Summary: Ekainean hasiko dira Nafarroako ubidearen lanak Estellerrian. Lerin eta Carcar herrien arteko zatian hasiko dira lanak, baina Nafarroako Gobernuaren asmoa da ubidea zabaltzea Sesma, Lodosa, Andosilla, San Adrian eta Azagraraino.

Nafarroako Gobernuak berriz ekinen die Itoizko urtegiko ura daraman ubidea eraikitzeko lanei. Ekain hasieran, Estellerriko zatietako lanak abiatuko dituzte. Nafarroako Gobernuko lehendakari Maria Txibitek, Lurralde Kohesiorako kontseilari Bernardo Zirizak eta INTIAko zuzendariorde Joaquin Puigek azaldu dituzte proiektuaren nondik norakoak.

Nafarroako Ubidearen lehen fasea handitzeko lanen barruan daude Estellerrian egin beharrekoak: Lerin eta Carcar herrien artean hasiko dira lanak, eta, horren ostean, Sesma, Lodosa, Andosilla, San Adrian eta Azagraraino ere zabalduko dute ubidea.

Txibitek «poza» azaldu du, Azkoiengo lanak iragarri eta urtebetera Estellerrikoei ekinen dietelako: «Lan hauei esker, Itoizko kalitatezko urez hornitu ahal izanen ditugu 1.300 bat nekazarirenak diren 5.428 hektarea lur». Lur horietan, gainera, labore gehiago landatu ahalko direla iragarri dute gobernuko arduradunek.


Summary: PANek Israelen «gerra krimenak» ikertzeko eskatu dio NZAri. Riyad al-Maliki Palestinako Atzerri ministroaren ustetan, Tel Aviv «berariaz» ari da «zibilei» eraso egiten. Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak dio ez dituela baztertu «beste aukerak»: besteak beste, Gaza inbaditzea.

Israelek erasoaldia hasi eta hamar egunera, PAN Palestinako Aginte Nazionalak nazioarteari begira jarraitzen du, Tel Aviven jarrera leunduko lukeen erreakzio eta eskari biribilen bila. Hala, zenbait herrialdek orain arte eman dizkioten erantzunak kontuan harturik, PANek erabaki du auzitara jotzea, NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiari eskatu baitio iker ditzala Gazari eraso egiten dion armadaren «gerra krimenak». Riyad al-Maliki Palestinako Atzerri ministroaren arabera, beharrezkoa da «kontuak ematea Gazan, Jerusalem ekialdean eta Xeikh Jarrah auzoan egiten ari diren gerra krimenengatik eta gizateriaren aurkako delituengatik».

PANeko Atzerri ministroa itxaropentsu da eskari horri begira, NZAk iragan martxoan ebatzi baitzuen Palestinako lurretan Israelek egindako krimenak ikertzeko jurisdikzioa duela. Zehazki, Fatou Bensouda fiskalburuak jakinarazi zuen 2014ko ekainaren 13tik aurrerako gertakariak eta «auzitegiaren eskumenekoak» direnak ikertuko zituztela, eta azaldu zuen Tel Avivek okupatutako lurraldean gatazkan parte hartu duten bi aldeek zibilei egindako erasoak izango dituztela aztergai.

Hala, Bensoudak hitzeman zuen modu «independentean, inpartzialean eta objektiboan» jardungo zutela: «Azken batean, gure kezka nagusia krimenen biktima izan direnengan jarriko du, izan palestinarrak edo israeldarrak». PANek espero du egunotako erasoaldian gertaturikoak ere kontuan hartuko dituela, «gerra krimen berriei» buruzko dokumentazioa ere eman baitio auzitegiari.

Al-Malikik ohartarazi du Israelek jomugan duela «munduko hiririk trinkoenetako bat», hamalau urteko «blokeo gizagabe batek eta 54 urteko legez kanpoko okupazioak» eragindako krisi humanitarioa jasaten ari dena: «Berariaz ari da [Gazako] helburu zibilei eraso egiten».

Izan ere, Gazako Informazio Ministerioaren azken datuen arabera, Israelen aireko 1.615 erasoek —batez beste 161 egunero— ia 200 milioi euroren kalteak eragin dituzte, eta horrek are gehiago okertu du hango egoera; denera, bonbardaketek erabat suntsitu dituzte 1.174 etxebizitza, 156 dorre edota eraikin, PANen 73 bulego eta hedabideen 33 langela. Horrez gain, 57 eskola edota osasun zentro kaltetuta geratu dira, eta beste 7.073 etxebizitza ere bai.

Testuinguru horretan, NBE Nazio Batuen Erakundeko Larrialdiko Laguntzarako koordinatzaile Mark Lowcockek nazioarteko diru-emaileei laguntza eskatu die Gazako herritarrei begirako funts bat osatzeko. Oraingoz, Lowcockek jakinarazi du lurralde palestinarretara bideraturikoaren 11,47 milioi euro erabiltzea espero duela, baina espero du kopuru hori handitzea estatu batzuek emango lioketen diruari esker; kalte materialez gain, 58.000 lagun baino gehiago desplazatu dira egunotan, gehienak UNRWA Palestinar Iheslarientzako Laguntza eta Lan Bulegoaren eskoletara.

Unicef Nazio Batuen Haurren Laguntzarako Funtsaren zuzendari Henrietta Forek ere kopurutan azaldu du Gazan zer gertatzen ari den: «Gutxienez 60 haur hil dira, eta beste 444 zauritu dira hamar egunean baino gutxiagoan. Ia 30.000 umek lekualdatzera behartua ikusi dute beren burua, eta uste da 250.000k babes eta osasun mentaleko zerbitzuak behar dituztela».

Su-etenari bueltaka

Israelgo hedabideetan ugaritu egin dira gobernua Egiptoren bitartekaritzarekin su-eten bat finkatzea aztertzen ari den albistea, baina, oraingoz, soilik iturri militar batek adierazi du ideia hori kontuan hartzen ari direla, AFP agentziari azaldu dionez. Beste aldean, Gazatik suziriak jaurtitzen dituen taldeak, Hamasek, ere ez du «ez baieztatu ez gezurtatu» nahi izan meniari buruzko informazio hori, erakundearen bozeramaile Fawzi Barhumek atzo adierazi zuenez.

Halere, bart nabarmen gutxitu ziren Gazatik eta Israeldik egindako erasoak, aurreko egunetakoekin konparatuz gero. Tel Avivek Hamasen ustezko tunel sare baten aurka egin zuen 25 minutuan, 122 bonba botata, eta gutxienez lau lagun hil zituen, besteak beste, kazetari bat. Denera, azken datuen arabera, Israelgo armadak 219 lagun hil ditu.

Erasoaldiaz, Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak azaldu du indar armatuak epemugarik gabe ari direla, eta mahai gainean dauden «beste aukerak» ez dituela baztertu: besteak beste, Gaza inbaditzea. Atzerriko 70 diplomazialariren aurrean egin ditu adierazpenok, menia adosteko nazioartearen presioa handitzen ari den honetan. Agerraldi horren ostean, Libanotik lau suziri bidali dituzte Israelera, eta ez zen ez hildakorik ez zauriturik izan.

Arlo diplomatikoan, NBEren Segurtasun Kontseilua ez da gai izan egunotako gatazkari buruzko ebazpenik edo mezurik adosteko, AEBek betoa ezarri baitiote saiakera orori. Halere, Joe Biden herrialde horretako presidentea Netanyahurekin mintzatu da gaur, eta adierazi dio «erasoak berehala murriztea espero» duela gaurko, su-eten batera bidean.

EB Europako Batasunean ere NBEren antzera gertatu da, atzo Hungariak ezezkoa eman baitzion 27 estatu kideen deklarazioari, erasoak etetea eta laguntza humanitarioa emateko sarrera eskatu duenari; izan ere, Budapestentzat, Israelek «bere burua defendatzeko eskubidea» du.

Gertakari hori EBko gobernuen arteko desadostasunaren erakusle da, asteon Austriak, Esloveniak eta Txekiak Israelgo banderak inarrosi baitituzte beren eraikinetan. Palestinaren defentsa sutsua egin dutenen artean, berriz, Irlandako Errepublika, Finlandia, Malta eta Luxenburgo leudeke, esaterako. Josep Borrell EBren diplomaziaburua horren jakitun dago, eta zail izan dezake luze gabe ados jartzea.


Summary: Marteko lehen irudiak bidali ditu 'Zhurong' ibilgailu txinatarrak. Ostiralean iritsi zen Martera, baina oraindik ez zuen hango argazkirik bidali. Marten ondo lur hartzea lortu duen bigarren herrialdea da. Lehen saioan lortu du.

NASA Ameriketako Estatu Batuetako Espazio Agentziaren Perseverance ibilgailua baino ikuskizun eta ikusgarritasun txikiagoarekin, baina Txina ere iritsi da Martera (Perseverance-k otsailaren 18an lur hartu zuen). Txinaren zunda bat Marteren orbitan bueltaka zebilen otsailetik, baina, iragan ostiralean, jaitsiera modulua zundatik askatu zen, eta lur hartu zuen Marten, Utopia Planitian zehazki. Txinako Gobernuak baieztatu egin zuen, baina irudiak falta ziren, bai jaitsierakoak, bai Marten ateratakoak. CNSA Txinako Espazio Agentziak gaur argitaratu ditu.

Jaitsiera modulua Marten dago, eta, orain, moduluaren gaineko Zhurong rover motako ibilgailua jaistea falta da (Txinako mitologiako suaren jainkoaren izena jarri diote). Jada jarri dituzte bi arrapala, ibilgailuaren gurpilak bertan sartzeko eta jaisteko. Hiru hilabeteko misioa da Tianwen 1. Argazkietan ikusten denez, Zhurong-ek eguzki plakak zabaldu ditu, haien bidez energia lortzeko. Marten ohikoak dira hauts ekaitzak, eta arazoak eragin izan dituzte NASAren zenbait ibilgailuren eguzki plaketan, estali egin dituztelako. Zhurong-ek eguzki plaketatik hautsa kentzeko sistemak ditu, bai hautsa aldaratuz, bai plakak zutik jarriz eta hautsa eroraraziz. 240 kiloko gailua da Zhurong (Perseverance, berriz, tona batekoa). Halako misioetan ohikoa den tresneria du Zhurong-ek: kamerak, radarrak (lur azpian izotza atzemateko) espektrometroak (harrien eta mineralen osagai kimikoak jakiteko), estazio meteorologikoa...

Txina Martera iristea lorpen historikoa da. Historikoa, Marten lurreratzea prozesu korapilatsua delako: zundak abiadura handian jaisten dira; Marteko airea Lur planetakoa baino finagoa da, baina marruskadurak bero handia eragiten du han ere; abiadura moteltzeko, paraxuta zabaldu behar da; paraxuta askatu eta gero, retromotorrekin kontrolatu behar da abiadura; eta gozo-gozo lur hartzen saiatu behar da. Hori guztia, aldez aurretik programatutako sekuentzia baten bitartez, Lurretik eragiteko aukerarik gabe. Eta abiadurak, beroak eta kolpeak tresneria hondatu gabe. Izuaren minutuak deitu izan diete. Txinaren kasuan, bederatzi izan ziren.

Historikoa da, halaber, Txinak ez daukalako beste herrialde batzuen —nagusiki AEBak— eskarmenturik espazioaren esplorazioan. Hala ere, urte gutxian sekulako urratsak egin ditu. Martera iristea ikusgarria da, baina Txinaren espazioko programak beste bi zutabe nagusi ditu: Ilargia eta espazio estazioa. Txinak zunda bat eta rover ibiligailu bat (Yutu 2) ditu Ilargiaren ezkutuko aldean. Ilargian 1,7 kilo lagin bildu eta Lurrera ekartzea lortu zuen iazko abenduan. Espazio estazio propioaren modulu nagusia bidali zuen apirilaren amaieran, eta hiru astronauta bidaliko ditu ekainean. Espazio estazioan astronautak edukiko ditu, etengabe, hurrengo urtetik aurrera, ISS Nazioarteko Espazio Estazioan gertatzen den moduan.


Summary: Beste 439 kasu positibo atzeman dira Hegoaldean. Gaitzarekin ospitaleraturik diren pazienteen kopuruak maldan behera segitzen du: 458 dira. ZIUetan 150 daude, azken bost asteetako gutxien.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 11.226 diagnostiko proba egin ziren Hego Euskal Herrian COVID-19a atzemateko, eta horien %3,9k eman zuten positibo: 439 izan ziren, alegia. Hala, eten egin da hiru egunez kutsatuen kurbak izandako beheranzko joera. Larunbatetik, egun bakarrean zenbatutako kasu kopurua 400eko langatik behitikoa izan da Hegoaldean; gaur arte.

Lurraldez lurralde, atzo detektatutako positiboetatik, Bizkaian 221 atzeman ziren; Gipuzkoakoak dira 113; Nafarroan 71 zenbatu dira, eta Araban, aldiz, 31.

Transmisioak ez bezala, ospitaleei buruzko aldagaiek maldan behera jarraitu dute Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako azken datuen arabera, guztira 458 paziente daude birusarekin erietxeratuta. Horietako 308 gela arruntetan daude, eta, aldiz, 150 lagun daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Unitate horiei dagokienez, koska bat beherago da kopurua: apirilaren 10etik erregistratutako zenbatekorik apalena da, beraz.


Aragones ostiralean inbestituko dute

Summary: Aragones ostiralean inbestituko dute. Laura Borras Kataluniako Parlamentuko presidenteak iragarri du ERCren hautagaia presidente inbestitzeko saioa bihar arratsaldean hasiko dela

Ezustekorik ezean, hauteskundeak egin eta hiru hilabete pasa geroago inbestituko dute Pere Aragones (ERC) Kataluniako Generalitateko presidente. Behin ERC Esquerra Republicanak eta JxC Junts Per Catalunyak gobernu akordioa eginda, Laura Borras (JxC) Kataluniako Parlamentuko presidentea ganberan ordezkaritza duten alderdi guztietako bozeramaileekin bildu da azkeneko bi egunotan, eta Aragonesen hautagaitzaren berri eman die. Bilera sailak amaituta, Borrasek gaur jakinarazi duenez, bihar hasiko da osoko bilkura, 16:00etan, eta, okerrik ezean, ostiralean amaituko da, Aragones jarduneko presidentea inbestituz.

Inbestitua izateko lehen saioan, gehiengo osoa beharko du presidentegaiak, eta Aragonesek ziurtatuta dauka hori, behin Carles Puigdemonten alderdiaren babesa lortuta. 68 boto behar dira Kataluniako Parlamentuan gehiengo osoa edukitzeko, baina 2020ko irailean Quim Torra (JxC) kargugabetuaren tokia hartu zuenak aise gaindituko du langa hori: ERCk 33 parlamentari ditu; JxCk, 32; eta CUPek, bederatzi. Hau da, 74.

Martxoaren amaieran, Aragones presidente inbestitzeko bi saio egin ziren, baina ezin izan zuen nahikoa babes lortu, JxC abstenitu egin zelako bi bozketatan; bai gehiengo osoa behar zenean, aurrenekoan, bai gehiengo sinplearekin nahikoa zenean, bigarrengoan. Aldeko 44 boto (ERC eta CUP), aurkako 61 (PSC, Vox, En Comu Podem, Ciutadans eta PP), eta 32 abstentzio (JxC) izan zen emaitza bi bozketetan.

Orain, ordea, «independentziarantz» joko duen koalizio gobernu bat eratzea adostu dute bi indar independentista nagusiek azken orduan, hauteskundeen errepikapenaren mamua gainean zutenean. Alderdi bakoitzak zazpi kontseilaritza izango ditu gobernuan, eta bi aldeen arteko «leialtasuna» du oinarrian konpromisoak. Gauzak ondo, Aragonesek datorren astean hartuko du kargua, Generalitatearen jauregian egingo den zeremonia batean.


Summary: AstraZenecaren ondoren Pfizer emateak txertaketa bi astez atzera dezakeela dio Jaurlaritzak. Gaur egitekoak diren Espainiako Ministerioaren eta erkidegoen arteko bileran bigarren dosiaren afera argitzea espero du Sagarduik.

AstraZenecaren txertoa hartu dutenei Pfizerrena emateak txertaketa atzeratuko duen beldur da Jaurlaritza. Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren arabera, Madrilek proposatutako bidea jorratuz gero, baliteke «bi astez» atzeratzea berez Pfizer etxearen txertoa aurrenekoz hartu behar duten herritarren txertaketa.

Espainiako Osasun Ministerioak atzo aurreratu zuenez, AstraZenacaren dosia hartu duten baina bigarren dosiaren zain dauden herritarrei Pfizerren txertoa jartzeko asmoa dute. Horretarako, Karlos III.a Institutuak kaleratutako txosten batean oinarritu dira. Entsegu kliniko baten aurretiazko emaitzak jaso dituzte txosten horretan, eta, horien arabera, segurua eta eraginkorra izango litzateke bi txerto horiek nahastea.

Sagarduiren esanetan, atzo ez zen argi geratu txosten hori «loteslea» ote zen. Gaur bertan egingo den ministerioaren eta erkidegoen arteko bileran zalantza hori eta beste hainbat argitzeko zain dago Jaurlaritza. Tartean, hala nahi duten herritarrei AstraZenecaren bigarren dosia eskainiko ote zaien jakin nahi du Jaurlaritzak.


Summary: Ikasturte hasiera antolatzeko bide propioa jarraituko dutela esan du Bildarratzek. Madrilek gaur autonomia erkidegoei aurkeztu dien proposamenean aintzat hartzeko aldagaiak badirela esan du

Espainiako Gobernuak gaur arratsaldean autonomia erkidegoei aurkeztu dien proposamenaren arabera, datorren urtean eskoletan izurriaren aurreko ratioetara bueltatzeko era izango dute; irakasle bakoitzak izan behar dituen ikasle kopurua lehengora itzultzea da asmoa. Efe albiste agentziak aurreratu duenez, Hezkuntza Ministerioak ondu duen agirian hainbat moldaketa egin dira autonomia erkidegoen araubideetara egokitzeko. Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek gogoratu du horretarako era dutela, eta bide propioa egingo dutela ikasturtea antolatzeko, baina Madrilen proposamenaren hainbat neurri aintzakotzat hartzekoak izan daitezkeela.

Proposamen horren arabera, talde itxietan jarraitu behar dute haur eta nerabeek hezkuntza zentroetan, baina malgutu egingo da pixka bat egoera: Haur Hezkuntzan, esaterako, ikasturte bereko haurren arteko jardunak baimenduko dira aire librean. LHko 5. mailatik aurrera, haurren arteko distantzia 1,2 metrora murrizteko era emango da, eta ez da beti bete beharko 1,5 metroko tartea. Aurrez aurreko eskolak lehenestea izango da beti helburua.

Maskararen erabilera derrigorrezkotzat joko dute oraindik: 6 urtetik gorako eskola ume guztiek erabili beharko dute.

Gaur arratsaldean Espainiako Osasun ministro Carolina Dariasekin batera prentsaurrekoa ematekoa da Espainiako Hezkuntza Ministro Isabel Zelaa, eta bertan argibide gehiago emango ditu.


Summary: Salatu dute Gasteizko bizilagun bat ez dutela operatzen ez duelako etxebizitza duinik. Gasteizko etxebizitza eskubidearen aldeko eta gizarte bazterkeriaren kontrako taldeak kritikatu du bizilagun bati egindako isun proposamen bat, haren tabernan noizbehinka lo egiteagatik.

Gasteizko herritar batek bizi duen egoera salatzeko, agerraldia egin du gaur goizean Gasteizko etxebizitza eskubidearen aldeko eta gizarte bazterkeriaren kontrako taldeak. Ziurtatu dutenez, bizilagun batek bere tabernan egiten du lo, eta, larriki gaixo dagoen arren, ebakuntza egitea ukatzen diote, ez daukalako etxebizitza duinik. Erakundeek kasuarekiko erakutsitako «gizatasun falta eta aporafobia» gaitzetsi dituzte.

Koldo izeneko herritar baten kasuaren berri eman dute. Azaldu dutenez, etxetik bota zuten, eta kalean ez geratzeagatik, haren tabernan bizi behar izan zuen momentu jakin batzuetan. Urtarrilean, Gasteizko Udaltzaingoa agertu zitzaion atean, eta identifikatu egin zuten. Gasteizko etxebizitza eskubidearen aldeko eta gizarte bazterkeriaren kontrako taldeak adierazi duenez, egun horretan ez zioten esan arau hausterik egiten ari zenik, baina Gasteizko Udalaren gutun bat jaso zuen handik gutxira, isun proposamen batekin. Erabakia kritikatu dute: «Bazterketa egoeran dagoen pertsona bati isuna jartzea, haren jabetzako taberna batean noizbehinka bizi bada kalean ez bizitzeko aukera bakar gisa, ekintza erabat ankerra da».

Gainera, adierazi dute Koldok gaixotasun larri bat duela, bihotzeko arazoak eragiten dizkiona, eta Osakidetzak ez diola ebakuntzarik egiten, ez delako etxebizitza duin batean bizi. Gaitzetsi dutenez, horren aurrean, Parte Zaharreko gizarte langileak ez dio inoiz «alternatibarik edo irtenbiderik» eskaini.

Hori horrela, taldearen hitzetan, udalak oraindik ere ez die merezi duten arreta eskaini etxebizitza arazoak dituzten herritarrei, eta irtenbide bat eskatu dute: «Egoera jasanezina da, eta etxebizitza eskubidearen aldeko eta gizarte bazterkeriaren kontrako taldetik Koldori eta horren beharra duten pertsona guzti-guztiei arreta eskaintzea eta bizitzeko aukera ematea eskatzen dugu».


Summary: Belakok, Izarok eta Pettik jaso dituzte Musika Bulegoa sariak. Ander Telleria, Arineketan, Brais Novoa Loira, Noa & The Hell Drinkers eta Sara Zozaia ere saritu dituzte iaz ateratako lanengatik. Korrontzi taldearen nazioarteko ibilbidea goratu dute.

Euskal musikaren iazko uztako zenbait lan nabarmendu ditu Euskal Herriko Musika Bulegoa Elkarteak bere sarien bosgarren aldian. Gaur banatu dituzte, Miarritzeko Atabal aretoan (Lapurdi) egindako ekitaldi batean. Askotariko estilotako zortzi talde saritu dituzte, iaz argitaratu zituzten lanengatik: Ander Telleria, Arineketan, Belako, Brais Novoa Loira, Izaro, Noa & The Hell Drinkers, Petti eta Sara Zozaia.

Sarietarako 107 hautagai izan dituzte, eta «profesionaltasun eta ospe handiko zortzi kideko» epaimahai batek aukeratu ditu irabazleak. Musika Bulegoak esan du kalitate handiko lanak izan direla; gehienak, disko formatukoak. Generoen artean, pop-rocka, musika klasiko garaikidea, folka eta jazza nabarmendu dituzte.

Ander Telleria akordeoi jotzailea Horos diskoarengatik saritu dute. Disko horretan, azken garaian sortutako hiru pieza daude, akordeoi mesotoniko batekin «modu ausart eta bikainean interpretatuta», epaimahaiaren hitzetan. Telleria 2017an hasi zen akordeoi mesotonikoa hartu eta haren mugak zabaltzen. Iazko diskoan, bi lan uztartu zituen: batetik, antzinako musikako obrak interpretatu zituen, eta, bestetik, egungo musikagileekin egin zuen lan, akordeoiarekin bide berriak probatzeko.

Jagoba Astiazaran txistulariak eta Iñar Sastre pianistak sortu dute Arineketan emanaldia, tradizioa berritzeko asmoz. Joan Ignazio Iztuetak duela 200 urte bildu zituen euskal doinu eta erritmoak izan dituzte oinarrian, eta jazzarekin eta poparekin nahastu dituzte, besteak beste. Haatik, dantza konpainiarekin elkarlanean egin dute ikuskizuna, eta haiekin aritu dira Ainara Ortega abeslaria, Xabier Zeberio biolinista eta Agate Amabilia biolontxelo jotzailea. «Originaltasuna eta ideia abian jartzeko gaitasuna» goraipatu ditu epaimahaiak.

Belako taldearen Plastic Drama diskoa «ezinbestekoa da Euskal Herriko egungo musika panorama ulertzeko edo deskribatzeko», epaimahaiaren arabera. Taldeak hamar urte bete ditu maiatzean, eta nazioartean izan duen oihartzuna goretsi dute saria banatzean. Iazko diskoa taldearen laugarren lan luzea da, eta orain arteko «asmo handieneko, gogoetatsu eta, batez ere, aldarrikatzaileena», epaimahaiaren ustez.

Urte batzuetako ikasketa autodidakten ondoren, Brais Novoa Loira pianoan, inprobisazioan, harmonian, kontrapuntuan eta analisian trebatu zen Javier Gonzalez Sarmiento pianista eta konpositorearekin. Madera quemada lanarengatik saritu dute orain, konposizioa «pertsonala eta berritzailea» dela iritzita. Gitarra eta elektronika pieza bat da, Aitor Ucarrek Musikagileak 2020 ziklorako egindako eskaera batetik sortua.

Izaro musikariaren hirugarren disko luzea da Limones en invierno. Arrakasta handia izan du, eta horren atzean «gizartearekin naturaltasunez eta hurbiltasunez konektatzeko gaitasuna» dagoela uste du epaimahaiak. Diskoa alde batera utzita, uste dute artista erreferentzia bat bihurtu dela euskal musikan dagoeneko: «Abesti guztiak euskaraz egin ez baditu ere, euskara Euskal Herritik kanpora eramateko gai izan da», azaldu dute.

Noa & The Hell Drinkers taldeak blues konposizioak bildu ditu Craft Blues diskoan, calypso bluesarekin, blues-rockarekin eta funkarekin nahastuta. «Musika tresnak jotzeko moduak eta emakume ahots txundigarriak» asebete ditu epaileak. Diskoak harrera beroa izan zuen Euskal Herritik kanpo ere.

Petti musikariaren lanik goratuenetako bat izan da Manipulazio estrategiak. Alderdi guztiak dira nabarmentzeko modukoak, epaimahaiaren esanetan: rockaren eta folk amerikarraren arteko nahasketa, Pettiren ahots sakon eta urratua, Harkaitz Canok idatzitako hitzak eta musikariaren«benetakotasuna». Noam Chomskyk identifikatutako gizartea manipulatzeko hamar modu azaltzen dituzte kantek.

Sara Zozaiaren bakarkako bigarren lana da (I). Bost kantako disko bat da, egileak berak ekoitzia, folk-popa, lo-fia eta beat elektronikoak nahasten dituena. Estilo propio bat sortu duela esan dute, eta proiektu zaindua dela nabarmendu, Zozaiak asko landu duelako irudia ere, soinuaz gain. Antton Goikoetxea gitarristarekin eta Itxaso Navarro biolontxelo jotzailearekin batera osatu du diskoa. Zozaia Nerabe taldeko abeslaria ere bada.

Sari berezia EKEri

Urteko diskoen aipamenez gain, Musika Bulegoak sari berezia eman dio EKE Euskal Kultur Erakundeari, «Ipar Euskal Herrian euskal hizkuntza eta kultura garatzeko egindako ekarpenarengatik, adierazpen artistiko guztien bidez, musikaren bidez, batez ere». 1990. urtean sortu zuten, kultura elkarteen eraginez, Iparraldean euskal kultura sustatzeko asmoz.

Gainera, Korrontzik jaso du Etxepare Euskal Institutuak ematen duen saria. Euskal taldeek nazioartera zabaltzeko egiten duten lana goraipatzeko ematen dute sari hori. Korrontzi folk musikaren munduan erreferente bat bihurtu dela esan dute, Euskal Herrian eta nazioartean.


Summary: Rosa Zarraren aldeko plaka bat kendu dute Donostian. Amara Berriko Olaeta plazan zegoen. Ertzaintzak pilotakada bat jota hil zuten Zarra, 1995ean.

Rosa Zarra Donostian hil zen, 1995eko ekainaren 30ean, 58 urte zituela, Euskal Herria Askatu izeneko mobilizazio batean, Bakearen Usoaren inguruan, Ertzaintzak jaurti zuen gomazko pilota batek sabelean jo eta astebetera.

25. urteurrenean, plaka bat jarri zuten Zarra zauritu zuten lekutik metro batzuetara, Amara Berri auzoko Olaeta plazan; Rosa Zarra Martin, 1995eko ekainean eraila. Egia, justizia, erreparazioa (1995-2020) zioen plakak. Sortuk antolatutako ekitaldi batean jarri zuten plaka, Zarra oroitzearekin batera. Plaka hori, ordea, kendu egin dute orain; gutxienez herenegundik falta da.

«Hau eraso bat da, bizikidetzaren aurka eta memoria historikoaren aurka. Ez baitago benetako memoriarik Ertzaintzaren biolentzia jasan dutenen sufrimendua aintzat hartu gabe», salatu du Amara Berriko Sortuk.

Jaurlaritzak Bizitzarako Eskubidearen Urraketen Udal Erretratuak (1960-2010) txostena aurkeztu zuen 2015ean, eta aitortu zuen Zarraren auzia sakonago ikertu behar zela. Hau da txosten horrek Zarraren heriotzaz dioena, hitzez hitz: «Ertzainek sei metro inguruko distantziara jaurtitako pilotakada batek sabelean jo zuen Rosa Zarra, Amara auzoko elkarretaratze batean parte hartzen ari zela. Familiaren esanetan, ertzainak 'hona eta hara' tiroka hasi ziren. Auzitegiko medikuen arabera, eta Madrilgo Toxikologia Institutu Nazionaleko azterketa anatomiko patologikoko emaitzek ziotenez, Rosa Zarra berez hil omen zen. Dena dela, Donostiako Arantzazuko Ama Ospitaleko nefrologia zerbitzuko Alex Elosegi Mendizabalek agiri bat bidali zuen hedabideetara —bera izan zen Rosa Zarraren medikua, hemodialisia egin behar izaten zuenean, bai eta giltzurrun transplantea egin behar izan ziotenean ere—, eta, hartan esaten zenez, 'gertaerak nola izan ziren ikusirik, guztiz normala da pentsatzea pilotakada izan zela Rosa hil zuena. Kolpeak tronbosi bat eragin zion arterietan, eta horrek, batetik, kolona zulatu zion, eta, bestetik, shock septiko bat eragin. Kontuan hartu behar da, gainera, Rosa Zarrak erabat eskastuak zituela defentsa mekanismoak, giltzurruna transplantatu ondoren ezinbestez jarraitu behar zuen tratamenduaren ondorioz'».


Summary: Bernalen kolpea eta Evenepoelen gainbehera. Kolonbiarrak erasoka defendatu du maglia arrosa lurbideetan, eta 2.08 atera dio flandriarrari. Mauro Schmidek irabazi du etapa, ihesean.

Giroa bare zegoen, baina gaur lurrikara eragin dute Ineos taldeak eta bere lemazainak, Egan Bernalek. Lur hutsezko zatiak ziren etapako arretagune nagusiak, eta sailkapeneko lehen postuan sendotzeko baliatu ditu kolonbiarrak. Erasoa da defentsarik onena, eta, maglia arrosari eusteko, lasterketa haustea deliberatu du Giroko liderrak. Haren joak Remco Evenepoelen (Deceuninck) ezina bistaratu du. Flandriarrak ikara bizia zion lur hutsari, eta latz sufritu du sterrato zatietan. Lur jota gelditu da bukaeran: 2.08 galdu du Bernalekin. Bost postu egin ditu atzera sailkapen nagusian, bigarrenetik zazpigarrenera. Lidergoa 2.22ra geratu zaio. Oraindik badu tartea bere onera etortzeko, baina baliteke gaurko kolpe psikologikoak arrastoa uztea.

Bernal, ordea, hanpatuta dago, orain arteko etaparik zailenetan beti izan baita liderrik indartsuena. Gaurkoa ez da salbuespena izan, eta denbora atera die gainontzeko hautagaiei:âhiru segundo Emanuel Buchmanni (Bora), 23 Aleksandr Vlasovi (Astana), 26 Damiano Caruso (Bahrain) eta Simon Yatesi (Bike Exchange), 32 Hugh Carthyri (Education), 1.47 Giulio Cicconeri (Trek)... Evenepoelen gainbehera profitatuz, Vlasov jarri da bigarren sailkapen nagusian, 45 segundoko atzerapenarekin, eta hirugarren Caruso, 1.12ra; bikain ari da betetzen Mikel Landak utzitako hutsunea.

Bi etapa jokatu dira aldi berean:âhautagaien borroka izan da alde batetik, eta ihesaldiko lehia bestetik. Bertan, Mauro Schmid (Qhubeka) izan da indartsuena, eta, hala, lehen garaipena lortu du profesional gisa. Zalaparta handirik gabe osatu da suitzarrak errematatu duen ihesa. 11 txirrindularik egin dute aurrera: Schmidek berak eta Jan Lindemanek (Qhubeka), Taco van der Hoornek (Wanty), Harm Vanhouckek eta Roger Klugek (Lotto Soudal), Enrico Battaglinek (Bardiani), Francesco Gavazzik (Eolo), Dries De Bondtek (Alpecin), Lawrence Naesenek (AG2R), Simon Guglielmik (Groupama) eta Alessandro Covik (UAE). Tropelaren oniritzia zuten, eta tartea handituz joan dira kilometroen joanean. Ineosek ez zuen inongo beharrik jazarpenean itsutzeko, eta beste hautagaien taldeek uko egin diote lema hartzeari.

Horiek horrela, iheslariak hamalau minututik gorako aldearekin iritsi dira lehen lurbidera. 9,1 kilometroko zatia zen, eta errepideak, oro har, beheranzko joera zuen. Lasterketa burukoek bil-bil eginda igaro dute; tropelak, ordea, luzatu handia hartu du, Ineosen eginahalaren ondorioz. Buruan jarri da Filippo Ganna, gurpilean Bernal zuela. Etena sortu da azkenean, eta atzean gelditu dira, besteak beste, Evenepoel, Vlasov eta Yates. Bat egin dute berriro asfaltora itzultzean, baina ez zen batere seinale ona horren azkar sufritzen hastea. 50 kilometro eta hiru sterrato zati gelditzen ziren oraindik.

Luzeagoa eta gogorragoa zen hurrengo tartea: 13,5 kilometro luze zen, eta aldapa piko bat zuen. Ez da eraso handirik izan: Jumbo Vismako George Bennett eta Tobias Foss izan dira saiatzen bakarrak. Halere, berriz ere estu eta larri izan dira Evenepoel eta Yates. Oso atzean zeuden. Asfaltorik gabeko zatia gainditu orduko ekin diote postuak aurreratzeari. Konfiantza kontua zirudien, indar falta baino gehiago.

Yatesek buelta eman dio egoerari; aldiz, izuak jota zegoela berretsi du Evenepoelek. Maldan behera hasten zen hurrengo lurbidea, eta oso gaizki kokatuta iritsi da flandriarra. Beldurrak airean zegoen; menturaz, gainean zituen iazko istripuaren mamuak. Gabezia tekniko handiak erakutsi ditu, eta, ezinbestean, moztuta gelditu da. Bernal, berriz, indar betean zen, eta, gainera, sekulako laguntza eskaini dio Gianni Moscon taldekideak. Kontrara, asko kostata atzeratu da Joao Almeida Evenepoeli laguntzera.

Ihesaldikoek kilometroak zeramatzaten mokoka, etapa garaipena ziurra baitzuten, eta azken sterrato tartean Schmidt eta Covi nabarmendu dira. Atzean, bakarrik joaten saiatu da Vlasov, baina nahieran ihardetsi dio Bernalek. Giroko liderrak erabat kontrolpean zuen egoera.

Lur gainean 35 kilometro egin ondoren, soilik hamahiru ziklista gelditzen ziren onenen multzoan. Etapa akigarria izan da, eta Lume Spentoko igoeran lehertu egin dira Ciccone, Vincenzo Nibali (Trek) eta Marc Soler (Movistar). Buchmannek metro batzuk hartu ditu, eta, geroago, haren atzetik irten dira Vlasov eta Bernal. Kolonbiarrak beste estutu bat egin du gainaren aurretik, eta errusiarra atzean utzi. Beste horrenbeste egin du Buchmannekin helmugako aldapan. 3.09 lehenago iritsia zen Schmid, Coviri esprintean gailenduta. Montalcino etapa epiko baten lekuko izan da berriro ere.


Summary: Munduko lur eremuen %17 babestuta daude jadanik. Nazio Batuen Erakundeak (NBE) iragarri du 2020rako ezarritako helburua bete duela munduak, baina oraindik asko falta dela babes hori eraginkor bihurtzeko.

Munduko lur eta kontinente barruko ur eremuen %16,64k –22,5 milioi kilometro koadro– eta kostaldeen %7,74k –28,1 milioi kilometro koadro– babesgune izaera dutela iragarri du NBEko Ingurumenerako Programak (PNUMA), gaur aurkeztutako txosten baten bidez. Hain zuzen ere, helmuga horixe jarri zion bere buruari munduak 2010ean, Aichin (Japonia) Biodibertsitateari buruzko aldeen bileran (COP10), 11. helburuan: 2020rako, gutxienez lur eremuen %17 eta itsas guneen %10 babestea.

«Garbi dago lur eremuen babeserako %17ko helburu hori gainditu egingo dela datu guztiak eskuragarri daudenean, babesgune askoren berri iragarri gabe baitago oraindik», jakinarazi du PNUMAk Planeta Babestua 2020 txostenaren aurkezpenean. Hala ere, babes hori eraginkor bihurtzea eta lur eremu horien kalitatea hobetzea erronkatzat jo du oraindik NBEk. «Babesgune gehiago izendatzea ez da nahikoa. Modu eraginkor batean kudeatu behar dira, tokian eta munduan etekin handiagoa atera nahi bada, planetaren eta bertan bizi diren pertsonen etorkizun hobe bat bermatu nahi bada», adierazi du Neville Ash PNUMAren Munduko Kontserbazioaren Monitarizazio Zentroko zuzendariak.

Txinako goi bilera

Txostenaren arabera, babesa eraginkorra izan dadin, toki gehiago babestu behar dira, biodibertsitatea galbidean baitago oraindik. Babesguneak elkarren artean lotzea ezinbestekotzat jo dute, prozesu ekologikoen bidez bioaniztasuna berreskuratzea posiblea izan dadin. Izan ere, elkar lotuta dauden babesguneen kopurua %8 besterik ez da, babestuta dauden parajeen %17 horietatik oso azpitik oraindik.

Halaber, PNUMAk eskatu du herri indigenen ahaleginak aintzat hartzeko, oraindik ez baitira nahikoa baloratzen. Aurtengo urrian Kunmingen (Txina) egingo da bioaniztasunari buruzko COP15 goi bilera. Besteak beste, bilkura horretan eztabaidatuko dute 2030erako lurreko eta itsasoko babesguneen kopurua %30 izatea.


Bitcoinaren erorialdiak ez du etenik

Summary: Bitcoinaren erorialdiak ez du etenik. Finantza produktu horren balioak bost egun jarraian daramatza behera egiten: ia %42 jausi da apiriletik. Kriptodibisen arriskuez ohartarazi dute banku zentralek.

Egun zailak bizi ditu bitcoinak, munduan gehien erabiltzen den kritomonetak; finantza produktu horren balioak bost egun jarraian daramatza behera egiten. Asteazken honetan, %13 erori da, eta ia %42 jausi da apiriletik. 37.800 dolarrean (30.932 euroan) dago haren balioa. Antzeko jokaera izan dute gainerako kriptodibisek. Txinako eta Europako banku zentralen adierazpenek eragin zuzena izan dute erorikoan.

Sua piztu, baina, Elon Musk Teslaren sortzaileak piztu zuen, aurreko astean. Kriptomoentekin ordainketak egiteari utziko ziola iragarri zuen eta finantza aktibo gisa gainbaloratuak zeudela adierazi zuen.

Horri, orain, Txinako Banku Popularraren oharrak gehitu behar zaizkio. Gogoratu du herrialdean debekatuta daudela kriptomoneten erabilera eta horrekin loturiko zerbitzu guztiak. 2013an ezarri zuen debeku hori Txinak, baina, halere, kriptodibisen merkatu nagusia da mundu osoan. Han mugitzen dira kriptomoneten %65 inguru. Analisten arabera, gobernuaren ohartarazpenak kezka eta izua eragin du inbertsiogileetan.

Europako Banku Zentralak ere bidali du abisua. Maiatzeko finantza egonkortasunari buruzko txostenean gogorarazi duenez, bitcoina osoa aktibo arriskutsua da oso espekulatiboa delako, eta kontu handiz erabili behar da. Joe Biden AEBetako presidente berriak iragarritako zerga erreformak ere uxatu omen ditu inbertsiogileak.

Espekulazioaren menpe

Era horretako adierazpen eta erabakiek eragin handia dute kriptobidisen merkatuan. Kriptomoentak oraindik oso gutxi erabiltzen dira diru arruntaren gisa: inbertsiorako erabiltzen dira, nagusiki. Munduan gehien kapitalizatzen duen zazpigarren aktiboa da gaur egun. Baina oso ezegonkorra da, salerosleen araberakoa baita bere balioa.

Kopuru mugatu bat dute. Bitcoinaren kasuan, adibidez, algoritmo batek erabakita, 21 milioi bitcoin izan daitezke gehienez zirkulazioan. Beraz, erosle gehiago, balio handiagoa; erosle gutxiago, balio txikiagoa. Bere funtzionamenduagatik oso espekulatiboa da, eta hori arautzeko beharra ikusten dute banku zentralek.


Summary: Nafarroan eskolak goizez soilik emango dituzte hurrengo ikasturtean ere. Egoera hobetuz gero, arratsaldez ere eskolak emateko aukera egon liteke. Haur Hezkuntzako ikasleek ez dute maskararik jantzi beharko jolaslekuan. Jaurlaritzak ziurtatu du lanean ari direla eskolak berriz goizez eta arratsaldez emateko.

Nafarroako Gobernuak aurkeztu du datorren ikasturterako kontingentzia plana. Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak eman du haren berri, gaur goizean egin duten prentsaurrekoan. Prebentzio, garbitasun eta higiene neurri guztiak mantenduko dituztela ziurtatu du, baina hainbat berrikuntza txertatu dituzte: besteak beste, Haur Hezkuntzako ikasleek ez dute maskararik jantzi beharko jolaslekuan daudenean. Aurten egin bezala, eskolak goizez bakarrik emango dituzte Nafarroako ikastetxeetan, baina, pandemiaren bilakaeraren arabera, baliteke goizez eta arratsaldez emateko aukera ematea. Baliabideei dagokienez, ziurtatu du mantendu egingo dituztela aurtengo ikasturterako pandemiagatik jarritako errefortzurako langileak. Gimenok nabarmendu du protokoloa aldatzeko aukera dagoela.

Irailetik aurrera ikasgeletan aldaketa handirik egongo ez bada ere, Gimenok iragarri du neurri batzuk malgutuko dituztela: besteak beste, haurrek aukera izango dute jostailuak eta bestelako materialak partekatzeko; Haur Hezkuntzako umeek ez dute maskararik erabili beharko jolaslekuan daudenean; ikastetxeei CO2 neurgailuak emango dizkiete, eta hamaiketakoa patioan egitea lehenetsiko dute. Halere, bizikidetza talde iraunkorretan egongo dira oraindik ere.

Ordutegiak eragin du jakin-minik handiena. Gimenok azaldu duenez, eskolak goizez soilik emango dituzte aurrerantzean ere, «osasun agintariei horrela izan behar duela irizten zaien artean». Beraz, zabalik utzi du ikasturtean ordutegiak aldatzeko aukera: «Hilabeteko epea egongo da ikastetxeetako ordutegiak berme batzuekin berriz antola daitezen». Urriko lehen hamabostaldian edo Gabonen ondorengo lehen hamabost egunetan ezar litezke aldaketak.

Bi egoera

Datorren ikasturterako bi egoera aurreikusi ditu Hezkuntza kontseilariak. Lehenengoan, etapa guztietan aurrez aurreko hezkuntza eskainiko dute. Horren barruan, bi egoera egon daitezke: neurriak malgutzea edo ikastetxeak lehen zeukaten ordutegira itzultzea. Bigarrenean, berriz, ikastetxe bat, batzuk edo guztiak itxiko dituzte.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek adierazi duenez, ez dute asmorik datorren ikasturterako «aldaketa handirik» egiteko. Horietako bat ordutegi aldaketa izan daiteke: Bildarratzek ziurtatu du lanean ari direla eskolak berriz goizez eta arratsaldez emateko. Ikasturte honetan, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako ia ikastetxe guztiak goizez soilik ari dira; Haur Hezkuntzakoei eta Lehen Hezkuntzakoei, berriz, ez diete aukera hori eman.

Horretaz gain, Bildarratzek atzo esan zuen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bide propioa egingo dutela ikasturtea antolatzeko, baina Espainiako Gobernuak atzo erkidegoei aurkeztu zien proposamenaren hainbat neurri aintzakotzat hartzekoak izan daitezkeela. Proposamen horren arabera, talde itxietan jarraitu behar dute haur eta nerabeek hezkuntza zentroetan, baina malgutu egingo da pixka bat egoera: Haur Hezkuntzan, esaterako, ikasturte bereko haurren arteko jardunak baimenduko dira aire zabalean. LHko 5. mailatik aurrera, haurren arteko distantzia 1,2 metrora murrizteko aukera izango da, eta ez da beti bete beharko 1,5 metroko tartea. Aurrez aurreko eskolak lehenestea izango da beti helburua.

Maskararen erabilera derrigorrezkotzat joko dute oraindik: 6 urtetik gorako eskola ume guztiek erabili beharko dute.


Summary: Eskuin muturreko militar armatu baten bila ari dira Flandrian. Belgikako izurriaren kontrako koordinatzaile nagusiari mehatxu egin izan dio. Armak lapurtu ditu kaserna batetik, eta uste dute natur parke batean ezkutatu dela.

Jurgen Conings du izena. Belgikako Armadako tiro irakaslea da, eta haren bila ari dira Flandriako natur parke batean. Operazioan, 350 polizia eta militar baino gehiago ari dira. Arrisku handiko lantzat daukate, militar hori goitik behera armaturik baitago. Eskuin muturreko iritziak adierazi ditu, eta mehatxu egin izan dio Belgikan izurriaren kontrako borrokaren ardura duen Marc Van Ranst birologoari.

Zientzialaria eta haren familia leku ezkutu batera eraman dituzte.

Jurgen Conings militarra, berak sare sozialetan jarritako irudi batean. BERRIA

Astelehenetik, ez dago Conings militarraren berririk. Limburg herrian duen etxetik atera zen, eta arma astunez beteriko auto bat gidatzen ikusi zuten. Ehizatri batek zuen haren autoa, eta, barruan, suziri jaurtigailuak eta munizioa aurkitu zituzten.Uste dutenez, beste hainbat arma ditu, eta balen aurkako txaleko bat. Flandriako hedabideen arabera, autoan tranpa ezarria zuen militarrak: granada bat hariekin lotuta, norbaitek ateak irekitzean lehertzeko prestatuta.

Hoge Kempen natur parkea itxi dute, eta han ari dira militarraren bila azken orduetan.

Flandriako hedabideen arabera, gutun batzuk utzi ditu idatzita. Horietan, hil arte borrokatzeko prest dagoela adierazten du. Oso bortitza izan daitekeen eskuin muturreko ekintzailea dela adierazi dute. hedabideon arabera, gutun horietan esan du «ezin duela bizitzen jarraitu politikariek eta birologoek dena kendu diguten gizarte batean».

Alemanian bezala, Belgikan ere agintariak serio hartzen ari dira eskuin muturreko militarren mehatxuaren afera. Belgikan horretaz arduratzen den taldeak, esaterako, 30 bat ditu zaintzapean. Conings da horietako bat, eta «terroristen zerrendan» dutela adierazi du Belgikako Gobernuak.

Iheslaria 18 urterekin sartu zen armadan. Eliteko tiratzailea da, eta, besteak beste, Jugoslavia ohian, Iraken eta Afganistanen aritu zen. Arreta piztu du azken urteotan, adierazpen arrazistak egin dituelako, eta indarkeriarako joera erakutsi duelako. 46 urte ditu.


Summary: Hego Euskal Herrian batxilergoko eta DBHko ikasleak txertatzeko aukera aztertuko dute. Baliteke Hego Euskal Herrian ikasturte hasierarako txertoa ematea 12 eta 16 urte arteko ikasleei.

Datorren ikasturtea prestatzea helburu, Espainiako Osasun eta Hezkuntza Ministerioek eta autonomia erkidegoetako departamentuek bilkura izan zuten atzo. Batik bat, COVID-19aren kontrako txertoa izan zuten hizpide, eta asmo bat aurreratu zuten: aztergai dute Bigarren Hezkuntzako eta batxilergoko ikasleei txertoa jartzeko aukera. Espainiako Osasun ministro Carolina Dariasek iragarri duenez, 12 eta 16 urte artekoak ikasturtea hasi aurretik txertatu nahi dituzte. Halere, Isabel Zelaa Hezkuntza ministroak zehaztu du, besteak beste, Sendagaien Europako Agentziaren onespena premiazkoa dela pausoa emateko.

Neurriak eragina izan lezake Hego Euskal Herrian. Arabari, Bizkaiari, eta Gipuzkoari dagokionez, Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak jakinarazi du Jaurlaritzak aintzat hartuko duela Espainiako Gobernuak eginiko proposamena, baina argitu du bide orri propioa jarraituz eginen dutela aurrera. Hala eta guztiz ere, azaldu du ikasleei gaitzaren kontrako txertoa jartzeak ahalbidetu egin lezakeela Hezkuntzan segurtasun neurriak leuntzea.«Maskarak pixka bat alboratzea ekar lezake, baita distantzia fisikoak eta burbuilak alde batera uztea ere. Dena dela, hori etorkizuneko kontua da». Bestalde, Carlos Gimeno Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilariak esan du, atzoko batzarrean hitz egindakoaren arabera, ikaslerik zaurgarrienak txertatuko lituzketela aurrena, neurriak aurrera eginen balu.

Nafarroako Gobernuak gaur aurkeztu du datorren ikasturterako kontingentzia plana. Gimenok prebentzio, garbitasun eta higiene neurri guztiak mantenduko dituztela ziurtatu du, baina hainbat berrikuntza txertatu dituzte: besteak beste, Haur Hezkuntzako ikasleek ez dute maskararik jantzi beharko jolaslekuan daudenean. Aurten egin bezala, eskolak goizez bakarrik emango dituzte Nafarroako ikastetxeetan, baina, pandemiaren bilakaeraren arabera, goizez eta arratsaldez emateko aukera eman dezakete. Baliabideei dagokienez, ziurtatu du mantendu egingo dituztela aurtengo ikasturterako pandemiagatik jarritako errefortzurako langileak. Gimenok nabarmendu du protokoloa aldatzeko aukera dagoela.


Summary: Frantziako Thales seinaleztapen konpainia erosteko hautagai bat da CAF. Beasaingo konpainia prest legoke 1.600 milioi euroko operazioari aurre egiteko, ekonomia alorreko hainbat hedabidek diotenez.

Trengintzako seinaleztapenaren azpisektorean, Europako liderretako bat bilakatuko luke Beasaingo CAF konpainia Frantziako Thales elektronika konpainiaren trengintzako adarra bereganatzeak. Oso arrain handia da Thales, ordea, eta, sektoreko merkatua aztertzen duen prentsaren arabera, 1.600 milioi euroko operazioa litzateke.

Alstom, Hitachi eta Wabtec lehiakideak lirateke beste hautagai batzuk Thales erosteko. Iturri horiei jarraikiz, euskal trengileak PwC kontratatu du finantza bazkide bat topatu dezan, betiere Thales operazioa egin ahal izateko. Bazkide hori Tower-Brook funtsa izan daitekeela ere kaleratu du hedabideren batek, baina informazio hori guztia ez da ofiziala, eta CAFek ez du berretsi.

Thales seinaleztapenaren erraldoi bat da, eta 1.700 milioi euroko negozioa kudeatzen du urtero. Alstom merkatuko liderrak Thales erosteko arazoak izan dezake Europako merkatuaren lehiaren agintaritzarekin. Europako Batasunak desinbertsio handiak egitera behartu ditzake konpainia biak, lehia arazoak gainditzeko asmoz, eta aldagai horrek CAFen alde jokatuko luke.

Seinaleztapena trengintzako segurtasunaren ezinbesteko atala da, eta konpainiek inbertsio handiak egin dituzte azken urteetan azpisektore horretan. Mantentze lanak dira negozioaren hauspoa. CAFek sarritan egin du lan Thalesekin proiektu zehatzetan.


Summary: Martin Ugalderen obra digitalizatuko dute, eta herritarren eskura jarri. Kazetari, idazle eta politikari abertzalearen jaiotzaren mendeurrenaren harira, hainbat egitasmo egingo dituzte hura gogoratzeko

Martin Ugalderen (Andoain, Gipuzkoa, 1921- Hondarribia, Gipuzkoa, 2004) jaiotzaren mendeurrena beteko da aurten, eta, horren harira, hainbat egitasmo egingo dituzte hura gogoratzeko. Horien artean nabarmenena izango da kazetari, idazle, politikari abertzale eta euskalgintzaren aldeko eragile izandakoaren obra digitalizatzea, webgune batean jasotzea, eta herritarren eskura jartzea, Joanmari Larrarte Martin Ugalde kultur parkeko arduradunak gaur iragarri duenez. Azarorako eduki nahi dituzte lan guztiak eginda horri dagokionez.Ugalderen lanaren zatirik handiena Jakin-ek digitalizatu zuen, eta digitalizazio hartatik abiatuta ari dira lanean. 47 liburu idatzi zituen, 50 liburu zati, eta 1.500 artikulutik gora. «Martinek [Ugalde] lan handia egin zuen transmisioan, eta orain guri dagokigu haren lana transmititzea», azpimarratu du Larrartek. Ugalderen lana ezagutaraztea eta, «bereziki», haren lana berriro «lehen lerrora» ekartzea dute helburu datozen hilabeteetan egingo dituzten egitasmo horiek guztiek.

Egitasmoak aurkezteko ekitaldia egin dute Andoainen (Andoain), Ugalderen jaioterrian, haren izena damana kultur parkean, eta han izan dira egitasmoak sustatzen ari diren erakundeetako ordezkariak: Bingen Zupiria (Eusko Jaurlaritza), Maider Lainez (Andoaingo alkatea), Harkaitz Millan (Gipuzkoako Diputazioa), Txomin Sagarzazu (Hondarribiko alkatea), Lorea Agirre (Jakin), Joxemari Sors (Elkar), Garbiñe Ubeda (Euskal Idazleen Elkartea) eta Beatriz Zabalondo (Berria Taldea).

Datozen hilabeteetarako prestatu dituztenak aurkeztu dituzte gaur, baina oroitu dute jada abiatuta daudela beste batzuk. Esaterako, Itsasargiak egitasmoaren barruan, Euskal Idazleen Elkarteak Ugalderen Mantal urdina eta Gizontzarra ipuinak podcast bihurtu ditu Donostia Kulturaren laguntzarekin. Garbiñe Ubedak, Inazio Mujika Iraolak, Anjel Lertxundik, Garazi Kamiok, Koldo Izagirrek eta Arantxa Urretabizkaiak jarri dituzte ahotsak.

Gainera, joan den apirilaren 23an, Liburuaren Nazioarteko Egunean, Ugalderen Itzulera baten historia liburuaren zenbait pasarte irakurri zituzten Hondarribiko Zuloaga etxean, udalerri hartako udal liburutegiak antolatuta.

Hona hemen antolatutako ekintzak:

Erakusketa: Ugalderen bizitza eta ekarpena bilduko duen erakusketa. Maiatzaren 27an aurkeztu eta inauguratuko dute Hondarribiko Arma plazan, eta han egongo da uztailaren 4ra arte. Andoaingo Bastero kulturgunean azaroaren 5etik abenduaren 4ra egongo da ikusgai, eta, ondoren, panel guztiak Martin Ugalde kultur parkean geratuko dira, herritarren begietara.

Hitzaldi zikloa: Urrian izango dira hitzaldiak, eta aztertuko dute Ugaldek literaturan, kazetaritzan, politikan eta Euskaldunon Egunkaria-ren sorreran egindako ekarpena. Zikloa guztiz itxi gabe dago, baina jada hitzartuta daude parte hartzaileetako batzuk: Larraitz Ariznabarreta, Nerea Azurmendi, Anjel Lertxundi eta Iñaki Uria.

Filma: Lezo Urreztietari egin zion elkarrizketan dago oinarrituta Josu Martinezek zuzendutako Jainkoak ez dit barkatzen pelikula. Andoaingo Basteron emanaldia berezia egingo dute azaroa hasieran, eta ondoren solasaldia egongo da zuzendariarekin.

Irakurketa jarraitua: Azaroaren 11n beteko dira 100 urte Ugalde jaio zenetik, eta egun horretan haren lan baten irakurketa jarraitua egingo dute Martin Ugalde kultur parkean. Goizetik hasi eta testua bukatu arte, dozenaka lagunek zatika-zatika irakurriko dute.

Bekaren emaitza: 2015az geroztik eta bi urtean behin, Martin Ugalde beka deitu izan dute (Berria, Elkar, Jakin eta kultur parkea dira antolatzaileak, Andoingo Udalaren laguntzarekin). 2019ko beka jaso zutenek haien lana bukatu berri dute, eta udazkenean ekitaldia egingo dute hura aurkezteko.

Ipuin sariketa: Andoaingo Udalak urtero antolatzen du Martin Ugalde ipuin sariketa.

Bestalde, oraindik badira erabat lotu gabe dauden «ekimen aukera batzuk». Lotu ahala, horien berri emango dute antolatzaileek.


Summary: 411 positibo zenbatu dira Hego Euskal Herrian. Positiboen ehunekoa %3,8 izan da asteazkeneko testetan. Osakidetzak eta Osasunbideak 49 gaixo erietxeratu dituzte gaitzak jota.

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 10.715 proba egin ziren Hegoaldean, eta horien guztien %3,8k eman zuten positibo: hau da, 411 kasu positibo atzeman zituzten asteazkenean. Zehazki, Bizkaian 228 detektatu zituzten; Gipuzkoan, 101; Nafarroan, 60, eta Araban, berriz, 20.

Ospitaleei dagokienez, osasun sistemek jakinarazi dutenez, atzo 49 lagun ospitaleratu zituzten Hego Euskal Herrian. Hala, azken datuen arabera, guztira 449 pertsona daude birusarekin erietxeratuta. Horietako 301 gela arruntetan dira; ZIUetan, 148. Apirilaren 9tik aitzina, unitate horietan ospitaleraturik direnen kopurua beti izan da langa horretatik gorakoa.


Summary: Zoonosiei aurre egiteko adituen talde bat osatu du NBEk. Animalietatik pertsonengana iristen ari diren gaixotasunak prebenitzeko eta haiei aurre egiteko aholkuak emateko sortu dute, Frantziako eta Alemaniako Gobernuek proposatuta.

Ez zen joera berria, baina COVID-19aren pandemiak alarmak piztu ditu. Animalietatik pertsonengana jauzi egiten duten infekzioak ugaritzen ari direla-eta, prozesu horiek ikertzeko eta prebenitzeko modua ikertuko duen adituen talde bat eratu dute, Osasunaren Mundu Erakundeak (OME), Nazio Batuen Erakundearen Ingurumen Programak (PNUMA), Animalien Osasun Erakundeak (OIE) eta Elikadura eta Nekazaritza Erakundeak (FAO) bultzatuta.

Gaur aurkeztu dute adituen taldea. Nazioarteko 24 adituk osatuko dute. «Zoonosiak gizakiengana zabaltzen ari dira ingurumena hondatzeagatik eta animalia baliabideak modu ez-iraunkor batean ustiatzeagatik», adierazi du PNUMAko zuzendari exekutibo Inge Andersenek. Gaineratu duenez, adituek hainbat diziplinari buruzko ikerketak uztartuko dituzte: klima aldaketa eta giza eta animalia epidemiak, besteak beste. Izan ere, Andersenek azpimarratu du faunaren, gizakien eta planetaren osasuna «bat bera» dela. Ez da COVID-19a bakarrik, SARS-a, zika, A gripea, hegazti gripea eta MERS gaitza eta antzekoak zabaldu dira azken urteotan: «Konpon dezakegu egoera hori, eta horrek esan nahi du basa bizitzaren eta natur baliabideen gainustiatzea amaitu behar dela, eta ingurumenarentzako positiboa litzatekeen nekazaritza bat bultzatu».

Alarma goiztiarra

Thomas Mattenleiter eta Wanda Markotter izango dira adituen taldeko presidentekideak. Helburua da birusen zabaltzeari buruzko alarma goiztiarreko sistemak aktibatzea, eta, halaber, patogenoak animalietatik gizakiengana zabaltzeko dauden arrisku faktoreak identifikatzea. Jean-Yves Le Drian Frantziako Atzerri ministroak argitu duenez, adituen taldeak NBEren Klima Aldaketarako Adituen Taldearen (IPCC) antzeko funtzionamendua eduki lezake, eta aldian behin gomendioak eta ikerketak zabal ditzake gai horren inguruan. Heiko Mass Alemaniako Atzerri ministroak iragarri du gomendio horiek pandemiei aurre egiteko nazioarteko itun baten oinarri izan daitezkeela etorkizunean. Taldearen lehen gomendioak udazkenerako espero dituztela adierazi dute.

Oraindik ikertzen ari dira nola zabaldu den COVID-19a, baina OMEk zuzendutako adituen taldeak egindako lehen ikerketen ondorioen arabera, hipotesi nagusia da saguzarretatik gizakiengana iritsi izana, beste animalia baten bidez. Beste hiru hipotesi dituzte aztergai: basanimalietatik zuzenean gizakiengana iritsi izana, elikadura katetik zabaldu izana eta laborategi batean izandako ihes baten erruz ailegatu izana. Azken teoria horrek du aukerarik txikiena, OMEren ikerketen arabera.


Summary: Saharar herriaren askatasunaren aldeko martxa abiatu dute Irunen. Hego Euskal Herrian egingo diren bi ibilbidek lurraldeko hainbat puntu igaroko dituzte datozen egunetan, bakoitzean jarduerak antolatuz

Saharar herriaren kausarekin bat datozen hainbat elkarte, sindikatu eta erakundek Mendebaldeko Sahararen askatasuna aldarrikatzeko martxa abiatu dute gaur Irunen. Ekainaren 7ra bitarte, Hego Euskal Herriko hainbat puntu igaroko dituzte, bakoitzean jarduerak antolatuz, eta ordutik aurrera Madrilerako bidea egingo dute, han Espainiako Estatuko zutabeekin bat egiteko.

Egitasmo honekin, Afrikako herrialdeak lau hamarkada luzez jasan duen Marokoren okupazioa salatu eta herrien arteko elkartasunari dei egin nahi diote. Gaur Irunen eginiko agerraldian azaldu dutenez, «Mendebaldeko Saharak, Espainiako antzinako probintziak, 45 urte baino gehiago daramatza erbestealdi, errepresio eta okupazioan murgilduta, nazioarteko zuzenbidearen araberako irtenbiderik gabe», eta egungo «gerra egoeraren» amaiera eskatzeko, martxaren aldarriak jasotzen dituen zortzi puntuko manifestu bat aurkeztu dute parte hartzaileek.

Idatzi horretan, «Marokoko armadak saharar biztanleria zibilaren aurka egindako erasoak» gaitzesteaz gain, Euskal Herriko enpresek Mendebaldeko Saharan egiten duten «espoliazio jarduera» gelditzeko eskatu dute, horrek «sahararren oinarrizko eskubideen zapalketa sistematikoaren konplize zuzenak» bilakatzen dituela argudiatuz, eta horiek salatzeko deia egin diete lurraldeko alderdi eta sindikatuei.

Halaber, Espainiak Afrikako herrialdearen potentzia administratzaile gisa dituen betebeharrak «behingoz» bete ditzala exijitu diote Madrilgo gobernuari, Marokoko armadara bideratutako armen salmenta eta donazioak etetearekin batera, eta preso politiko sahararrak «lehenbailehen» aske geratzeko bitartekaritza bat eskatu dio.

Bestalde, nazioarteko komunitateari ere mintzatu zaizkio, giza eskubideen nazioarteko behatzaileen, Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordearen eta NBEko Giza Eskubideen Goi Komisarioaren Bulegoaren premiazko esku hartzea eskatuz, Marokok Mendebaldeko Saharako lurralde okupatuetan egin dituen «gizateriaren aurkako krimenak» salatu eta amaiera eman diezaieten.

Bi ibilbide eta hainbat jarduera

Gaur Irundik abiatu den martxak Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako hainbat herri igaroko ditu, eta ekainaren 6an Gasteizera iritsiko da. Nafarroan, berriz, ekainaren 4tik 7ra bitarte egingo dute ibilbidea, Berriozartik Los Arcosera. Bi ibilbide horietan igaroko dituzten herriak eta egingo dituzten jarduera guztiak Saharar Herriaren Askatasunaren Martxak duen webgunean kontsultatu daitezke.


Summary: Israelen eta Palestinaren arteko elkarrizketarako deiak ugaritu egin dira su-etena indarrean sartu ostean. Leherketarik gabeko lehen gaua izan da atzokoa, bi aldeek Egiptok egindako proposamena ontzat emanda; menia 02:00etan abiatu dute. Netanyahuk dio Gazako erasoaldia «ohiz kanpoko arrakasta bat» izan dela.

Israelen eta Hamas organizazio politiko islamistaren arteko su-etenak eragin duen pozarekin batera, nazioartean beste ideia bat ere ugaritu da menia indarrean sartu eta berehala: ezinbestekoa dela bi aldeen arteko elkarrizketak berreskuratzea.

Munduko agintariek aho batez egin dute negoziazioen aldeko deia, 11 eguneko gatazka armatua Egiptoren bitartekaritzari esker gelditu ostean. Behin-behineko bakea hauskorra da oraindik, baina atzerriko gobernuburuek eta estatuburuek bi aldeei eskatu diete su-etenak ireki duen aukera baliatzeko, egoera bideratze aldera; azken datuen arabera, gutxienez 243 lagun hil dituzte Gazan, eta hamabi Israelen.

Halakorik berriz ez gertatzeko, NBE Nazio Batuen Erakundeak menia «egonkortzeko» eskatu die Benjamin Netanyahu Israelgo jarduneko lehen ministroari eta Hamasi, eta gatazkari buruzko «elkarrizketa seriosak» abiatzeko, horren «arrazoi sakonak» lantze aldera; izan ere, Antonio Guterres NBEren idazkari nagusiaren ustetan, agintariek horretarako «ardura» dute.

EB Europako Batasuna ere pozik agertu da Egiptok egindako su-eten proposamenak arrakasta izan duelako. Josep Borrell talde komunitarioko diplomaziaburuak «ongietorria» egin dio meniari, eta hark ere negoziazioetarako deia egin du, egungo egoera «jasanezina» dela argudiatuta: «Bake iraunkorra ekarriko duen konponbide politiko bat beharrezkoa da. EB prest dago Palestinako eta Israelgo agintariei hori lortzeko ahaleginetan laguntzeko».

Bide beretik jo dute Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak eta Charles Michel Europar Kontseilukoak, uste baitute ezinbestekoa dela egungo egoera luzera begira «sendotzea eta egonkortzea».

Horretarako, EBk jakinarazi du nazioarteko estatuekin harremanetan jarri dela, Israelen eta Palestinaren arteko elkarrizketak sustatzeko; besteak beste, AEB Ameriketako Estatu Batuekin. Handik mintzatu da Joe Biden presidentea, hark ere goraipatu egin baitu Israelek eta Hamasek erasoak gelditzeari baiezkoa eman izana; hori bai, azaldu du PAN Palestinako Aginte Nazionalarekin lan egiten jarraituko duela, eta helburutzat jarri du Hamasek bere «armategia ez berreskuratzea».

Hala, Antony Blinken AEBetako Estatu idazkaria Ekialde Hurbilera joatekoa da «datozen egunetan», Tel Aviveko eta Palestinako agintariekin batzartu eta egunotako egoeratik «berreskuratzea finkatzeko ahaleginak» lantzeko; printzipioz, Gabi Ashkenazi Israelgo Atzerri ministroarekin eta Riyad al-Maliki PANekoarekin bilduko da. Egipto ere ordezkaritza bat bidaltzekoa da, bi aldeek su-etena errespetatuko dutela ziurtatzeko.

Nazioartean, Errusia izan da poza agertu duen beste estatuetako bat, hango Atzerri Ministerioaren bozeramaile Maria Zakharovak adierazi duenez: «Menia pauso garrantzitsu bat da, baina oraindik ez da nahikoa indarkeriaren gorakada eragozteko».

11 egunez iraun duen bonba hotsa isildu egin da Ekialde Hurbilean. Gaur goizaldean, 02:00etan, sartu da indarrean Hamasek eta Israelek onarturiko su-etena, Egiptoren artekaritzaren bitartez lorturikoa. Edonola ere, bi aldeek elkarri ohartarazi diote berriz erasora jotzeko prest daudela edonoiz.

Palestinarrak kalera atera dira gauean, menia ospatzera.

Ohi den bezala, meniaren aurretik bonbardaketak gogortu zituen Israelek, botere erakustaldi bat egiteko: denera, 100 aire eraso baino gehiago egin zituen atzo. Hamasek suziriak jaurti zituen bizilagunaren kontra.

Garaipena bi aldeentzat

Ikusteko dago, ordea, bakeak zenbat iraungo duen; izan ere, bi aldeak garaipen gisa aurkezten ari dira onarturiko menia. Hamaseko buru batek esan du Israelek hitza eman duela Jerusalemgo Xeikh Jarrah auzoarekiko eta Al-Aqsa meskitarekiko politika arinduko duela. Hain justu, auzo horretan hasi zen azken egunetako bonbardaketetara eraman duen gatazka, israeldar batzuk hainbat familia palestinar beren etxetik kanporatzen saiatu zirenean, eta gaur ere istiluak izan dira. Israelgo Poliziak meskitaren inguruko protesta baten aurka egin du, eta han zeudenei gomazko pilotak eta negar gasa bota dizkie; gutxienez hamabost lagun zauritu dituzte, WAFA berri agentziaren arabera.

Tel Avivek ere garaipen gisa aurkeztu du su-etena, baina esan du ez dagoela itunik Xeikh Jarrah eta Jerusalemgo meskita nagusiaren inguruan. Jarduneko Defentsa ministro Benny Gantzek segurtasun indarrak eta armada zoriondu ditu Twitter sare sozialean, azken 11 egunetako «aurrekaririk gabeko lorpen» militarrengatik, eta «Gazan erakunde terroristen aurkako borrokan erakutsi duten indar, zehaztasun eta garrantzi estrategikoa» dela eta. Halere, Gantzek Israelgo jarduneko lehen ministroari dei egin dio «garaipen militarra aukera diplomatiko galdua ez bilakatzera».

Netanyahuk, berriz, adierazi du erasoaldia «ohiz kanpoko arrakasta bat» izan dela, eta «Hamasekiko ekuazioa» aldatzea lortu duela, Israelen alde: «Gazarako genituen helburu guztiak bete ditugu».

Tel Avivek atzo onartu zuen Egiptok proposatutako menia, eta «aldebikoa» eta «baldintzarik gabea» izango da, Israelgo jarduneko lehen ministroaren bulegoak ohar batean jakinarazi duenez. Aurrez, Hamaseko ofizial batek Reuters berri agentziari eman zion adostutakoaren berri. Goizaldera arteko epea jarri zuten erasoekin jarraitzeko; zehazki, 02:00ak artekoa —01:00ak Euskal Herrian—.

Aurrez ere aski zabalduta zegoen su-etena une batetik bestera hel zitekeen ustea. Izan ere, Tel Aviven Segurtasun Kabineteak atzo arratsalderako jarria zuen bilera, eta Egiptok egindako azken proposamena bertan aztertzea espero zen. Azkenean, horren alde agertu da kabinetea, orain arteko operazio militarretan «lorpen handiak» erdietsi dituztela argudiatuta, Efe berri agentziaren arabera.

Hamaseko ordezkari Musa Abu Marzukek ere Libanoko Al-Mayadeen telebista kateari azaldu zion litekeena zela erasoak eteteko erabakia «berehalakoa» izatea, 24-48 orduko epean adostuko zutelakoan; hau da, gehienez, gaur gauerako. Hala, Hamaseko goi kargudun batek Eferi esan zion «ziurrenik laster» iritsiko zela su-etena.

Horretarako bere erakundeak jarritako baldintzak zein diren ere azaldu zuen: Jerusalem ekialdeko Al-Aqsa meskitara Israelgo segurtasun indarrak berriz ez sartzea, eta Xeikh Jarrah auzotik kanporatu nahi dituzten familia palestinarren aurkako prozesuak bertan behera uztea.

Israelgo hedabideetan ere ugaritu ziren gobernua Egiptoren bitartekaritzarekin menia bat finkatzea aztertzen ari zelako albisteak, eta, era berean, AEBen presioa handitzen ari zitzaion Netanyahuri. Herenegun, Bidenek «deseskalatze beliko esanguratsu bat» eskatu zion Israelgo jarduneko lehen ministroari, egun horretarako bertarako; agintariak, baina, erantzun zion operazioarekin jarraitzeko asmoa zuela, «lasaitasuna eta segurtasuna ezarri arte».

Badirudi mugarria izan zela dei hori, horren ostean Gazaren kontrako aire erasoak murriztu baitzituen Israelek hasieran. Iragan goizaldean, baina, berriz ugaritu ditu.

Azken datuek diotenez, Israelgo armadak gutxienez 243 lagun hil ditu Gazan, eta 1.719 zauritu; kalte materialak ere handiak izan dira, bonbardaketek gutxienez 264 milioi euroren kalteak eragin baitituzte, Gazako Informazio Ministerioaren arabera. Israelen, berriz, gutxienez hamabi lagun hil eta 336 zauritu dira Hamasen suziriengatik.

Hori ikusirik, PANeko lehen ministro Mohammad Xtayyehk jakinarazi du Israelen kontrako salaketa bat aurkeztuko dutela NZA Nazioarteko Zigor Auzitegian, «gerra krimenengatik».

NZAk kontuan hartuko ditu PANek egunotan emandako frogak, iragan martxoan ebatzi baitzuen jurisdikzioa duela Israelek Palestinako lurretan egindako krimenak ikertzeko. Zehazki, Fatou Bensouda fiskalburuak jakinarazi zuen 2014ko ekainaren 13tik aurrerako gertakariak eta «auzitegiaren eskumenekoak» direnak ikertuko zituztela, eta azaldu zuen Tel Avivek okupatutako lurraldean gatazkan parte hartu duten bi aldeek zibilei egindako erasoak izango dituztela aztergai.


Summary: Greba egiten ari dira Gipuzkoako zahar etxeetan, «egoera desblokeatzeko». ELA eta LAB sindikatuek egin dute deialdia. Protesta egin dute Donostiako Adegiren, Garenen, Matiaren eta Larenekoren aurrean.

Gipuzkoako zahar etxeetako langileak greba egiten ari dira gaur, ELA eta LAB sindikatuek deituta. ELAk adierazi duenez, 249 greba egin dituzte gaurkoarekin. Protesta gisa, elkarretaratzea egin dute Donostiako Adegiren, Garenen, Matiaren eta Larenekoren aurrean. Gutxieneko zerbitzuak %100ekoak izan arren, elkarretaratze «jendetsuak» egin dituztela ziurtatu du ELAk.

Langileak patronalei nahiz Gipuzkoako Foru Aldundiari mintzatu zaizkie, ELAk azaldu duenez. Patronalei galdegin diete irtenbide bat emateko bi urteko «blokeoari»; Foru Aldundiari, berriz, «beste aldera begiratzeari uzteko» eta langileekin biltzeko eskatu diote. Ildo horretatik, adierazpenak egin ditu Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak Euskadi Irratian: «Guk badugu proposamena zahar etxeen gatazka konpontzeko, baina Markel Olanok —Gipuzkoako ahaldun nagusiak— ez du entzun nahi».

Greba dinamikak ez du etenik izango, eta ELAk beste deialdi bat egina du ekainaren 14rako. 250. greba eguna izaki, ekitaldia eta protestak egingo dituzte Donostian.


Summary: Sahararen aldeko manifestazioaren kontra jo duen gizon bat atxilotu dute Bilbon. Manifestariei Saharako bandera bat kendu die, baina protestariak atzetik joan zaizkio, eta inguratu egin dute. Sekuentzia osoa bideoz hartu dute.

Manifestazioa egin dute gaur Bilboko kaleetan, Mendebaldeko Saharari elkartasuna adierazteko.

Protesta Bilboko erdiguneko kale batean zegoela, gizonezko batek manifestarien kontra jo du, eta horietako bati Mendebaldeko Sahararen bandera bat kendu dio. Manifestariak, ordea, gizonaren atzetik joan dira, eta hura inguratzea lortu dute.

Azkenean, Ertzaintzak atxilotu du.

Ez dago, oraingoz, beste informaziorik, eta oraindik ez dute jakitera eman nor den erasotzailea, eta zergatik jo duen manifestarien aurka.


Summary: ‘Geuretik sortuak’ kultura egitasmoa gaur abiatu da, Oiartzunen. Udalbiltzaren proiektuan Euskal Herri osoko 30 udalek parte hartuko dute, eta sortzaileek 26 lan garatuko dituzte: hamasei ipuin, bost antzerki obra eta bost film labur.

Idazleak, aktoreak, zinemagileak eta musikariak, batetik, eta alkateak, zinegotziak eta kultura arloko arduradunak, bestetik, 50 lagun inguruko bilkurarekin abiatu da Udalbiltzaren Geuretik sortuak egitasmoa, gaur goizean, Oiartzungo (Gipuzkoa) Arizmendi Eneako lorategian.

«Euskal Herriaren kontakizun sentikorra arteak eta kulturak baino ezin dute egin», adierazi du Udalbiltzak: «Azken urteotan, ordea, atzerriko hizkuntzetan egindako kultura nagusitzen ari da gizartean. Horregatik, euskara hutsean egindako artea eta kulturaren sormena, ekoizpena eta hedapena sustatuko dituen zirkuitu nazionala artikulatu nahi du Geuretik sortuak proiektuak».

Deialdi publiko bidez 26 proiektu lagunduko dituzte, hartara idazleek, zinemagileek eta antzerki konpainiek sormen egonaldiak egin ditzaten. Hiru asteko egonaldietan hamasei ipuin, bost antzerki obra eta bost film labur landuko dira, eta 2022an Euskal Herriko 30 herritan eta zenbait hiritan zirkuitu nazionala osatuko dute.

Hamasei ipuinen bilduma neguan argitaratuko du Udalbiltzak. Hauek izango dira idazleak: Ugaitz Agirre, Maialen Akizu, Garazi Albizua, Bertol Arrieta, Yolanda Arrieta, Itxaro Borda, Peru Calabaza, Iban Garro, Edorta Jimenez, Danel Lauzirika, Iñaki Martiarena, Nefer Olaizola, Maitane Perez, Fito Rodriguez, Sarai Robles eta Nahia Zubeldia.

Itxaro Borda Usurbilen izango da uztailaren 5etik 25era. «Baionatik nator; baxenafarra naiz, Zuberoan bizi izana. Hortik egin kontuak zein neurritan sartzen naizen Geuretik sortuak egitasmoan, idazlea naizen aldetik», adierazi du. «Proiektu honek egunerokotasunetik atera egingo gaitu. Herri edo hiri ezberdin batera joango gara, eta hiru astetan han integratzen saiatuko gara». Bordak ideiak badaramatza aitzinetik, baina iruditzen zaio Usurbilgo (Gipuzkoa) jendearekin egonez moldatu eta kanbiatu egingo direla neurri batean. «Artzeren eta Zumetaren herriaren aizolbean, segur naiz zerbait berezia sortuko dela». Idazleak asko maite du paisaia, «eta, Zubietako erraustegitik biziki hurbil egongo naizela jakiteak pixka bat beldurtzen nauen arren, saiatuko naiz Usurbilgo naturarekin harreman poetiko batean lotzen».

Bost antzerki proiektu lagunduak konpainia eta antzerkigile hauenak izango dira: Bon bon noir, Lore-More, Metrokoadroka, Tanttaka teatroa eta Oier Zuñiga.

Metrokoadroka taldeko Idoia Beratarbidek jakinarazi duenez, Bidaide lana sortuko dute, antzerkia eta beste arte diziplina batzuk uztartuko dituena: «Kulturgile anonimoak izango ditu ardatz. Uharten eta Atarrabian [Nafarroa] lan egingo dugu». Bereziki aipatu nahi izan du: «Metrokoadrokak 2008tik dihardu antzerkian, eta oso gutxitan gertatu zaigu kulturgintzan ikustea esperimentazioa eta ikerketa laguntzea. Eskertuta gaude horregatik».

Bost film laburrak egiteko zinemagileak hauek izango dira: Amancay Gaztañaga eta Erika Olaizola, Raul Barreras, Eñaut Castagnet, Leire Egaña eta Josu Martinez. Gero, Adabaki Ekoizpenak etxea arduratuko da bost filmak koordinatzeaz eta horiekin film luze bat osatzeaz. 2022. urtearen hasieran bukatzea espero da.

Raul Barreras zinemagilea Arnasa izeneko film proiektuaz mintzatu da. Ekaitz izango du protagonista, hiritik baserrira aitona zaintzera joango dena pandemia garaian. «Nekazari giroko herrian jazarpena pairatutakoa da Ekaitz, homosexuala izateagatik. Aitona izan zen bere izaera onartu zuen bakarra. Eta beste gai zentrala adinekoen zaintza da, noski». Filma Hernanin (Gipuzkoa) filmatuko du, eta erronka nagusia, oraintxe bertan, 80 urteko gizonaren rola beteko duen aktorea aurkitzea da.

26 sormen proiektuak herri hauetako egonaldietan eta lanaldietan garatu dira: Andosilla, Araitz, Arrigorriaga, Artziniega, Atarrabia, Baigorri, Bera, Bergara, Berriatua, Betelu, Etxarri-Aranatz, Etxebarre, Galdakao, Hernani, Larrabetzu, Larraun, Leitza, Lesaka, Lexantzu, Ligi, Liginaga, Lodosa, Mendabia, Oiartzun, Oñati, Ondarroa, Sartaguda, Tafalla, Uharte, Urepele, Usurbil, Uztaritze, Villabona, Zaldibia, Zestoa, Zuia eta Zumaia.


Summary: Aragones: «Hautagai aurkeztuko naiz, Kataluniaren independentzia gauzatzeko». Gaur hasi da ERCko hautagaia Kataluniako presidente inbestitzeko saioa, baina bihar izango da bozketa. Gobernuaren zutabe izango direnak zerrendatu ditu Aragonesek, eta akordio zabal bat eskatu du, amnistia eta autodeterminazioa jasoko dituena

Okerrik ezean, hirugarren ahaleginean hartuko du Kataluniako presidente kargua Pere Aragones ERC Esquerra Republicana de Catalunyako hautagaiak. Bihar izango da hori, 9:00etatik aurrera, baina gaur hasi dute saioa, 16:00etan.

Aragonesek berak hasi du, auzi nazionalari helduta hasi ere: «Hautagai aurkeztuko naiz, Kataluniaren independentzia gauzatzeko». Independentismoa «askotarikoa» dela adierazi du, eta hori dela mugimendu politiko horren «indar nagusia», nahiz eta ezaugarri horrek, aldi berean, zail egiten duen elkar ulertzea. Zailtasun horiek gainditzeko, «sintetizatzeko eta bateratzeko» gaintasuna izan beharko dutela azpimarratu du. «Asko kostatu» dela aitortu arren, ildo horretan kokatu du ERCrekin eta JxCrekin egindako akordioa: «Diagnostiko partekatu bat dugu, eta hori oinarrizko urratsa da aurrera egiteko». CUPekin adostutako akordioa eta JxCrekin hitzartutakoa ez dira «kontraesanezkoak», Aragonesen arabera, eta azaldu du «elkar indartzen» dutela.

Amnistiaren eta autodeterminazioaren aldeko «akordio nazional zabal bat» sustatuko du gobernuak, aurreratu duenez, eta, horrekin batera, elkarrizketa mahaia baliatuko dute «[Espainiako] Estatuarekin konfrontazio zibiko eta baketsu bat» egiteko. Aitortu du gatazka politikoa gainditzea «obsesiotzat» duela, eta, horretarako, amnistia eta autodeterminazioa beharrezkoak direla ezinbestean. Eredutzat jarri du Eskozia, autodeterminazioaz aritzean.

Gobernatzeko moduan aldaketak hitzeman ditu ERCko hautagaiak, «forman eta sakonean», eta instituzioak «modernizatu» beharra nabarmendu du; besteak beste, «herritarren konfiantza berreskuratzeko».

Gobernu berriaren zutabeak izango direnak ere zerrendatu ditu Aragonesek. «Eraldaketa sozial, berde, feminista eta erradikalki demokratikoa» eraikitzea izango dute xede, eta esan du horretarako muga bakarra «herritarren borondatea» izango dela. Adibidetzat jarri ditu, besteak beste, Next Generation funtsak, zeinak «sistema produktiboa» aldatzera bideratu nahi dituen. Halaber, aurrekontuaren %2 kulturarentzat izango dela aurreratu du.

Aragonesen hitzartzeari erantzuteko tartea izango dute gainerako talde parlamentarioek, otsailaren 14ko hauteskundeetan jasotako babesaren araberako hurrenkeran. PSCko Salvador Illak eta JxCko Albert Batetek izan dute horretarako aukera gaur.

Huts egindako aurreko bi inbestidura saioetan egin moduan, auzi nazionala lehenestearen aurka egin du Illak, eta katalanen artean «konfrontazioa» sortzearekin lotu du. «Independentzia gauzatzeko konpromisoa hartu duzu, baina badakizu hori ez dela gertatuko; konpromiso hori ñabartu beharko zenuke», adierazi du, eta auzitan jarri du hori lortzeko ERCren estrategia, esanez elkarrizketa ez dela «konfrontazioa eta elkarrizketa nahastea». Independentismoa zatiketarekin lotu izana kritikatu dio Aragonesek, eta galdetu ea unionismoak zergatik ez duen zatitzen, independentismoak baino babes txikiagoa badu. Erreferendum batean bere proiektu politikoa babesteko eskatu dio Illari, Eskoziako eredua aipatuta.

Zatiketarik ez, baina desadostasunak agerikoak dira alderdi independentisten barnean, eta horien jatorriari buruz garden aritu da Batet. Hala ere, azpimarratu du independentziarako bideaz dituzten planteamenduak ez direla bateraezinak: «Konfrontazioa eta elkarrizketa ez doaz kontrakarrean; txanpon beraren bi aldeak dira». Elkarrizketa mahaiari «eszeptizismoz» begiratzen diotela aitortu du, kontuan hartuta inongo gobernuak ez duela horretarako modurik jarri, baina argitu du hori ez dela «traba» izango bide hori ere lantzeko. JxCk gogorarazi du inoiz ez diola uko egin erreferendum adostu bati, eta konbentzimendu hori mantentzen dutela: «Adostutako erreferendum batek soilik ordezka dezake urriaren 1eko mandatua».

Carles Puigdemontek zuzentzen duen Errepublikaren Kontseiluak prozesu independentistan izan beharreko paperak ere trabatu ditu duela egun gutxi onbideratutako negoziazioak. Horri buruz, Batetek argitu du «Kataluniako instituzioen subiranotasuna» aitortzen duela bere alderdiak, eta sekula ez duela «tutoretzarik» eskatu.

Gehiengo osoa ziurtatuta

Ondoren, presidentegaiaren inguruko bozketa egingo da, diputatuen abizenaren araberako ordena alfabetikoan. Parlamentuaren gehiengo osoaren babesa beharko du Aragonesek, eta aise lortu behar luke, aldeko 74 boto espero baititu —68 behar dira gehiengo osoa izateko—; gobernu akordioa egin duten alderdienak, JxC Junts per Catalunya, ERC eta CUP: JxCk 33 diputatu ditu; ERCk, 33; eta CUPek, bederatzi. Horrenbestez, 132. presidentea bihurtuko da Aragones, eta hemizikloan jasoko duen babesa Pasqual Maragall presidente ohiak 2003an jasotakoaren berbera izango da, diputatu guztiek euren alderdiek adostutakoa betetzen baitute. Jordi Pujol izan zen gehiengo handiagoarekin gobernatu zuen presidente bakarra: aldeko 75 boto jaso zituen 1980an, eta 87 1984an.

Behin bozketan presidentea izateko nahikoa babes lortzen duenean, Aragonesek bost egun izango ditu kargua hartzeko, baina espero da hurrengo astelehenean egingo dela, Generalitatearen jauregian egingo den zeremonia batean. Hortik aurrera, Generalitateak hasiera eman ahalko dio legealdi berriari. Legeak ez du eperik zehazten kontseilariak izendatzeko, baina pentsatzekoa da egun gutxi beharko direla horretarako, kontuan hartuta Quim Torra presidente ohia inhabilitatua izan zenetik jarduneko gobernu bat izan dela agintean, eta lehenbailehen trantsizioko epe horri amaiera ematea izan dela alderdi independentisten eskaria; batez ere, ERCrena eta CUPena.

Hamalau kontseilaritza izango ditu gobernu berriak, orain artekoak izan dituenak baino bat gehiago. Kopuru bera izango dute ERCk eta JxCk, zazpina. ERCren esku geratuko dira, besteak beste, barne, hezkuntza eta kultura sailak, sortuko duten feminismoen kontseilaritzarekin batera. JxCk kontrolatuko ditu, berriz, ekonomia eta ogasunaren, justiziaren, osasunaren eta eskubide sozialen kontseilaritzak.

Artadiren ukoa

Atzo arte, uste zen JxCko Elsa Artadi izango zela presidenteordea gobernu berrian, eta Ekonomia eta Ogasun kontseilaritza ere hark gidatuko zuela, baina Artadik berak uko egin die kargu horiei. Carles Puigdemont alderdiko presidenteari eta Jordi Sanchez idazkari nagusiari jakinarazi zien erabakia atzo, eta zenbait hedabidek zabaldu zuten ondoren. JxCren Bartzelonako udal taldea gidatzen jarraitu nahi duela azaldu zuen Artadik. Udal taldeak ohar bat argitaratu zuen, erabakiaren berri ematen: «Elsa Artadik Juntseko udal taldeari azaldu dio Bartzelonarekin duen erabateko konpromisoa mantenduko duela, eta udaletxeko lanean segituko duela, 2023ko hauteskundeetan udal gobernu aldaketa gauzatu dadin».

Presidentetza kontseilaritzari Artadik eman dion ukoak kargu horretarako beste norbait proposatzera behartuko du JxC, eta, Vilaweb atariaren arabera, alderdiaren barruan ez dago erabateko adostasunik ordezkoaren inguruan. Hedabideak jakin ahal izan duenez, Lledonerseko espetxean preso dauden alderdiko kideek Damia Calvet proposatu dute, orain arte Lurralde eta Jasangarritasun kontseilaria izan dena. Hala ere, alderdiko zenbait sektorerentzat moderatuegia da Calvet, eta ez du ordezkatzen alderdiaren osotasuna, Vilawebek dioenez. ERCrekin akordioa egin eta gobernu koalizioa osatzeko prestasun gehien erakutsi duen JxCko kideetako bat izan da negoziazioetan Calvet.


Summary: The Jayhawks eta Paco Ibañez, Txillida Lekuko udako programazioan. Eva Guerreroren dantza konpainia, Lina & Raul Refree, Xoel Lopez eta Gerhard Quartet ere izango dira Hernaniko (Gipuzkoa) museoan, eta Pucciniren La Bohème operaren bertsio gaurkotu bat ere taularatuko dute.

Txillida Leku museoak artea, zinema, musika, dantza eta bestelako diziplina artistikoak uztartuko ditu udako programazioan; gaur aurkeztu du.

Egitarauak ekainetik irailera iraungo du, eta, hain zuzen ere, udako solstizioarekin batera hasiko da, ekainaren 20an. Egun horretan, Eva Guerrero dantza konpainiak Gorpuztu dantza garaikideko ikuskizuna emango du. Museoko arduradunek azaldu dutenez, «lasai egoteko, zarata isilarazteko, karga eta errua arintzeko, animaliak lasai lo egiten duen lekua aurkitzeko borroka» irudikatzen du obrak. Garazi Lopez de Armentia dantzaria arduratuko da Guerreroren ideia eta koreografia oholtzan hezurmamitzen.

Ekainaren 24an, 25ean eta 26an, Katapulta Tour programarekin elkarlanean, hiru musika emanaldi programatuko dituzte: Sara Azurza (24an), Ramona's First Evil Boyfriend eta Martin de Marte (25ean) eta Mugan eta Mihise (26an).

Uztailaren 8an izango da The Jayhawks AEBetako musika taldea Txillida Lekun. The Jayhawks Gary Lourisek eta Mark Olsonek sortu zuten, 1980ko hamarkadaren erdialdean, eta, batik bat 1990eko hamarkadaz geroztik, sustrai amerikarreko musikaren ordezkari nagusietako bat bilakatu da Tomorrow The Green Grass, Sound of Lies eta Rainy Day Music diskoei esker. Taldearen azkeneko diskoa XOXO da.

Uztailaren 10ean, Lina fado kantari portugaldarra eta Raul Refree musikari katalana elkarrekin ariko dira Hernaniko museoan, eta, uztailaren 30ean, Paco Ibañezen txanda izango da. Emanaldi horretan, kantariak bere ibilbideko pieza ezagunak interpretatuko ditu berriro erek, eta George Brassens ere gogora ekarriko da, haren jaiotzaren mendeurrena betetzen baita aurten.

Uztailaren 31n, Xoel Lopez musikari galiziarrak Si mi rayo te llegara diskoa aurkeztuko du seikote batekin batera, eta, abuztuaren 1ean, Emiliano Suarezek eta Macarena Bergaretxek Pucciniren La Bohème opera ekarriko dute. Opera horren «garaje bertsioa» izango da, Txillida Lekuko arduradunek azaldu dutenez. «Entzuleria zabal eta berritu batera hurbiltzeko prestatu eta pentsatutako proiektua da. Proposamen harrigarria, espiritu bitxi guztien eskura dagoen formatu ezezagunean».

Gerhard Quartet laukotea abuztuaren 22an ariko da Txillida Lekun, Donostiako Musika Hamabostaldiaren programazioaren barruan, Xoxtakovitxi eskainitako programa batekin, eta, azkenik, Kanpai dantza konpainiak Lathé Biosas ikuskizuna erakutsiko du abuztuaren 28an.

Ekitaldiez gain, bestelakoak ere antolatuko dituzte udan: udaleku artistikoak, yoga saioak, zinema emanaldiak eta beste.


Summary: Ana Laura Alaezen 30 urteko lana bildu dute Bilboko Azkuna zentroan. Artistaren ibilbideko 47 pieza bildu dituzte ‘Kontzertu guztiak, gau guztiak, dena hutsik’ erakusketan, haietako batzuk berrinterpretazioak. Irailaren 26ra arte bisitatu ahalko da

Ez da erakusketako piezarik deigarriena; arreta bereganatzeko ahalmen handiagoa dute esekitako praka eta gonen segizioak, zutik dagoen obalo zulatu mardulak eta aretoko ataritik lehen kolpean ikusten den aluminiozko piezak. Baina, bere txikian, Ana Laura Alaez artista bilbotarraren lan ildoak eta moduak biltzen ditu Piel de naranja lanak: crochet-ez egindako laranja azalak dira, kiribilduta, fruituaren osotasuna iradoki baina barneko hutsunea ere agerian uzten dutenak. «Nire lan egiteko modua islatzen du: umiletik, txikitik, inperfektutik, azaletik. Paul Valeryk zioen bezala: ‘azala da sakona’». Irizpide horiek zeharkatzen dute, halaber, Kontzertu guztiak, gau guztiak, dena hutsik erakusketa. Artistaren 30 urteko lanak bildu dituzte Bilboko Azkuna zentroko erakusketa aretoan, eta irailaren 26ra bitarte ikusi ahal izango da.

Azkuna zentroak Madrilgo Centro de Arte Dos de Mayo espazioarekin batera antolatutako erakusketa da, eta Espainiako hiriburuan ikusgai egon zen 2019an. Izenburua eta oinarria berberak diren arren, ordea, itxura ez da bere horretan mantendu, areto bakoitzaren ezaugarri eta desberdintasunek piezen kokapena baldintzatu dutelako, batetik, eta, bestetik, Bilbon erakutsiko diren 47 piezetatik hamalau berriak direlako, Alaezen aurretiko lan batzuen berrinterpretazioak, Azkuna zentrorako propio onduak. Piel de naranja da pieza horietako bat: 1995ean sortu zuen jatorrizkoa, eta 2021ean, aldiz, erakusketa aretoan kokatua dagoena.

Bilduma «eskultura manifestu» bat dela azpimarratu du Bea Espejo komisarioak. Alaezen eskulturak tradiziotik urruntzen dira, piezen biguntasuna eta malgutasuna bilatzen duelako artistak, eta ez zurruntasuna. «Mudakorrarekiko etengabeko negoziazioa» da Alaezen lana, komisarioak azaldu duenez. «Errepikapenean oinarritutako elkarrizketa porotsu batean daude piezak. Egituren amaigabetasuna eta erresonantzien boterea azpimarratzen ditu erakusketak». Ildo horretatik, «ondorio itxirik gabeko» lana aldarrikatzen du artistak, inoiz biribiltzen ez diren piezak: «30 urtetako materialarekin aritzeak ahalbidetzen du malguagoa izatea, eskultorikoagoa».

Kronologiatik aldentzea

Bildumak 30 urteko lanak biltzen ditu, baina pieza guztiak elkarrekin nahasi, eta elkarri eragiten diote, eta hori izan da artistaren xedea. Dioenez, ez du izan kronologia bat eratzeko intentziorik, «elkarrizketa berri bat» egitekoa baizik «zalantza» eragiten zioten piezen artean. Hala, 1990. hamarkadan ondutako bi eskultura, Pantalón preservativo eta Culito, hiesaren pandemiari erreferentzia egiten diotenak, egungo koronabirusaren pandemiara ere aplika daitezke, komisarioaren iritziz. Lehena latexarekin egindako praka bat da, eta bigarrena, harrizko ipurdi bat, zuloan kortxo bat sartua duena. «Tapatzea, birusa sartu ez dadin»: hala interpretatzen ditu Espejok piezok.

Halaber, gai atenporala da emakumearena, eta hura hizpide duten hainbat lan ere batu dituzte Azkuna zentroko bilduman. Aretoko ataritik lehen begi kolpean ikus daitekeen obrak, Trayectoria piezak, andreez dihardu, besteak beste. Estruktura horizontal bat da, zintzilik dauden aluminiozko zati plegatuez osatutakoa. «Gorpuzdun elementuak dira, baina gorputz absente bat da. Inplizituki du genitalitate femeninoaren ideia: ikusezina, plegua, ezkutukoa», dio Alaezek. Halaber, ispiluak eta gillotina izan daitezkeela dio artistak.

Bestalde, kontrako indarrak islatzen dituzte Cortina eta El conflicto es otro eskulturek. Alaezen artea blaitu duen ideietako beste bat, artistak dioenez. Zaurgarritasuna eta indarra, handia eta txikia... «pultsu batean» dauden elementuak direla dio. Cortina 1990. hamarkadan ondutako pieza da, eta El conflicto es otro, 2018an; biak elkarrekin daude zintzilik, mardul, bata bestearen ifrentzua balitz bezala. «Gainjarritako bi pieza dira, denboran ere bai. Errepikapenaz hitz egiten dute, baita perforazioaz ere; denbora tunela da», dio Alaezek.

Gaua lehengai

Erakusketaren titulua piezetako baten izenburutik hartu du artistak. Todos los conciertos, todas las noches, todo vacío instalazioak aluminiozko habe batzuk ditu erdialdean, eta, horien inguruan, kamiseta beltz sorta bat, lurrean zabalduta. Izenak pluraltasuna iradokitzen du aurrena, Espejoren arabera, «guztiak» horren aipamenarekin. Kontzertuei dagokienez, horiek bukatutakoan geratzen denari erreparatu dio komisarioak: «Zalapartaren ideia: zer gertatzen da musika hori guztia bukatzen denean?». Eta, azkenik, gaua. «Gaueko munduak festa gogorarazten du», dio Alaezek: «Baina, niretzat, gaua beste material mota bat da: bizipenaren inpaktua, eskultura batean formalizatua». Artistaren sorkuntza prozesura orokortu du azalpena Espejok: «Emozioetan, gauza immaterialetan bilatzen du lan egiteko materiala».

Erakusketa dokumentazio gune batekin biribildu dute: aretoaren sarreran kokatu dute, eta Alaezen erakusketa batzuen maketak eta eskultura batzuen bozetoak eta moldeak bildu dituzte, besteak beste. Era berean, argazkiak eta pieza txikiago batzuk ere jarri dituzte ikusgai espazio horretan, artistaren erreferenteen erakusgarri, hein batean. «Alaezen unibertsoa oso erreferentziala da. Kutsatuta dago modaz, musikaz eta kultura popularraz», dio komisarioak.


Summary: Oihanederrek TopAraba egitasmoaren proiektu irabazleak aurkeztu ditu. 'Ogiak hizketan baleki' eta 'Benniz' dira bi proposamenak. Kazetaritza eta arte eszenikoak uztartzen ditu aurrenekoak, eta musika eta ikus-entzunezkoak bigarrenak. Sei hilabete izango dituzte garatzeko; udazkenean aurkeztuko dituzte.

Iraganari eta geroari begiratzeko balio duten bi proiektu, bi sormen lan: Ogiak hizketan baleki eta Benniz. Horiek dira Gasteizko Oihaneder Euskararen Etxeak eta Vital fundazioak abian jarritako TopAraba egitasmoaren barruan hautatu dituzten bi proiektuak. Askotariko diziplinak eta sortzaileak uztartzen dituzten proiektuak dira biak. Lehen aldiz antolatu dute egitasmoa aurten, eta euskarazko sormena sustatzea, berrikuntza suspertzea eta sortzaileen artean sareak sortzea izan ditu helburu.

Egitasmoa, berez, iragan otsailean jarri zen martxan, Oihanederren egin zuten egun osoko topaketa batean. Hamasei lagunek hartu zuten parte, Araban sormenaren bueltan aritzen direnak guztiak ere: goizean, sortzaileen ekarpenak jaso zituzten, eta, arratsaldean, laborategi forma hartu zuen saioan, proiektu jakinen inguruan saretzeko aukera izan zuten. «Gure asmoa zen sortzaileek hausnartzea nola partekatu daitezkeen diziplina ezberdinak eta nola eraiki proiektuak hortik abiatuta», azaldu Iñaki Lazkanok, Oihanederreko arduradunak.

Bada, ariketa horretatik bost proposamen sortu ziren, baina epaimahaiak bi soilik hautatu ditu. Talde bakoitzak sei hilabeteko epea izango du proiektua garatzeko, eta, horretarako, Vital fundazioak emandako 4.000 eta 3.500 euroko laguntza izango du. Udazkenean, Oihanederren aurkeztuko dituzte proiektuaren emaitzak.

Kazetaritza «performatikoa» Mamiak kolektiboa sortu zuten, esaterako, diziplina ezberdinetan aritzen diren sei lagunek: Marina Suarez, Irantzu Lekue, Josune Velez de Mendizabal, Edu Zelaieta, Ander Gronda eta Txema Ramirez de la Piscina. Beren-beregi elkartu ziren Ogiak hizketan baleki proiektua garatzeko, hain zuzen. Diziplina anitzeko proposamena da, ikus-entzunezkoak, kazetaritza, arte eszenikoak, historia eta literatura uztartzen dituena.

Proposamenak «kazetaritza performatikoa» du oinarri, Ramirez de la Piscinak azaldu duenez. «Ikerketa kazetaritza eta arte eszenikoak zeharkatzen dituen artefakto kultural bat da». Euskal Herrian eta Europan ez da ezaguna jardun hori, adierazi duenez; bai, aldiz, Hego Amerikan: Argentinan eta Kolonbian, batez ere. Handik ekarri dute ideia, bada. «Ikerketa kazetaritzaren bitartez, hor nonbait ahanzturan dagoen gertakari bat errekuperatu, eguneratu eta gaur egungo testuingurura ekartzea: hori izango litzateke jarduteko modua, labur esanda». Eta hori da, hain zuzen, proposamenaren funtsa ere.

Kasu honetan, Gasteizen historiako zenbait pasadizo berreskuratzea da taldearen xedea: 1836an girotu dute obra, lehen karlistaldian, hiria milaka soldatu atzerritarrek hartu zuten urtean, hain zuzen ere. «1.200-1.500 soldatu ingeles hil ziren Gasteizen urte erdiko epean. Jende askok ez du datu hori ezagutzen hirian, baina egoera ikaragarri gordina eta gogorra bizi izan zen garai haietan». Hortik dator lanaren azpititulua bada: Gasteiz 1835-1836: hiri okupatuaren kronika bat.

Josefa de Mugika izeneko Gasteizko emakume bat da protagonista, eta Josune Velez de Mendizabalek jokatuko du haren rola. «Ez dakigu asko emakumearen inguruan; existitu zela bai, baina ez askoz gehiago. Jose de Elosegi bere senarrari gertatu zitzaionaren ondorioz nola bizi izan zuen garai hura plazaratu nahiko genuke», azaldu du aktoreak. Edu Zelaietak idatzi du gidoia, Ander Gondraren ikerketa historikoaren laguntzarekin. Marina Suarez arduratuko da obra zuzentzeaz, eta Irantzu Lekue izango da arte zuzendaria. BERRIA da antzezlanaren sustatzaileetako bat. Urrian aurkeztuko dute, ondo bidean.

'Bedroom pop' Beñat Goitia eta Anne Baskareinen proiektua da, bestalde, Benniz izenekoa. Funtsean, musika eta ikus-entzunezkoak uztartzen dituen kontzertu bat da proposamena. 2020ko urtarrila du abiapuntutzat proiektuak, orduan amaitu baitzen Goitia partaide zen Montauk musika taldearen ibilbidea. Behin betiko inflexio puntua, ordea, konfinamenduak eragin zuen; izan ere, ordura arteko bidea bazterrean utzi eta beste bide bat hartzeko irrika eta beharra sentitu zuen musikariak orduan. «Konfinamenduak zaplazteko galantak eman digu zentzu askotan, baina zaplazteko hori irakurtzen ere jakin behar da, eta ahalegin horretan dator proiektu hau», adierazi du Goitiak.

Etxean sortutako proiektu bat da, bere ordenagailuarekin, bere kasa eta bere bitartekoekin ondutakoa. «Gero eta gehiago entzuten den Bedroom pop kontzeptuan edo egiteko moduan oinarritzen da proiektu hau;:alegia, etxean sortutako musika horretan». Izan ere, pandemiaren ostean bizimoduetan eta sortzeko moduetan izan diren aldaketek eragin nabarmena izan dute musikariarengan, aitortu duenez. Eta, hain zuzen, egoera horretan eta egiteko modu berrietan topatu du «ilusioa» Goitiak, sorkuntzan «aurrera egiteko irrika».

Erreferente berriak topatu ditu, musika elektronikoan eta musika urbano-hiritarraren uztarketan ere. Eta berak egin bezala, beste batzuek ere ariketa hori egitea da proiektuaren helburua, hau da, iraganetik «ihes» egin eta doinu eta erreferente berriak plazaratzea. «Iruditzen zait belaunaldi berriekin bazetorrela berritasun ukitu baten beharra, baina pandemia ostean uste dut berritasun hori are gehiago nabarmendu behar dela, gehiago aldarrikatu behar dela», adierazi du Goitiak. Musikaren alorrean eta bereziki Euskal Herrian «ahalegin berezi bat egin behar dela iritzi dio, «nostalgia edo 80ko hamarkadaren benerazio hori bazterrean utzi eta belaunaldi berriei ateak irekitzeko».

Marko horretatik abiatuta, kantua «bere osotasunean» sortzea da musikariaren xedea. Eta, horretarako, Anne Baskaranen laguntza izango du; hark jarriko baitie abestiei irudia. Bideoklipei begira egindako sormen lan bat da oinarrian, eta hori bera gero zuzenekoetara eramatea da asmoa. Izan ere, Goitiak adierazi duenez, Bedroom pop horrek lotura estua du iruditeriarekin. «Gaur egun, kantu batek ez du esanahi osaturik soilik belarriekin entzuten bada. Kantu hori laguntzen duten bideoek, jantziek, argazkiek, iruditeriak, hau da, estetikak osatzen dute mezuaren esanahia. Beraz, irudia ere musika sortu dugun bide beretik sortzea da asmoa, etxeko ukitu hori ematea guztiari».


Summary: Espainiako Kongresuak behin betiko onartu du haurrak eta nerabeak indarkeriatik babesteko legea. Alderdi politiko guztien babesa jaso du legeak, Voxena izan ezik. Aurrerantzean, adingabeen sexu abusuen preskripzio epea biktimak 35 urte dituenetik hasiko da kontatzen, eta ez 18 dituenetik. 70 milioi euroko finantzaketa izango du.

Tramite guztiak igarota, Espainiako Kongresuak behin betiko onartu du gaur haurrak eta nerabeak indarkeriatik babesteko legea. Haurrei babes handiagoa eskainiko zaie sexu abusuen kasuan, baita indarkeria matxista pairatu dutenean ere. Hori guztia egin ahal izateko, Ione Belarra Espainiako Gobernuko Eskubide Sozialen eta 2030erako Agendaren ministroak iragarri du 70 milioi euroko finantzaketa izango duela. Espainiako Kongresuko alderdi politiko guztien babesa lortu du, Voxena izan ezik.

Aldaketa nagusietako bat sexu abusuen preskripzio epea luzatzean datza; hain zuzen, adingabeek jasandako sexu abusuen preskripzio epea biktimak 35 urte dituenetik hasiko da kontatzen, eta ez 18 dituenetik. Beraz, gutxienez biktimak 40 urte betetzen dituen arte ez dira preskribatuko delituak. Talde feministen beste eskaera bat ere jasoko du legeak: gurasoen alienazioaren sindromea (GAS) debekatu egingo dute.

Biktimei deklarazioa hartzean, berriz, delituak jasan dituzten 14 urtetik beherako adingabeek behin bakarrik deklaratu beharko dute auzibidearen instrukzio fasean. Legearen arabera, adingabeei hitza emango diete prozesu judizial eta administratiboetan, eta «delitu larriak» jasan dituztenek doan jasoko dute laguntza juridikoa. Bide horretan lagun izateko, asmoa dute adingabeen aurkako indarkerian espezializatutako epaitegiak sortzeko. Gainera, herritarrek derrigorrez salaketa jarri beharko dute, indarkeria zantzuak ikusiz gero.

Indarkeria matxistaren ondorioak jasaten dituzte haurren eta gazteen egoerari ere erreparatzen dio legeak. Bisita erregimenak bertan behera geldituko dira indarkeria matxistaren biktima bat babesteko agindu judizial bat indarrean baldin badago, eta adingabeak indarkeria ikusi edo nozitu duela adierazten duten «egiaztatutako zantzuak» baldin badaude.

Bestelako hainbat neurri ere hartu dituzte: besteak beste, migratzaile adingabeak ezingo dituzte osorik biluzi haien adina zehazteko, eta debekatuta egongo da adingabeen zentroetan adingabeak lotzea.


Summary: Maiatzaren 31tik aitzina heldu guztiei zabalduko diete txertaketa Iparraldean. Poliziek, irakasleek eta kutxazainek maiatzaren 24tik goiti hartzen ahalko dute txertoa.

Maiatzaren 31tik aitzina, koronabirusaren aurkako txertoa hartzen ahalko dute heldu guztiek Iparraldean, baldintzarik gabe. Hala iragarri du arratsaldean Jean Castex Frantziako lehen ministroak Gagnyko (Frantzia) txertaketa gunean egindako bisita batean. Iragan astetik, heldu guztiek har dezakete txertoa Iparraldean, baina, egunetik biharamunera soilik eman dezakete izena, lehentasunezko publikoa txertatu ondotik gelditzen diren dosiak baliatuz. Hilaren bukaeran, ordea, helduentzat ez da gehiago baldintzarik izanen txertoa hartu ahal izateko. Maiatzaren 10etik, 50 urtetik gorako herritarrek eta 18 urtetik gorako herritar zaurgarriek har dezakete txertoa Ipar Euskal Herrian.

Maiatzaren 7an, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak erran zuen ekainaren 15ean irekiko zietela txertaketa herritar guztiei, baina Castexek baieztatu du epea aurreratuko dutela. Gainera, Castexek segurtatu du «birusarekin kontaktuan» diren langileek izanen dutela lehentasuna: hala nola Frantziako segurtasun indarrek, supermerkatuetako kutxazainek eta irakasleek. Sektore horietako langileek maiatzaren 24tik goiti hartzen ahalko dute txertoa, adin irizpiderik gabe.

Castexek azaldu du Frantziak datozen egunetan «milioika dosi» eskuratuko dituela. Frantziako Gobernuaren helburua da ekainaren 15erako 30 milioi herritarrek lehen dosia jarria izatea.


Summary: Hizkuntza eskubideen aurkako epaiei «batera» erantzuteko beharra helarazi die Kontseiluak eragile politiko eta sindikalei. Kontseiluko idazkari nagusiak ohartarazi du «botere judiziala bete-betean sartzen ari dela hizkuntza politikaren kudeaketan»

Euskararen aurkako epai «politikoei» batasun politiko eta sindikalarekin erantzun nahi die Euskalgintzaren Kontseiluak. Erakunde horretako zenbait ordezkarik bilera egin dute gaur arratsaldean zenbait eragile politiko eta sindikalekin, eta «batera» lan egiteko beharra helarazi diete.

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren 152/2021 epaian Irungo udaltzain izateko lan deialditik euskara eskakizuna kamustu izana kritikatu du Paul Bilbaok, Kontseiluko idazkari nagusiak: «Bi elementu nagusi azpimarratu nahi izan ditugu. Batetik, epai politikoa dela, inolako justifikazio juridikorik ez duelako, eta, bestetik, epaia ezin dela bakarka ulertu. Aitzitik, epaitegietatik datorren joera baten barruan kokatu behar da, hizkuntza eskubideen urraketak ahalbidetzeko inertzia batean», esan du.

Izan ere, Kontseiluaren ustez, azken boladan asko dira «euskaldunen eta bestelako hizkuntza gutxituetako hiztunen aurkako erabakiak» hartu dituzten auzitegiak: «dela EAEko Justizia Auzitegi Nagusia, dela Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusia, dela Kataluniakoa edota Auzitegi Gorena».

Hori dela eta, «hizkuntza gutxituen alde lan egiten duten eragileen kezka» azaldu nahi izan die Bilbaok sindikatu eta alderdi politikoei. «Ohartzen ari gara botere judiziala bete-betean sartzen ari dela hizkuntza politikaren kudeaketan. Areago: egungo araudia jurisprudentziaren bidez aldatzen ari dira, herritarren hizkuntza eskubideak are gehiago murriztuz», azaldu du.

Hizkuntza eskubideen aurkako ebazpen judizialei aurre egiteko xedez, Kontseiluak etorkizunean jarri nahi izan du arreta: «Badakigu epai honen ostean beste batzuk etorriko direla. Batetik, epai honen beste hainbat prozeduratan izan ditzakeen ondorioengatik, eta, bestetik, auzitegiek hizkuntza gutxituetako hiztunen eskubideen aurka zabaldu duten bidearengatik».

Elkarretaratzea larunbatean

Aurrera begira, «estrategia bateratuen beharra» mahaigaineratu du Kontseiluak: «Azken egunotan ikusi dugu gizartea haserre dagoela gertatutakoarengatik. Eskubide murrizketei amaiera eman behar zaiela aldarrikatzen ari dira eragile politikoak, sindikalak, euskalgintzakoak...». Heldu den larunbatean elkarretaratzea eginen dute Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez! lelopean, 11:00etan, Bilboko I Justizia auzitegiaren aurrean, baina, hortik aurrera ere, «estrategia bateratua artikulatzeko» eta horren gainean «proposamen bat» egiteko konpromisoa hartu du gaurko bileran.