Hedabideak, haur eta ikasleei egokituak

Summary: Hedabideak, haur eta ikasleei egokituak. BERRIA Ikasgelaren sorrera aitzakiatzat hartuta, Maite Goñik hizpide izan ditu hedabideek hezkuntza komunitateari begira sortutako proiektuak ETB1eko Ahoz Aho saioan.

Harrera bikaina izan du BERRIAk hezkuntzari begira aurkeztu duen azken proiektuak: BERRIA Ikasgelak. Komunitateko dozenaka lagunenk laudatu egin dute proiektua, eta hura erabiltzen hasiak dira hainbat eskolatako ikasleak ere, urriaren 26an aurkeztu zutenetik. Webguneak 12 urtetik aurrerako ikasleekin eskola orduetan lantzeko gaiak proposatzen ditu.

BERRIArena da euskaraz sortutako antzeko lehen plataforma, baina ez da munduan dagoen bakarra, inondik inora ere. Haietako batzuk aztertu ditu Maite Goñik ETB1eko Ahoz Aho saioan, Ilaski Serranorekin eta Ana Galarragarekin.

Goñik azaldu du aspalditik ari direla azpimarratzen hezkuntzan egunerokotasuna duten gaiak erabiltzearen garrantzia: «Zergatik? Oso garrantzitsua delako etorkizuneko hiritar kritikoak heztea, euskaraz eta euskarari begira daudenak, aktiboak, eta munduan gertatzen denaz jabetzen direnak». Haren iritziz, BERRIA Ikasgelak beteko du hutsune hori.

Plataformaren edukiari dagokionez, Goñik edukien aniztasuna (albisteak, bideoak, infografiak...) nabarmendu du, baita haiek bilatzeko sistema ere.

Aukera gehiago

Dena den, Goñiren iritziz, nahiz eta «oso gustuko» duen, BERRIA Ikasgelaren sorrera «lehen urrats bat» soilik da. Horregatik aztertu ditu atzerriko hedabideek dituzten antzeko proiektuak. Azaldu duenez, beste hainbat herrialdetan aspalditik dago ikasleak albisteetara bideratzeko joera.

Aipatu duen lehen webgunea AEBetako Time aldizkariaren Time For Kids da. Goñik nabarmendu duenez, plataforma horrek testu bakoitza lau mailatara egokitua du, eta horrek irakasleei ahalbidetzen die ikasleekin ongien datorkien mailakoa erabiltzea. Sistema horrek ahalbidetzen du ikasgela berean maila ezberdina duten ikasleekin gai bera lantzea ere. Time For Kids proiektuak, gainera, ikasleen parte hartzea sustatzen duela nabarmendu dute ETB1eko saioan, baita lantzeko ariketak eskaintzen dituela ere.

Badaude plataforma gehiago ere: Erresuma Batuko Sky News-en First News eta Frantziako Liberation egunkariaren Le P'tit Libé, adibidez. First News Time-en webgunearen antzekoa da Goñiren arabera, baina Le P'tit Libé-k badu berezitasun bat: «Oso gai serioak lantzen dituzten, umeentzat egokiak ez direla diruditen horiek: gerrak, hauteskundeak, atentatuak...».

Ikasgela

Goñik esan duenez, aipatutako plataforma horiek BERRIA Ikasgelaren «pauso bat aurretik» doaz. Izan ere, sortu berria da Ikasgela. Proiektua denentzat eta modu irekian dago eskura, eta BERRIAk abiatutako proiektuak badakien arren ez dituela arazo guztiak konponduko, irakasle eta ikasleentzat helduleku bat izan nahi du: euskaraz eta Euskal Herriko ikuspegitik sortutako gaur eta hemengo eduki gehiago izan ditzaten irakasleek eta ikasleek. Aktualitatetik abiatuta, eta ikasliburuetan eta beste baliabideetan dauden materialen osagarri gisa.

12 urtetik aurrerako ikasleekin arlo ugaritako gaiak eskolan lantzeko proposamenak egiten ditu webguneak. BERRIA egunkarian argitaratutako artikuluak dira abiapuntua. Horiek egokitu eta moldatu egiten dituzte Ikasgelan, ikasleekin lantzeko eran.

Oraingoz urrats bat egin du BERRIA Ikasgelak, abiatu egin da, eta pixkanaka neurtuko du etorkizunean beste zer urrats egin litezkeen. Oraingoz, astero artikulu berriekin eguneratzen dute gunea, eta buletinean izena eman duten irakasleei mezu elektroniko bat igortzen diete astero, berrikuntzak jakinarazteko. Foro bat ere badu du webguneak.


Summary: Aurten ugaritu egin dira arrazakeriarekin lotutako gorroto delituak. Islamari buruzko aurreiritziak desegiten jardunaldia inauguratu du Erkorekak, eta adierazi du gorroto delituen kausa nagusia arrazakeria dela.

Gorrotoaren katea «errotik mozteko» eta aurreiritziak «desegiteko» deia egin du Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak, gaur, Islamari buruzko aurreiritziak desegiten jardunaldiaren inaugurazioan. Erkorekak ziurtatu duenez, «Euskadin urtetik urtera» erregistratzen diren gorroto delituen arrazoi nagusia «arrazakeriarekin eta xenofobiarekin lotuta» dago: aurten, esaterako, lehenengo hamar hilabeteetan zazpi puntu baino gehiago ugaritu dira: %48,55etik %55,71ra. Musulmanen komunitatearekin lotutakoak ere igo dira, %25etik %32ra.

Erkorekaren arabera, mintegiaren izenburuak «iradokitzen» du «bizikidetza anitza eta integratzailea eraikitzeko» aurreiritziak «desmuntatu» behar direla. Adierazi duenez, aurreiritzia «ezjakintasunaren ondorioa da ia beti», baina «ezjakintasuna ez da beti kaltegabea», eta gorrotoak pertsona edo kolektibo baten aurkako «indarkeria erabiltzera bultza» dezake.

Gorroto delituak desagerrarazteko, botere publikoek «diskurtso eta zigorren estrategia uztartu» beharko luketela adierazi du Erkorekak. Horrekin batera, azaldu du botere publikoek hiru modutan erantzun dezaketela: «Horri aurre egiten dioten eta neutralizatzen duten beste diskurtso batzuekin, neurri zigortzaileekin edo diskurtso eta zigorren estrategia konbinatu batekin». Sailburuak nabarmendu du «Gorroto diskurtsoa debekatzeak eta zigortzeak» ez duela esan nahi «adierazpen askatasuna kaltetzea», baina adierazpen askatasunak inoiz ezin duela «gorroto delitua estali».

Arrazakeria eta xenofobiarekin lotutako gorroto delituak ugaritu egin diren arren, Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiaren 2021eko Barometroaren arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarrek gero eta jarrera «inklusiboagoa eta toleranteagoa» erakusten dute jatorri atzerritarra dutenekin. Tolerantzia indizea «inoizko handiena» bada ere, inkestek agerian uzten dute jatorri atzerritarra duten kolektibo batzuek «estigmatizatuta» jarraitzen dutela, batez ere, marokoarrek, aljeriarrek eta magrebtarrek.


Summary: Europan igo da gehien COVID-19ak hildakoen kopurua. OMEren azken datuen arabera, azken astean %5 igo dira heriotzak kontinente zaharrean. Belgikan telelana ezarri dute, eta gauza bera egitea aztertzen ari dira Frantzian.

Kutsatzeak gora doaz, eta haiekin batera heriotzak. OME Osasunaren Mundu Erakundeak gaur bertan argitaratutako azken txostenaren arabera, azken astean %5 egin dute gora Europan COVID-19ak hildakoak. Gorakadarik handiena jasan duen kontinente bakarra da: Amerikan %3 egin dute behera; Asia mendebaldean, %5; eta Mediterraneo mendebaldean, %14. Hildakoen kopurua handitu egin da Asia hegoaldean eta ekialdean ere (%1), eta Afrikan (%3). Munduko datuei dagokienez, berriz, kopuruak egonkor mantentzen dira: azken astean, 50.000 hildakoren berri eman dute erakundeko kide diren herrialdeek.

Kutsatzeek, bestalde, %6 egin dute gora mundu osoan. Kontinenteka, Amerikan eta Europan izan da igoerarik handiena, %8koa. Europan, 100.000 biztanleko 230 kasu atzeman dituzte, batez beste; beraz, kontinente zaharra da oraintxe okerren dagoena. Afrikan, %33 kasu gutxiago jakinarazi dituzte. Mundu osoan, 253 milioi kasu atzeman dituzte dagoeneko, birusa lehen aldiz agertu eta 23 hilabetera. Herrialdeka, berriz, AEBak, Errusia, Alemania, Erresuma Batua eta Turkia dira, hurrenez hurren, kasu gehien jakinarazi dituztenak.

Europako herrialdeen artean, batek baino gehiago azken asteetan markak hautsi dituzte. Errusian, 1.247 hildakoren berri eman dute, orain arteko kopururik handiena; kutsatzeek, berriz, apur bat behera egin dute, azken orduetan beste 36.626 kasuren berri jakinarazi dute. Moskuk etxeratze agindua ezarri die martxora arte, hain zuzen, 60 urtetik gora dituzten eta txertorik hartu ez duten herritarrei.

Txertatuta ez dauden herritarrak berrogeialdian jartzea erabaki du Austriako gobernuak ere. Itxialdia astelehenean sartu zen indarrean herrialde osoan —bi milioi inguru lagun dira berrogeialdian jarri dituztenak—, baina, hala ere, orain arteko kasu gehien jakinarazi ditu gaur gobernuak: 14.416, azken zazpi egunetan baino 2.000 kasu gehiago, batez beste. Erietxeetan ere gero eta gehiago dira koronabirusak jotako gaixoak: 2.723 pertsona daude ospitaleratuta, horietatik 486 larri. Zenbait hiritan, gainera, ez dago tokirik zaintza berezietan gaixo gehiago hartzeko, eta, ondorioz, batzorde bereziak osatu dituzte lehentasunak erabakitzeko. Hori da Salzburgon kasua.Austriakoa da Europan txertatzen maila baxuenetako bat duen herrialdea: herritarren %65ek jaso dituzte bi dosiak.

Alemanian ere, orain arteko kasu gehien jakinarazi dituzte, beste behin: 52.826. 100.000 biztanleko 319,5 kasuren berri eman dute azken zazpi egunetan, eta zaintza berezietako oheen %14,7 daude beteta. Horiek hala, Angela Merkel jarduneko kantzilerrak adierazi du arreta jarri behar dela erietxeratzeetan, neurri murriztaileak beranduegi ez hartzeko. «Zehatu beharko genuke zein den gehienezko erietxeratze kopurua neurri berriak noiz indarrean sartu jakiteko», azaldu du.

Telelana berriz indarrean

Birusa gehiago zabaltzea saiheste aldera, telelanari lehentasuna emateko neurriak hartzen hasiak dira herrialdeak. Belgikan, esaterako, astean hiru egunetan etxetik lan egitera derrigortu nahi dituzte langileak, eta osasun arloan aritzen direnentzat txertatzea derrigorrezkoa izatea. Bilera datorren ostiralean egitekoa zuen gobernuak, baina aurreratu egin behar izan dute egoerak bultzatuta, eta gaur egingo dute.

Dena den, Belgikako lehen ministro Alexander De Crook berretsi du txertoa hartzearen aldekoa den arren ez duela uste inor horretara behartu behar denik: «Aukerakoa da txertaketa, aukerarik onena da, baina norberak hartu beharreko erabakia da, hala ere. Uste dut beti dela hobea jendea datuekin konbentzitzea, derrigortzea baino». Horri lotuta, gogorarazi du pertsona txertatu batek gaixotzeko zazpi aldiz arrisku txikiagoa duela, eta erietxera joateko 11 aldiz aukera txikiagoa.

Belgikan herritarren %75 inguruk hartu dute txertoa, baina, eskualdez eskualde, aldeak nabarmenak dira: Flandrian herritarren %80 txertatuta daude, baina Bruselan %56k soilik hartu dituzte bi dosiak. Baina kutsatzeak ugaritu ahala, derrigorrezko txertaketaren auzia politikako lehen lerrora heldu da. Horren aldeko jarrera agertu du, esaterako, Osasun ministro Frank Vandenbroucke sozialista flandriarrak.

Frantziako Gobernuak ere ez du baztertzen telelanari lehentasuna ematea. Hala aurreratu du gaur Osasun ministro Olivier Veranek. Neurri horrek zuzenean eragingo lioke Ipar Euskal Herriari.


Summary: Tolosako Udalak bertan behera utzi du asteburuan egitekoa zen babarrun azoka. Intzidentzia handia duten herrietarako Eusko Jaurlaritzak ezarritako neurri berrien ondorioz, hainbat udal hasiak dira bertan behera uzten antolatutako azokak, jaiak eta bestelakoak.

Eusko Jaurlaritzak COVID-19aren aurka hartutako neurri berriak gaur sartu dira indarrean, eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hainbat herritako udalak hasi dira programatutako azoka, jai eta bestelako jarduerak bertan behera uzten edo atzeratzen. Horietako bat izan da Tolosako Udala (Gipuzkoa). Asteburu honetan egitekoa zen babarrun festa bertan behera uztea erabaki du udalak, «zuhurtziagatik eta arduragatik». Hori horrela, ez dira egingo Tolosako babarrunaren ekoizleen 29. lehiaketa, ez eta Tolosako babarrunaren lehiaketa gastronomikoa ere. Udalak ohar bidez jakinarazi duenez, larunbateko azoka eta antolatutako kultur jarduerak bakarrik baimenduko dituzte.

Olatz Peon alkateak adierazi du Tolosan, «lehen eta orain», dagozkien prebentzio neurriak hartuta antolatu direla jarduerak, guztiak modu seguruan egin daitezen ziurtatzeko protokoloak beteta. «Tolosarren osasuna bermatzea da lehentasun bakarra, bizitza baitago jokoan». Tolosa eremu gorrian dago, 100.000 biztanleko 530eko intzidentzia tasarekin. «Ez gaude ondo, eta neurriak hartu eta neurriak bete egin behar ditugu, atzera ez egiteko», azpimarratu du alkateak.

Tolosan ez ezik, Murgian ere (Araba) erabaki dute jaiak ez ospatzea. Irailean egitekoak ziren herriko jaiak, baina azarora atzeratu zituzten, eta asteburu honetan ziren ospatzekoak. Zuiako udalerriaren intzidentzia tasa 127 kasukoa zen astelehenean, Jaurlaritzak ezarritako langaren azpitik, baina, hala ere, Murgiako Udalak erabaki du jaiak ez ospatzea.

Airean dira, besteak beste, Eibarko eta Zumarragako festak, eta baita zenbait herritan ospatzekoak diren San Tomas jaiak ere. Hain zuzen ere, Bilboko alkate Juan Mari Aburtok esan du oraindik ez dela San Tomasi edo Gabonetako ospakizunei buruzko erabakia hartzeko momentua, herritarrek «arduraz» jokatzekoa baizik.

Agintarien deia

Iñigo Urkullu lehendakariak pandemiari buruz hitz egin du gaur goizean, Bilbon, eta «prebentzio eta autobabeserako» deia egin die herritarrei. Gogoratu du pandemia ez dela amaitu, eta arauak «zorrotz» betetzeko eskatu du. Labi desagertuta, Osasun Sailaren esku dago pandemiaren kudeaketa, eta hartutako azken erabakien haritik argitu du Gotzone Sagarduiren saila udalekin harreman zuzenean dagoela. COVID ziurtagiriari dagokionez, Urkulluk adierazi du espero duela Jaurlaritzak justiziaren babesa eskuratzea eta neurri hori abian jartzeko modua izatea.

Bestalde, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak dei egin die asteburu honetan manifestazio, kongresu edo kontzertu bat antolatzeko asmoa dutenei COVID-19aren aurkako neurriak bete eta indarrean diren arauak betearazi ditzaten. Larunbaterako, EH Bilduk eta PSE-EEk ekitaldi bana dute antolatua Bilbon: manifestazioa egingo du koalizio subiranistak, eta kongresua sozialistek. «Manifestazio batera deitzen dutenen erantzukizuna da parte hartzaileek pertsonen arteko distantzia gordetzea eta maskara une oro erabiltzea. Eta ez bakarrik manifestazioa egiten denean, baita beste udalerri batzuetako pertsonak Bilbora etortzen direnean ere. Gauza bera kongresu batean edo kontzertu batean», esan du Zupiriak.


Summary: Emakumeak Gerraren Aurka eragileak salatu du NATOren mila militar baino gehiago mobilizatu dituztela Gasteizko Arakako kuartelera. Emakumeak Gerraren Aurka eragileak kontzentrazio batera deitu du ostiralerako, ‘NATO Euskal Herritik kanpora! Ez Gasteizen, ez inon!’ lelopean. Askapena Euskal Herriko erakunde internazionalistak ere bertaratzeko deia egin du.

NATOren mila militar baino gehiago trebatzeko aukeratu dute Gasteizko Arakako basea. Urriaren 27an hasi ziren tropak Beterako kuartel militarretik (Herrialde Katalanak) Arakako kuartel militarrera lekualdatzen, eta, oraingoz behintzat, ez da etengo tropen mugimendua. Emakumeak Gerraren Aurka taldeak kontzentraziora deitu du ostiralerako Gasteizen, NATO Euskal Herritik kanpora! Ez Gasteizen, ez inon! lelopean. Dato eta Postas kaleen arteko bidegurutzean izango da elkarretaratzea, 19:30ean. Askapena Euskal Herriko erakunde internazionalistak ere bat egin du mobilizazioarekin, eta bertaratzeko deia egin du; tropen mugimendua «oharkabean ez pasatzeko».

Erakunde internazionalistako kideek gogor salatu dute mundu mailako «potentzia inperialista» Euskal Herrira etorri izana, eta gogorarazi dute aurretik ere erabili izan dutela Euskal Herria entrenamendu militarrerako: «NATOk gure lurraldea erabiltzen jarraitzen du operazioetarako, hala nola Bardeatako basea, eta, egunotan, Arabako base militarra. Zoritxarrez, horiek ez dira Euskal Herriak inperialismoarekin dituen konplizitate bakarrak». Argi daukate erakunde internazionalista gisa beren betebeharra dela «militarizatzeko» azken saiakera honi aurre egitea. «Argi adierazi behar dugu ez ditugula militarrak eta NATO gure lurretan onartuko, ezta beste inon ere», gaineratu dute.

Are, Gasteiz eta inguruak militarizatuko dituztela ohartarazi dute Askapenakoek, eta esan dute, adibidez, errepideetako kontrolak «areagotzea» ekarriko duela tropen presentziak. Hala, 1949an sortu zenetik, NATO «munduko miseriaren» eragileetako bat dela nabarmendu dute, eta sortu zenetik orain arte hainbat herrialdetan izandako esku hartzeak gaitzetsi dituzte.


Summary: Epaileak ebatzi du ez dela frogarik Egoitz Urrutikoetxea ETAko kide izan zela errateko. Bi urteko presondegi zigorrera kondenatu du Parisko Zigor Auzitegiak, betetzeko beharrik gabe. 2003an eta 2005ean ETArekiko «sinpatia» zuela eta etakideekin harremanetan egon zela erran du epaileak. Zigorrak ezartzeko epailearen deialdietara joan beharko du urte batez

Parisko Zigor Auzitegiko epaileak ebatzi du ez dagoela frogarik 2003an eta 2005ean Egoitz Urrutikoetxea ETAko kidea izan zela errateko. Bi urteko presondegi zigorra eman dio, hala ere, ezker abertzaleko kideari, betetzeko beharrik gabe. Epailearen iritziz, frogatua gelditu da Urrutikoetxeak ETArekiko sinpatia zuela, eta garai hartan etakideekin harremanetan izan zela. Elementu horiek aski izan zaizkio gaizkile elkarteko kide izateagatik erruduntzat jotzeko. Orain, zigorrak ezartzeko epailearekin izanen du orain Urrutikoetxeak; haren deialdietara joan beharko du urte batez, eta lanean edo ikasten ari dela frogatu beharko du. Azkenik, Fijait arau hauste terroristen egileen Frantziako fitxategi judizial automatizatuan ez sartzea erabaki du epaileak.

Ulertu ezina eragin lezake epaitegiaren erabakiak. Hain zuzen ere, Urrutikoetxea ETAko kide izan ez bazen, zer erakundetako kide izateagatik ebatzi dute gaizkile elkarteko kide izan zela? «Nik ere ez dut ulertzen», erantzun du, ironiaz, Laurent Pasquet-Marinecci defentsako abokatuak. «Epaitegiak erran du ezin dela frogatutzat eman garaian ETAko kide izan zela; beraz, judizialki ez da ETAko kidea. Baina akusazioen garaian erakunde armatuarekiko sinpatia zuela ebatzi du epaileak, eta ETAko kideekin eta arduradunekin harremanetan egon zela. Hori da argumentua gaizkile elkarteko kide izan zela errateko», esplikatu du. «Biziki analisi arriskutsua da. Atea irekitzen dio edozein gehiegikeriari; ez gara pentsamenduaren poliziatik urrun. Ideologia da».

Adibide bat eman du: «Demagun kazetari bat, edo ikerlari bat, erakunde armatu batetiko sinpatia duena, eta erakunde horretako kide batzuekin harremanean dena. Erabaki honen arabera, gaizkile elkarteko kide izateagatik zigortzen ahalko lukete». Sinpatiarena «biziki nozio lausoa» dela azpimarratu du. «Egoitz Urrutikoetxea ez dute zigortu egin duenagatik, izan denagatik baizik», ondorioztatu du. Ildo beretik jo du Urrutikoetxeak berak ere, eta «kezkagarria» dela erran du: «Bide bat ireki dute». Hala ere, erabaki «positiboa» dela erran du, prokuradorearen eskaria erdira jautsi duelako epaileak, eta ez dutelako Fijaiten sartu.

EH Baik, ohar batean, deitoratu du Urrutikoetxearen auziaren gisakoek bere horretan segitzea Aieteko Adierazpenaren hamargarren urteurrenean. «Aietek bidea ireki zion Euskal Herrian gatazka armatu baten baldintzak gainditzeko sekuentziari, eta sekuentzia horretan irekiak diren prozedura judizialek lagungarriak izan behar dute euskal preso eta iheslarien etxeratzearen aldeko urratsak egiteko. Ez militante politikoak kartzelatzeko mehatxuak». Azpimarratu dute Urrutikoetxea zigortu egin dutel, kartzelatuko ez badute ere. «Eskatzen dugu bertan behera gera daitezela haren aurkako prozedura judizial guziak, eta, bide beretik, Parisi eta Madrili zuzentzen gatzaizkie, eta eskatzen diegu Euskal Herrian irekia den fasearen aldeko urratsak egin ditzatela».

Otsailean dei auzitegian

Joan den urriaren 8an eta 9an epaitu zuten ezker abertzaleko militantea, 2003 eta 2005 artean ETAko kide izatea eta «helburu terroristak» zituen gaizkile elkarte bateko kide izatea leporatuta. Terrorismoaren aurkako Frantziako fiskaltzako prokuradoreak adierazi zuen ez ziola «zentzurik ikusten» Urrutikoetxea kartzelan sartzeari, baina haren kontrako akusazioak funtsatuak direla kontsideratuta, lau urteko kartzela zigorra eskatu zuen haren kontra, betetzeko beharrik gabe. Laure Heinich eta Laurent Pasquet-Marinacce defentsako abokatuek salatu zuten «ezdeusak» zirela aurkeztutako elementuak, eta ez dagoela «inolako zantzurik» frogatzeko Urrutikoetxea etakide eta gaizkile elkarteko kide izan zela; errugabetzat jotzeko eskatu zuten.

Joan den urrikoa ez da Egoitz Urrutikoetxeak Parisen duen afera judizial bakarra. Heldu den otsailean ere epaitzekoa dute Parisko Dei Auzitegian. 2005ean ETArekin harremana izatea leporatzen diote.


Summary: Peng Shuai tenislari txinatarra jendaurretik desagertua delako kezka azaldu dute hainbat kirolarik. Peng Shuaik orain bi aste salatu zuen sexu eraso bat egin ziola Txinako lehen ministrorde ohi Zhang Gaolik. Salaketa egin zuenetik, ez da kirolariaren berririk izan. Hainbat herritarrek '#WhereIsPengShuai' traola zabaldu dute sare sozialetan, hari buruz galdezka.

Peng Shuairen salaketaren ondoko isiluneak alarmak piztu ditu kirol munduan. Txinako tenislaririk ezagunenetariko bat da Peng. Orain bi aste, azaroaren hasieran, kirolariak salatu zuen Txinako lehen ministrorde izandako Zhang Gaolik sexu erasoa egin ziola. Weibo sare sozial txinatarraren bitartez egin zuen salaketa: «Egia osoa esanen dut zuri buruz», idatzi zuen, Zhangi zuzenduz. Kontatu zuen ministrorde ohiaren etxera tenisean jokatzera joandako egun batean gertatu zela erasoa. «Ez nizun baimenik eman, eta ezin nion negarrari eutsi», idatzi zuen, besteak beste. Ordea, Pengek argitaratutako mezuak minutu batzuk baizik ez zuen iraun plataforman; argitaratu eta deus gutxira ezabatu baitzuen. Ordutik, kirolariak ez du agerpen publikorik egin, eta ez du hitzik esan, ez eta argitaratu ere.

Tenislaria jendaurretik desagertua dela ikusirik, gertatutakoaren gaineko ardura zabaltzeko ahotsak gero eta ozenago ari dira bihurtzen. Naomi Osaka japoniarra izan da salaketa egiten azkenetarikoa. Sona handiko kirolaria da Osaka; hamahirugarren postua du WTA zerrendan. «Berriki jakin dut nire kide bat desagertu egin dela sexu eraso bat salatu eta gutxira. Bera eta bere familia ongi egotea espero dut. Harritua nago gertatutakoaz ohartuta», txiokatu du Osakak sarean. Gainera, beste herritar askok egin bezala, Pengen desagerpena salatzeko traola erabili du hark ere: #WhereIsPengShuai.

Naomi Osakaren aurretik, beste kirolari batzuek ere beren sare sozial edo agerraldietako adierazpenak erabili dituzte bozgorailu gisa, egoera gaitzesteko. Hala egin du, esaterako, Novak Djokovic tenislari serbiarrak. Kezka azaldu zuen berak ere, eta adierazi zuen espero zuela Peng ongi egotea.

Hain zuzen, kezkak baretze aldera, Emakumeen Munduko Tenis Elkarteak (WTA) argitu du baieztatu dutela Peng Shuai «salbu» dagoela. Erantsi dute, gainera, ez dagoela «inoren mehatxupean».


Summary: Salatu dute Jaurlaritzak kendu egin duela epidemiologoen kategoria. Osasun publikoko langileak eta epidemiologoak kategoria bakar batean «fusionatu» dituztela salatu dute medikuntza prebentiboko elkarteek eta arloan ari diren egoiliarrek.

Medikuntza prebentiboko profesionalen elkarteek eta arloan ari diren mediku egoiliarrek salatu dute Eusko Jaurlaritzak administrazioko langileak antolatzeko ondu duen lege berrian ez duela aintzat hartu epidemiologoen kategoria. Jon Ander Gonzalez da ahotsa ozendu duten profesionaletako bat, arloko Ares MPSP elkarteko koordinatzailea. «Kategorien fusio bat egiten ari dira», esplikatu du: «Fusionatu nahi dituzte epidemiologia eta osasun publikoa eskala bakarrean». Eta bateratzeak ekar ditzakeen ondorioekin arduratuta daude.

«Izan ere, epidemiologiarena oso atal txikia da Osasun Sailaren barruan: orain gaude gutxi gorabehera hogei bat epidemiologo lanean, eta osasun publikoko teknikariak ehundik gora dira», azaldu du. «Aldaketak zer ekar dezakeen? Desprofesionaltasuna, alegia, epidemiologiako lanpostuetara hel daiteke jendea epidemiologian esperientziarik ez duena. Izan ere, osasun publikoak eremu oso zabala hartzen du, eta bertan modu askotako profesionalek egiten dute lan: ingurumenaren higienean ari direnak, elikaduraren arlokoak, osasun publikoetako laborategietan ari direnak... Aldiz, epidemiologian egiten da gaixotasunen agerraldien kontrola, zaintza. Eta aldaketa honek honek ekar dezake desespezializazioa». Alegia, prestaketa egokiaren falta da kezka behinena: «Kenduko digu berme bat: sartzen den jendea ez da izango hain espezializatua».

Eta izurri betean, aldaketa horren arriskuak aintzat hartu beharko liratekeela argudiatu dute. Izan ere, izurrian argi geratu da gaitzen kontrolean propio trebatutako profesionalen beharra, eta nahi eta ezinean ibili dira sarriegi. «Ahal duzun hobekien erantzuten duzu, jakina. Baina ekipoa urria da, behin-behinekotasun handia dago, eta taldea handitu egin beharko litzateke», azaldu du Gonzalezek. Administrazioari kexua helarazi badiote ere, aldaketa irmoa den susmoa dutela adierazi du. «Ez dugu oraindik erantzunik jaso».


Summary: Asteburuan izandako eraso matxista bat salatu dute Mutrikun. Gertatutakoa salatzeko eta emakumeari elkartasuna adierazteko, manifestaziora deitu dute gaurko. Herriko Goiko Plazatik abiatuko da protesta, 19:00etan.

Emakume batek asteburuan Mutrikun (Gipuzkoa) jasandako sexu erasoa salatu dute EMA Emakumeak Mutrikun Abian elkarte feministak eta Mutrikuko Udalak. Gertatutakoa salatzeko, eta erasoa jasan duen emakumeari elkartasuna adierazteko, manifestaziora deitu dute gaurko. Herriko Goiko Plazatik abiatuko da protesta, 19:00etan, eta herritar guztiei parte hartzeko eskatu diete.

Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza-k jakitera eman duenez, emakumearen 33 urteko bikotekidea izan zen erasotzailea. Hedabideak gehitu du erasotzaileak «jipoitu» egin zuela, «sexu erasoak» egin zizkiola eta «labanaz» mehatxatu zuela emakumea. Andreak ihes egitea lortu zuen, baina «kalte fisiko handiak» ditu. Salaketa ipini bezain laster atxilotu zuten erasotzailea. Ertzaintzak baieztatu du atxilotua Eibarko Guardiako Epaitegiaren eskuetan jarri zutela, polizia eginbideak amaitu ondoren. Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza -k azaldu duenez, babes neurriak jarri dizkiote emakumeari, eta 300 metroko urruntze agindua erasotzaileari.


Summary: Sektore feminizatuentzat 1.400 euroren gutxieneko soldata eskatu du LABek. Lanbide arteko akordioak egitea eskaini die Confebaski eta CENi. Patronalak zor patriarkala dauka emakume langileekin», aldarrikatu du.

Emakumeak nagusi diren sektoreetan soldatak txikiagoak izatea da gaur egungo soldata arrakalaren arrazoi nagusietako bat. Hori zuzentze aldera, sektore feminizatuetan 1.400 euroren gutxieneko soldata bat ezartzeko eskatu du LABek. Hori egiteko modu bat proposatu die Confebask eta CEN patronalei: lanbide arteko akordio baten bidez gutxieneko soldata hori finkatzea.

Hego Euskal Herriko bi patronal nagusietako Bilboko eta Iruñeko egoitzen aurrean bildu dira gaur goizean garbitzaileak, merkataritzako langileak, zaintzaileak eta jangeletako beharginak, LABek deituta. « Guztiak pandemian zehar ezinbestekoak izan diren langileak dira, baina 1.400 eurotik beherako soldatak dituztenak», gogorarazi zuen sindikatu abertzaleak.

Bilbon, Confebasken egoitzaren aurrean, Maddalen Dorador LABeko zerbitzu pribatuen federazioko idazkariak nabarmendu du aberastasunaren banaketa dela gakoa: «Sortzen den aberastasuna modu justu batean banatzea eskatzen dugu. Dirua egon badago». Adibide bat jarri zuen banaketa hori okerra dela adierazteko: Ignacio Sanchez Galan Iberdrolako presidenteak hilero zahar egoitzetako 660 langilek beste irabazten du, eta 799 garbitzailek adina. Zehazki, Sanchez Galanek 12,201 milioi euro patrikaratu zituen 2020. urtean —6,2 milioiren soldata eta beste sei milioi akzioetan—.

«Bi aldiz aberastu da»

Iberdrolako buruaren soldata baino apalagoa eskatu du LABek sektore feminizatuetan: 1.400 euro hilero, edo urtean 19.600 euroren soldata garbia, hamalau ordainketa eginez gero. Ez da ausaz hautatutako kopurua, baizik eta Euskal Herriko batez besteko soldataren %60. «Zer gutxiago, hori bermatzea baino. Gure lanak aitortu eta duintzea eskatzen dugu. Patronalak zor bat dauka emakume langileokin, zor patriarkala. Bi aldiz aberastu da gure lanarekin, gure enplegu prekarioari esker, eta etxean musu truk egiten ditugun zaintza lanen kontura», azaldu du Doradorrek.

Beste aldarrikapen batzuk ere aurkeztu dizkie LABek Confebaski eta CENi: gehieneko lanaldia arautzea, soldata arrakala gainditzea eta lanaldi partziala mugatzea.

Bere aldarrikapena esparru politiko-instituzionalera ere eraman nahi du LABek. Horrela, Iñigo Urkullu eta Maria Txibite lehendakariei eskatu die esku hartzeko sektore feminizatuetan soldata arrakalaren gaian patronalei presio egin diezaieten.


Summary: Baionako ASB Neskak errugbi taldea Eliteko lehiatik erretiratzea erabaki du zuzendaritzak. Jokalariek planto egin zuten azaroaren hasieran, baliabide faltarengatik protesta egiteko. Klubeko zuzendaritzak esan du sasoia eteteko erabakia ez dela zigorra, eta jokalarien «segurtasunarengatik» hartu dutela.

Baionako ASB Neskak errugbi taldeko jokalariek planto egin zuten azaroaren 7an, eta ez ziren zelairatu, Okzitaniako Tolosaren aurkako partidan. Baldintza txarrengatik, jokalari faltarengatik, eta entrenatzeko bitarteko eskasengatik protesta egin nahi izan zuten horren bidez. Eskaerei erantzun beharrean, klubeko zuzendaritzak erabaki du taldeak Frantziako Eliteko lehian egiten ari zen sasoia bertan behera uztea.

ASB zuzendaritza batzordeko kideek bozkatu zuten atzo taldearen sasoia amaitzea, ia aho batez (boto zuri bat egon zen, gainerakoak, zuzendaritzaren proposamenaren alde). Gilles Peynoche klubeko presidenteak France Bleu Pays Basque irratiari gaur esan dionez, erabakia «ez da zigorra, nahiz eta klubeko kideek gaizki hartu». Gaur bidali diote gutuna Frantziako Errugbi Federazioari, lehia uzteko erabakiaren berri emateko.

Peynochek adierazi du klubeko kideek eta boluntarioek gaizki hartu zutela jokalarien greba. Gaineratu duenez, segurtasuna arrazoiengatik hartu dutela sasoia amaitzeko erabakia, 50 jokalarietatik hamar bat lesionaturik daudenean 38-40 bat aurkeztuta jokatu beharra ezinezkoa dela.

Jokalariek esan zuten gogorra izan zitzaiela planto egiteko erabakia hartzea, baina ezinbestekoa zutela euren ahotsa entzunaraztea. Azken boladan hainbat jokalari joan direnez lehen lerro osoa falta zutela esan zioten zuzendaritzari, eta zehaztu zuten bigarren mailako taldeko jokalariak zelaira ateratzea haiek fisikoki arriskuan jartzea litzatekeela. Jokalariek esan zuten zuzendaritzak ez zituela serio hartzen, eta horregatik erabaki zutela keinu ikusgarri bat egitea, eta partida ez jokatzea.

Salatu zutenez, entrenatzeko ere larri dabiltza, jokalariak falta dituztelako, eta salatu dute prestaturik ez dauden jokalariekin aritzera behartu dituztela. Taldea zahartzen ari dela esan zuten, eta inbertsio gehiago egiteko eskatu zioten klubari. ASB taldeko jokalariak ez dira profesionalak: ez dute dirurik jasotzen errugbian jokatzeagatik.

Peynochek onartu du klubak ez duela baliabiderik Tolosako edo Montpellierko taldeekin lehiatzeko Elite mailan, baina erabaki zutela sasoia hastea, aurrera egingo zutelakoan. Haatik, egoerak eragina izan du taldearen emaitzetan, eta ligako azkenak dira.

Presidenteak hausnartzeko eskatu die Federazioari eta Baionako Udalari. «Elitean egoteko, piramide bat behar da. Piramidea formakuntza da, hezkuntza da».


Summary: Orain arteko prozesadore kuantikorik indartsuena aurkeztu du IBMk. 'Eagle' txipak (Arrano) 127 qubit ditu, konpainiaren aurreko gailuak halako bi. Konpainiak esan du prozesadorea «mugarria» dela konputazio kuantikorako bidean.

Aurrera doa ordenagailu kuantiko erabilgarriak garatzeko lasterketa. Bide horretan «mugarria» jarri duela adierazi du IBM konpainiak. Eagle izeneko prozesadorea aurkeztu du: 127 qubit ditu txipak, konpainiaren aurrekoak halako bi baino gehiago.

Konputazio kuantikoak gizakien ahalmenetan iraultza ekarriko duela esaten dute aditu askok. Aplikazio asko izango ditu: adimen artifizialerako, ingeniaritzan, finantzetan, botika berriak eta material berriak diseinatzeko... Eta horiek bakarrik aurreikusten direnak lirateke, orain irudikatzerik ez dauden aplikazioak sor daitezkeelako garatu ahala. Ordenagailu klasikoek eragindako iraultzaren adinakoa edo handiagoa eragingo dutela uste dute.

Baina zergatik izan daitezke horren indartsuak ordenagailu kuantikoak? Prozesadore klasikoak bitarrak dira; hau da, informazioa bitetan kodetzen da, eta bit bakoitza egoera zehatz batean egon daiteke: 0 edo 1, transistore bat piztuta edo itzalita egon daitekeelako. Ordenagailu kuantikoaren funtzionatzeko moduak, ordea, ez du zerikusirik horrekin: qubit edo bit kuantikoetan kodetzen da informazioa, eta horiek egoera batean baino gehiagotan egon daitezke aldi berean, une berean bizirik eta hilda egon daitekeen Schroedingerren katu ospetsua bezala.

Prozesatzeko ahalmenaren hazkuntza geometrikoa da, gainera: prozesadore bati gehitzen zaion qubit bakoitzarekin bikoiztu egiten da txiparen konputazio ahalmena. Beraz, hazkuntzaren abiada oso handia da: 2019an 27 qubiteko prozesadore bat aurkeztu zuen IBMk, iaz, 65 qubitekoa, eta, orain 127koa.

Duela urtebete albiste izan zen Googleren ordenagailu kuantiko batek lorturikoa. Konpainiaren arabera, lehen aldiz «nagusitasun kuantikoa» lortu zen. Hau da, aurrenekoz, ordenagailu batek kalkulu bat egin zuela, «ezinezkoa» litzatekeena munduko ordenagailu klasiko indartsuenarentzat. Edonola ere IBMkoek zalantzan jarri zuten Googlek lorturikoa.

«Eagle prozesadorearen etorrera urrats handia da ordenagailu kuantikoak klasikoak aplikazio erabilgarrietan gainditu duten egunerantz», esan du IBMko ikerketa buru Dario Gilek. Gaineratu duenez, konputazio kuantikoak ahalmena du gizarteko ia alor guztiak eraldatzeko, eta «geure garaiko arazorik handienei aurre egiten laguntzeko».

Interes komertzialekin loturiko adierazpen arranditsuez harago, konputazio kuantikoa «iraultza isila izango da», esan zion BERRIAri Roman Orus ikertzaileak.


Summary: Frankismoko krimenak epaitzeko bidea ireki nahi dute PSOEk eta Unidas Podemosek. Amnistia Legea «nazioarteko legediaren arabera» interpretatzeko aukera jaso dute zuzenketa batean. 1977ko araua indargabetzea baztertu du Podemosek, «indar demokratikoen lorpena» dela iritzita.

Ikusteko dago zer ibilbide izango den, baina iragarpenak berak harrabotsa sortu du: Espainiako Gobernua osatzen duten bi alderdi politikoek, PSOEk eta Unidas Podemosek, Memoria Demokratikorako Espainiako Legearen 30 zuzenketa adostu dituzte, 1977ko Amnistia Legea gaindituko luketenak. Horren arabera, frankismo garaian egindako gizadiaren aurkako krimenak eta torturak ez leudeke 1977ko arauak babestuta. Lege horixe izan da oztopo nagusia frankismoko krimenek bidea egin dezaten auzibidean, eta frankismoaren biktimek nazioartean bilatu behar izan dute Espainiako legediak ukatzen dien abaroa; Maria Servini Argentinako epaileak abiatutako ikerketetan, nagusiki.

Zuzenketak aurkeztu dituzte Espainiako Kongresuan, horretarako epea amaitzear. Gobernua osatzen duten alderdien beste asmoetako bat da, legearen bidez, frankismoaren biktimen errolda zabaltzea, epea ez dadin 1978an bukatu 1982an baizik. Hala eskatua zuten elkarte memorialista ugarik. «Espainiako Estatuko lege guztiak, 46/1977 Amnistia Legea barne, interpretatu eta aplikatuko dira nazioarteko zuzenbidearen arabera, eta, zehazki, zuzenbide humanitarioaren arabera, zeinaren arabera gerra krimenak, gizadiaren aurkakoak, genozidioak eta torturak ez diren preskribatzen eta ezin diren amnistiatu», dio zuzenketak.

Neurriok jasoko lituzkeen legeak, ordea, bide luzea du aurretik, eta ez erraza, espero litekeenez. 1977ko Amnistia Legea jo izan da Espainiako trantsizioaren zutabeetako gisa, eta hala aitortu dute Enrique Santiago PCE Espainiako Alderdi Komunistako idazkari nagusi eta Espainiako 2030 Agendako estatu idazkariak: ziurtatu du arau berriak ez duela 1977koa indargabetuko, eta hura «indar demokratikoen lorpena» izan zela, ahalbidetu zuelako diktadura garaian jazarritako herritar asko aske geratzea. Beraz, Santiagoren hitzetan, helburua da 1977ko legea «berriro interpretatzea».

Edonola, gaineratu du lege berriaren eragina ez dela «oso nabarmena» izango, auzipetu litezkeenetako asko jada hilda daudelako. Haatik, biktimek «egia judiziala» eskura dezaten balio izango du, Santiagoren esanetan, eta horrek «erreparazioan lagunduko» die. Gobernuko alderdien babesa ziurtatuta, koalizioak beste babes politiko batzuk bilatu beharko ditu orain legegaiak aurrera egin dezan. ERCrekin eta EAJrekin hasiko dira hizketan, legegaiak aurrera egin dezan.

Interpretazioa gako ERCk eskatua zuen 1977ko legea indargabetzeko, baina hori ez dela «zentzuzkoa» uste du Unidas Podemosek. ERCrentzat, ordea, aldaketak ez dira nahikoa, baina prest agertu dira tramitazioan zehar negoziatzeko. Horren ordez, arauen interpretazioan eragin nahi du gobernuak, 1977ko testua erabili ez dadin frankismo garaiko krimenak ez ikertzeko tresna gisa. Espainiako auzitegiek sarri egin diote erreferentzia trantsizio garaiko lege horri frankismoaren biktimen salaketak artxibatzeko. Beste neurri batzuk ere jaso dituzte. Adibidez, frankismoari lotutako pertsonen erretratu edo adierazpide artistikorik ezingo da erakutsi publiko orokorrak sarbidea duen lekuetan.


Summary: Navarra Sumak barkamena eskatu die Zabalza, Arregi eta Rodriguezen senideei. Foro Sozialaren agerraldian, Iñaki Iriarte eskuineko koalizioko kideak nabarmendu du ez dutela arazorik autokritika egiteko, baina deitoratu egiten du egun normalizazio politikoa «zentro eskuinaren aurka setioa egiteko» erabiltzen dela.

«Autokritika egiten dugu. Ez genuen jakin German, Zabalza, Arregi eta gainerakoei kariñoa adierazten, edo justizia jasotzeko eskubidea zutela esaten». Navarra Sumako Iñaki Iriarte parlamentariak elkarbizitzari buruzko gogoeta egin du Nafarroako Parlamentuan. «Ez zaigu kostatzen barkamena eskatzea okertu egin baginen. Baina gogoratu behar dut ez genuela biolentzia erabili, ez genuela GAL antolatu. Ez genuen gerrarik antolatu gerra egin zigutenen kontra».

Foro Sozialeko ordezkariak parlamentuan izan dira asteazkenean, Herritarrekiko Harremanetarako Batzordean, elkarbizitza demokratikoa eraikitzeko urratsen eta oztopoen berri eman dezaten. Erantzunen txandan, elkarbizitzaren gaineko bere interpretazioa egin du Iriartek. Haren esanetan, elkarbizitzak ez du gai alderdikoi bat izan behar, ez eta «behin-behineko aliantza joko baten osagaia edo aurrekontu batzuk aurrera ateratzeko osagaia ere».

Iriarteren arabera, «naturaltasun osoz» onartu beharko litzateke elkarbizitzari buruz ikuspegi desberdinak daudela, baina, horiek zilegitzat hartu arren, uste du gutxieneko batzuk egon behar direla. Hala, nahiz eta terrorismoaren definizio bateraturik ez dagoen, Iriartek beharrezkotzat jo du haren edukiari buruz ados jartzea: «Erraten badut GALen ekintzak ez direla krimenak edo terrorismoa, ulergarria litzateke biktimek pentsatzea ezin dela nirekin bizi».

Hala, baieztatu du Navarra Sumak gaitzetsi egiten dituela GAL eta BVEren atentatuak eta Muguruzaren hilketak. «Horregatik tematzen gara EH Bilduri galdegiten ETA terrorista eta kriminala zela adieraz dezala eta lagun dezala argitzen argitzeke dauden krimenak». Haren irudiko, egun, normalizazio politikoaren helburua ez da elkarbizitza eraikitzea, «boterea lortzea baizik». Haren hitzetan, helburua da «Nafarroako zentro eskuina desagerraraztea eta agian bihar EAJ boteretik kentzea EAEn».

Fernando Armendariz Foro Sozialeko eledunak nabarmendu du alde guztietako biktimak berdin aitortu behar direla, «guztien sufrimendua berbera delako». Armendarizen arabera, Foro Sozialak hori gainditzea du asmo: «Politikak horretarako balio ez badu, zertarako balio du orduan?». Haren hitzetan, agerraldian agerian utzi du alderdiek elkarbizitzari buruzko ikuspegi desberdinak dituztela, eta aniztasun hori errespetatu behar dela elkarbizitza demokratikoa izan dadin, baina gutxieneko batekin: «Ez errepikatzea inoiz existitu behar ez zuen hori eta indarkeria bitarteko politiko gisa ez erabiltzea».


Summary: Behobia-Donostiaren antolatzaileek ez dute korrikalari baten heriotzaren baieztapenik. Aragoiko (Espainia) egunkari batek zabaldu du 27 urteko lasterketari bat hil dela, baina EITBk adierazi du hil ala biziko egoeran dagoela. Helmugatik hiru kilometrora galdu zuen konortea, Ategorrietan.

El periódico de Aragón egunkariak eman zuen atzo albistea: Donostia ospitalean hil da igandean Behobia-Donostia lasterketan parte hartzen ari zela bihotz geldialdia eduki zuen korrikalarietako bat. EITBk, ordea, gaur zabaldu du korrikalaria ez dela zendu, eta hil ala biziko egoeran dagoela. BERRIA harremanetan jarri da Behobia-Donostia lasterketaren antolatzaileekin, eta haiek adierazi dute ez dutela heriotzaren baieztapenik. Donostia ospitaleko iturriek, berriz, Datu Babeserako Legea aipatu dute esateko ezin dutela zabaldu kasuaren inguruko informaziorik, eta hori egitea familiari dagokiola, haiek nahi izanez gero.

27 urteko korrikalari bat da, Taustekoa (Aragoi, Espainia). Irakaslea da Iruñean, eta ezagutzen zuen lasterketa, 2018ko saioan parte hartu baitzuen.

Ategorrietan (Donostia) ziplo erori zen gaztea, helmugarako hiru kilometro baino ez zirela falta. Gurutze Gorriak artatu zuen han bertan, eta erietxera eramatea erabaki zuten. Zainketa intentsiboetako unitatean eduki dute, baina hil egin da.

Antzeko beste osasun arazo batzuk ere gertatu ziren lasterketan. 34 urteko beste korrikalari batek bihotz geldialdia pairatu zuen Herreran (Donostia). Hura ere erietxera eraman zuten.

Cesar Elordui bizkaitarra 2002an hil zen Behobia-Donostia lasterketa korritzen, amaitzen ari zenean ondoeza sentitu ostean. 2013an, Arantza Ezkerro nafarrak bihotz geldialdia izan zuen helmugara iristeko kilometro bat falta zitzaiola, eta bi urte geroago, 2015ean, Jose Javier Sueskun Subero nafarra hil zen, helmuga gurutzatu eta gero.


Summary: CAFek kontratu bat lortu du Kanadan lehen aldiz. Calgary hirirako 28 tranbia egingo ditu, eta beste 24 egiteko aukera izango du. Guztira, 300 milioi euro patrikaratu ditzake.

Calgaryko (Alberta, Kanada) udal garraioen agintaritzak CAF aukeratu du hiriko tranbia sareko hirugarren linea trenez hornitzeko. Lehen epe batean, Beasaingo enpresak 28 LRV (Light Rail Vehicle) egingo ditu, baina kontratuak dio aurrerago beste 24 unitate emateko aukera dagoela. Gainera, CAF arduratuko da hurrengo urteetan tranbia horien mantentze zerbitzuaz. Kontratua oso-osorik betez gero, 300 milioi euro inguru jasoko ditu.

Lehen aldia da CAFek kontratu bat lortzen duela Kanadan.

Unitatea CAFeko tranbien plataformakoa izango da, Urbos modelokoa, eta 42 metroko luzeran zazpi modulu izango ditu. 288 bidaiarirentzako edukiera izango du, eta haietatik 73k eserita joateko aukera izango dute. «Diseinu aurreratuak segurtasun eta erosotasun handia emango die erabiltzaileei eta, gainera, ezaugarri nagusien artean, honako bi hauek azpimarratu behar ditugu: ibilgailuaren irisgarritasuna eta zabaltasuna», zabaldu du CAFek.

Calgary Alberta probintziako hirietan gehien populatua da —hiriburua Edmonton da—, eta 1,2 milioi biztanle ditu. Kanada erdialdeko ordeka zabala bukatu eta Mendi Harritsuak hasten diren lekuan dago. Ipar Amerikan LRV sarea jartzen lehengo hirietako bat izan zen, CTrain izenekoa, eta gaur egun bi linea ditu: Red Line eta Blue Line, 44 geltokirekin eta 58 kilometroko trenbidearekin. Iaz, hirugarren linea bat eraikitzea erabaki zuen udalak, hiriaren iparraldea eta hegoaldea lotzeko. Linea horrek 46 kilometro eta 29 geltoki izango ditu, eta inoiz Calgaryk garraio azpiegituretan egindako inbertsiorik handiena eskatuko du. CTrain energia eolikoaz hornitzen da.

Mailegua, tren elektrikoak egiteko

Kanada merkatu interesgarria da CAFentzat, baina are interesgarriagoa da Frantzia, hurbil duelako eta trenbide sare garrantzitsua duelako. 2019an, inoiz han lortutako kontraturik handiena lortu zuen, 700 milioi eurorena, SNCFk 28 tren enkargatu zizkion, Paris-Clermont Ferrand eta Paris-Limoges-Tolosa lineetarako. Proiektu hori finantzatzeko 107,9 milioi euroren finantzaketa lerroa lotu du Societe Generale bankuarekin. Mailegu «berdetzat» jo du Beasaingo konpainiak, trenak %100 elektrikoak izango direlako. Trenbidea Frantziako DGTIM Garraio Azpiegituren Zuzendaritzak finantzatuko du, eta Societe Generalek aurreratuko du.

Lehen trenak 2024rako entregatu behar ditu CAFek, eta baliteke aurrerago beste 75 ere hornitzea. Kontratu horren zati bat Bagneres de Bigorreko (Okzitania) fabrikatik estali nahi du CAFek, eta horregatik iragarri zuen beste 250 hartuko zituela.


Summary: Zabalzaren eta Rodriguezen senideek UPNri eskatu diote ekintzekin laguntzeko Iriarteren hitzak. Foro Sozialak uste du Navarra Sumako parlamentariaren barka eskea «lagungarria eta beharrezkoa» dela.

«Autokritika egiten dugu. Ez genuen jakin German, Zabalza, Arregi eta gainerakoei kariñoa adierazten, edo justizia jasotzeko eskubidea zutela esaten». Navarra Sumako Iñaki Iriarte parlamentariak elkarbizitzari buruzko gogoeta egin zuen atzo Nafarroako Parlamentuan. «Ez zaigu kostatzen barkamena eskatzea okertu egin baginen. Baina gogoratu behar dut ez genuela biolentzia erabili, ez genuela GAL antolatu. Ez genuen gerrarik antolatu gerra egin zigutenen kontra».

Gaur, 1978ko sanferminetan Espainiako Poliziak hildako German Rodriguezen eta Guardia Zibilak 1985ean torturatu eta hildako Mikel Zabalzaren senideek begi onez ikusi dute Iriarteren keinua, baina eskatu dute haren hitzak ekintzekin laguntzeko. Lohizune Amatriak, Zabalzaren ilobak, aurrerapausotzat jo du Iriarteren adierazpena, baina aitortu du «mesfidantza puntu» bat duela: «36 urte dira Guardia Zibilak Mikel hil zuela Intxaurrondon, eta urte hauetan guztietan sektore politiko honetatik ez dugu aitortzarik jaso, bigarren mailako biktimak izan gara».

Fermin Rodriguezi, German zenaren anaiari, berriz, «ongi» iruditu zaio adierazpena, baina justizia egiteko eskatu du: «Argi gera dadila zeintzuk izan ziren arduradunak, ez zirela gertakari bakartuak izan, [Espainiako] Estatuaren politika antolatu bat izan zela. Hori nabarmendu behar da eta hor egin behar da autokritika».

Iriarte Nafarroako Parlamentuan mintzatu zen; Bizikidetza demokratikoa eraikitzeko konpromiso soziala prozesua amaituta, Foro Sozialak ondorioak aztertu zituen parlamentuan. Testuinguru horretan, Espe Iriarte Foro Sozial Iraunkorreko kideak azaldu du Navarra Sumako parlamentariaren barka eskea «lagungarria eta beharrezkoa» dela. Euskalerria irratian eginiko elkarrizketa batean, atzo alderdiei eskaturikoa azaldu du: estatu indarkeriaren biktimekiko konfiantza berreskuratzeko, «mezu argi bat bidaliz biktimei legearen ezarpenari dagokionez».

Iriarteren hitzak babestu ditu Enrique Maia Iruñeko alkateak ere, baina ñabardura egin dio, esanez berak ez duela zertan barkamenik eskatu: «Niri asko gustatuko litzaidake autokritika hori beste alderdi batzuek egitea (...). ETAren indarkeria gaitzesten ez duten alderdiei eskatzen diet hala egin dezatela eta ETAren biktimentzat ere eskatu dadila memoria, duintasun, justizia eta erreparazio hori, eta hilketa horiek nola gertatu ziren dakitenek lagundu dezatela horiek argitzen, eta utz diezaiotela antzerkia egiteari».


Summary: «Badago bizitza disfrutatu nahi bat, hutsunearen kontzientziarekin». Itziar Ugarte Irizar idazle eta BERRIAko kazetariak gaur aurkeztu du bere lehen liburua, Gu gabe ere.

«Urtemugekin betetzen ditugu/ egun berrien azalak/ eta haiei esker ikasten dut ostera/ garai hau ez dela beti/ izan zitekeena». Oinordetzan jasotakoaren eta eraiki beharrekoaren artean dabil Itziar Ugarte Irizar idazle eta BERRIA egunkariko kazetariaren ahotsa Gu gabe ere poema bilduman (Susa). Bizitzea suertatu zaion aroa ulertu nahian, eta utzi nahi lukeen arrastoaz gogoetan. «Jendeak, momentuko erabakiek eta giroek egiten dituzte garaiak, eta ez da bakarrik gauzak horrela zirela, baizik eta baldintza handiagoek ere egin zutela gauzak hala izatea; eta, beraz, eraikuntza bat bada, horrek aukera uzten du gauzak aldatzeko ere». Itu bandako kide izan zen, eta Erein argitaletxeak orain argitaratu berri dio Beraneantea izeneko ipuina, Bilboko Udalaren Gabriel Aresti ipuin lehiaketan saritutako beste zenbait narraziorekin batera osatutako bilduman. Gaur aurkeztu du bere lehen liburua.

Aurreko belaunaldiei eskainitako begirada batek gurutzatzen du liburua alderik alde. Amari egindako aipamenarekin hasi, aitari egindakoarekin bukatu, eta tartean aitona-amonen belaunaldi osoa ere txertatuz.

Gertuko hiru pertsona edadeturen heriotzari lotutako garai bat biltzen du liburuak. Heriotzarekin izandako nire lehen esperientzia izan zen, eta haiek hiltzearekin batera, beste zerbait ere mugitzen zela ikusi nuen. Hori izan da liburua idaztean buruan ibili ditudan galderetako bat: leku batean aurretik gertatu denak nola eragiten dion leku horretara gero heltzen denari. Eta etxeko eremua behatoki ona izan da horretarako: gertuen ditudanak izan dira.

1936ko gerran anaia fusilatu zioten senidearen kontakizuna biltzen du Zuloa leiho poemak. Zuk detaile gehiago kontatzeko eskatu zenion arte, badirudi etxean esplikazio labur bat nahikoa izan zela hilketa hori gogoratzeko.

Nire aitonaren arreba da poemakoa, anai-arrebetan bizirik jarraitzen duen bakarra. Oso esanguratsua egiten zait batzuetan gauza batzuk nola murrizten diren irudi bakar batera edo keinu batera edo anekdota batera. Aitona-amonen etxean beti ezagutu dut gazte baten argazkia, eta nik banekien gerran fusilatu zuten aitonaren anaia zela hura, baina denborarekin konturatu nintzen horretaz ez zela askorik hitz egin etxean. Irudi hori nuen poemaren abiapuntuan, eta gerora jakin nuen bizirik jarraitzen duen arreba bakar hori bertan zegoela anaia eraman zutenean. Berak kontatutakoarekin asko aldatu zen poema, eta polita iruditu zitzaidan poemara ekartzen saiatzea adin bateko jendeak hitz egiteko duen modu hori eta kontatzeko gaitasun hori ere.

36ko gerra agertzen da beste poema batean ere.

Justu Alberto Barandiaran entzun nuen aurreko batean Arratsean irratsaioan hizketan, Gurea falangista zen liburuaz, eta behin eta berriz nabarmentzen zuen kontatzearen garrantzia, eta errepikatzen zuen isiltasun handi batetik gatozela. Zirrara eragiten dit horrek. Igual, nik, nire heziketatik, ez dudalako sentitzen gauzak isildu beharrik, eta ikusten dut gatazka politikoaren beste fase batean ere errepikatu den zerbait dela. Talka bat ikusten dut hor. Behar izan dutelako hori, eta nik, aldiz, nahi dudalako jakin, eta behar dudalako galdetu.

Zuk hamar urte zenituenean ETAk iragarritako su etenaren komunikatuak etxean eragindako erreakzioak gogoratzen ditu Komunikatua poemak. Erdizka ulertzen den gatazka batera jaiotzearen sentsazioa biltzen du.

Oroitzapen batzuek aukera ematen didate duda horiek partekatzeko, edo neure buruari galdetzeko hau edo hura gogoratzen badut, zergatik gogoratzen dudan, eta zergatik gogoratzen dudan horrela. Momentuan igual ez zara oso ondo jabetzen, baina idazten jartzerakoan ohartzen zara.

«Hizki handien ondotik heldu gara gu», dio beste poema batek. Iragana galdekatzea da orainaldia ulertzeko modu bakarra?

Arakatu behar da nolakoak izan diren aurreko egunak, beren konbultsio guztiekin. Hori ere bada agian nire belaunaldiari tokatzen zaion gauza bat gatazkaren buelta honetan. Leku berri bat da. Nagore Legarreta argazkilariak [azalaren egilea ere bada] esan zidan liburua irakurtzean, hartutako oharren artean, letra larriz idatzi zuela post-tregua hitza. Horrek sortzen dituen galderak dira liburukoak. Sentsazioa dut, irakurritakotik eta entzundakotik, oso esaldi handiak egon direla, eta esaten da lubaki handiak egon direla, eta guri mugimenduan zen lur baten gainean ibiltzea suertatu zaigu. Hor sentitu izan naiz. Hizki handien hondar hori ikusi dugu. Horrek ere egin du nire mundua, eta nire begirada. Badago gauza batzuei eusten jarraitzeko zama bat, eta badago jasotako horrekiko deserosotasun bat ere. Oroitzapen batzuetara joz ikusi dut poemetan horretaz aritzeko aukera.

Zoriontasun arrastoen bilaketa bat ere badago. Amonei buruzkoetan, esaterako, argi erakusten dituzu haien bizialdi estuak, baina zorion zipriztin batzuekin deskribatzen dituzu. Bizitza horien duintze saiakera bat izan daiteke?

Izan daiteke, eta egon daiteke ez oso solemne jartzeko nahi bat ere. Momentuak deskribatzen dituzte poemetako askok, eta momentu horiek ospatzeko gogo bat ere badago. Absentziak pisu handia du liburuan, baina bizitza disfrutatu nahiak ere bai, hutsunearen kontzientziarekin. Saiatu naiz itzaltzen doanaren ondoan egotea emozio eder bezala jasotzen. Gustatu zait irakurri dutenei entzutea oso tonu argitsua topatu dutela. Momentuen metaketaren kontzientzia bat dago: nola daramatzazun hainbeste jende, hainbeste leku eta hainbeste momentu zurekin. Bere eguneroko txikian horri leku bat egin nahi dion ahots bat dago liburuan, baina ez zama bezala, baizik eta horretaz ohartu eta hori ospatzeko gogo batekin.

Louise Gluck poetaren edertasunari buruzko aipu batekin hasten da liburua. Zer leku du edertasunak idazketan zuretzat?

Idazterakoan bilatzen duzuna hori da, ezta? Eguneroko martxa horretan ere igual hor dago, baina idazten jartzea, niretzat, hori harrapatzeko eta ukitzeko momentu bat da. Gogoetaren eta zehaztasunaren beste dimentsio horretara hurbiltzeko leku bat da.

Beste galdera batek ere zeharkatzen du liburua: nola gogoratu hildakoak zeru kristaurik gabe?

Bai, eta erantzunik ez daukat. Gure etxean batzuk izan dira nahiko sinestunak, eta horrek ematen du erantzun bat. Ni ez naiz garai horren alaba, eta hori erresolbitu gabe uzten dizu horrek. Batzuentzako jainkoa zen, baina nik ez daukat hain argi guretzat helduleku horiek zein izango diren.

Itu bandako kide izan zinen, eta horren oihartzuna ere badator liburuan, Bilbo poeman, esaterako. «Bada denbora bat/ itzuli ez naizela/ modernoen taberna hartara/ baina jarraitzen dut/ –eta zuek nirekin–/ han irabazitakoaren atzetik». Zer izan da Itu zuretzat?

Etapa inportantea izan zen; eferbeszentea eta ederra. Ordutik mantendu ditut lagun asko. Mundutxo honetan sartzeko hasiera izan zen guretzat, eta taldean egiteak beti errazten du. Hor deskubritu nuen hau egiten nahi nuela tematu, eta inguru bat izatea horretarako akuilu ona da, eta hor deskubritutako gauza batzuen atzetik jarraitzen dut orain ere.

Behin baino gehiagotan deskribatzen dituzu gorputz biluziak liburuan. Plazera ere badago, beraz, baina sexuarekin lotutako poemek badute halako tentsio giro bat ere. Mugakide dira desira eta mehatxua?

Uste dut baietz. Oso samur trantsitatzen da batetik bestera, eta poema batzuek badute genero irakurketa indartsu bat. Plazera eta mehatxua ez dira berdinak emakume gorputzetik edo gizon gorputzetik edo beste gorputz batzuetatik bizita. Uste dut badaudela bi erritmo paralelo askotan. Kontra-azalera eraman dugun Etorkizuna poeman ere beste plazer mota bat deskribatzen da, pertsona bat dagoelako ispiluan bere buruari begira. «Nola liteke/ dena irabazteko izan/ eta dena galtzeko beldur hau». Zeure nortasuna eraikitzen zoaz, eta ametsak eta ilusioak eta momentu ederrak daude, eta, aldi berean, sentsazio horiek ez dira hain gauza egonkorrak, sentitzen duzun ezer ere ez da betierekoa. Horren kontzientzia hartu gura bat dago. Plazera ospatzeko gogo bat badago, eta horri lekua egitekoa, baina ahaztu gabe horrek dauzkan engranaje problematikoak, eta ez dela gauza puru bat, baizik eta momentu bakoitzean bere formak eta bere arriskuak hartzen dituen zerbait.


Summary: Omar Suleiman musikaria atxilotu du Turkiak, «terrorismoa» egotzita. PKK alderdiarekin lotura edukitzea leporatu diote folk elektronikoaren nazioarteko izarrari. Besteak beste, Bjorkekin egin du lan, eta Euskal Herrian ere jo zuen, 2017an.

Omar Suleimani abeslaria atxilotu egin zuen atzo Turkiako Poliziak, Kurdistango Urfa hirian. Kurdistango Langileen Alderdiko kide izatea leporatu diote. Folk elektronikoaren izarra da, eta milioika jarraitzaile ditu mundu osoan.

France Press agentziak zabaldu duenez, duela gutxi YPG Herriaren Babeserako Unitateek kontrolaturiko eremu batera eginiko bidaia baten inguruan galdekatu dute. Haren etxea ere miatu egin du Turkiako Poliziak. Siriaren menpeko Kurdistanen Turkiaren Armadaren eta Estatu Islamikoaren kontra ari da borrokan YPG. Turkiak PKK Kurdistango Langileen Alderdiarekin lotzen du.

Suleiman Haseke eskualdean jaio zen, duela 55 urte. Arabiar sunita izanda ere, arabiarrez eta kurdueraz abesten du, eta beti mintzatu da eskualdean bizi diren talde etnikoen arteko elkarbizitzaren alde. Sirian gerra hasi zenean, okindegia jarri zuen Urfa hirian, errefuxiatu pobreei ogia doan emateko.

Nekazaria izan da beti Suleiman, baina lan hori ezkontzetan abestearekin bateratzen zuen. Ospea ere horrela lortu zuen: 500 bat disko argitaratu dituzte haren izenpean, horietako gehienak ezkontzetan zuzenean grabaturikoak. Eskuz esku zirkulatu dute diskook eskualde osoan hamarkada luzez. Amodioaren inguruko abestiak erritmo elektroniko dantzagarriekin nahasten ditu. Haren Warni Warni bideoa, esaterako, 94 milioi aldiz ikusi dute YouTuben.

t

Azken urteotan mundu zabaleko ospea lortu du. 2011. urtean Bjork musikariarekin egin zuen lan: haren Biophilia diskoko hiru abesti berriz nahastu zituen, eta islandiarrak bere disko batean argitaratu zituen.

Nazioarteko jaialdi askotan jo du, besteak beste, Glastonburykoan 2011. urtean, eta Bakearen Nobel Saria emateko ekitaldian, 2013an. Euskal Herrian 2017an jo zuen Bilboko Hiria jaialdian.

Fermin Muguruza musikariak Suleimanen atxiloketaren berri zabaldu du sare sozialetan.


Summary: Atzeratu egin dute Grezian migratzaileei laguntzeagatik auzipetutako 24 ekintzaileren aurkako epaiketa. «Espioitzan aritzea, dokumentuak faltsutzea eta giza trafikoan jardutea» egotzi diete giza laguntzaileei. Erruduntzat joz gero, bost eta 25 urte arteko kartzela zigorrak jar diezazkiekete.

Siriar errefuxiatua da Sarah Mardini. Alemanian bizi da egun, herrialde hark eman baitio asiloa. Yusra Mardini igerilariaren ahizpa ere bada. Yusra Mardinik Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte 2016an, errefuxiatuen taldearekin, baita aurten Tokion egin direnetan ere. Hura ere Hanburgon bizi da, Alemanian. 2015ean komunikabide askoren azaletan agertu ziren bi ahizpak, beste dozenaka iheslarirekin batera partekatzen zuten ontziaren motorra hondatu eta bien artean, igerian, lehorreraino eraman zutelako. Haien bidaia, ordea, ez zen Greziako kostaldean amaitu. Handik Mazedoniara joan ziren, gero Serbiara, jarraian Hungariara, handik Austriara eta azkenik Alemaniara. Berlinen zortzi hilabete egin zituzten errefuxiatuentzako kanpaleku batean, asiloa lortu arte.

Europan geratzeko baimena eskuratu eta gero ere, Sarah Mardinik jarraitu zuen errefuxiatuei laguntzen, harik eta 2018an Grezian atxilotu eta «pertsonen trafikoa eta espioitza» leporatu zizkioten arte. Ehun egun egin zituen preso, eta ondoren baldintzapean aske utzi zuten. Gaur hasi dute haren eta beste 23 ekintzaileren aurkako epaiketa, Lesbosen. «Espioitza, dokumentuak faltsutzea, pertsonen trafikoa eta irrati frekuentziak legez kanpo erabiltzea» leporatzen diete, beste hainbat delituren artean. Bost eta 25 urte arteko kartzela zigorrak jar diezazkiekete errudun jotzen badituzte.

Mardiniri debekatu egin diote Greziara joatea bere burua defendatzera, eta Alemaniatik erreparatu beharko dio epaiketari —epaitegiek ez dute argitu debekuaren zergatia—. Auzia hasi eta gutxira, eten egin behar izan dute prozedura, akusatuen artean abokatu bat dagoelako, eta auzitegiak ez duelako hura epaitzeko eskumenik; beraz, goragoko epaitegi batek hartuko du prozedura —ez dute zehaztu noiz egingo duten hurrengo auzi saioa—. Haserre agertu da Sean Binder ekintzaile irlandarra, are gehiago itxaron beharko dutelako erabaki baten zain. «Orain hilabeteak itxaron beharko ditugu justizia egin dadin. Baina han ere nire burua defendatuko dut. Badakit ez dudala ezer txarrik egi, eta frogatu dezaket. Leporatzen dizkidaten delituetako batzuk ni uhartera iritsi baino urtebete lehenagokoak dira. Giza laguntzaileak kriminalizatzea dute helburu bakar», azaldu du, auzi saioa hasi aurretik Irlandako RTEri emandako elkarrizketa batean.

Fiskaltzaren arabera, Greziako kostazainen komunikazioak entzuten zituen giza laguntzarako taldeak, migratzaileak non zeuden jakin ahal izateko, eta, ondoren, plaka militar faltsuak zituzten ontziak baliatzen zituzten Lesbosen «debekatutako eremuetan» sartzeko. Lehen auzi saioan ez diete kazetariei aretora sartzen utzi, osasun arrazoiak argudiatuta; baina ez diete saioa online ikusteko aukerarik ere eman.

Iaz, Greziako Gobernuak gogortu egin zituen gobernuz kanpoko erakundeen aurkako neurriak, herrialdera heltzen diren migratzaile kopurua murrizteko helburuz. Gobernuz kanpoko erakundeek salatu zuten legeek ezinezko bilakatzen dutela euren lana, eta Europako Batzordeak berak eskatu zion Atenasi bertan behera utz zitzala neurriak. Baina indarrean daude oraindik.

Asilo eskariak atzerritik

Erresuma Batuko The Times egunkariak zabaldu duenez, Londresen ere migratzaileen aurkako neurriak dituzte hizpide egunotan, eta horietako bat litzateke uhartera heltzen direnak Albaniara deportatzea, aurrez zazpi eguneko tartean eman ostean asilo eskaria tramitatzeko —ondoren Albanian, edo beste herrialderen batean, itxaron beharko lukete erantzuna jaso bitartean—. Kazetaren arabera, modu horretan Mantxako kanala zeharkatzen dutenei atzera eginarazi nahi die Londresek.

Erresuma Batua hasia legoke Albaniarekin hitz egiten, herrialde hartan asilo eskatzaileentzako gune bat jartzeko. Justizia ministro Dominic Raabek, ordea, ukatu egin ditu filtrazioak, baina bai aitortu du aztertzen ari direla asilo eskariak «Erresuma Batutik kanpo» prozesatzeko aukera, «erakartze faktorea murrizteko, eta jendeak pentsa ez dezan bide horiek hartuta abantailaren bat izango duela».

Londres ez da bakarra. Varsoviak ere migratzaileen aurkako neurri zorrotzagoak nahi ditu Bielorrusiarekiko mugan. Mateusz Morawiecki lehen ministroak ohartarazi dio EB Europako Batasunari «milioika lagunek» igaroko dutela muga, kontrolak orain arte bezain «lasaiak» badira. Morawickik onartu du uneotan egoera «egonkorra» dela mugan, baina berretsi okerrera egingo balu «poloniarrek euren mugak defendatuko» dituztela.

Hitz gogorrak izan dituzte Minsken aurka EBk eta G7ko herrialdeek ere. Aleksandr Lukaxenko presidenteari leporatu diote migratzaileen joan-etorriak «antolatzea», eta eskatu diote geldi dezala bere «kanpaina erasokor eta esplotatzailea». Kritika horiek egin dituzte Irakek bertako herritarrak mugatik ateratzeko hegaldiak abiatu dituen egun berean. Bagdadek berak aurreratu duenez, 430 herritarrek egin dute Irakera itzultzeko eskaria.

Bielorrusiak, bestalde, eskatu dio EBri mugan harrapatutako 2.000 migratzailerentzat korridore humanitario bat zabal dezatela, eta aurreratu Minsk arduratuko dela Poloniara sartzeko zain dauden gainontzeko 5.000 pertsonak euren herrialdeetara itzultzeaz. Alemaniako jarduneko kantziler Angela Merkelekin egindako telefono bidezko elkarrizketa batean egin du eskaria Lukaxenkok.


Summary: Neskak eta mutilak banatzen dituzten eskolak diruz laguntzen jarraitzearen alde egin du Nafarroako Parlamentuak. Ezkerrak lege proposamen bat egin du ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten ikastetxeei ituna kentzeko, baina Navarra Sumak, PSNk eta Geroa Baik aurka bozkatu dute.

Ezkerrak lege proposamen bat egin du neskak eta mutilak bereizten dituzten ikastetxeei itunak bertan behera uzteko. Nafarroako Parlamentuaren osoko bilkurara eraman du proposamena, baina ez dute onartu, haren aurka egin baitute Navarra Sumak, PSNk eta Geroa Baik; Ezkerraren, EH Bilduren eta Ahal Dugu-ren babesa soilik jaso du.

Egun, neskak eta mutilak eraikin bereizietan dituzten bi ikastetxe daude Nafarroan: Miravalles-El Redin eta Irabia-Izaga. Iazko ikasturtean, Nafarroako Gobernuak hamahiru milioi euro pasatxo bideratu zituen bi eskola horietara, COVID-19agatik sortutako gastuak ordaintzeko emandako laguntza kontuan izan gabe.

LOMLOE Espainiako hezkuntza lege berriak debekatu egiten du gisa horretako ikastetxeak diruz laguntzea. Nafarroan, apirilean onartu zituzten Lehen Hezkuntzako itun berriak —LOMLOE indarrean zegoela—. Ikasturte honetan, LH1eko neskek eta mutilek ikasgela beretan ikasten dute; ez, ordea, LH2tik LH6ra bitartekoek. Urrian, Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenok esan zuen «mailaka» lortuko dutela bereizketa ezabatzea; hau da, datorren ikasturtean ere laguntza mantenduko diete, LH3tik LH6ra arteko neskak eta mutilak talde desberdinetan izanda ere.

Ezkerraren bozeramaile Marisa de Simonek erabaki horren aurka egin du gaurko osoko bilkuran: «Nafarroan datorren ikasturtean ez litzateke egon behar itunpeko gela bat bera ere sexuagatik neskak, mutilak eta irakasleak banatzen dituena». Eta gogorarazi du LOMLOEk ere hala jasotzen duela. EH Bilduren ordezkari gisa, Bakartxo Ruizek esan du beti izan dutela argi zein den EH Bilduren iritzia: «Hezkuntza sisteman ezin da inolaz ere onartu sexuagatik bereiztea, hezkidetzaren printzipioaren aurka doalako eta neskek eta mutilek eskubidea eduki behar dutelako berdintasunean oinarritutako hezkuntza jasotzeko». Ahal Dugu-ko Ainhoa Aznarez ere argi mintzatu da: «Finantzaketa publikoa jasotzen duten ikastetxeek mutilak eta neskak bereizteari utzi behar diote».

Ordea, proposamenak ez du lortu aurrera egitea, Navarra Sumak, PSNk eta Geroa Baik auka bozkatu baitute. Nafarroa Sumako Pedro Gonzalezen hitzetan, «mundu zibilizatuan» gero eta gehiagok pentsatzen dute neskek eta mutilek banatuta ikastea dela berdintasuna bultzatzeko modurik egokiena.

PSNko eta Geroa Baiko parlamentariek bestelako arrazoiak eman dituzte. PSNren izenean, Jorge Agirrek esan du bat egiten duela ikasleak bereizten dituzten ikastetxeen itunak bertan behera uzteko helburuarekin, baina Nafarroako Gobernuaren bideari segitzearen alde agertu da, «gaur egun matrikulatuta dauden ikasleen jarraitutasuna bermatzeko derrigorrezko etapak amaitu arte». Geroa Baiko Maria Solanak adierazi du «mugarri bat» dela ikastetxe horiek ikasturte honetan ikasgela mistoak izateko bidea hasi izana. Nabarmendu du Ezkerraren lege proposamenak aukera kendu nahi duela aldaketa hori «adostuta, ordenatuta eta modurik demokratikoenean, justuenean eta juridikoki seguruenean» egiteko.


Summary: ELAk eskatu du baimen ordaindua emateko konfinatutakoak zaindu behar dituzten langile publikoei. Eusko Jaurlaritzari eta Eudeli egin die eskaera sindikatuak. Iragarri dute mobilizazioak egingo dituztela baimen ordainduak eman ezean.

ELAk Eusko Jaurlaritzari eta Eudeli eskatu die baimen ordaindua emateko konfinatuta edo ikasgelak ixteagatik etxean egon behar dutenak zaindu behar dituzten langile publikoei. Iragarri dute mobilizazioak izango direla k¡hala egin ezean.

Sindikatuak azaldu duenez, irailean ere eskaera bera egin zien Eusko Jaurlaritzari, Eudeli eta Nafarroako Gobernuari, baina azken horrek soilik onartu zuen. «Pandemiaren bilakaera ikusita, eta kontuan hartuta gero eta ikastetxe gehiagok dauzkatela ikasgelak itxita, ELAk berriro ere aurkeztu ditu idazkiak eskaera berretsiz», azaldu du sindikatuak ohar batean. Haren irudiko, «erabaki larria eta arduragabekeria izugarria» da zaintza epe hori oporrak hartuta edo ordaindu gabeko baimenen bidez egin beharra.


Summary: Musikenek hainbat kontzerturekin ospatuko du hogeigarren urteurrena. Musikene Orkestra Sinfonikoak Euskal Herriko lau konpositoreren lanak joko ditu otsaileko emanaldi nagusian. Eskolako bandek eta taldeek datorren asteburuan abiatuko dute urteurreneko ikasturteko programazio berezia.

Hogei urte bete berri dira Musikene Euskal Herriko goi mailako musika ikastegia martxan jarri zutenetik, Donostiako Miramar jauregian. Orain dela bost urte aldatu ziren EHUko unibertsitate campuseko eraikin berri batera, eta han aurkeztu dute gaur goizean 2021-2022ko ikasturterako prestatu duten programazio berezia. Hainbat kontzertu egingo dituzte, eta euskal egileen lanak zabaltzeko bestelako jarduera batzuk ere bai. Miren Iñarga Musikeneko zuzendari nagusi eta akademikoak aurkeztu du egitaraua, Adolfo Morais Eusko Jaurlaritzako Unibertsitate eta Ikerketa sailburuordeak lagunduta.

Musikene Orkestra Sinfonikoak kontzertu berezi batzuk emango ditu urteurrenaren barruan, datozen egunetan hasita: etzi eta astelehenean, Santa Zezilia egunean, taldeak bi kontzertu emango ditu Jose Antonio Saiz Alfarok zuzendutako Donostiako Orfeoiarekin batera, Bilboko Arriaga antzokian eta Donostiako Viktoria Eugenian, hurrenez hurren.

Ekitaldi nagusia datorren urteko otsailean egingo dute. Hego Korean bizi den Unai Urretxo zuzendariak diseinatu du egitaraua, eta Euskal Herriko konpositoreak omenduko dituzte haien musika joaz: Jesus Guridiren Preludio de Mirentxu, Pablo Sorozabalen Siete lieder, Francisco Eskuderoren Concierto vasco para piano eta Francisco Madinaren Tetraludium. Emanaldia otsailaren 12an izango da, Musikeneko auditoriumean, doan.

Azkenik, eskolako orkestra Erik Nielsen Bilboko Orkestra Sinfonikoaren zuzendariarekin ariko da maiatzaren 14an, Rakhmaninoven eta Brahmsen pieza bana jotzen. Emanaldi horiez gain, bandak eta sinfoniettak ere egingo dituzte kontzertu batzuk.

Musikeneko big bandak eta Leioako (Bizkaia) San Juan Bautista abesbatzak emango dutena nabarmendu du Iñargak: Duke Ellingtonen Sacred Concert obra joko dute bi kontzertutan; Perico Sambeatek zuzenduko du taldea, eta Basilio Astulezek abesbatza. Lehena Tolosako Leidor aretoan (Gipuzkoa) izango da, maiatzaren 13an, eta bigarrena, Gasteizko Jesus Guridi kontserbatorioan, handik bi egunera.

Iñargaren hitzetan, eskolaren egiteko nagusietako bat euskal musikaren ondarea zabaltzea da, eta hori bera egin nahi dute urteurreneko ekitaldien bidez ere. Helburu horrekin argitaratu dute Carmelo Bernaola musikariari eskainitako disko bat, haren La celestina eta Galatea, Rocinante y Preciosa lanak jasotzen dituena, Bernaolaren ikasle Zuriñe F. Gerenabarrenak haren omenez konposatutako obra batekin batera. Gainera, gaur egungo euskal konpositoreei buruzko beste bi kaier aterako dituzte Eresbilekin lankidetzan sortutako bildumaren barruan: Felix Ibarrondorena eta Gabriel Erkorekarena

Doktoretza, bidean

Morais sailburuordeak nabarmendu du Musikene hazi eta hedatu egin dela urte hauetan guztietan, eta zabaltzen jarraitzen duela oraindik ere. Datuetan adierazi du: 1.200dik gora ikasle atera dira musika ikastegitik denera, eta heziketa sarean eta orkestretan sartu dira ondoren. Egun, eskolak 400 ikasletik gora eta 168 irakasle ditu. Lau gradu eta bost master ikasteko aukera dago, eta, eskaintza osatzeko asmoz, doktoretza programak ere sortuko dituzte laster.

Eusko Jaurlaritzak sustatu zuen Musikeneren sorrera, eta haren sare publikoan dago. Moraisek esan du «apustu sendoa» egin dutela haren alde, eta bide horretan segiko dutela. Hezkuntza Sailak urtean ia hamar milioi euro inbertitzen ditu eskolan. Epe luzerako «ikuspegi egokia» duela uste du, «osatu» egiten baitu ikastetxeen, musika eskolen eta kontserbatorioen sarea.

Iñargak eta biek nabarmendu dute Musikene «erreferentzia» bilakatu dela hezkuntzan eta ikerkuntzan, eta «bikaintasuna eta errekonozimendu sozial handia» lortu dituela, egindako lana gizarteari zabaltzea delako haren helburu nagusietako bat.


Summary: Astebetean %21 handitu da ospitaleetako arta behar duen gaixo kopurua. ZIUetan gorakada ez da hain nabarmena: duela astebete baino sei gaixo gehiago daude. Gipuzkoan da egoerarik larriena: azken hamalau eguneko intzidentzia 398 kasukoa da 100.000 biztanleko.

Goraldian da COVID-19a. Hala erakusten dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuek: astelehenetik —orduan berritu zituen azken aldiz datuak Eusko Jaurlaritzak— 2.284 kasu atzeman dituzte. Azken eguneko datua bereziki kezkagarria da: atzo egindako 11.140 probetan 958 lagunek eman dute positibo; hau da, %8,6k. Beraz, nabarmen gainditu da %5, OME Osasunaren Mundu Erakundeak pandemia kontrolpean edukitzeko ezarritako muga.

Gipuzkoako egoera bereziki kezkatzekoa da: azken hamalau eguneko intzidentzia 398 kasukoa da 100.000 biztanleko; 273koa da Nafarroan; 152koa Bizkaian; eta 134koa Araban. Eusko Jaurlaritzak neurri berriak iragarri ditu udalentzat asteon: 100.000 biztanleko intzidentzia tasa metatua 150 kasutik gora duten herrietan, udal agintariek bertan behera utzi edo aldi baterako atzeratu beharko dituzte prebentzio neurriak betetzea bermatu ezin duten jarduera guztiak. 119 herri daude egoera horretan.

Pixkanaka bada ere, gaixo horietako batzuk ospitaleetara iristen ari dira. Egun, 182 gaixo daude Osakidetzako eta Osasunbideko erietxeetan, duela astebete baino %21 gehiago. Horietako batzuk, gainera, larri daude, ZIUetan. Zehazki, 30 gaixok behar dute mota horretako arta, duela astebete baino sei gehiagok.

134 ikasgela itxita

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak eta Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak itxitako ikasgelen datuak ere eman dituzte:134 ikasgela daude itxita. Orotara, 75 ikastetxetan dauzkate ikasgelak itxita. Nafarroan zenbat ikasle konfinatuta dauden ere jakinarazi dute: 1.142


Summary: «Emakumeek pairatzen duten indarkeria guztien aurka amorruz oihukatzera» deitu dute Iruñean. Manifestazioa antolatu du Indarkeria Sexistaren Aurkako Plataformak A-25erako: 20:00etan abiatuko da, Baluartetik

Indarkeria matxistaren aurka, baina ez era abstraktuan. Emakumeek pairatzen dituzten bortizkeria mota guztien kontra «amorruz oihu egitera» deitu dute Nafarroako hainbat eragilek eta talde feministak, Indarkeria Sexistaren Aurkako Plataforman bilduta. Urtero bezala, manifestazioa eginen dute azaroaren 25ean, indarkeria matxistaren aurkako egunaren karira, Aske izateko. Indarkeriarik gabeko bizitza orain! lelopean. Protesta 20:00etan abiatuko da, Baluarteko plazatik, eta Sarasate pasealekuan amaituko da.

COVID-19aren izurriak eta haren kudeaketak emakume askori eragindako kalteak nabarmendu dituzte antolatzaileek: «Dagoeneko baloratu dezakegu pandemiak guztiongan izan duen eragina: blokeoak, jon-etorriei ezarritako murrizketak, ziurgabetasun ekonomikoa, estresa, bakartzea... Berriro ere, emakumeok jasan dugu gogorren hori guztia», azaldu du plataformako ordezkari Ana Carmonak. Are: Nazio Batuen Erakundearen arabera, eremu pribatuan emakumeen aurka eginiko erasoen kopuruak gora egin duela nabarmendu dute plataformako kideek. «Aurten, ofizialki, bost emakume erail dituzte Euskal Herrian, 39 Espainiako Estatuan, eta milaka planetako txoko guztietan. Gure eskubideak sistematikoki urratzen dituzte oraindik ere».

Muturreko indarkeria fisikoaz gain, baina, «eguneroko desberdintasunak» ere salatu nahi ditu Indarkeria Sexistaren Aurkako Plataformak azaroaren 25ean: «Emakumeok jasaten ditugun indarkeria guztiak erauzi nahi ditugu: sexu indarkeria; indarkeria psikologikoa; pobretzen gaituen eta gure autonomia eragozten duen indarkeria ekonomikoa; gure seme-alaben edo maite ditugunen bidez gauzatzen den indarkeria bikarioa; eta gure gorputza kontrolatzen saiatzen direnen indarkeria medikoa eta obstetrikoa. Horrez gain, feminizidioak, emakumeen salerosketa, mutilazio genitala, ezkontza goiztiarrak, ziberjazarpena, sextinga eta bestelakoak ere bukatu nahi ditugu, eta, bereziki, emakume migratzaileen eta desgaitasunen bat dutenen aurkako indarkeria eten».

Benetako konpromisoen eske

Administrazioen eta botere judizialaren rola ere kritikatu dute feministek, «emakumeon segurtasuna bermatzeko erantzukizuna hartu beharrean indarkeria areagotzen dutelako». Horren aldean, «erakunde engaiatuak» galdegin dituzte. «Benetako» konpromisoa nahi dute: «Ez dugu nahi udaletxe eta gobernuen aurreko elkarretaratze edo adierazpen instituzionalik; ez dugu nahi eduki eta aurrekontu esleipenik gabeko politika hutsalik, ezta ezer konpontzen ez duten promesa faltsurik ere».

Horren ordez, «aurrekontu feministak» eskatu dizkiete gobernu eta erakunde publikoei, «ekarpen ekonomiko nahikoarekin»; «kalitatezko hezkidetza» hezkuntzako alor guztietan; prestakuntza espezializatua agente juridiko guztientzat; immigrazio legea indargabetzea; kalitatezko zerbitzu publikoak bermatzea; «zaintza sistema publiko eta integral bat» sortzea, eta sektore horretan «lan hitzarmen duinak» ezartzea; «lan baldintzak eta kalitatezko pentsioak» bermatzea; eta hedabideek «morboz beteriko istorioak alboratzea», albisteak «egiaz eta errespetuz» emateko.

Oro har, «gizarte kapitalista eta heteropatriarkalaren eredua» aldatzea exijitu dute, «bizitza eta pertsonak erdigunean jartzeko».


Summary: Espainiak iragarri du hirugarren dosia emango diela 60 urtetik gorakoei eta osasun arloko profesionalei. Izurria kontrolpean edukitzeko ahaleginetan «etenik gabeko txertaketaren» aldeko hautua egin behar dela adierazi du Espainiako Gobernuko presidenteak

Atzo ilunabarrean egin zuen iragarpena Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek. Horrekin lotutako hainbat eskari egin dituzte autonomia erkidegoek-eta, eta esan zuen erabaki dela COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia jartzea 60 urtetik gorakoei eta osasun profesionalei. Osasun Batzordera eraman beharko da orain erabakia, eta azken oniritzia autonomia erkidegoek eta Espainiako Gobernuak egiten duten lurralde arteko bileran emango dute.

Sanchezek nabarmendu zuen Europako beste toki batzuetako datuekin alderatuta hobeak direla Espainiako Osasun Ministerioak eskura dituenak, baina izurria kontrolpean edukitzeko ezinbestekoa dela «etenik gabeko txertaketaren» aldeko hautua egitea, eta norabide horretan egin nahi dutela aurrera.

Aurrez, asteon, Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioko txertoen batzordeak esan du «logikoa» dela 60-69 adin tartea izatea dosi gehigarria hartuko duen hurrengoa.

Itxaroteko eskeak

Hirugarren dosiaren inguruan, hala ere, adostasuna ez da erabatekoa. Gaur bertan Madrilen elkartu diren hainbat gobernuz kanpoko erakundeetako ordezkariek esan dute herrialde aberatsenetan dosi gehigarrietan pentsatzen hasi aurretik mundu zabalera begiratu behar dela, eta populazio osoaren %40k txertoa hartu arte itxarotea komeni dela. «Izurria benetan amaitzeko» ikuspegi osoa ezinbestekoa dela nabarmendu dute, eta lekurik «zaurgarrienetara» ere begiratu behar dela. Kritikatu dute herrialde behartsuenetan populazioaren %5 dagoela txertatuta egun.


Summary: Tentsio handiko eremuetan «alokairu eskuragarriak» bermatzeko eskatu du Eusko Legebiltzarrak. EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk adostu dute akordioa, eta EH Bildu abstenitu egin da bozketan.

Alokairuaren prezioei mugak jartzea eztabaidagai izan dute gaur Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran. Elkarrekin Podemos-IUren eta EH Bilduren mozio bana eztabaidatu dituzte, eta, azkenean, EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk adostutako erdibideko zuzenketa batek egin du aurrera. EH Bildu abstenitu egin da bozketan, eta aurka bozkatu dute PPk eta Voxek. Onartutako testuaren bitartez, Eusko Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eta diputazioei eskatu die «beharrezkoak diren lan tekniko guztiak» egin ditzatela etxe bakoitzeko diru sarrerei eta aitortutako alokairuei buruzko informazioa trukatzeko, eta, era horretan, tentsio handiko eremuetako alokairuen prezioak «eskuragarri» izan daitezen bermatzeko, prezio horiek izoztuta edo jaitsita. Gainera, etxebizitzaren arazoak gazteengan duen eragina ere hizpide izan dute eztabaidan, EH Bilduk hala eskatuta, eta onartutako testuak espresuki egin dio aipamena gaiari. Hain justu ere, onartutako testuaren hirugarren puntuarekin Eusko Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eskatu dio Gazteria Legea onartzen denean etxebizitza, enplegu, hezkuntza, kultura eta bestelako esparruetan «politika integralak» abian jar ditzala gazte guztiek «baldintza duinetan emantzipatzea» lor dezaten. Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkide Iñigo Martinezek adierazi du onartutako akordioari esker alokairuen prezioa arautzeko urratsa egin dela, eta hari esker segida emango zaiela Unidas Podemosek eta PSOEk Madrilen adostutako Etxebizitza Lege berrian jasotako «aurrerapausoei». Martinezen ustez, lege berriak eskumen gehiago emango dizkio Eusko Jaurlaritzari etxebizitzaren alorrean, eta modua emango dio tentsioan diren merkatuak deklaratzeko. EH Bilduko Eraitz Saez de Egilazen ustez, ordea, beharrezkoa da Eusko Jaurlaritzak alokairuen prezioak mugatzeko lege mekanismo propioak berehala ezartzea, Madrilen onartuko den legearen esperoan egon gabe. Saez de Egilazek ohartarazi du Espainian sustatutako Etxebizitza legeak «eraginkortasun eskasa» izango duela Araban, Gipuzkoan eta Bizkaian. «EAEko errealitatea egokituta, lege hori ez da nahikoa izango, jabe handiei bakarrik egiten dielako erreferentzia eta hemengo alokairu merkatuan jabe handien etxebizitza kopurua %10 baino ez delako».

EAJko Irune Berasaluzek adierazi du Eusko Jaurlaritzak eskumen propioak dituela etxebizitza politikak garatzeko, eta beharrezkoa dela lege propio bat izatea alokairuen prezioak mugatzeko.


Summary: Agerraldi bat atzeman du Osasunbideak Forem-en, txertoak-eta jartzen dituzten gunean. Zortzi kasu positibo atzeman dituzte txertaketak eta proba diagnostikoak egiten jarduten profesionalen artean

Osasunbideak izurriari aurre egiteko gune nagusietako bat Mutiloako industrialdean du, Forem-enak ziren instalazioetan; txertoa jartzeko eta proba diagnostikoak egiteko prestatuta dute propio gune hori. Agerraldi bat atzeman du bertan Osasunbideak, zortzi kasu positibo atzeman dituzte txertaketak eta probak egiten jarduten profesionalen artean.

Propio egoera zein den jakiteko baheketa bat egin dutela esan dute osasun sistemako arduradunek, eta infektatuta dauden langile guztiak ordezkatu dituztela. Horiek horrela, jakinarazi dute agerraldiak ez duela gune horretako martxa eragotzi, eta ematen dituzten zerbitzuetan aldaketarik ez dela. «Normaltasunez» ari direla esan dute.

Euskal Herri osoan ari dira COVID-19 kasuak gora, eta Nafarroan azkena jakinarazitako datuetan 267 positibo gehiago jakinarazi dituzte. Igoera handia da: atzo 172 izan ziren.


Summary: EAEko Auzitegi Nagusiak astelehenean aztertuko du COVID ziurtagiriaren gaia. Eusko Jaurlaritzak nahi du COVID ziurtagiria eskatzea diskoteketan, dantzalekuetan, ikuskizunak dituzten dantzalekuetan, musika tabernetan eta karaokeetan, baita III. taldean sartutako taberna eta pub berezietan ere 22:00etatik aurrera. 50 pertsonak baino gehiagok jateko prestatuta dauden jatetxeetan ere bai. Establezimendu horien jabeen ardura izango da dokumentua eskatzea.

Asteartean iragarri zuen, eta gaur eman du pausoa Eusko Jaurlaritzak: EAEko Justizia Auzitegi Nagusiari baimena eskatu dio COVID ziurtagiria eskatu ahal izateko. Astelehenean bilduko da auzitegiko administrazioarekiko auzien sala, eta litekeena da egunean bertan jakinaraztea erabakia. Eskaera Fiskaltzari helaraziko zaio, eta hark esan beharko du lehenik eskaera babesten duen edo ez. Edonola ere, erabakia Auzitegi Nagusiaren administrazioaren auziekiko salari dagokio. Astelehenean bilduko da 09:30ean.

Herritarrei aisialdirako eta dantzarako jarduerak eskaintzen dizkieten lekuetan eskatzea nahi dute, hala nola diskoteketan, dantzalekuetan, ikuskizunak eskaintzen dituzten dantzalekuetan, musika tabernetan eta karaokeetan. III. taldean sartutako pub eta taberna berezietan ere eskatzea nahi dute ziurtagiria, 22:00etatik aurrera. Jatetxeei ere eragingo die neurriak, onartzen bada: 50 pertsonak baino gehiagok jateko lekua dutenetan eskatu beharko dute. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan azken 14 egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia 150 kasukoa baino handiagoa den artean eutsi nahi diote neurriari. Establezimenduen jabeen ardura izango da bezeroek dokumentua badutela ziurtatzea.

Eusko Jaurlaritzak ohar bidez azaldu duenez, haien zerbitzu juridikoek esan dute horrelako neurri bat beharrezkoa dela «birusaren transmisio komunitarioko beste olatu bat eteten laguntzeko eta herritar guztien txertaketa are gehiago sustatzeko». Espainiako Auzitegi Gorenaren jurisprudentzia ere kontuan hartu dute. Haien hitzetan, auzitegi horren doktrinaren arabera, datuak babesteko oinarrizko eskubideak ez du eraginik izango.


Summary: Sormene jaialdiko azken ekitaldiak, BERRIAren webgunean. Egitarau mardula ondu dute kultur jaialdiaren bigarren aldirako; Galdakaon egiten ari dira emanaldi eta tailer guziak. Ostiraletik igandera artekoak Kurtzeko plazan izaten ari dira, eta streaming bidez ikusten ahal dira BERRIAren webgunean.

Sormene Galdakaoko Sorkuntzen Plaza lotua zaio bideari honezkero. Asteartean hasi zuten kultur jaialdiaren bigarren aldia, eta gaur izanen du amaia, igandearekin. Galdakaon (Bizkaia) jaioa eta sustraitua da Sormene, eta, hala denez gero, herriko bi gunetan dira gauzatzekoak programan bildutako ekitaldi guziak. Ostegunera arteko jarduerak Galdakaoko Torrezabal kultur etxean egin ziren; ostiraletik, baina, Kurtzeko plazan hartuko du leku jaialdiak. Dena dela, bertaratu ezin direnek ere izan dute aukera egitarauaz gozatzeko: BERRIAk zuzenean emaneb ditu ekitaldiak, streaming bidez, webgunean.

Ikusi gehiago: Gotzon Barandiaran, Sormeneko zuzendari artistikoa: «Euskarazkoa ez dena maite eta transmititzen dugu batez ere»

Gaur, jaialdiaren hondarrean, komikiak eta bertsogintza uztartzen dituen egitasmoaren proiektua izan da ikusgai goizean. Tupust kolektiboaren bigarren albumaren aurkezpena egin dute, bertso saio baten bitartez. Ainara Azpiazu Axpi da komikigilea. Bertsolari aritu dira Uxue Alberdi, Oihana Arana eta Oihana Iguaran, Maite Berriozabal gai jartzailearen ideiei segika. Arratsaldean, 17:30etatik aurrera, Amatxik Dixit antzerki obra izango da ikusgai, 18:00etan solasaldia, eta 19:00etan dantza, musika eta bertsoa: soka-dantza ikuskizuna.


Summary: Amiantoaren biktimentzako funtsa sortzea onartu du Madrilek. Datorren urteko aurrekontuetan 25 milioi jartzea adostu du EH Bildurekin.

Amiantoaren biktimek gero eta gertuago dute urteetan egindako borrokaren erantzuna. Espainiako Gobernuak 25 milioi euroko diru sail bat onartu du amiantoaren biktimen konpentsazio funtsa sortzeko. Horretarako, 2022ko aurrekontuetan zuzenketa bat sartzea adostu dute PSOEk, Unidas Podemosek, eta EH Bilduk, koalizio subiranistak egindako proposamenean oinarrituta. EAJ akordiotik kanpo geratu da, hark ere funtsa sortzeko zuzenketa bat aurkeztu bazuen ere, bost milioi eurokoa. 2022ko aurrekontuen negoziazioan Pedro Sanchezen gobernuak talde parlamentarioekin egindako lehen akordioa da. Zuzenketak ez du aurkako botorik izan.

Funtsa sortzea aspaldiko eskaera da, Hego Euskal Herrian bereziki, baina hori arautuko duen araudia ez dago indarrean oraindik; lege egitasmo bat dago Espainiako Kongresuan, baina «blokeatuta» dago, Unidas Podemosek salatu duenez, sozialistek jarritako «trabengatik».

Diru sail bat onartu izanak, baina, ulertaraz dezake lege proiektuak aurrera egingo duela. Hala uste dute biktimen elkarteek. «Berri pozgarria da, baina lehen pausoa baino ez da. Oraingoz, inportanteena da funtsa sortzea eta martxan jartzea, eta ez horrenbeste zenbat diru erabiliko den hasieran», azaldu dio BERRIAri Jesus Uzkudun Asviamine amiantoaren biktimen elkarteko bozeramaileak.

Apirilean onartu zuen Espainiako Kongresuak funtsa sortzeko lege aurreproiektua tramitatzea, Vox ez beste talde guztien babesarekin. Pilar Garrido Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Ahal Dugu-ren koordinatzaile nagusi eta Unidas Podemoseko diputatuak azpimarratu duenez, bere talde parlamentarioaren «presioa» funtsezkoa izan da PSOE «bere hasierako posizionamendutik mugitzeko» eta funtsaren sorrerari baiezkoa emateko, aurrekontuetan diru sail bat sartzea onartuta. «Guretzat funtsezkoa zen aurrekontuetan konpromiso hori jasotzea». Funtsa 40 milioi eurorekin sortzea proposatu zuen Unidas Podemosek, baina bere zuzenketa erretiratu eta EH Bilduk egindakoari batu zaio, PSOErekin batera.

EH Bilduk «historikotzat» jo du akordioa. Oskar Matute diputatuak adierazi duenez, amiantoaren eraginpean egon diren biktimak konpentsatzea «gainditu gabeko gaia zen, justizia kontua». Alderdi subiranistaren ustez, funtsak «gehiegi luzatu den bidegabekeria bat» arintzen lagunduko du.

Hirugarrenean, aurrera

Eusko Legebiltzarrak hirutan eraman du funtsa sortzeko eskaera Espainiako Kongresura; azkenekoan, talde guztien babesarekin; aurreko bi saioetan, baina, tramitazioa eten zuten Madrilen, epe eta forma arazoak argudiatuta.

Batzordean eztabaidagai dagoen egitasmoa Eusko Legebiltzarrak 2017an adostutako testu batean oinarritzen da, eta Frantziako, Herbehereetako eta Belgikako legediak ditu eredu. Proposamen horren arabera, «kalteen konponketa osoa» emango zaio amiantoak eragindako lanbide gaixotasun baten aitorpena duen pertsona orori, baita lantegiak itxi eta nori erreklamatu ez dutenei ere.

Halaber, ordaina jasotzeko aukera izango lukete amiantoaren eraginpean egotearen ondoriozko kaltea jasan dutenek ere; besteak beste, langileen arropa garbitzean edo astintzean kutsatu diren senideek eta lantegien inguruko edo ondoko auzoetan amianto zuntzak arnasteagatik gaixotu direnek.

Funtsa Gizarte Segurantzako Ministerioari atxikiko zaio, eta finantzaketa iturriak hauek izango dira: enpresarien kotizazioak, mutuen ekarpenak eta aurrekontuetako diru partidak.

Elkarteen gustukoa da egitasmoa, baina, Uzkudunen arabera, tramitazioari adi egongo dira, oraindik «gauza asko» daudelako zehazteko —finantzaketa, konpentsazioak...—, eta talde batzuek zuzenketak iragarri dituztelako; haren ustez, oztoporik handiena izan daiteke enpresek funtsa elikatzeko derrigorrezko ekarpena zehaztea, edota amiantoarekin zuzenean lan egin ez zutenei biktima izaera aitortzea; elkarteek azpimarratu dutenez, kaltetuen %20 emakumeak dira, bikotekideen arropak garbitzean arnastutako amianto zuntzengatik gaixotuak.

Uzkudunek ohartarazi du, halaber, «borrokan» jarraituko dutela lege egitasmoko edukiak bere horretan jaso eta gara daitezen, eta nabarmendu du legea indarrean egonda ere ez diotela uko egingo auzitara jotzeari biktima izaera aitortzen ez zaienen kasuetan edota kalte ordaina nahikoa ez dela irizten diotenean.

'Hiltzaile isila'

Hiltzaile isila deitu izan zaio amiantoari, eta ikusezina ere bada sarri. Zaila da jakitea zenbat pertsona gaixotu diren amiantoa arnasteagatik eta horrek eragindako minbiziagatik. Asviamie eta Adavan elkarteen arabera, Hego Euskal Herrian 15.000 lagun inguru daude amiantoarekin lan egin duten beharginen erregistroetan. 1999tik 2018ra 825 lagun hil ziren; 2019an 30 izan ziren, eta aurreikuspena da 2023tik aurrera kopurua handituz joango dela urtetik urtera, gaixotasuna hamarkada batzuk geroago agertzen baita, langileak erretiratuta daudenean.

Horrez gain, nabarmendu dute 1960-1980ko hamarkadetan egindako eraikin eta industria gune askotan dagoela amiantoa. Uzkudunen arabera, ezinbestekoa da horien mapa edo inbentarioa osatzea, kontrolatzea eta, beharrezko denean, ezabatzea. Asviamineko kideak gogorarazi du Eusko Legebiltzarrak gutxienez bi aldiz onartu duela inbentarioa egitea, baina salatu du erakundeek ez dutela horretarako dirurik jarri.

LABek, berriz, ohar bat kaleratu du Madrilen egindako akordioaren inguruan; haren ustez, urrats garrantzitsua da, «baina asko dago egiteko». Amiantoa «osasun publikoko arazotzat» hartzeko eskatu du, eta Osakidetzan eta Osasunbidean amiantoarekin lotutako patologiak detektatzeko eta erregistratzeko programak ezartzeko. Sindikatu abertzalearen ustez, Urkulluren eta Txibiteren gobernuek ezin dute Madrilera bakarrik begiratu. «Hemen ere premiazko pausoak eman behar ditugu, eta dagoeneko urte askotako atzerapena dugu».

Amiantoa 2001ean debekatu zuten Hego Euskal Herrian, eta 2005ean Europako Batasun osoan.


Be Veggie, zure hitzordu beganoa

Summary: Be Veggie, zure hitzordu beganoa. Ficoba fundazioak bultzatutako eta antolatutako Be Veggie jaialdi beganoaren hirugarren aldia abian da. Ohi bezala, Ficoban izango da, abenduaren 4tik 6ra, abenduko zubiarekin bat eginez.

Gutxiago geratzen da Be Veggie jaialdirako, beganismoarekiko, ingurumenaren zaintzarekiko, animalien aurkako tratu txarrarekiko eta osasunaren zaintzarekiko gero eta interes handiagoari erantzuna ematen dion ekitaldirako.

Hirugarren aldi honetan, Be Veggieren proposamenak % 100eko elikadura begetala eta beganoentzako produktu eta zerbitzu egokiak (kosmetika, moda, habitata, ostalaritza eta turismoa, etab.) eskaintzen dituzten erakusketa guneak bilduko ditu.

Halaber, Be Veggie bizimodu begano baten kontzientziazioa sustatzen duten elkarte, babesleku eta erakundeen topagunea izango da.

Unibertso beganoaren izen nabarmenak jarduera programan

Aurreko jaialdietan bezala, Be Veggiek dibulgazio eta aisialdi jardueren programa oso bat diseinatu du, hitzaldiak, showcookingak, yoga klaseak eta zuzeneko musika barne.

Be Veggiera joaten direnek Aida Lidice @begiveganbegun eta David Guibert @davidguibertchef-en showcooking bat egin ahal izango dute, eta etxean landare pateak nola egin ikasiko dute. Victoria Lozada@nutritionistthenewblack dietistak kontatuko du zer esperientzia duen landareetan oinarritutako elikaduraren alorrean eta obsesiorik gabeko elikadura begano oinarrizkoaren alorrean. Eta Be Veggien Maddi Eskitxabel (@eskymaddi) ere ez da faltako: Vinyasa Flowen klase bat eskainiko du.

Be Veggien Virginia Pérez Mesonero @virginia_perez_mesonero trail runnerra ere egongo da, beganoa eta superkirolaria izan daitekeela baieztatzeko. UVE@unionvegetarianaespanolaren eskutik, Ana Calvo @anacalvo.nutrition dietista eta nutrizionistak dieta beganoen zientziaren esplorazioaz hitz egingo du, baita gaixotasun prebalentziazkoei aurre egiteko dituen onurez ere. PROVEG elikadura kontzientziaren aldeko erakundea ere egongo da Be Veggie programan; elikadura sistema eraginkorragoa eta begetalagoa sortzeko lan egiten du.

Moda jasangarria Gipuzkoako Foru Aldundiko Ingurumen eta Obra Hidraulikoetako Departamentuak bultzatutako GK Green Fashion moda jasangarriaren klusterraren bidez iritsiko da. Moda proposamenak SKFK, Ekomodo, Kool Studio, Telarista Urbana, Santa Clara, Bask eta Twin & Chic enpresek egingo dituzte.

Halaber, tarte bat egongo da hazkuntza beganoaz eta babesleku beganoez hitz egiteko, Helenka Santos @helekasantos_chef-ekin Harvarden plateraren teoria aplikatuz janaria prestatzen ikasteko, elikagai guztiak erabiliz plater oso bat egiteko Ana Beltrán @anabeltranmunoz-ekin, eta Itziar Bandrés @itziarbandresen-ekin cheescake begano bat prestatzeko, koipe eta azukrerik gabe.

Zuzeneko musika, protagonista

Abenduaren 4an, larunbata, bi musika emanaldi izango dira. Sally Rous, Eider Suso bilbotarraren alter egoa, abeslari, ekoizle, konpositore, musikari, DJ eta collage digitaleko artista, 13:30etik 15:30era arituko da.

19:00etatik aurrera Kike Tormenta madrildarraren txanda izango da. 2006an egin zen ezagun, Despierto De Repent lehen LPa argitaratu zuenean, Todo O Nada ezizenarekin.

Igandean, 13:30etatik aurrera, Celerakak (Ireide Basarás) hartuko du bere lekua; Ondarroako DJa Bilbon bizi da.

Arratsaldean, 19: 00etatik 19:45era, Arhats arituko da. Kantautore eta konpositore donostiar honek bakarkako proiektu intimo eta sinple bat sortzea erabaki du.

Astelehenean Be Veggie jaialdiko azken kontzertua Pantx Recordsek emango du, Jamaikako musika kultura handiagoa egitea helburu duen talde autogestionatu eta asanblearioa.

Datu praktikoak:

Sarrera eta aparkalekua doan

Ordutegia:

• Larunbata, 4: 11:00 - 20:00

• Igandea, 5: 11:00 - 20:00

• Astelehena, 6: 11:00 - 16.00h

Jarrai iezaguzu beveggie.ficoban:

Instagram: IG biveggie.ficoban

Facebook: https://www.facebook.com/beveggie

Youtube: https://www.youtube.com/watch? V = JoxF6KKBhPw

Informazio gehiago. www.beveggie.eus


Summary: Frantziako Asanbleak debekatu egin du zirkuetan animalia basatiak erabiltzea. Bisoien etxaldeak ere itxiko ditu, eta aurrerantzean ezin izango da izurderik erabili ikuskizun komertzialetan. Etxe abere baten jabe izateko neurriak ere zorroztu dituzte.

Frantziako Asanbleak animaliei emandako tratu txarrak zigortuko dituen legea onartu du gaur. Arau berriak bereziki nabarmentzen du animalia basatien erabilera komertziala; besteak beste, datozen bi urteetan debekatu egingo dute animalia basatiak erosi eta ugaltzea, eta zirkuetan debekatuta egongo dira zazpi urtez. Horrez gain, ikuskizunetarako izurdeak erabiltzea ere debekatuko dute—gobernuak baimendutako ikerketa zientifikoetarako soilik erabili ahal izango dira—, bost urteko epean.

Bisoi etxaldeak ere itxiko dituzte legea indarrean sartu bezain laster, eta 2024tik aurrera ezin izango dira animalien dendetako erakusleihoetan txakurrak eta katuak erakutsi.

Animaliei tratu txarrak ematen dizkietenen aurka ere neurriak zorroztu ditu legeak. Tratu txarrak emateagatik hiru urte arteko kartzela zigorra ezarri dute, eta animalia bat erailtzen duenak 45.000 euroko isuna ordaindu beharko du, kartzela zigorraz gain. Beste animalia batzuk edukitzeko debekua ere ezarriko da kasu horretan.

Hala ere, prebentziora bideratutako bestelako neurriak ere proposatzen ditu lege berriak. Esaterako, etxabere bat erosi aurretik «sentsibilizazio ziurtagiri bat» lortu beharko dute jabeek. Bertan gogoraraziko zaie animalia bat edukitzeak dakartzan betebeharrak eta gastuak.

Frantziako Senatuan 332 kidek babestu dute legea. Batek aurka egin du, eta beste hamar abstentzio izan dira. Hala ere, talde ekologistentzat legea ez da nahikoa izan; zezenketak eta nekazaritzara bideratutako etxalde industrialak aipatzen ez dituela salatu dute.


Summary: Gernika-Eibar derbia Kopako lehen kanporaketan. Realari Panaderia Pulido egokitu zaio; Alavesi, Unami; eta Osasunari, San Agustin de Guadalix. Athletic ez da zozketan sartu, Espainiako Superkopa jokatzeagatik. Kanporaketak azaroaren 30etik abenduaren 2ra jokatuko dira.

Zozketatu dira Espainiako Kopako lehen kanporaketako neurketak. Atzo, Injerto eta Hernani atarikoan kanpoan geratu eta gero, eta Espainiako Superkopa jokatzeagatik Athletic lehen bi kanporaketetatik salbuetsita geratu eta gero, 11 ziren zozketan zeuden Euskal Herriko taldeak, eta hauek dira egokitu zaizkien aurkariak:

Panaderia Pulido San Mateo-Reala

Leioa-Elx

Unami-Alaves

San Agustin de Guadalix-Osasuna

Peña Sport-Malaga

Europa-Amorebieta

Gernika-Eibar

San Juan-San Sebastian de los Reyes

Bergantiños-Tudelano

Palencia Cristo Atletico-Real Union

Gernikak eta Eibarrek derbia jokatuko dute. Realari zozketan zegoen talderik ezezagunenetakoa egokitu zaio: Panaderia Pulido San Mateo Kanaria Handietako taldea, RFEF 2 mailan jokatzen duena. Alavesen aurkari Unami, berriz, Segoviakoa da, eta preferente mailan jokatzen du. Maila berean jokatzen du Osasunaren aurkariak: San Agustin de Gudalaixek. Madrilgoa da taldea. Kanporaketak azaroaren 30etik abenduaren 2ra jokatuko dira. Ordutegiak zehazteko daude.