikus daiteke. Izan ere, Vladimir Putinek gasbide hori erabili nahi du gaur egun Ukrainan barrena doan gasbidea gutxiago erabiltzeko eta, hartara, Kieveko gobernua zigortzeko. Ofizialki, ordea, gasbidea egiteko erabilitako argudioa da gasa merkatu egingo duela Europako erabiltzaileentzat, Ukraina zeharkatzen duenaren aldean 2.000 kilometro laburragoa delako gasak Alemaniara iristeko egin beharreko bidea.

Gas likidotua

Azken hilabeteetan, Gazprom Errusiako gas enpresak ohi baino gas gutxiago bidali du Europara Ukraina eta Polonia zeharkatzen dituzten gasbideetatik, eta, Europa mendebaldeko biltegiak betetzeko, AEBetatik ekarri behar izan dute gasa —itsasontziz iristen da, likidotua—. Errusiako Energia ministro Nikolai Xulginovek bermatu egin du Europarentzako gas hornidura, Berlinen erabakiaren berri izan eta gero: «Errusiako enpresek beren kontratuak betetzen dituzte».

Baina argi dago Moskuk ere bere karta jokatuko duela gasaren iturria gehiago edo gutxiago irekita. Badaki gas likidotua ez dela alternatiba bat Europarentzat luze gabe. Alemaniak biltegiak beteta dauzka aurtengo negua gainditzeko, baina beste herrialde batzuetan behar handiagoa dute. Aurtengo negua ez da gogorra, eta maiatza ez dago urrun, baina Moskuk estu har ditzake Europako herrialde batzuk, gas hornidura apalduz eta prezioa handituz. Gasaren salneurria %7 igo da, izan ere, azken 24 orduetan, eta 2021eko hondarreko prezioan da berriro; petrolioa ere gora doa: 100 dolarreko Brent upela oso gertu dago.


Summary: Beste bost preso Euskal Herriratuko dituzte. Mikel Otegi eta Jose Mari Dorronsoro Iruñeko kartzelatik Jaurlaritzaren eskumenekoren batera lekualdatuko dituzte.

Espainiako Espetxe Erakundeak jakinarazi du beste bost euskal preso Euskal Herriratuko dituztela. Ana Belen Egues, Javier Gallaga, Endika Garate, Maite Pedrosa eta Mikel Izpura dira, eta orain Jaurlaritzak erabaki beharko du Martutenera (Donostia), Zaballara (Araba) edo Basaurira (Bizkaia) eramango dituen.

Ana Belen Egues Asturiastik (385 kilometro) Euskal Herriratuko dute. 2001eko azaroan sartu zen kartzelan, 30 urteko zigorra betetzeko, eta 2024ko apirilean da betetzekoa zigorraren hiru laurdenak. Bigarren graduan jarraituko du. Javier Gallaga, berriz, Darocan dago egun (345 kilometro). 2004an sartu zuten preso, 30 urteko zigorra betetzeko, eta 2027ko ekainean beteko ditu hiru laurdenak. Beste bi preso Duesotik (170 kilometro) Euskal Herriratuko dituzte: Endika Garate da bat: 2016ko apiriletik ari da 30 urteko zigorra betetzen eta 2029ko abenduan beteko ditu hiru laurdenak; bestea Maite Pedrosa da: 1998ko martxoan sartu zuten presondegian, 30 urteko zigorra betetzeko. 2019ko urrian bete zituen hiru laurdenak.

Era berean, Mikel Izpura Zueratik (245 kilometro) Iruñera ekarriko dute. 2000ko urtarrilaz geroztik dago 30 urteko zigorra betetzen, eta 2019an bete zituen hiru laurdenak.

Gainera, Mikel Otegi eta Jose Mari Dorronsoro Iruñeko kartzelatik Jaurlaritzaren eskumenekoren batera lekualdatuko dituzte. Otegi 2009an espetxeratu zuten, 25 urteko zigorra betetzeko. 2027ko martxoan beteko ditu zigorraren hiru laurdenak, eta joan den astean jakin zen biriketako tuberkulosia diagnostikatu diotela. Etxerat-ek eskatu zuen aske uzteko, aurrez ere beste gaixotasun larri bat duela eta. Dorronsoro 2001eko urtarrilean espetxeratu zuten 30 urteko zigorra betetzeko, eta datorren urteko otsailean beteko ditu hiru laurdenak.


Summary: EAko kritikoak: «Ezin da esan kongresuarekin krisia amaitu denik». XIII. Nazio Biltzarraren prozedurarekin kexu agertu da zuzendaritzarekin kritikoa den sektorea.

«Ezin da esan kongresuarekin krisia amaitu denik». Eusko Alkartasunako kritikoak argi mintzatu dira alderdiak asteburuan eginiko XIII. Nazio Biltzarraz eta haren ondorioez; zuzendaritzak zabaldutako mezuei kontra eginez, uste dute alderdiko arrakala ezin dela itxitzat jo, argudiatuta kideen erdiek ez dutela parte hartu ez direlako «gutxieneko bermeak» bete.

Sektore kritikoak ohar bat zabaldu du gaur arratsaldean, asteburuko biltzarrari buruzko interpretazioa plazaratzeko. Kexu azaldu dira prozedurarekin: «Ezinbestekoa iruditzen zaigu, eta are gehiago alderdi baten erabaki organo nagusiaz ari garela, aurrez jakitea botoa duten konpromisarioen kopurua». Kritikoen esanetan, zuzendaritzak 48 ordu lehenago aurkeztu zuen sei hilabete lehenago —kongresura deitzerakoan— aurkeztu behar zuen agiri bat. Dokumentu horretan 245 konpromisario ageri direla azaldu du sektore kritikoak, ez 249, eta kopuru hori ez datorrela bat biltzarra deitzerakoan errolda osatzen dutenei dagokien konpromisario kopuruarekin. Horrez gain, salatu dute Eba Blanco idazkari nagusiaren aldeko sektoreak baino ez zuela konpromisarioen zerrenda, eta eskatuta ere zerrenda hori ukatu egin zaiela.

Sektore kritikoko ehundik gora konpromisariok eskatu zuten biltzarra aurrez aurre egiteko, iritzita ez zegoela nahikoa bermerik boto telematikoa egiteko eta alderdian ez dagoela hori arautuko duen araudirik: «Ez zegoen inolako bermerik emaitzen egiazkotasuna ziurtatzeko».

Bestalde, zuzendaritzarekin kritikoa den sektoreak uste du ezin zaiela haiei eta Carlos Garaikoetxea alderdiko sortzaileari egotzi alderdiak bizi duen krisia: «barregarria» iruditzen zaie akusazioa: «Sakoneko eztabaida politikoa, EAk EH Bildun duen parte hartzeari buruzko ikuspegiena, aspalditik dator». Hori horrela, nabarmendu dute 2016an ezohiko kongresu bat egin zutela ikuspegi horiek argitzeko, eta sektore kritikoaren tesiak izan zirela nagusi.


Mark Lanegan hil da, 57 urterekin

Summary: Mark Lanegan hil da, 57 urterekin. Screaming Trees taldeko buru izan zen, baita Queens Of The Stone Age, Mad Season eta The Gutter Twins taldeetako gertuko kolaboratzaile ere. Bakarkako bidean itzal handiko erreferentzia izan da, halaber.

1990eko hamarkadatik aurrerako abeslari eta konposatzaile ikonikoenetako bat izan da askorentzat Mark Lanegan (Ellensburg, AEB,1964). Seattle (AEB) inguruan sorturiko rock-grunge mugimenduaren protagonistetako bat izan zen sasoi hartan, eta bakarkako bidea ere arrakastaz urratu zuen hasieratik. 1990. urtean eman zuen, hain justu, bakarkako lehen lana, The Winding Sheet, eta estudioko hamahiru lan utzi ditu denera; tartean, Bubblegum (2004) arrakastatsua, Panthom Radio (2014) eta Straight Songs of Sorrow (2020) azkena.

Talde ugariri lotutako izena da, orobat, Laneganena. Mad Season, The Gutther Twins, Soulsavers, Isobel Campbell, The Twilight Singers eta Queens of the Stone Agen aritu zen, eta hainbat eta hainbat musikarirekin ere kolaboratu zuen; Nick Cave, Moby, Slash eta Duke Garwoodekin, besteak beste.

1985ean sortu zuen Screaming Trees taldea Laneganek, Conner anaiekin batera, gitarra elektrikoen soinua distortsionatzeko pedal bati hartuta izena. Bederatzi lan grabatu zituzten 1996ra arte —2000n desegin zuten, ez zutelako topatu euren lanik grabatzeko prest egongo zen diskoetxerik—, eta tartean ekin zion bakarkakoari musikariak, modu paraleloan eta blues estilora gerturatuz. Inguruko hainbat musikarirengana ere jo zuen estreinako lan hartarako, tartean Nirvanako Kurt Cobain eta Krist Novoselicengana.

Queens Of The Stone Age taldearekin gero eta gehiago agertzen hasi zen Lanegan mende berriarekin batera. Kaliforniako taldearen bigarren lanean (Rated R, 2001), In the Fade kantuan hartu zuen parte, eta Songs for the Deaf (2002) entzutetsuan ere hiru kantutan aritu zen —A Song for the Dead, Hangin' Tree eta God Is In the Radio—. Ohikoa bihurtu zuten elkarlana, eta, beste proiektu batzuen artean, Afghan Whigs taldeko Greg Dullirekin sortu zuten gero The Gutter Twins taldea.

Haren gertukoek jakinarazi dutenez, gaur goizean hil da, Killarneyn (Irlanda).


Summary: Elizaren barruan izandako 41 sexu-abusu kasu ikertzen ari da Ertzaintza. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak nabarmendu du datuak "egunez egun" aldatzen ari direla, orduak pasatu ahala salaketa gehiago iristen direlako.

Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailburuak adierazi duenez, Elizaren barruan eta testuinguru horretan izandako 41 sexu-abusu kasu ikertzen ari da Ertzaintza. Euskadi Irratian eginiko elkarrizketa batean egin ditu adierazpen horiek, eta nabarmendu du datuak "egunez egun" aldatzen ari direla, orduak pasatu ahala salaketa gehiago iristen direlako.

Xehatu du, halaber, 41 kasu horietatik 36 Bizkaian gertatu direla, eta gainerako bost kasuak, Gipuzkoan. "Esku artean ditugun salaketen datuak aldatzen ari dira egunez egun, salaketa berriak iristen direlako; izan ere, hedabideetan ikusten den neurrian, beste batzuk animatzen ari dira, eta urratsa egiteko borondate hori erakusten dute", adierazi du Segurtasun sailburuak.

Ildo horretan, aitortu du kasu askotan zailtasun ugari aurreikusten dituztela ikerketetatik gauza garbirik ateratzeko, duela urte asko gertatutako kasuak direlako eta "protagonista asko hilda edo desagertuta" daudelako. Nolanahi ere, azpimarratu du hori ez dela arrazoia ez saiatzeko eta salatu nahi duten horiek salaketarik ez jartzeko. "Izan ere, errealitate juridikotik haratago, hemen giza sentimendu bat dago, eta pertsona horiek, ahal den neurrian, gizartearen konpentsazioa eta babesa behar dute; eta hori ez da salaketaren bidez bakarrik lortzen: gizartearen eta Eliza osoaren inplikazioa ere behar da", erantsi du.

Salatzeko deia

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak ere salaketa jartzeko deia egin zien atzo Elizaren barruan sexu abusuak jasan dituzten biktimei. Gobernu Kontseiluko bileraren ondoren egindako adierazpenetan hitz egin zuen gaiari buruz, Bermeoko (Bizkaia) Jose Done ikastetxean 1976tik 1981era gertaturiko hainbat abusu kasu salatu zituzten bi emakumeren testigantzei buruz galdetu ziotenean. Zupiriak adierazi zuen «mekanismo guztiak» jarri behar direla martxan Elizaren barruan sexu abusuak jasan dituztenentzat, barnean duten mina atera dezaten eta erreparatuak izan daitezen. Horregatik, biktimei galdegin zien Ertzaintzan edo epaitegietan sala dezatela gertatu zitzaiena, ikertu ahal izateko.

EITB taldeak eman ditu argitara salaketa horiek: jaso dituen lekukotzen arabera, urte tarte horretan sexu abusuak pairatu zituzten Jose Done ikastetxeko zenbait ikaslek. Menesiarrek kudeatzen zuten eskola hori, eta sexu abusuak egiteaz akusatutako gizona eskolako zuzendari izan zen garai hartan.

"Gizartea ezin da isilik geratu"

Bermeoko Udala ere mintzatu da gaiaren inguruan. Adierazpen instituzional bat plazaratu du, eta "ustezko" gertakariak "indar eta irmotasun osoz" gaitzesten dituela nabarmendu du. "Jose Done ikastetxean adin txikiko ikasleei egindako ustezko sexu abusuak giza eskubideen haustura larri eta jasanezinak dira, eta Bermeoko Udalak biktimen aldeko postura argi eta sendoa adierazi nahi du", azaldu du agirian. "Maitasun, babes eta elkartasunik zintzoena" helarazi die biktimei eta haien senideei, eta gaineratu du haien eskura jartzen dituela arreta eta laguntzarako udal zerbitzuak.

Gizartearen betebeharra ere nabarmendu dute udal ordezkariek: esan dute ezin dela isilik geratu, eta erantzun bat eman beharra dagoela. "Herritarrei dei egiten diegu gertakari hauei aurre egiteko", adierazi dute. "Dagozkien instituzioei" ere mintzatu zaizkie, eta "hartu beharreko neurriak" hartu ditzaten galdegin. Justiziari eta erreparazioari egin diete erreferentzia, horrelako gertakari "larriei" aurre egiteko ezinbestekoak direla iritzita.


Summary: ITP Aero PCBko 83 kaleratzeak baliogabeak direla berretsi du Auzitegi Gorenak. Ez du onartu turbina enpresaren helegitea, eta etxean zituen langileak fabriketan onartu beharko ditu

ITP Aero PCBk kaleratu nahi zituen 83 langileak Sestao eta Barakaldoko (Bizkaia) fabriketara itzuliko dira. Auzitegi Gorenak ez du onartu enpresak jarritako helegitea, eta berretsi egin du EAEko Auzitegi Nagusiak maiatzean emaniko ebazpena: PCBk egin nahi zuen lan erregulazioa baliogabea da. Bere garaian EAEko Auzitegi Nagusiak emaniko argudioak ontzat eman ditu, eta langileak beren txandetara itzuli ahalko dira.

Madrilgo epaitegiak, beraz, arrazoia eman die langileei. Aeronautika enpresak EAEko Auzitegi Nagusiaren ebazpenari helegitea jarri zionetik, 83 langileak etxean zeuden soldata osoa jasotzen, baina ez zien lantegian sartzen uzten. Legezko neurria zen, epaia ez baitzen erabat irmoa. Orain, berriz, txandetan sartu beharko ditu, epaitegiek berretsi egin dutelako ez duela haiek kaleratzeko arrazoirik.

Precision Casting Bilbao (PCB) ITP Aero aeronautika enpresaren fundizioa da. Barakaldon eta Sestaon ditu plantak, eta hango langileen borroka 2020ko abenduan hasi zen. Enpresak lan erregulazio bat jarri zuen abian, hasieran 136 langile finko kaleratzeko asmoz. Ordurako berritu gabea zegoen ehundik gora behin-behineko langileren kontratua. Negoziazio epean ez zen akordiorik egon, baina enpresak 83ra murriztu zuen kopuru hori.

Auzibidea hasi zen ondoren. Langile batzordeko sindikatuek helegitea jarri zuten EAEko Auzitegi Nagusian, lan erregulazioa egiteko arrazoirik ez zegoela argudiatuta. Eta arrazoia eman zien. Espainiako Gobernuak COVID-19aren eraginez kaleratzeak egitea debekatzen zuen dekretuan oinarritu zuten ebazpena, eta, PCBri dagokionez, aldi baterako erregulazio batekin aski zela esan. Enpresak, baina, ez zuen onartu, eta helegitea jarri zuen Gorenean. Iragan astean berrikusi zuten auzia, eta gaur berretsi dute kaleratzeak baliogabeak direla.<br /> PCB ITP Aeroren lan gatazkaren kronologia. Hamabost hilabete luze eta bi epaiketako gatazka izan da ITP Aero PCBkoa. Langileek beti esan dute enpresak ez zuela kaleratzeak egiteko arrazoi ekonomikorik.

2020ko azaroaren 18a 136 kaleratze. Zamudioko plantetako kaleratzeen ondoren, ITP Aerok lantaldea murrizteko beharra zuela jakinarazi zuen. PCBn lan erregulazio bat abian jarri zuen, hasieran 136 langileri eragingo ziena. Aurretik behin-behineko 100 langileri kontratua ez berritzea erabaki zuten. Langileek greba hasi zuten.

2020ko abenduaren 24a Akordiorik ez. Lan erregulazioko negoziazio epea akordiorik gabe amaitu zen. Enpresak, geroago, 87ra murriztu zituzten kaleratzeak.

2021eko otsailaren 1a Istiluak. Langileek piketeak egin zituzten greban. Ertzaintza hainbatetan oldartu zitzaien. Otsailaren 1eko liskarrak bereziki gogorrak izan ziren. Ertzain batek sudurra hautsi zion Javi Gomez CCOO-Euskadiko industria arduradunari. Langileek hainbatetan salatu dute Ertzaintzaren bortizkeria.

2021ko apirilaren 28a Epaiketa. Langile batzordeak epaitegietara jo zuen, eta EAEko Auzitegi Nagusian epaitu zen kasua. Enpresak kaleratze bidegabeak eskatu zituen, sindikatuek, aldiz, baliogabeak.

2021eko maiatzaren 4a Kaleratze baliogabea. Epaileak arrazoia eman zien langileei. Koronabirusaren eraginengatik kaleratzeak egitea debekatzen duen dekretua oinarritu zuen ebazpena. Aldi baterako neurriekin aski zela ebatzi zuen, eta langileak berriz hartzera behartu zuen enpresa. Langileek greba utzi zuten.

2021eko maiatzaren 5a Helegitea. Enpresak ebazpenari helegitea jarriko ziola jakinarazi zuen. Auzitegi Gorenera jo zuen. Bitartean kaleratu asmo zituen langileak plantetan ez zirela sartuko jakinarazi zuen. Etxean egon dira soldata guztiak kobratzen. Langileek adosturiko konponbide bat eskatu zuten jendaurrean.

2021eko irailak 26a ITP Aeroren salmenta. Rolls Roycek ITP Aero saldu zion Bain Capital inbertsio funtsari. 1.400 milioi euroko operazio bat izan zen. Harekin batera industria munduko hainbat akziodunek hartuko dute lema. PCB ITP Aeroren fundizioa da. Langileek salmenta erraztu nahi izatea ikusten zuten kaleratzeen atzean.

2021eko abenduaren 17a Isunak. Langileek greba garaiko isunak jasotzen ari zirela salatu zuten. 5.000 eurotik gora guztira. Bati 700 euroko isuna jarri zioten ertzain baten ezkutuaren aurka «talka» egin zuelako.

2022ko otsailaren 16a Epaiketa gorenean. Gatazka hasi eta hamabost hilabetera, Auzitegi Gorenak zuen azken hitza.

2022ko otsailaren 23a Arrazoia langileei. Gorenak berretsi egin du kaleratzeak baliogabeak direla. Abokatuek hurrengo astean jasoko dute sententzia.


Summary: Abelin Linazisoro idazle eta aktorea hil da. 79 urte zituela zendu da. 'Goenkale' saioan antzeztutako Xaturren rolak egin zuen ezagun bereziki, baina, horrez gain, literaturan, antzerkigintzan eta euskara irakasten aritu zen, besteak beste. Zumaiako kultur mugimenduaren sustatzaile ere izan zen, eta hango zineforumaren sortzaile.

Abelin Linazisoro Azkue (Zumaia, 1942) idazle eta aktorea zendu da, 79 urterekin. Gaztea zenean hasi zen antzerkigintzan, eta, gerora, 1994an, Euskal Telebistako Goenkale saioan hasi zen lanean. Xaturren rola antzeztu zuen zazpi urtez.

Hiru nobela idatzi zituen Linazisorok, 1995etik 2005era bitartean: Axun (1995, Susa), Iraganean galdua (2001, Txalaparta) eta Aitortza (2005, Txalaparta). Besteak beste, abertzaletasuna, herri txikietako bizimodua eta amodiozko kontuak jorratu zituen. Aitortza aurkeztu zuenean, adierazi zuen liburua «gerra pasatu duen emakume batek gerra ezagutu ez duen beste belaunaldi bateko emakume bati egiten dion aitortza» zela. Hain zuzen ere, eleberri horrekin trilogia bat osatu zuen Linazisorok. «Hiruretan abertzaletasuna eta maitasuna dira oinarria. Lehenengoaren helburua zen azaltzea abertzaleek maitatu dezaketela. Herri honetan, ezker abertzaleko jendea gaiztotzat hartzen dute batzuek, terroristatzat-eta joz. Abertzale bihozbera baten istorioa zen Axun. Bigarrenean, oraindik gehiago sakondu nuen: ETAko pertsonaia bat sartu nuen. Eta hirugarrenean, gerrara joan ez zirenek herrietan bizi izandakoa kontatu dut, betiere maitasun istorio batekin lotuta».

Laugarrena ere idatzi zuen. «Ironia sartu nahi nuen. Matxista baten ikuspegitik kontatutakoa da, eta, gero, istorio bera emakumearen begietatik azaltzen dut. Ez dakit zer egingo dudan horrekin. Presarik ez daukat». Azkenean, baina, ez zuen inoiz argitaratu lan hori.

Bikoizketa lanetan ere aritu zen, eta AEK-ko irakasle izan zen.

Horrez gain, herriko kultur mugimenduan parte hartu zuen, batez ere antzerkigintzarekin eta zinemarekin lotutako ekintzetan; besteak beste, Zumaiako Ostarrena zineforumaren sustatzaile izan zen; 19 urte zituela hasi zen saioak antolatzen. Zumaiarren kontakizunak ere jaso zituen, eta herriaren historia biltzeko lan egin zuen. Zumaiako Baleike aldizkariko Gure Zumai Zarra atalean adineko hainbat zumaiarri elkarrizketak egin zizkien, eta herri horren historiaren transmisioan lan eskerga egin zuen.

Torturak pairatua

Euskaltzale eta abertzale porrokatua zen Linazisoro, eta ETAko fronte kulturaleko kide izan zen 1960ko hamarkadan. 1969an atxilotu egin zuen Espainiako Poliziak. Euskarazko olerkiak herritarren artean zabaltzeko lortu zuten multikopiagailu batekin batera, Lauaxetaren olerki batzuk atzeman zizkioten. Torturatu egin zuten, eta komisarian jasandako tratu txarrek betiko iraun ziotela azaldu zuen hainbat alditan. «60 orduz torturatu ninduten, eta sei egun pasatu behar izan nituen zauriak sendatzen, epailearen aurretik pasatu arte. Etxeko eskaileretatik erori ote nintzen galdetu zidan epaileak», adierazi zion BERRIAri, elkarrizketa batean.


Summary: Iberdrolak 3.884,8 milioi euro irabazi ditu 2021. urtean, %7 gehiago. Inoizko argindar preziorik handienaren urtean, AEBei eta Brasili esker handitu ditu irabaziak, Bilboko konpainiak esan duenez

Euskal Herrian, Espainian eta Erresuma Batuan negozioak behera egin duela azaldu du Iberdrolak, energiaren prezio garestiek zamatuta, baina AEBetan eta Brasilen hazkundea izan duela, eta, horri esker, %7 handitu dituela irabaziak 2021. urtean, 3.884,8 milioi euroraino. Are, CNMV arautzaileari esplikatu dio mozkinak handiagoak liratekeela bere bezeroen prezio finkoei eutsi izan ez balie. Mozkin garbia, aldagai fiskalekin eta eraginkortasun neurriekin, 3.707 milioi eurokoa da. EBITDA emaitza, berriz, ustiaketa emaitza gordina, %19,6 handitu du Jose Ignacio Sanchez-Galanek zuzentzen duen konpainiak, 12.005 milioiraino. Iberdrolak emaitza hori aurreikusi zuen 2022rako, baina urtebete lehenago lortu du, eta horrek esan nahi du 2022rako 4.000 eta 4.200 milioi euro arteko irabazi garbia espero duela orain.

Iberdrolaren emaitzen eboluzio positiboan zerikusia izan dute Espainian izan diren zenbait ebazpen judizialek eta beste neurri batzuek. 912,9 milioi euroko irabazia lortu du konpainiak aldagai horiekin. Eraginkortasun neurriengatik, berriz,%11,4 igo da haren EBITDA. Dena den, Bilboko konpainiak AEBtako eta Brasilgo negozioei egotzi die emaitzen hobekuntza, eta baita energia berriztagarri gehiago ezarri izanari ere, «prezio garestiagoekin Espainian».

Inbertsioari dagokionez, 9.940,6 milioi euroko ahalegina egin zuen Iberdrolak, 2020ean baino %3 gehiago, eta diru horren %85 sareen negoziora eta energia berriztagarrien ekoizpenera bideratu zuen. Energia berriztagarriek, hain zuzen, inbertsioaren %43,9 izan zuten, 3.500 megawatt ezarri ondoren, eta beste 7.800 megawatt ezartzeko bidean dira (eraikitzen). Hala, 38.000 megawatteko potentzia instalaturik dauka jadanik mundu zabalean; eraikitzen ari diren instalazioen artean, 2.600 megawatt itsasoko energia eolikoan dira. Gaur egun, 1.258 megawatt dauzka jarrita teknologia horren alorrean, eta 2025erako 2.600 megawatt izatea espero du.

Inbertsioak eta dibidendua

Eta non egin duen inbertsiorik handiena? Ba, AEBetan, batetik, 2.736 milioi eurorekin, eta Espainian, bestetik, 2.386 milioirekin. Brasilera beste 1.892 milioi euro bideratu zituen inbertsiorako. Gainontzeko 1.566 milioiak Europako zenbait herrialdetan banatu zituen.

Bestalde, amortizazioak eta hornidurak %4,2 igo ditu 2021ean Iberdrolak; COVID-19ak eragindako berankortasuna jaitsi egin dela dio enpresak, baina taldearen jardueraren igoerak ekarri duela hornidurak ere handitzea. 4.196,2 milioi euroko amortizazioak egin ditu azken urtean, eta hornidurak 466,7 milioi eurokoak izan dira.

Emaitzak aintzat hartuz, Iberdrolak akziodunei proposatuko die akzioko 0,44 euroko ordainketa egitea: 2020an baino %5 gehiago. Hala, administrazio kontseiluak proposatuko du akziodunen batzarrean dibidendu osagarri bat banatzea: 0,27 akzioko.

Bilboko konpainiaren kutxaren zirkulatzailea %9 handitu da, eta 8.914 milioi eurokoa da gaur egun. Likidotasuna, berriz, 19.500 milioi eurokoa da, eta finantza zorra 3.435 milioi euro handitu da, 35.925 milioi euroko zorra pilatuta.


Summary: EH Bilduk bilera sorta bat egingo du hezkuntza eragileekin. Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak uste du badagoela aukera hezkuntza akordioa lortzeko. Hizkuntzari dagokionez, gurasoak nahi duten eredua hautatzeko libre izatearen alde egin du.

EH Bilduk iragarri du hezkuntza eragileekin bilera sorta bat egingo duela, Eusko Legebiltzarrean aurkeztutako dokumentuan haien hitza jaso dutela bermatzeko. Badira bi aste Eusko Legebiltzarrean hezkuntza akordioa erdiesteko lantaldeko presidenteak lehen zirriborroa aurkeztu zuela. Ehun eragile ingururen ekarpenak eta Kataluniara egindako bidaia batetik jasotakoak bildu zituen bertan, eta, orain, EH Bilduk bilera sorta bat egingo du eragileekin, «iritzia zuzenean jaso eta haien ikuspuntua hezkuntza lantaldean txertatuta dagoela bermatzeko», webgunean jaso dutenez.

«Herri akordio zabala» dauka begiz jota koalizio abertzaleak, eta, haien esanetan, erronka gisa jarrita daukate «ahalik eta adostasun eta kontsentsu handiena» erdiestea. Batez ere hiru gairen inguruan aritzeko baliatu nahi dituzte bilkurak: «Landuko diren gaien artean, publikotasunak, euskararen egoerak eta segregazioak hartuko dute zentralitatea; hau da, hezkuntza sektorearen egiturazko arazoak eta haien balizko konponbideak aztertuko nahi ditugu eragileekin».

EH Bilduren bozeramaile Maddalen Iriartek ere nabarmendu du hezkuntza «herri erronka» dela eta, ondorioz, «herri akordioa» behar duela. EITBn egin dioten elkarrizketan esan duenez, uste du hitzarmenak eskola publikoa «indartu» egingo duela, eta hizkuntzak ikasteko baliabideak ere orain arte baino hobeak izango direla. Baina zehaztapen bat ere egin du: «Akordio hori Euskal Herriaren zati baterako da, Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako. Hau Euskal Herria da, ez Valladolid [Espainia]». Eta hori gogoan izateko eskatu du: «Herri honetan uste askotan hartutako erabaki politiko eta sozialak eta horien gainean eraikitakoa ere kontuan hartu behar da egiten ari garen hezkuntza lege berri honetan urratsak egiteko».

Bildarratz, akordio bila

Eusko Legebiltzarreko taldeen artean hezkuntzaren inguruan sortu den eztabaida «ona» iruditzen zaio Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzi. PSE-EErekin duten harremanaz galdetu diote Herri Irratian, eta esan du testuarekiko izan zuten lehen erreakzioa «positiboa» izan zela. Erantsi duenez, parlamentuko talde gehienek ere «balorazio positiboa» egin zuten, baina ekarpenak egin nahi dituzte: «Behin letra txikia ikusita, esaten dute: 'Guk ere baditugu ekarpenak'». Hori horrela, akordiorako aukera badagoela uste du, zer findua badagoen arren: «Uste dut ardatz nagusiak adostuak dituztela, eta orain letra txikia hobetu eta adostu nahi dute». Bestalde, Eusko Legebiltzarrak egiten duenaz harago, esan du Jaurlaritzak lanean jarraituko duela hezkuntza eragileekin batera, ikusteko zein diren bakoitzaren «beharrak eta ikuspuntuak» eta guztiak hezkuntza proiektuan integratuta senti daitezen.

Ikastetxeen titulartasuna eta hizkuntza ereduak. Eztabaidaren bi ildo nagusiei ere heldu die sailburuak Herri Irratian emandako elkarrizketan. Jabetza pribatuko nahiz publikoko ikastetxeak mantentzearen alde egin du, helburutzat jarrita ikastetxe guztiak «indartzea», horiek publikoak edo itunpekoak izan arren. Gurasoen aukeratzeko eskubidea defendatu du: «Titulartasunaz harago, euskal hezkuntza sistema bat da, orokorra, zerbitzua emango duena, eta bertan edozein herritarrek aukera dezake haien umeak hezteko ikastetxea». Haren irudiko, ikastetxeak publiko bihurtzearen eztabaidarik ez dago gizartean.

Euskararen alorrean, ez dute asmorik «gatazketan» sartzeko, «nahigabeak» ekartzen dituela iritzita. Horrenbestez, hauxe sailburuaren hautua: «Kalitatezko euskal sistema baten alde lan egingo dugu, eta gurasoek aukera dezatela eredua».


Summary: Putinentzat «negoziaezinak» dira Errusiaren interesak. Mosku «irtenbide diplomatikoak» bilatzeko prest dago. Ukrainak Mendebaldeari eskatu dio Kremlini zigor gehiago jartzeko. Bertan behera gelditu da Blinkenen eta Lavroven arteko bilera.

Vladimir Putinek Ukraina mendebaldeko Luhansk eta Donetsk herri errepubliken independentzia onartu eta horietara tropak bidaltzeko baimena jaso ondoren, Ukrainako Gobernuak erabaki bat hartu du: herrialde osoan larrialdi egoera ezartzea 30 egunez, luzatzeko aukerarekin. Eskaera hori egin du Segurtasunerako eta Defentsarako Kontseilu Nazionalak. Indarrean sar dadin, parlamentuak onartu beharra dauka eskaera, eta ganbera datozen orduetan da pausoa ematekoa. Neurriak ez die eragingo Donbassko probintziei, Errusiak aitortutakoei, han aspalditik baitago indarrean larrialdi egoera: 2014an gerra hasi zenetik.

Oleksii Danilov Ukrainako Segurtasunerako idazkariak kazetariei esan dienez, neurriak aukera emango die kontrolak eta mugikortasunari eragiten dioten neurriak ezartzeko, baita etxeratze agindua ere. Sor litezkeen «mehatxuen» arabera egokituko dute alarma egoeraren «zorroztasuna». Baieztatu du, gainera, armadak 36.000 erreserbista deitu dituela mobilizatzeko —ia milioi bat dauzka—. Putinen alderdi Errusia Batuko buruzagi baten hitzetan, Errusiako tropak Donbassen sartuko dira, soilik herri errepubliketako agintariek hala eskatzen badiete. Horrekin lotuta, Ukrainako Poliziak jakinarazi du indar gehigarriak bidaliko dituela Donbassera.

Kieventzat, Atzerri Ministerioak ohar baten bidez nabarmendu duenez, Errusia «eraso armatu bat» aurrera eramaten ari da, eta Ukrainaren subiranotasuna eta lurralde batasuna urratzen ari da. Azken gertakariak aintzat hartuta, Errusian bizi diren edo han dauden ukrainarrei handik «berehala» alde egiteko eskatu diete. Zibilei armak erabiltzeko eskubidea emango dien lege proiektua onartu du, bestetik, parlamentuak. Ohar batean azpimarratu duenez, «autodefentsa» du xede neurriak. Oraindik beste bozketa batean berretsia izan behar du indarrean sartzeko.

Errusiako presidente Putinek gaur adierazi duenez, prest dago Ukrainako auziarentzat «irtenbide diplomatikoak» bilatzeko. Hori esanda, ordea, ohartarazpen bat egin du: Errusiaren interesak eta segurtasuna «negoziaezinak» direla. Lurralde bateratasuna eta Ukrainaren subiranotasuna urratzea egotzita, zigorren bidez erantzun diote Mendebaldeko potentziek Kremlini, eta Japoniak eta Australiak ere zigorrak ezarriko dizkiotela iragarri dute.

Ikusi gehiago: Zuzeneko kontakizuna

EB Europako Batasunaren eta AEBen arabera, zigorrak esanguratsuak dira, eta gaur sartuko dira indarrean. Bruselaren diplomaziaburu Josep Borrellen esanetan, zigor horiek «min» egingo diote Moskuri. EBk Erresuma Batuarekin eta Kanadarekin adostu du Errusiari betoa jartzea finantza merkatuan eta Europako zerbitzuen sektorean, baita, besteak beste, de facto bere burua independentetzat duten Donbass eskualdeko bi herrialdeei merkataritza enbargoa ezartzea ere.

AEBek erabaki dute Errusiak Mendebaldean izan ditzakeen finantza bide guztiak ixtea. «[Errusiak] Jada ezin du Mendebaldetik dirurik lortu, eta ezin du bere zor berria gure merkatuetan edo europarretan negoziatu», nabarmendu zuen Joe Biden Etxe Zuriko maizterrak, atzo, prentsa agerraldi batean.

Ikusi gehiago: Herri errepubliken balioa

Ukraina eskertuta dago horregatik, eta egindako urrats horiek «erabakigarriak» iruditzen zaizkio. Nolanahi ere, Dmitro Kuleba Atzerri ministroak Mendebaldeari eskatu dio Putinen «erasoa» gerarazteko zigor gehiago jartzeko Moskuri. «Presioa areagotu behar da. Kolpea eman haren ekonomiari eta lagunei. Gehiago. Gogor. Orain», idatzi du Twitterreko bere kontuan. Errusiako Atzerri Ministerioak ohar baten bidez adierazi du Moskuk erantzun «indartsu eta neurriko bat» emango diela AEBen zigorrei. Gogorarazi du, bide batez, zigortuak izan diren beste batzuetan horien kaltea «gutxitzeko» gai izan direla. Nazioarteko Ikerketa Ekonomikoen Vienako Institutuko zuzendariak Efe berri agentziari esan dio, hain zuzen, Mendebaldeak zigorrei dagokienez hartutako neurriak «nahiko apalak» izan direla.

Txinarentzat, baina, zigorrak ez dira «eraginkorrak» arazoak konpontzeko. Putin eta Xi Jinping Txinako presidentea joan den otsailaren 4an batzartu ziren Pekinen, eta AEBek adierazi zieten bat eginda eta NATO hedatzearen aurka daudela. Hortaz, Hua Chunying Atzerri ministroak argitu du ez diotela Moskuri zigorrik jarriko. Bide batez, Washingtoni belarrietatik tira egin dio: «Arduragabea da beste batzuei leporatzea suteak pizten ari direla, sutara egur gehiago botatzen duzun bitartean».

Ez dute bilerarik egingo

AEBetako Estatu Idazkari Antony Blinken eta Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroa auziaz hitz egitekoak ziren etzi, ostiralarekin, Parisen, baina Washingtonek bertan behera utzi du batzarra. «Ikusita Errusiak inbasioa hasi duela eta diplomaziari uko egiten diola, oraintxe ez du zentzurik bilera hori egiteak», esan zuen Blinkenek atzo gauean, hedabideen aurrean. Hain zuzen, Blinken, Lavrov eta Kuleba, AEBen, Errusiaren eta Ukrainaren diplomaziaburuak, NBE Nazio Batuen Erakundearen Giza Eskubideen Batzordean parte hartzekoak dira datorren astean, NBEk berak jakinarazi duenez. Astelehenean hasiko da batzordea, eta bost aste iraungo du.

Ikusi gehiago: Berlinek Nord Stream 2 izoztu du, eta EBk arriskuan du gas hornidura


Summary: Alconzan mugagabeko greba hasiko dute, 38 kaleratze salatzeko. Irizar taldeko enpresak lantaldea heren bat murrizteko erregulazio espedientea aurkeztu du, sei urtez galerak izan dituela argudiatuta.

Berangon (Bizkaia) du egoitza Alconzak, eta itsas industriarako motorrak diseinatzen eta egiten ditu. Enpresa 1961. urtean sortu zuten, eta 2013an Irizar talde kooperatiboak erosi zuen.

Bere negozioaren zati handi bat gas eta petrolio plataformak hornitzen dituzten itsasontzietatik eskuratu du Alconzak, eta, sektore horretan inbertsioak asko jaitsi direnez, «krisi larri batean» dagoela iragarri du.

Joan den astean erregulazio espedientea iragartzeko zabaldutako agirian ziurtatu zuen azken sei urteetan 29 milioi euro galdu dituela, eta ezinbestekoa duela berregituraketa plan bat enpresa bera salbatzeko eta hiru urteren buruan berriro errentagarria egiteko. Plan horren neurrietako bat da lantaldeko 98 lagunetatik 38 kaleratzea eta horrela gastuak gutxitzea.

Kaleratze horiei greba mugagabe batekin erantzungo diote langileek, datorren astelehenetik aurrera. Gaur goizean zabaldutako agirian, enpresa batzordeak ziurtatu du Alconzaren bideragarritasuna ezin dela «beste behin, langileen bizkar gainean erori».

Inbertsio eza salatu dute langileek

Langileen ordezkariek gogorarazi dutenez, Irizarrek Alconza erosi zuenean 250 langileko enpresa bat zen, «merkatuan erreferente eta errentagarritasun handikoa». Sindikatuek uste dute jabe berrien kudeaketa txarrak eraman duela enpresa egoera larrira. «Ordutik ez da inongo inbertsiorik egin Berangoko lantokian. Langileon lan baldintzen prekarizaziorantz zuzendutako politikak izan dira Irizar taldearen eskutik etorri diren plan industrial bakarrak».

Enpresa batzordearen arabera, Irizarrek mozkinetan banatu zituen Alconza erosi zuenean enpresak izan zituen hamar miloi euroren irabaziak, baina ordutik ez da enpresaz arduratu. «Ez du Alconzara lan kargarik ekarri. Alconza erosi zuenean, zer bilatzen zuen Irizar taldeak?».

Hori ikusirik, «gaur egungo eta etorkizuneko lanpostuak bermatuko dituen industria plan bat izango da onartuko dugun bakarra», aldarrikatu du enpresa batzordeak. Haren arabera, 102 langile ditu enpresak.


Summary: Foro Sozialak «kezka» agertu du presoen gradu erregresioengatik. Behatokiak laugarren txostena aurkeztuko du etzi: bertzeak bertze, torturari eta defentsa eskubideari buruz.

Foro Sozial Iraunkorra «kezkatuta» dago euskal presoak hirugarren gradutik bigarrenera itzularazteagatik. Azken hilabeteotan hiru aldiz gertatu da gauza bera: Unai Fanoren, Jon Cresporen eta Iñigo Gutierrezen kasuetan. Hiruretan, Espainiako Auzitegi Nazionalak gibelera bota ditu aitzinetik euskal preso horiek zeuden espetxeetako tratamendu batzordeek proposaturiko gradu aldaketak. Hala, foroak salatu du «espetxe politika arrunta garatzeko oztopo nagusia» Espainiako Auzitegi Nazionala dela: «Ebazpen negatiboak eta gradu erregresioak ugaritzen ari dira, nahiz eta Espetxeetako Zuzendaritza Nagusiak, espetxeetako tratamendu batzordeek eta Eusko Jaurlaritzak jarrera positiboa izan. Kezkatzeko arrazoiak daude».

Foroa larrituta agertu da ebazpen horiek izan ditzaketen «giza ondorioekin». Salatu duenez, hain zuzen, gradu erregresio horiek «eragin izugarria» dute euskal presoen senide eta seme-alabengan, baita presoen gizarteratze ibilbideetan ere, eta ez dator bat «zigorra betetzen ari den pertsona orok merezi duen itxaropen agertokiarekin».

Foroak agerraldia eginen du etzi, eta motibazio politikoko euskal presoei aplikaturiko espetxe politikaren behatokiak laugarren txostena aurkeztuko du han. Presoen egoeraren argazki eguneratua emanen dute, eta salatuko dute, bertzeak bertze, azken txosten monografikoan jasotzen zituzten oztopoek «bere horretan» jarraitzen dutela: «Eta are larriagoak dira orain». Foroak ohartarazi duenez, legeak «mendekuzko politika baten tresna gisa erabiltzen» ari dira: «Politika horren helburu bakarra espetxeetako giltzarrapoak duela hamarkada bateko baldintzetan itxita mantentzea da, presoek emandako pausoak blokeatuz».

Torturaz eta defentsarako eskubideaz ere arituko dira ortziralean aurkeztuko duten txostenean, «bi gai horiek, gehiegitan, elkarri lotuta» egon baitira, foroaren ustez. Xabier Atristainen kasuak «etorkizunean izan ditzakeen ondorioak» ere aztertuko dituzte —Atristain kalean da behin-behinean, Espainiako Auzitegi Nazionalak men egin baitio Estrasburgok emandako sententziari—.

Lobbyaren indarra

Foro Sozialak salatu duenez, azken bi asteetan «eztabaida politikoa eta erabaki judizialak baldintzatzeko gaitasuna» duela erakutsi du espetxe politika normalizatuaren aurkako lobbyak: «Aitortu behar dugu epe laburrean zaila izango dela gai horiek testuinguru politiko honetan, Aietetik hamar urtera, desiragarriak liratekeen baldintzetan konpontzea; hau da, gehiengo politiko, sindikal eta instituzionalak eskatzen ari diren bezala, bizikidetza demokratikorako bidean aurrera egiteko baliatzea».


Summary: Lan ikuskaritzak ikertu ostean, 16.000 kontratu mugagabe bihurtu dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Gutunak jaso ostean oraindik kontratuak erregularizatu ez dituzten enpresek ikuskariaren bisita izango dute 2022. urtean. Ikuskaritzak 4,8 milioi euro jarri ditu isunetan iaz, segurtasuneko, lan harremanetako eta enpleguko arau hausteengatik.

Lan ikuskaritzak 15.000 jarduketatik gora egin ditu iaz, eta 4,8 milioi euro jarri ditu isunetan Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Lan Ikuskaritzaren urteroko balantzea gaur aurkeztu dute Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Lan eta Enplegu sailburuak eta Elena Perez Barredo Laneko sailburuordeak.

Segurtasunaren eta osasunaren arloan egin ditu ikuskaritzak jarduketa gehien (9.058), eta 396 kasutan ikusi ditu arau hausteak. 2,7 milioi euroren isunak eta 1.342 errekerimendu izan dira ondorioak.

Lantokietako segurtasun baldintzen kontrolean atzeman dira arau hauste gehien (78), eta eraikuntzako segurtasun eta baldintza materialak dira zerrendan hurrengoak, 38 arau hausterekin.

Perez Barredok azaldu du lan istripu hilgarriak eta oso larriak denak ikertzen direla, eta ikerketa horien emaitza 2021. urtean hau izan dela: hemeretzi zehapen espediente (zigor) eta hamasei zuzenketa errekerimendu.

Istripu larriei dagokienez, ez dira guztiak ikertzen, baina iaz ikertutakoetatik Lan Ikuskaritzak 73 zehapen espediente zabaldu ditu, eta 94 zuzenketa errekerimendu egin. Istripu arinekin, berriz, 126 zigor espediente eta 112 errekerimendu egin ditu.

Hain zuzen, lan istripuen tasak izango dira Eusko Jaurlaritzako Lan Ikuskaritzaren jomuga nagusietako bat 2022. urte honetan. Espainiako Iruzurraren Kontrako Erremintarekin diseinatu da ikuskatuko diren enpresen zerrenda, eta Perez Barredok hura ikusi du. «Azkenaldian istripu hilgarriak edota oso larriak izan dituzten enpresak dira, eta Euskadin eraikuntzako enpresak izango dira asko, altuerako erorikoen intzidentziarengatik».

Iruzurra kontratuetan

Inspekzioaren beste egiteko garrantzitsu bat behin-behineko kontratuekin egiten den iruzurra ikertzea da. Lan horretan, 2021. urtean 33.816 kontratu aztertu ditu ikuskaritzak, eta 16.494 kontratu mugagabe eta lanaldi osoko bihurtu dira.

Kontratazio iruzurra atzemateko, bere ohiko jardunaz gain, ikuskaritzak ekintza planak egiten ditu aldian behin. Eta iazkoek datu interesgarriak erakutsi dituzte. 2021eko otsailean eta martxoan egindako kanpainarekin 6.444 kontratu bihurtu ziren mugagabe eta lanaldi osoko, eta horietatik %77,73 ziren emakumeenak.

Urrian, Lan Sailak kontratazio iruzurra atzemateko beste ekintza plan bat abiatu zuen. 14.385 kontratu berrikusi zituen ikuskaritzak, eta horietatik 7.708 mugagabe eta lanaldi osoko bihurtu dituzte enpresek euren borondatez, betiere ikuskaritzaren gutuna jaso ondoren. Gutunak jaso ostean oraindik kontratuak erregularizatu ez dituzten enpresek ikuskariaren bisita izango dute 2022. urtean.


Summary: Nafarroako zahar etxeetako langileek zaintza aitortzeko eta ordaina egokitzeko eskatu dute. LABek, ELAk, UGTk eta CCOOk salatu dute 4.500 langile baino gehiago kaltetuak direla lan baldintzak direla kausa.

Nafarroako zahar etxeetako langileen bigarren greba eguna da gaur, eta Nafarroa osoko hitzarmenaren alde borrokan jarraituko dutela adierazi dute LAB, ELA, UGT eta CCOO sindikatuek. Aldarriekin jarraitzeko, manifestazioa eginen dute gaur, 17:30ean, Iruñeko bus geltoki zaharrean. Sindikatuen arabera, 4.500 langile baino gehiago kaltetuak dira.

«1.800 ordu baino gehiago lan egiten dugu urtean, atsedenak urriak dira, eta soldata batzuk ez dira 1.000 eurora iristen», salatu du Gaztelu Garralda LABeko kideak. Hortaz, urtean 1.592 ordu lan egitea, epe baterako lan kontratuak amaitzea, kalitatezko zahar etxe publikoak izatea, ratioak handitzea eta soldatak igotzea exijitu dute, besteak beste.

Horrez gain, zaintza zaindu beharra nabarmendu dute. «Batez ere emakumeek egiten dituzte zaintza lanak, eta bai haiei bai zaintzari dagokien errekonozimendua emateko exijitzen dugu», esan du Susana Laia ELAko kideak.


Summary: Bigarren urtez, asilo eskaerak %44 jaitsi dira EAEn. Izen eta marka berriak aurkeztu ditu EAEko CEAR zenak: Zehar-Errefuxiatuekin izango da aurrerantzean; Arantza Chacon da zuzendari berria.

Asilo eskaerak nabarmen jaitsi ziren iaz ere Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Zehar-Errefuxiatuekin erakundeak emandako datuen arabera, 1.724 pertsonak eskatu zuten babesa 2021ean, aurreko urtean baino %44 gutxiagok; 2020an ere %44ko beherakada izan zen, 2019ko 5.535 eskakizunen aldean. COVID-19aren izurriari egotzi dio Arantza Chacon Zeharreko zuzendari berriak: «Nazioarteko mugak eta aire espazioa itxi izanaren ondorioa da jaitsiera hori. 2022ko daturik oraindik ez dugu, baina jada ikusten ari gara joera aldaketa bat, pandemiaren aurkako neurriak lausotzearekin batera».

Ikusi gehiago: Migratzaileen harrera errazteko plana aurkeztu du Jaurlaritzak

Horrek, era berean, eskatzaileen soslaian eragin du. Gizon gehiagok eskatu zuten asiloa iaz; pandemiaren aurretik orekatuta egoten zen emakumeen eta gizonen proportzioa, baina migrazio bide batzuk itxi izanak murriztu egin du andreen mugimendua. Jatorrietan ere agerikoa da: oraindik Venezuelako eta Kolonbiako herritarrak dira eskatzaile nagusiak, baina nabarmen ugaritu dira Marokokoak, Malikoak eta Senegalgoak. «Hau da, gero eta bide arriskutsuagoetatik iristen direnak, itsasoz edo lurrez». Jende gutxiago heltzeak, hala ere, ez du ekarri babes handiagoa ematea: asilo eskaeren %70 atzera bota ditu Espainiako Gobernuak. Chaconek «deigarritzat» jo du kolonbiarren kasua: «Eskaera gehien egiten dituzten herrialdeetan bigarrena izan arren, hango eskatzaileen %94ri ukatu egin diete asiloa».

Datu horiek Bilbon eman ditu Chaconek, eta, bide batez, erakundearen irudi eta marka berriak aurkeztu ditu. Orain arte EAEko CEAR izandakoa Zehar-Errefuxiatuekin izango da aurrerantzean. Markaren itxura eta izenaren fonetika ez dira asko aldatu, baina euskarara hurbildu nahi izan dute, Naiara Gutierrez komunikazio arduradunak azaldu duenez: «Errefuxiatuek egindako bidea adierazten du Zehar-ek, eta, aldi berean, guri egiteko geratzen zaiguna, harrera gizarte gisa».

Adingabeen zaurgarritasuna

Patricia Barcenaren lekukoa hartu berri du Chaconek, baina ondo ezagutzen du erakundea, besteak beste Oñatiko eta Tolosako (Gipuzkoa) harrera zentroetako buru izan baita azken urteotan. «Ezinbestekoa da nazioarteko babeserako eskubidearen alde borrokatzen jarraitzea», adierazi du Chaconek, aurkezpen mintzaldian. Ildo horretan, balorazio positiboa egin du 2021eko amaieran Espainiako Gobernuak atzerritarren araudian egindako aldaketaz: «Adingabe izanda iristen diren migratzaileentzat hobekuntza esanguratsuak ekarri ditu, haien egoera erregularizatzeko eta lan egiteko baldintzak erraztu dituelako». Izan ere, gogora ekarri du seniderik gabe iristen diren etorkin adingabeak egoera «bereziki zaurgarrian» daudela: «Ezin dugu ahaztu adingabeak direla, babesgabe daudela, eta haien ibilbideak ere konplikatzen ari direla».

Zaurgarritasun horren adierazle, Marouane Ziad gazteari eman dio hitza Zeharrek. Duela hiru urte iritsi zen Euskal Herrira, 17 urteko mutiko bat zela; adingabeentzako bi zentrotan egon zen adindun bihurtu arte. «Bagenekien 18 urte betetzean zentroa utzi beharko genuela, eta ez geneukan nora joan. Denok geunden berdin. Logela bat bilatzen saiatu nintzen, baina tartean kalean lo egin nuen astebetez; denbora gutxi izan zen, baina txarto pasatu nuen». Etxea aurkitzea ez zen erraza izan: «Diskriminazio handia dago arabiarra izateagatik, gaztea izateagatik... Jendeak uste du arazoak eragingo ditugula». Egun ikastaro bat egiten ari da: «Urte amaieran praktikak egitea espero dut».

Ildo horretan, Chaconek adierazi du ez dagoela jakiterik zenbat migratzaile gazte bizi den kalean, bai erakunde publikoen tutoretzatik atera ostean aterperik ez dutelako, bai oso gaztetan iritsi direlako. «Baina asko dira, eta zailtasunak bata bestearen atzetik datozkie: logela bat alokatzea ez da erraza, ez dute dirurik... Kalean gera ez daitezen, laguntza behar dute kolektibo horretakoek».


Summary: Nafarroan D ereduan matrikulatzeko eskatu dute euskalgintzako eta hezkuntzako hamabost eragilek. Nabarmendu dute euskarazko eredua baliagarria dela hizkuntza ikasteko, baita kohesiorako eta Nafarroa hobeto ezagutzeko ere.

Euskalgintzako eragileek, hezkuntzakoek eta sindikatuek agerraldia egin dute Iruñean, eskaera bat eginez: Nafarroako gurasoei galdegin diete seme-alabak euskarazko ereduetan matrikulatzeko. Aurrematrikula epea irekitzear dela, ikastoletako edo ikastetxe publikoetako D eredua hautatzeko gonbita egiteko elkartu dira hamabost eragile: Euskalgintzaren Kontseilua, Hizkuntz Eskubideen Behatokia, Nafarroako Ikastolen Elkartea, Sortzene, NIZE, Dindaia, AEK, IKA, Euskaltzaleen Topaguneak, Euskal Herrian Euskaraz, Udako Euskal Unibertsitatea, Emun, ELA, LAB eta Steilas.

Eragileen izenean, euskaraz ikastearen bertuteak izan ditu hizpide Paul Bilbao Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusiak. Hizkuntza eskuratzeko tresnatzat dauka: «Ezagutzari dagokionez, euskarazko ereduak haurrei beste edozein ereduk baino gehiago ematen die». Hizkuntzaren batera, Nafarroa hobeto ezagutzeko paradatzat: «Hizkuntza bat ezagutzeko aukera da, eta, ondorioz, ingurunea euskararen betaurrekoetatik ikustea. Hain zuzen, Nafarroako errealitatea hobeto ulertzeko, Nafarroa bera sakonago ezagutzeko eta Nafarroan osoki bizitzeko gakoa da jakintza hori». Eta inklusiorako baliabidetzat: «Zalantzarik gabe, eredurik inklusiboena da euskarazko eredua». Laburbilduz, euskaraz ikastea kohesiorako baliagarria iruditzen zaio: «Ikastetxeak zabalik daude gizarte are berdinzaleagoa eraikitzeko, Nafarroak euskaratik aniztasuna ulertzeko eta baloratzeko».

Horrenbestez, familiak euskarazko ereduan izena ematera deitu dituzte: «Komunitate zabala osatzen dugula erakusteko eta komunitateko kide izateko gonbidapena egiteko elkartu gara». Azken batean, berdintasunean hazteko eta hezteko aukera eskaini nahi diete haurrei, Bilbaoren hitzetan: «Ikasleen jatorri linguistikoari, ekonomikoari, sozialari edota bestelakoei erreparatu gabe, euskaraz hezten direnean, berdintasunean hazten dira».

Profesionalen lana, bistara

Behin umea euskarazko ereduan matrikulatuta, «eskarmentua» duten profesionalak izango dituztela hitzeman du Bilbaok, baita egiten duten lana goraipatu ere: «Ikaragarria da azken hamarkadotan hezkuntza komunitateak zenbat lan egin duen herritar euskaldun eleaniztunak sortzeko. Harro egoteko moduko profesionalak ditugu, konprometituak, gutxiago duenari gehiago emateko irizpideari jarraituz, baita euskararen gaian ere». Helburu bat buruan dutela dihardute langileek: «Hizkuntzen irakaskuntzan eta pedagogian jardun dute, eta ikasleen hizkuntza beharretara egokitzen dira, baina betiere helburu bera lortzeko: ikasle guztiek derrigorrezko hezkuntza amaitzen dutenean gaitasun aurreratua izan dezatela euskaraz zein gaztelaniaz, bai eta gaitasun egokia hirugarren hizkuntza batean ere».


Summary: Abortatzeko epea hamabi astetik hamalau astera luzatu du Frantziak. Frantziako Parlamentuak abortatzeko epea luzatzeko legea onartu du: 135 diputatu agertu dira alde, eta 47 kontra.

Emakumeek hamalau asteko epea izanen dute abortatzeko Ipar Euskal Herrian. Gaur onartu du legea Frantziako Parlamentuak; orain arte, hamabi astekoa zen abortatu ahal izateko epea. 135 diputatuk egin dute alde; 47k, berriz, kontra. Legearen defendatzaileek emakumeen eskubideen aurrerapen historikotzat jo dute. Nabarmentzekoa da abortatzeko epea luzatzeaz gain beste neurri batzuk ere biltzen dituela legeak. Batetik, emaginek abortu kirurgikoa egiten ahalko dute ospitaleetan. Bestetik, erremedio bidez abortatzeko epea zazpi astekoa izanen da —orain arte bost astekoa zen—; lehen konfinamendu garaian dekretu bidez epe hori luzatzea onartu zuten, itxialdiaren ondorioz. Gainera, orain arte, abortatu nahi zuten emakumeek bi eguneko «gogoeta epe» bat bete behar zuten derrigorrez ebakuntza egin aurretik; legeak bi eguneko epe hori kendu du. Bestalde, Eskualdeetako Osasun Agentziek abortua praktikatzen duten medikuen zerrenda bat argitaratu beharko dute. Haatik, Frantziako Asanbleak ez du onartu aborturik egin nahi ez duten medikuak babesten dituen kontzientzia klausula.

Albane Gaillot eta Marie-Noelle Battistel diputatuek aitzinera eraman dute lege proiektua. Izan ere, 2020an, abortatzen duten emakumeen inguruko txosten bat landu zuten, eta, ikerketaren arabera, Frantziako Estatuan, urtero, 2.000 emakumetik gora behartuak dira beste herrialde batzuetara joatera abortatzera, hamabi asteko epea pasatua baitute. Hala, 2020ko agorrilean pausatu zuten lege proposamena, epea hamalau astera pasatzeko. Ibilbide biziki luzea izan du lege proiektuak, eta eztabaida sutsuak piztu ditu diputatuen eta senatarien artean. Erraterako, Frantziako Senatuak bi aldiz atzera bota du lege proiektua. Nolanahi ere, Frantziako Asanbleak ukan du azken hitza, eta promulgazioaren beha egon beharko da neurriak zinez indarrean sartzeko.


Summary: Jaurlaritzak bihar zabalduko du antigeno test positiboen bidez COVID ziurtagiria deskargatzeko bidea. Europako Batasunak atzo leundu zituen gaitza pasatu ondotik ziurtagiria eskuratzeko mugak. Orain arte, soilik PCR probak ziren baliozko frogatzat hartuak.

Atzo ireki zuen atea Europako Batasunak, eta bihar emanen du aukera baliatzeko bidea Eusko Jaurlaritzak. Hain zuzen ere, Europako Batasunak zehaztu berri du aurrerantzean antigeno test batean positibo eman dela erakustea aski izanen dela COVID ziurtagiria eskuratzeko. Atzo arte, PCR proba zen baliozkotzat jotako bakarra. Bada, Jaurlaritzak jakinarazi duenez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bihartik deskargatzen ahalko da ziurtagiria bide hori erabilita.

Hala eta guztiz ere, Osasun Sailak zehaztu du ziurtagiria eskuratzeko egindako test hori osasun sistema publikoak edota diagnostikoa egiteko gaitutako laborategiek egina beharko dela izan. Alegia, ezinen da norberak egindako bat erabili.

Europako Batasunak zehaztua duenez, testean positibo eman denetik 11 egunera deskargatzen ahalko da ziurtagiria, eta ordutik 180 egunera iraungiko da.