Summary: «Legeak leiho batzuk irekitzen ditu, baina ate nagusiak itxi». Ezkabako gotorlekua memoria gune bihurtzea adostu dute EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak. Amaia Kowaschek aitortu du albistea ona dela, baina argitu du «galdera asko» daudela airean.

EH Bilduk zenbait zuzenketa aurkeztu dizkio Espainiako Memoria Demokratikoaren Lege proiektuari, Kongresuan, trukean hari bide emanen diola hitzemanda. Ezkabako gotorlekua eta Donostiako La Cumbre memoria gune izendatzea adostu du Espainiako Gobernuarekin. Ezkabari buruzko ikerketa sakon batean murgildua izan da Amaia Kowasch (Iruñea, 1990), eta zalantzati utzi du albisteak.

Ezkabako gotorlekua memoria gune bilakatuko dutelako notiziak erreakzio ugari ekarri ditu. Zer eragin dizu zuri?

Ezkabako gotorlekua estatuan mintzagai izatea, aipatze hutsa, berez da inportantea. Gotorlekua ezaguna da, baina ez behar bezainbeste. Orain, batzuek esango dute: “Ezkaba? Zer da hori?”. Ongi dago, eta, horregatik, onartzen dut albisteak poza sortzen duela hasieran. Problema da, besteak beste, EH Bilduk lege proiektuari aurkeztutako zuzenketen berri dugula bakarrik, baina askoz gehiago ez dakigula. Datorren astean zer gertatuko den ez dakigu.

Mesfidati zaudete?

Ez. Hori baino gehiago, kontua da ez dakigula Moncloak zer esango duen. Kongresuaren baiezkoa behar da, eta lege proiektuak urtebeteko epea du.

Praktikan, zer dakar gotorlekua memoria gune izendatzeak?

Izendapenak ez du gure esku utziko gotorlekuaren jabetza. Horretan ez da izango aldaketarik: jabetza Madrilena izango da. Berdin zait Defentsa Ministerioarena den eta, beraz, militarren menpe egonen den, edo Barne Ministerioarena den eta Espainiako Poliziak izango duen haren gaineko kontrola. Printzipioz, akordioak dio agian elkarlanean arituko direla inguruko udalerriekin, baina Madrilek izango du botererik handiena. La Cumbreren kasua diferentea da: Donostiako Udalak hartuko du jabetza.

Ezin dira bi lorpenak berdin ospatu, hortaz?

Ez. Memoria leku bat izango da, baina guk ez dugu erabakiko nolakoa izango den. Aintzat hartuko dituzte elkarteen iritziak? Nork kudeatuko du zer? Nolakoa izango da gunea? Galdera asko dira erantzun gabe.

EH Bilduko bozeramaile Mertxe Aizpuruak esan du aurrera begira «itxaropenerako aukera leiho bat» zabaltzen duela legeak.

Lege proiektuak elementu positibo asko ditu, eta egia da leiho batzuk irekitzen dituela, baina ate nagusiak itxi egiten ditu.

Zein dira ate horiek?

Egia, justizia eta erreparazioa. Gotorlekua memoria gune bilakatzea? Primeran, baina legean ez dago ez egiarako, ez justiziarako, ez erreparaziorako bermerik.

Zer falta da egiaren esparruan?

Adibidez, ez da deus agertzen biktimarioei buruz. Biktimen zerrendak baditugu, baina, memoria osatu nahi badugu, jakin beharko dugu zer rol jokatu zuen bakoitzak. Adibidez, Elizak. Gainera, egiarako bidean, ezinbestekoa da Sekretu Ofizialen Legea atzera botatzea.

Lasaren eta Zabalaren senideen babesa jaso du La Cumbre memoria gune bihurtzeko erabakiak. Guardia Zibilak han torturatu zituen Joxean Lasa eta Joxi Zabala. Zer diote Ezkaban izandakoen senideek? Ukendu zaie?

Senide guztientzat da garrantzitsua. Pentsa, 2022an gaude, eta militar bat ari da bisitak gidatzen; zerrenda bat baliatzen du horretarako, eta sartzeko protokoloak oso zorrotzak dira. Ezagutzen ditudan familia batzuek oraindik ez dute lortu sartzea. Gainera, tokia behar bezala uzteko, oso utzia baitago aspaldi, dirua ere behar da, eta lan asko.

Eta badago borondaterik?

Nolakoa den da kontua. Elkarteak adituta, edo bakarrik Nafarroako Gobernuak eta Madrilek adostuta? Horrek ematen du beldurra. Izan ere, soilik instituzioek egiten badute, legearekin bezala gertatuko da: memoria gune partziala izango da, ez osoa.

Legearen aplikazioaren epemuga 1983ko amaierara arte luzatzea adostu dute.

Ikusi nuenean EH Bilduk epemuga hori izan zedila eskatu zuela, zalantza bat piztu zitzaidan: zergatik 1983ra arte? Orduantxe sortu zen GAL; zergatik moztu justu orduan? Urte horretan gelditzeak kanpoan utziko lituzke hark eginikoak. Ez litzateke neurri ona. Halere, Moncloak erantzuna dio eske horri: 1978ra arte luzatzea onartu dute; handik aurrera eta 1983ra arte, salbuespen batzuetan aplikatuko dute soilik. Ikusteko dago hori zer den.

Sareak ehotzen lana argitaratu zenuen 2017an, Ezkaban laguntza sareetan aritu ziren emakumeetan jarrita arreta. Zergatik?

Nire amona sare horietan ibili zen, 1934an hasita; etxean beti entzuten nituen hari buruzkoak, eta, gero, omenaldietara joatean, ohartzen nintzen horietan aditzen nuena ez zela gauza bera. Ikusarazi nahi nuen bistara maskulinoa zirudien mundu hori ez zela berez horrelakoa. Han zeuden emakumeak, militantzian eta klandestinitatean.

Inoiz memoria zentro bat balitz Ezkaban, zer leku behar lukete istoriook?

Nik Nafarroaren memoria gune bihurtuko nuke Ezkaba. Leku handia da, eta aproposa. Jakina, historiak transbertsalki egon behar luke jasota, genero ikuspegiari dagokionez ere bai. Emakumeak beti egon gara; kontua da guk egindakoei ez zaiela horrelako garrantzirik eman. Nik beti diot: neurri berean dira indartsu frontean eta arma eskuetan dagoen gizona eta haraino bazkaria daramakion emakumea. Batak bestearekin egiten du borrokan.


Summary: Gazteentzako trukaketa udalekuak eta helduen euskalduntzea sustatuko dituzte EEPk eta Jaurlaritzak. 1.930.000 euroko diru laguntza emango dute euskararen alde Euskararen Erakunde Publikoak eta Eusko Jaurlaritzak

Ipar eta Hego Euskal Herriko gazteek elkar ezagutzeko eta harremanak estutzeko, eta Iparraldean helduen euskalduntzea sustatzeko 1.930.000 euroko diru zorroa aurkeztu dute gaur, EEPko lehendakari Antton Kurutxarrik eta Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuorde Miren Dobaranek.

Euskal herritarren eta batez ere helduen euskalduntze prozesua argiki aitzineratu dute EEPko eta Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordeak. Antton Kurrutxarrik, gainera, AEKren egituratzen laguntzeko duten xedea aipatu du. Harentzat, «30-50 urte arteko jendea da gutxien euskalduna dena [Ipar Euskal Herrian], eta, alta, transmisio bat egitekoa lukete, haien haurren modeloa izan daitezkeelako». Euskal Hirigune Elkargoko hautetsi gisa ere mintzatu da, AEKren alde egindako kanpainari buruz. «Ez dakit lotua den, baina kanpaina egin den ber garaian, gutxi gorabehera, eskaera anitz iritsi dira AEKra, eta galdea handia bada, desira oraindik gehiago». Haren ustez, egiazko lan bat eramatekoa da helduen euskalduntze prozesuan.

Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko erlazioa sakontzeko xedea aipatu du Miren Dobaranek. Izan ere, gazteen arteko erlazioak lantzekoak direla azaldu du, ohar daitezen «beste euskaldunik ere badela, Euskal Herriaren beste parte batzuetan». Bide beretik, aurten lehen aldiz antolatu dituzten trukaketa udalekuak aipatu ditu. Uztailaren 12 eta 23a bitartean, bi ateraldi antolatzen dira Ipar eta Hego Euskal Herriko gazteak topa daitezen. Dioenez, izen emateek izugarrizko arrakasta izan dute, eta, gerorako, Nafarroarekin batera ere garatuko den proiektua izanen dela espero dute.

Aurtengo funtsa 1.930.000 eurokoa da, 2017tik hein berekoa. Euskararen Erakunde Publikoak 1.530.000 euroko ekarpena egiten du, eta Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak, berriz, 400.000 eurokoa. Lankidetzarako funts hori bi dirutza multzotan banatua da. Alde batetik, hitzarmenez lotutako eragile jakinen diruz laguntzeko, 1.793.000 euro pentsatuak dira. Horien barnean, haurren eta helduen euskararen irakaskuntzaren alde egiten dutenak sartzen dira, hedabide euskaldun eta elebidun, eta aisialdi alorreko jarduerak sustatzen dituztenekin batera. Adibidez, Seaska, AEK, Euskal Irratiak eta Uda Leku bezalako instituzioek laguntza hori errezibituko dutenen artekoak dira. Bestetik, geratzen diren 136.000 euroak hizkuntza jarduera proiektu deialdiari erantzun diotenak dira. Horietan, Angeluko Xoko Ttipi haurtzain etxea eta Oreka zirku eskola euskalduna sartzen dira, adibidez.

Hamabost urte berantago, 2007an formalizatu zen hitzarmenetik geroz, EEPk eta Eusko Jaurlaritzak elkarlanean jarraitzen dute. Joan den urtean, hizkuntza politikaren alorreko mugaz gaindiko lankidetza esparrua berritu zuten 2021-2025 epealdirako.


Summary: «Herrigintzarekin lotura duen guztiak pizten du nire interesa». Eba Gamindek zuzenbidea eta euskara ditu bizitzaren ardatz. Bi esparru horiek uztartu ditu bere ibilbidean, eta egindako lanak fruituak eman ditu: euskaltzain urgazle izendatu dute.

San Pedro jaiak amaitu berritan elkartu da Bizkaiko Hitza Eba Gaminde Egiarekin (Mungia, 1968), Mungian. Zuzenbidean doktorea da, eta Deustuko Unibertsitateko irakasle eta ikertzailea. Euskarazko materialen falta zegoela ikusita, hamabost urtez ibili da Zuzenbideko testuak euskarara itzultzen, eta, gaur egun, Zuzenbideko adar guztiek dute euren eskuliburua eta lege testua euskaraz. Joan den azaroan, euskaltzain urgazle izendatu zuten, eta aitortza hori “harrotasun handia” dela nabarmendu du: “Gogotsu nago”. Irakasle izateaz gainera, bake epailea ere bada Mungian bertan.

Zuzenbide ikasketak egin zenituen. Nondik piztu zitzaizun interesa?

Egia esan, betidanik izan dut argi Zuzenbidea ikasi nahi nuela. Betidanik gustatu izan zait justiziaren mundua, arazoak konpontzea, norbere ideiak argudioekin defendatzea… Bokaziozkoa izan da. Oso esparru zabala zela ohartu nintzen, eta, sustraia gustuko nuenez, horregatik aukeratu nuen. Horrez gainera, ikasketak euskaraz egin ahalko nituela jakiteak ere bultzatu ninduen bide hori hartzera, nolabait.

Egun, merkataritza arloan zara irakasle: Merkataritza Zuzenbidean. Zergatik arlo hori?

Nahi gabe etorri zitzaidan aukera bat izan zen. Hasieran, euskaraz eskolak emateko jende gutxi geunden, eta batetik bestera ibiltzen ginen, beharrizana zegoen lekuak betetzen. Hala ere, enpresa munduak beti piztu izan dit interesa, eta, klaseak ematen hasi eta lau urte ingurura, merkataritza arloan zentratu nintzen. Batez ere, kooperatiben arloa landu izan dut. Izan ere, merkataritzak, oro har, irabazi asmoetan jartzen du arreta nagusia, baina kooperatiben mundua guztiz desberdina da. Politagoa da, nire ustez, pertsonalagoa.

Kristau doktrina soziala eta euskal kooperatibismoa tesia egin zenuen, 2015ean. Zure ustez, zer-nolako bilakaera izan du kooperatibismoak Euskal Herrian?

Mondragon Taldea da euskal kooperatibismoaren erreferente nagusia, eta hortik abiatu nintzen tesia egitean. Kooperatiben balioak aztertzea izan zen nire asmo nagusia. Hau da, ea balio horiek benetakoak diren ala kutsu erromantiko horretan geratzen diren ikertzea. Urte hauetan argi geratu da krisialdi testuinguruetan indartu egiten dela kooperatibismoa. Egoera zailetara egokitzeko gaitasuna du, eta, inplikazio pertsonalari esker, aurrera egiteko ahalmen berezia du.

Duela urte batzuk kooperatibismoa eta generoa aztertu zuen tesi baten tutore ere izan zinen, Garazi Garate Otsoak egindakoa. Kooperatiben ezaugarriek berdintasun politiketarako aukera gehiago ematen dituzte?

Zalantzarik gabe. Kooperatiben mundua esparru berezia da, eta berdintasuna eta ekitatea guztiz errotuta daude euren balioen artean. Datuen arabera, kooperatibetan eta antzeko erakundeetan langileen %64 dira emakumezkoak, eta ekonomia tradizionaleko enpresetan, berriz, %43,5 baino ez. Datuak aztertuz gero, ikus daiteke emakumezko bazkideak gero eta gehiago direla, baina esan beharra dago goi postuetan, oraindik ere, gizonezkoak direla nagusi. Kristalezko sabaia hor dago, baina gauzak aldatzen ari dira pixkanaka.

Zuzenbidearen arloa ere oso maskulinoa izan da beti. Aldatzen ari da hori ere?

Bai, zalantzarik gabe. Ikasleen aldetik ere nabari da aldaketa: egun, emakumezko ikasleak gehiago dira gizonezkoak baino.

Irakasle izateaz gainera, urte luzez ibili izan zara testu juridikoak euskarara itzultzen. Euskarazko materialen falta dago Zuzenbidearen arloan?

Zuzenbidea ikasten hasi nintzenean, ez zegoen euskarazko materialik. Klaseak euskaraz ziren, baina azterketak prestatzeko edo informazioa bilatzeko orduan gaztelerara jo behar izaten genuen. Ahalegin bikoitza egin behar genuen. Zuzenbidea euskaraz eta bikaintasunez ikasteko euskarazko materialen beharrizana zegoela konturatu ginen, baina hori erronka bat zen guretzat. Izan ere, funtsezkoa zen ezagutza akademikoak menperatzea, baina baita ezagutza horiek transmititzeko tresna egokiak euskaraz ere izatea. Zuzenbidea eta euskara uztartu behar ziren, eta euskara bera egokitu behar genuen eginkizun juridikoetara. Egun, Zuzenbideko adar guztiek dute euren eskuliburua eta lege testua euskaraz. Dena dago euskarara itzulita, eta guztiz posible da Zuzenbidea euskaraz ikastea.

Zer-nolako prozesua izan zen?

Oso gogorra. Aurretik ez zegoen ezer eginda. Beraz, Euskal Filologoek eta Zuzenbideko lizentziadunek talde bat osatu genuen, eta gaztelerazko testuen azterketa juridikoa egiten hasi ginen: terminologia guztia landu behar izan genuen, eta datu base bat sortu. 1997. urtea zen, eta fitxa guztiak eskuz egiten genituen, paperean. Izan ere, garai hartan teknologia ez zegoen horren garatuta. Hasieran, oso prozesu geldoa izan zen, baina proiektu bakoitza amaitzeak sekulako poza eragiten zigun, eta, apurka-apurka, martxa hartzen joan ginen. Pentsa, hamabost urtez aritu naiz euskarazko itzulpenak egiten.

Gaur egun, ikasleak animatzen dira Zuzenbidea euskaraz ikastera?

Horixe da gure erronka nagusia. Nik beti esaten dut Zuzenbidea euskaraz ikasteak aukerak mugatu beharrean, plus bat ematen duela: gaztelerazko ikasle batek dituen aukera guztiak izateaz gainera, euskarazko eskaintza ere badute ikasle horiek. Eskaintza handiagoa da. Euskaraz zaila dela Zuzenbidea ikastea? Zuzenbidea ikastea zaila da bere horretan, oso arlo teknikoa delako, baina euskarazko hitz tekniko juridikoak gaztelerazkoak baino ulerterrazagoak dira kasu askotan. Euskarak ez du mugatzen, inondik inora ere.

Euskararen arloan lan asko egindakoa zara. Nola ikusten duzu euskara osasunez?

Erabiltzaileen esku dagoela esango nuke. Euskarak aurrerapauso asko eman ditu azken urteotan, baina egunerokoan egin behar da euskaraz bizitzeko hautua. Ez dakitenek ikasi behar dutela esaten da sarritan, baina dakigunok hitz egitean dago gakoa. Bizitzeko filosofia izan behar da euskara.

Nondik datorkizu euskararekiko konpromisoa?

Berezkoa da. Baserri giroan jaio eta hazi naiz, eta euskara izan da beti nire bizitzeko era. Zuzenbidea eta euskara biak uztartzeko aukera izan dut, eta orain euskaraz irakatsi ahal izatea itzela da. Euskaraz lagundu ahal izateak bestelako hurbiltasun bat ematen duela iruditzen zait, lotura berezi bat, eta horrek egiten du aparteko.

Joan den azaroan euskaltzain urgazle izendatu zintuzten. Zer esan nahi du zuretzat aitortza horrek?

Ezusteko itzela izan zen. Ilusioa, erantzukizuna, beldurra, ardura… Erronka handia da niretzat, baina oso pozik nago. Itzulpengintzari esker lortu dut aitortza hori, eta talde osoaren errekonozimendua da azken finean, ez nirea bakarrik. Euskara bizitzeko modu bat da niretzat, baina orain euskara zaintzeko ardura ere badut. Itzela da. Harrotasun handia ematen dit.

Zein izango da zure eginbeharra euskaltzain urgazle gisa?

Oraingoz, ez dakit oso ondo zer egin beharko dudan. Hiztegigintzaren arloan egongo naizela aurreratu didate, baina oraindik ez gara hasi lanean. Gogoz nago.

Irakasle izateaz gainera, bake epailea ere bazara Mungian. Nolatan sortu zitzaizun aukera hori?

Hori ere espero gabe etorri zen. Mungian plaza bat sortu zela esan zidaten, baina, egia esan, ez nuen jakin zein zen bake epaile baten eginbeharra. Pixka bat ikertu ondoren, herritarrengandik hurbilen dagoen pertsona zela ikusi nuen, eta oso lan polita iruditu zitzaidan. Oso lan aberasgarria da, jendearekin, herritarrekin, tratu zuzena duzulako. Oso esperientzia ona ari da izaten.

Askok ez dute ezagutzen zein den bake epaileen lana. Behar bezala baloratuta dago?

Egia da. Jende asko etortzen da egunero kontsultak egitera, baina, oro har, ez da lan ezagun bat. Herri izendapen bat da, herriak aukeratu nau, eta horrek egiten du berezi.

Mungiako Gizarte Kontseiluko kide ere bazara.

Herrigintzarekin lotura duen guztiak pizten du nire interesa. Kasu honetan, gizarte gaiak izaten ditugu hizpide, eta herriko hainbat eragile daude bertan ordezkatuta. Gizarteko arazoak aztertzen ditugu, horiek bideratu, aholkuak eman… Organo polita da, kontsultarakoa eta eztabaidatzailea.

Mungian bertan Gure Esku dinamikan ibilitakoa zara. Nola dago egun egoera?

Indartsu eta gogotsu hasi ginen, baina lan asko egin beharra dago, eta jendea aldentzen joan da. Ni ere bai, tartean. Sinesmen osoa dut proiektuarengan, baina zaila da inplikazio hori etengabe mantentzea.

Joan den larunbatean herritarrek Pirinioetako hirurehun gailur argiztatu zituzten Gure Esku-ren eta Kataluniako talde subiranisten deialdiari erantzuna. Herri gogoa berpizteko ekinaldi bat izan da?

Hunkigarria izan da. Herri gogoa indartzeko ekimen bat izan da, bai, herritarrak aktibatzekoa, eta lortu dute, zalantzarik gabe. Erabakitzeko eskubidea da Gure Esku-koek aldarrikatzen duguna, guk geuk erabakitzea gure etorkizuna. Ideologia politiko askotako jendea dago tartean, eta ikuspegien nahasketa hori da dinamikatik gehien gustatzen zaidana. Gainera, katalanekin elkarlanean egin den lehenengo proiektu handia izan da, eta horrek ere egin du berezi.

Hamar urte beteko dira 2023an Gure Esku herri dinamika sortu zenetik. Aurrerapausorik izan da urte horietan guztietan?

Jakina. Hamar urte ez dira alferrik betetzen, eta herritarrek proiektuan sinesten duten bitartean aurrera jarraituko du, zalantza barik. Argi dago ez dela bide erraza izan, baina arrakasta du, eta parte hartzea eta inplikazioa sekulakoak dira.


Haurren autonomiaz hausnartzeko bideak

Summary: Haurren autonomiaz hausnartzeko bideak. Haurrak eskolara oinez eta euren kabuz joateak dauzkan onurak nabarmendu ditu Eskolabidean proiektuari buruzko azterlan batek, baina gurasoen kezkak ere azaleratu ditu, eta gogoeta berriak ireki.

Haurrak eskolara oinez eta euren kabuz joateak onurak dakartza umeen osasunean eta autonomian, baita ingurumenean eta hirian ere. Eskolabideak egitasmoa «eredugarria» da, EHU Euskal Herriko Unibertsitateko ikerlari Idoia Legorburuk egindako txostenaren arabera. Bilboko Udalak sustatu du proiektua, Solasgune elkartearekin batera, eta Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailaren babesarekin, eta, dozena bat ikastetxetan izandako bilakaera ikusita, ondorioztatu dute zentro gehiagotara eta beste herrietara zabaltzeko moduko «praktika on bat» dela. Eta, gainera, gogoeta berriak eragin dituela: «Lagundu du haurren autonomiaren gaia azaleratzen, ez baita askorik lantzen, ez familietan, ez etxeetan».

2016an Bilboko mugikortasunari buruzko plangintza jorratzearekin batera hasi zen udala eskolarako ibilbideen gaia lantzen. Funtsean, proiektuaren helburua da umeek etxetik ikastetxerako bidea oinez egitea —patinean edo bizikletan ere egin dezakete—, taldeka eta euren kabuz, hau da, helduen laguntzarik gabe eta umeek eurek diseinatutako ibilbideetatik, hurbil bizi diren lagunen arabera. «Distantziak askotarikoak izan daitezke, baina, hamar minututik gora egin behar direnean oinez, zailtasun gehiago agertzen dira; halere, zentro batzuetan egiten dituzte horrelakoak», azaldu du Legorburuk.

Lehen hezkuntzako laugarren, bosgarren eta seigarren mailetan aplikatzen da egitasmoa, hau da, 9, 10 eta 11 urteko umeekin. Bilboko Udalak gida bat ondu zuen eskolarako bideak diseinatzen eta martxan jartzen laguntzeko, eta, ikerlariaren arabera, arrakastaren giltzarrietako bat izan da: «Pausoak ondo zehaztuta daude, eta horrek lana errazten die eskolei, badakitelako zer baliabide tekniko eta pertsonal beharko dituzten». Hainbat eragilek parte hartzen dute halako prozesuetan, bai ikastetxeetako zuzendaritzek eta lantaldeek, bai guraso taldeek, bai ikasleek, eta haien arteko elkarlana «oso positibotzat» jo dute. Baita erakunde publikoen inplikazioa ere; bereziki, udalarena: «Sinesgarritasuna ematen dio proiektuari».

Baina, batez ere, egitasmoak haurrengan izandako ondorio positiboak nabarmendu dituzte indarguneen artean. «Umeen autonomia eta parte hartzea sustatzen da», adierazi du Legorburuk. Nora Abete Bilboko Udaleko Mugikortasun eta Iraunkortasun zinegotziak gaineratu du umeen «ahalduntzea» ere ekartzen duela, eskolara oinez joateak ez ezik, bide hori diseinatzeak ere: «Autoek espazio handia hartu dute hirietan: askatasuna kendu diete umeei, eta gune seguru gutxiago utzi dizkiete. Gure hiriak ez daude haurrentzat pentsatuta, baina eskola bide hauek aukera ematen diete espazio hori berreskuratzeko». Eta horrek, era berean, haien osasunean eragiten du: «Ariketa fisikoa egiten dute, ohitura osasuntsuak barneratzen dituzte, eta harreman sozialak bultzatzen dituzte».

Beldurrak eta arriskuak

Ingurumenean ere nabari da egitasmoaren inpaktua, Legorburuk berretsi duenez: «Zenbat eta haur gehiago oinez joan eskolara, orduan eta auto gutxiago egongo dira kalean, eta horrek iraunkortasuna sustatuko du». Abetek zehaztu du egiaztatu egin dutela proiektua martxan jarritako eskola inguruetan ibilgailuen zirkulazioa gutxitu dela, eta, beraz, zarata eta kutsadura ere murriztu egin direla: «Etorkizunerako apustu bat da hau». Bat etorri da Eusko Jaurlaritzako Osasun Publikoko zuzendari Itziar Larizgoitia: «Bizi kalitatea eta osasuna hobetzen ditu proiektuak».

Ahulguneen artean, ordea, familien zein eskolen «beldurrak» aipatu dituzte: umeen autonomiari eta askatasunari lotutako arriskuek eragindakoa, hain zuzen. Dinamizazioan aritu den Solasgune elkarteko kide Pedro Blancok azaldu du kalako kezkak eta zalantzak ohikoak direla helduen artean: «Haurrek berez ez dute txarto ikusten hiria, baina arreta euren autonomian jarri behar dugu: konfiantza gehiago behar dute umeek, hau da, gurasook haienganako konfiantza izan dezagun eta haien gaitasunez ohar gaitezen».

Eskolabidean proiektuaren bidez gaiaz hausnar daitekeela uste du Legorburuk: «Umeen premietan pentsatzean datza, eta hiriak demokratizatzean; azken batean, umeek berezkoa dute autonomia hori». Ildo horretan, «komunitatean ikasteaz» mintzatu da Blanco: «Ematen du halakoetan soilik umeek ikasten dutela, baina gainerakook haiekin batera ikasten dugu. Izan ere, horrelako eraldaketa prozesuak ez dira onak haurrentzat bakarrik, baizik eta denontzat, hiri osoarentzat».


Prezioen gorakadak itota

Summary: Prezioen gorakadak itota. Inflazio %10 inguruan dago Hego Euskal Herrian, eta haren eragina nabarmena da merkatuko prezioetan. Saltzaileek diote Donostiako Bretxan erosleak gutxitu egin direla.

Azken asteetan salgaien prezioek gora egin dute etengabe. Gasolinaren prezioa da, agian, hizketaldi gehien sortu duena, bikoiztu egin baita aste gutxian. Baina inflazioa ez du produktu bakarrak eragin: oinarrizko beste jaki eta salgaietan ere asko egin dute gora prezioek. Erosketa saskiaren prezioan ikusten da igoera; hain zuzen ere, INE Espainiako Estatistika Institutuak %10en bueltan ezarri du Hego Euskal Herriko inflazioa. Eta hori igartzen da, nabarmen gainera, jendearen erosketa ohituretan.

Ostiral eguerdia da Donostian, eta Bretxako saltoki gunea, hiriaren erdigunean, mugimendu betean dago. Erosle beste kamioi dago kanpoaldean. Barazki, lekale, arrain eta okela, denak ari dira merkatuko postuetarako bidea egiten. Topo egiten dute kanporantz doazen erosleekin, baita traba egin ere barrura doazenei. Mercedes Garciak, saltoki guneko supermerkatuaren kanpoaldean, 20 euroko balioa duen poltsa utzi du lurrean. Arroza, gosaltzeko pare bat opil, olioa —”hori bai garestitu dela izugarri”, dio Garciak— eta pasta daramatza poltsan. “Bizpahiru egun baino ez du iraungo, pisukidearekin partekatzen ditut-eta erosketak”.

Prezioen igoerak zama gehigarri bat ekarri dio Garciari. Nikaraguarra da, eta ohikoa baino malkartsuagoa egiten zaio hilabetea bukatzeko bidea. “Gure soldataren zati bat Nikaraguara bidaltzen dugu. Horri gehitu alokairua, gastuak, telefonoa… Esku hutsik geratzen zara”, esan du. “Eta ahaztu aurreztea, noski”, gehitu du.

Izan ere, gizarte osoa pairatzen ari den inflazioak larrugorrian utzi du Garcia, eta ezin aurreikuspenik egin hilabete batetik bestera; are gehiago, ezta egun batetik bestera ere. “Gu, migratzaileok, egunean egunekoarekin bizi gara”.

Saskia, mehatzen

“Jendeak, haragia erostean, esaten dizu: ‘Zenbat igo den, ezta?’. Eta niri batzuetan lotsa eta dena ematen dit prezio horretan saltzeak”. Amaia Cia hernaniarraren hitzak dira. Ciak erosi berri duen solomo zatia jaso du poltsan, eta, garestia iruditu bazaio ere, ez dio horrelakorik jakinarazi saltzaileari; Cia ere harakina da, beste saltoki batean, eta badaki zenbateko igoera jasaten ari diren.

Prezioen gorakadak izan du bestelako eraginik ere. Horietako bat da, erositakoa murriztea. Hori da Ciaren kasua ere. Badoa Bretxako merkatutik, erosketa bakarra eginda: “Lehen, asteko erosketa egiten nuen, dena batera, eta, egunean egunean zerbait faltan izanez gero, orduantxe erosten nuen. Orain ez; orain, egunean behar dudana erosten dut, ez gehiago”.

Merkatu bizia da Bretxakoa, eta une oro dago jendea; korridorerik ez da hutsik ikusten. Zarata nabaria da, bataren prezioa, bestearen txanponak, postu alboko lagunen arteko berbaldia. “Hau, ordu honetan, kaosa da”, dio Unai Bergara arrain saltzaileak. Bretxako saltoki guneko Elena Iñarra arrandegian egiten du lan, eta bere postutik ari da so erosleei. Baina, mugimendu eta zarata handia egonagatik ere, arrandegietako korridorean ohi baino erosle gutxiago daude. Bergara ere horren jakitun da; normalean baino gutxiago daudela dio, eta ez da harritzen: “Normala da, prezioen igoera honekin jendea beldur da”.

Jendeak gutxiago erosten du, beraz. Horixe ondorioztatu du Bergarak ere, eta Cia da horren adibide garbia. Hori ez da ondorio bakarra, ordea; ez da soilik erosketen kopurua jaitsi; aniztasuna ere murriztu da. Horrelakorik nabaritu du arrain saltzaileak, bakar-bakarrik baitago txibia, legatz eta bakailao artean. “Arraina duela bospasei hilabete baino merkeago dago, ez da preziorik igo, baina jendea ez da etortzen”. Horren arrazoia badaki zein den: merkeagoa dagoela oilaskoa, noski, “eta, gainera, arraina ez da eguneroko jatekoa askorentzat”.

Bere talaiatik, hortaz, erosle gutxi ikusten ditu Bergara arrain saltzaileak. Aitzitik, turistak ikusten ditu ugari. “Turista asko datoz merkatua ikustera, baina erosleak gutxi daude jada”.

Saltokiak, erakusleiho?

Bergarak aipatutako turistak ikusten dira Bretxako saltoki gunean hara eta hona. Turistak direla argi nabari da, ez bakarrik haien janzkera edo itxuragatik, baizik eta baita erosketa poltsarik ez daramaten bakarrak direlako ere. Erakusleihoei begiratzen diete, prezioak behatzen dituzte, eta elkarren artean komentatzen dute, beren etxeko prezioekin alderatzeko edo.

Horietako bat da Jo Bloggs galestarra. Merkatuan ari da paseoan, Donostia ezagutzeko, eta prezioei begiratzea otu baitzaio. Etxekoarekin alderatuta, bizi maila antzekoa dela iruditu zaio. Hain zuzen, azaldu du Galesen ere nabaritu dutela prezioen igoera. Dena den, Ipar Europarekin alderatuta, Gipuzkoa zertxobait merkeagoa dela iruditu zaio: “Janariaren eta edariaren prezioak merkeagoak direla esango nuke. Baina, oro har, gureen antzekoak dira”. Nabaritu du bestelako alderik: erosketa gunea: “Guk ez dugu merkatuan erosten; guk erosketak supermerkatuan egiten ditugu beti”.

Jendeak denda txikietan erosteko duen joera egin zaio deigarri Bloggsi; Galesen ez omen da horrenbestekoa. Baina denda txiki horiek, egungo egoeran, ari dira igartzen itolarri moduko sentsazio bat. Egoeraren bi aldeak ezagutzen dituzte Ciak eta Bergarak: eroslearena eta saltzailearena. Ciak aipatu bezala, prezioak igotzera derrigortuta ikusi dute beren burua saltzaileek. Haren amak fruta denda bat dauka saltoki gunean bertan, eta hark ere “sekulako igoera” nabaritu du heltzen zaizkion salgaietan.

Ezin dena txikietan erosi

Prezioek orokorrean gora egin badute ere, badago denda txikietan kontsumitzeko adina dirurik ez duenik. Horixe bera azaldu du Garciak. Esan du ezin duela pentsatu ere egin supermerkatutik kanpo denda txikiagoetan egitea erosketa. Lagun baten zain dago Bretxako supermerkatuaren kanpoan, 28. lineako autobusa hartzeko. Amaran bizi da, baina Bretxaraino joaten da erosketak egitera, hango prezioak merkexeagoak direla iruditzen baitzaio: “Ez da merkea hau ere, baina, behintzat, ordain dezakegu”.


Summary: Arabako Mahastiak sor-marka erabiltzen hasteko eskaera jaso du Jaurlaritzak. Gobernuak eskaera onartzen badu, upategiek Espainiako Estatuko merkatuan saldu ahal izango dituzte beren ardoak etiketa berri horrekin. Errioxa sor-markatik irteteko asmoa agertu dute hamabost bat ekoizlek.

Arabako Errioxako Upeltegien Elkarteak (ABRA) lehen urratsa eman du Arabako Mahastiak etiketa erabiltzen hasteko, eta, beraz, Errioxa sor-marka uzteko. ABRAk Eusko Jaurlaritzari eskatu dio bere ardoak etiketa berri horrekin saldu ahal izatea. Hori Espainiako Estatuko merkatuan egin ahal izango lukete.

Duela bi hilabete, Bruselan espedientea entregatu zutenean, Eusko Jaurlaritzak ziurtatu zuen eskaerari oniritzia emango ziola. Jaurlaritzari bidalitako dokumentuan ez da zehazten zenbat upategik erabili nahi duten marka berria. Jaurlaritzak baimena eman eta berehala hasiko lirateke etiketa hori erabiltzen, ziurrenik urtea amaitu aurretik.

2016an abiarazi zuen ABRAk Arabako Mahastiak zigiluaren proiektua, eta, bidean ika-mika handia egon da. Gaur egun, Guardiako, Samaniegoko, Villabuenako, Lantziegoko eta eskualdeko beste zenbait herritako upategi txiki batzuk daude egitasmoaren atzean, hamabost inguru. Ez dira ABRAko kide denak (120 inguru dira), haietako asko ez baitaude ados egitasmoarekin.

Errioxako upategi handiek eta Logroñoko gobernuak beren neurrira gidatzen duten jatorri izenaren kontseilua «ahal den guztia» egiten ari da Arabako Mahastiak jatorri izendapena oztopatzeko. Espainiako Gobernua, berriki Bruselara igorri duen eskaeran —horretara behartuta zegoen—, Arabako upategi txikien eskaeraren aurka azaldu da


Hasi da Ehunmilien 11. edizioa

Summary: Hasi da Ehunmilien 11. edizioa. Ehunmiliak lasterketa izan da hasten lehena eta Goierriko Bi Handiak probak jarraitu dio ordu batzuk geroago. Marimurumendi maratoia, aldiz, igandean egingo da.

Bi urteko geldialdia egin ostean, bueltan da Euskal Herriko mendi lasterketarik gogorrenetariko bat. Beasainen (Gipuzkoa) hasi eta bukatuko da eta 1.500 korrikalari inguruk parte hartuko dute hiru lasterketetan. Ehunmiliak ultra-trailean, 495 lasterkari ari dira, Goierriko Bi Handiak proban 515 korrikalari, eta Marimurumendi maratoian 265. Aurtengo edizioak aldaketa batzuk izango dituen arren, beti bezain gogorra izango dela jakinarazi dute antolatzaileek. Ibilbidean zein araudian egin dituzte berrikuntza nabarmenenak. Ehunmilien ibilbidean, Gorlako anoa postuaren ondorengo bidea aldatu egin dute; eta Oazurtza eta Zerain arteko jaitsieran ere beste bide bat hartu beharko dute lasterkariek. Azken aldaketa horrek, Goierriko Bi Handiak probako ibilbideari ere eragiten dio. Marimurumendi maratoiari dagokionez, Beatxurretatik jaitsi beharrean, Arrieta baserritik jaitsiko dira lasterkariak. Bestalde, parte hartzaileen segurtasuna bermatzeko, korrikalariek txanodun zira eraman beharko dute, eta motxilan, atzeranzko argi gorria. Aldaketa horiez gain, proben aztarna ekologikoa murrizteko asmoz, korrikalari bakoitzari edalontzi bana emango diete, eta ur botilen ordez, bost litroko suilak erabiliko dituzte.

Ehunmiliak ultra-traila (EHM)

Ehunmilietako ultra-traila hiru lasterketetako proba luzeena da. 168 kilometroko luzera du eta 11.000 metroko desnibel positiboa. Aurten, 495 mendi lasterkarik parte hartuko dute; horietatik 470 gizonezkoak izango dira eta 25 emakumezkoak. Euskal herritarrak dira gehienak. Ostiralean arratsaldeko seietan abiatu dira korrikalariak Beasaingo Loinazko San Martin plazatik, eta leku berdinean amaituko dute lasterketa. 168 kilometroak, Goierri, Urola Kosta eta Tolosaldeko udalerri desberdinetan barrena egingo dituzte; 30 udalerri zeharkatuko dituzte denera. Lehen gizonezko korrikalaria helmugara 16:20 inguruan iristea espero da, eta 21:40 inguruan lehen emakumezkoa; hala ere, igandeko 18:00ak arte izango dute ibilbidea amaitzeko aukera parte hartzaileek. Jon Aizpurua beasaindarrak dauka gizonezkoen errekorra 22:21:54an, eta Ewa Majer poloniarrak emakumezkoena, 27:41:47an.

Goierriko bi handiak (G2H)

Beasaingo proba kuttunena da G2H lasterketa. 88 kilometro eta 6.000 metroko desnibela dauka. 515 korrikalarik parte hartuko dute edizio honetan: 485 gizonezkok eta 31 emakumezkok. Ibilbideari dagokionez, Aralar eta Aizkorriko parke naturalak zeharkatuko dituzte 22 orduko epe mugarekin. 23:00etan atera dira korrikalariak Beasaingo udaletxe plazatik, eta lehen korrikalariak larunbateko 09:00ak aldera iristea espero da. Gizonezkoetan, Ion Azpirozek dauka errekorra, 10 orduan, eta emakumezkoetan Uxue Frailek, 12:11:21ean. Aurtengo faboritoen artean daude Aritz Egea eta Jon Aizpuru goierritarrak ere; Egearen lehen aldia izango da proba honetan lehiatzen. Emakumezkoetan ere bada faboritorik: Amaia Ochoa de Alda, Diana Dunayevska, Patricia Idieder, Carla Junquera, Maria Richter eta Ainhoa Lendinez.

Marimurumendi maratoia (MMM)

MMM hiru probetan motzena bada ere, ez da atzean gelditzen. 42,19 kilometro eta 2.300 metroko desnibela dauka eta Goierrin barrena izango da ibilbidea: Murumendi, Pagorriaga, Kizkitza, Atxurtza, Izazpi eta Arriaran zeharkatuko dituzte korrikalariek. Proba honetan 32 emakumezkok parte hartuko dute, eta horietatik hiru goierritarrak dira: Ione Cerezo, Itxaro Mendizabal eta Alazne Jauregi. Lehen korrikalariak hiru eta lau orduren bueltan amaituko dutela espero den arren, zortzi ordu izango dituzte lasterketa amaitzeko. Gizonezkoetan, Samuel Davilak du errekora, 3:29:18an eta emakumezkoetan Ingrid Ruizek, 4:24:30an. Askok, MMM, Ehunmilien munduarekin kontaktuan jartzeko erabiltzen dute, eta horren eredu izan da azken urteetako gazteen parte-hartzea nabarmen igotzea.

Lasterketen webgunearen bidez zuzenean jarraitu ahal izango da lasterketa, eta zenbait anoa postuetan ere irudiak izango dira.

Ikusi gehiago: Esperientzia dute lagun


Summary: «Lantzen dituzun artelanekin, zure bizitza kontatzen duzu». Margolaritza eta eskultura lantzen ditu Manterolak, biak maila berean, baina bolada ezberdinetan. Duela hiruzpalau urtetik Zarautzen du bere estudio-tailerra, eta horrek asko erraztu dio lan egiteko modua.

Artista aktiboa da Iñigo Manterola (Orio, 1973). Ekoiztea eta berritzea arnasa hartzea bezain beharrezkoa duten sortzaile horietakoa da. Dela mihise oihalean, dela burdina okertuz nahiz ugertuz. Prozesua gertukoa izan dadin nahi izaten du, jendeak uler dezan; berak sentitzen duen moduan helaraztea. Karisma hori du, eta horregatik konektatzen du horren ongi jendearekin.

Azken urteetan egin dituzun lanen laginak jarri dituzu orain Zarauzko Arkami galerian.

Azken boladan landu ditudan sailak dira. Tránsito saileko margolanak eraman ditut, baita arrantzaleei buruzko obra bat ere. Hortik dator abstrakziorako nire lehen pausoa, eta gerora hiru dimentsiorako jauzia, hau da, eskulturara. Eskulturari dagokionez, Tránsito, Paseos vacíos eta Paseos por el soporte sailetako lanak topa daitezke. Bestalde, toldotxo bat ere aurkeztu dut. Konfinamendu garaian Zarauzko hondartzan toldorik izan ez zenez, otu zitzaidan tamaina errealeko toldo sinple bat egitea eta malekoian jartzea. Baina Zarauzko Udala nahiko kezkatuta zegoenez eta ekintzak nolako erantzuna izango zuen ez genekienez, azkenean ez nuen aurrera atera. Beraz, maketa bat jarri dut erakusgai.

Azkenaldian ez zenuen erakusketarik egin herrian…

Ez, baina tailerra Zarautzen dut. Bost urtez eduki nuen estudioa herrian, eta, ondoren, Donostian zabaldu nuen. Hamabi urtez espaziorik gabe egon naiz Zarautzen, baina duela hiruzpalau urte pabiloi bat erosi nuen, eta bertan jarrita daukat showroom bat atarian, atzealdean eskulturen tailerra eta goialdean margolanen tailerra. Hiru zatitan banatuta daukat espazioa.

Horrek zer-nolako abantaila eman dizu artista gisa?

Nik lehen hiru gune ezberdinetan egiten nuen lan. Batetik, Donostian neukan showroom-a eta han egiten nituen margolan txikiak. Margolan handiak, berriz, argi naturalik ez neukan trasteleku batean egiten nituen, eta eskulturak ere hantxe okertzen nituen. Bestetik, alokatuta neukan pabiloi bateko zati batean, eskultura ertainak eta txikiak ekoizten nituen. Handiak, berriz, kanpoan egiten nituen, lauzpabost lagunen laguntza behar izaten nuelako. Tailer propioa irekitzeak erraztasuna ekarri dit, dena espazio berean dudalako, eta, alde horretatik, oso eroso sentitzen naiz.

Era berean, ikuspegi globalagoa eman al dio zure arteari?

Dudarik gabe. Bisitak edukitzen ditudanean, jendeak ikus dezake non egiten ditudan eta zertan dauden oinarrituak. Izan ere, margolan batzuek bultzatu naute eskultura lan batzuk egitera, eta baita alderantziz ere. Beraz, dena elkarrekin edukitzeak asko laguntzen du. Azken finean, artelana bera non eta nola sortzen den ikustea asko gustatzen zaio jendeari. Potenteagoa da, eta erraztasuna ematen dizu azaltzeko sortze prozesu guztia.

Emaitzaz harago, jendeari gero eta gehiago interesatzen zaio prozesu guztia?

Gero eta gehiago esango nuke. Ez dakit gainerako artistek nola egiten duten lana, baina niri prozesua bera gustatzen zait. Jatorria zein den esplikatzea. Jakina, ez da beharrezkoa. Lehenik eta behin, margolana edo eskultura lana gustatu egin behar zaizu, eta gero atzetik duen istorioak bestelako bultzada bat ematen dizu. Maiteminduarazi egiten zaitu, nolabait esateko. Gertatu izan zait obra baten aurrean norbait ezkor agertzea, baina haren esanahia azaldu bezain pronto, iritzia aldatu eta azkenean erostea. Garrantzitsua da artelanen jatorria zein den ezagutzea.

Eskultorea margolaria baino gehiago ala margolaria eskultorea baino gehiago?

Bolada bat izan nuen marrazkia asko lantzen nuena. Orain, margolanak egiten ditut, baina ez dut aurretik marrazkirik egiten arkatzarekin edo ikatz-ziriarekin, zuzenean margoarekin hasten naiz. Margolaria naiz, baina baita eskultorea ere. Non dudan burua? Boladak izaten dira. Azkenaldian eskulturekin aritu naiz buru-belarri, baina erakusketa berri bat zabalduko dut Tarbesen [Okzitania]; margolan figuratiboak izango dira. Duela astebete itsas zeharkaldi bat egin dut belaontzian lagun batzuekin, Getariatik Santanderrera [Espainia] eta buelta, hainbat geldialdi egiten, eta bidaian argazki ugari atera ditut. Esperientzia horretan oinarrituta, margolanekin osatuko dut erakusketa.

Nolako margolanak egiteko asmoa duzu?

Itsasoa, zerua eta, akaso, ontzi batzuk ere irudikatuko ditut. Izan ere, Castro Urdialesen [Espainia] geldialdia egin genuen, eta ikaragarri gustatu zitzaidan. Duela hamabost urte, ontziak beren islekin margotzen nituen, eta gaitegi hori berreskuratuko dut, oso iruditegi indartsuak ikusi ditudalako. Erakusketa azaroan zabalduko dut Tarbesko kultur etxean, eta, oker ez banago, bi hilabete iraungo du. Posta elektronikoz jarri ziren nirekin harremanetan, eta erraztasun guztiak jarri dizkidate obra muntatu eta desmuntatzeko. Aukera horiei ezin zaie muzinik egin. Beraz, eskulturei azken ukituak emango dizkiet orain, eta berehala nire buruak klik egingo du eta margotzeari ekingo diot.

Boladek esparru bakoitzetik atseden hartzeko aukera ematen dizute, nolabait?

Reset egiten duzu. Diziplina bakoitzean aurrerapausoak ematea da nire printzipioa; beti saiatzen naiz berrikuntzaren bat edo aldaketatxoren bat egiten; bestela, errepikatzen hasten zara, eta horrek niri ez dit inolako ekarpenik egiten. Salerosketatik bizi bagara ere, nik niretzat egiten dut lan. Gero, artelanak saldu egiten direla eta hortik etekin ekonomikoa lortzen dugula, ados, baina, batez ere, niretzat sortzen dut. Are gehiago, badira hainbat sail bururatzen zaizkidanak eta lantzen ditudanak, barruak hala eskatzen didalako, eta jakin badakidanak ondoren merkatuan aukera gutxi izango dutela. Baina horrek ere badu bere alde positiboa: ezagutza ematen dizu etorkizunean egin ditzakezun artelanentzat.

Zure artelanak hemen ez ezik atzerrian ere saltzen dira. Japonian, esaterako, anekdota kuriosoa daukazu…

Japonian hiru pieza txiki saldu nituen aurrena, eta bi pieza handi ondoren. Azken bi obrak eramateko hara joan nintzen, bezeroak gonbidatuta: Tokiora. Sekulako harrera festa egin zigun bere etxean, eta sushi sukaldari bat izan genuen, guretzat eta bezeroaren hamar lagunentzat. Naganoko etxerako beste pieza bat erosi zuten, eta hantxe, obraren inaugurazio ekitaldian, hara non, txakolina atera zuten dastatzeko! Ez dakit nondik lortuko zuten, baina, jakinda nondik nentorren, sekulako detailea izan zen haien aldetik. Egundoko gertakaria izan zen haientzat ni haien etxean izatea egun haietan. Aurten ez bada, nik uste dut datorren urtean etorriko dela hona, eta ea hemen har dezakegun txakolina elkarrekin!

Pixkanaka-pixkanaka nazioartean zure tokia egiten ari zarela uste duzu?

Bai, atzerrian gauza dezente egin ditut azken urteetan. Abu Dhabin egin nuen erakusketa bat hotel batean, Dubaiko galeria batekin aritu naiz elkarlanean, Parisen, Mexikon… Toki askotan erakutsi ditut nire margolanak eta eskulturak. AEBetan saldu ditut pieza handiak, baita Costa Rican, Alemanian eta, oro har, Europan zehar ere. Zabaltzen ari naiz pixkanaka-pixkanaka nazioartean, baina argi eta garbi eduki behar dugu artistok egunero egin behar dugula lan. Ezin dugu bi urtez lasai-lasai egon, urte batzuetan lanean aritu ondoren bezeroak zuregana etorriko zaizkizulakoan. Urtero, kasik hilabetero, zerbait egin beharra daukazu: askotariko kolaboraziok —bitxigile batekin, akaso—, edo beste artista batzuekin. Sare sozialetan egoteko ere, ezinbestekoa da berritzea.

Aktibo mantentzea?

Hala da, bai. Niretzat behar-beharrezkoa da. Aldaketatxoren bat behar dut nire lanean konfiantza edukitzeko, eta ez errepikatzeko. Hil edo bizikoa da niretzat.

Zure ibilbideko obra bat aukeratu beharko bazenu, zein?

Oraintxe bertan, familiari omenaldi bat egin diot: nire amari. Nire artelanetako gai garrantzitsuena itsasoa izan da, eta hori aitarengandik etorri zait, nahiz eta harreman askorik ez nuen izan harekin. Birraitonak baleak arrantzatzen zituen, eta hortik datorkit itsasorako begirunea. Baina nire bizitza eta naizena amari zor diot. Amak 24 urte izango zituen gurasoak banandu zirenean, eta bera bakarrik geratu zen lau semeekin, lan eginez, aitaren sosik jaso gabe. Beraz, omenalditxo bat egin nahi diot amari, eta oraindik inori erakutsi ez diodan pieza handi bat egin dut jada. Lau buru modukoak dira eta beste hiru txiki, ama eta anaiak irudikatu nahian. Ez dut laugarrena jarri, ez dut neure burua gehitu, eskultura besarkatzen dudalako.

Ez dakit noiz, hemendik bost edo hamar urtera izango den, baina familiari buruzko erakusketa bat egin nahi dut. Han, eskulturak egongo dira, baina baita margolanak ere. Izan ere, aita izan naizenean hiru txalupa margotu izan ditut elkarren ondoan, familiaren kontzeptua irudikatzeko. Azken finean, lantzen dituzun artelanekin zure bizitza kontatzen duzu, eta xahutuz zoazen etapek artista gisa zer zaren islatzen dute.


Antzerkia, kalea hartzear

Summary: Antzerkia, kalea hartzear. Lekeitioko Kaleka jaialdian hamalau ikuskizun egingo dituzte, igandera arte.

Hiru egun eta hamalau ikuskizun; denak kalean, ohi bezala. Azken bi urteetako gorabeheren ondoren —2020an ez zen egin, pandemiaren eraginez, eta iaz, berriz, bai, baina osasun neurriak hartuta—, bere ohiko itxura hartuta itzuliko da, asteburuan, Lekeitioko Kaleka kale antzerki jaialdia (Bizkaia). Gaur hasi eta igandera arte, Euskal Herriko nahiz Herrialde Katalanetako, Galiziako eta Espainiako konpainiek euren azken obrak erakutsiko dituzte Lekeition. Jaialdiaren 32. ekitaldia izango da aurtengoa.

Azkeneko urteetan bezala, Kalekako ikuskizunak hiru ataletan banatu dituzte. Sail nagusia, ikuskizun gehien bilduko dituena, Kaleka Ofiziala izango da, eta formatu ezberdinak lantzen dituzten konpainia eta kolektiboen lanak batuko ditu. Horien artean izango dira Troula Animacionen El extraño caso del dentista de la calle Brasov, Markeliñeren Psike, Ambae Companyren We All Live In A Box, El Gran Dimitriren The Legend, Kaputen Inkululeko eta El Mono Habitadoren Benditas. Kaleka Ofizialean izango da, era berean, Lekittoko Deabruak taldea ere. Kalekan jaio zen taldea orain dela hamar urte —Mingorri ikuskizuna erakutsi zuen orduan—, eta orduz geroztik prestatu dituzten obra guztien zatiekin osatutako ikuskizuna taularatuko dute, bihar, 23:30ean hasita.

Kaleka Ofizialaz aparte, beste bi atalek osatuko dute jaialdia. Kalekaz Blai sailean, esperimentazioa eta ikusleen parte hartzea uztartzen dituzten obrak eman ohi dituzte, eta, aurten, Madrilgo Bambolea konpainiaren Circus Feria izango da horretan. Circus Feria-k herriz herri jendea entretenitzen aritzen ziren zirku azoka zaharrak omendu nahi ditu.

Azkenik, Kaleka Scratch sailean, garapenean edo sorrera prozesuan dauden bi lanen laginak erakutsiko dituzte. Batetik, Ido Loca euskal konpainiak Agustinne ikuskizuna aurkeztuko du, bihar, 20:00etan, plazan; eta, bestetik, La Suricata Circus konpainia kataluniarrak Suricata Hoops lanaren zati bat erakutsiko du, igandean, ordu eta leku berean.


Summary: Auzitegi Nazionalaren «ikuspegi zigortzailea» salatu du Foro Sozialak. Espetxe politikaren inguruan dagoen adostasuna Espainiako Gorteetarako hurrengo hauteskundeen aurretik egonkortzea nahitaezkoa da bake prozesua indartzeko, Foro Sozialaren ustez.

Azken bi urteetan espetxe politikan izandako aurrerapenen balantzea aurkeztu du Foro Sozial Iraunkorrak gaur. Bizkaiko Abokatuen Elkargoan mintzatu dira Nekane Altzelai, Nazario de Oleaga eta Agus Hernan konfinamendu ostean emandako pausoen inguruan. Espetxe politikari dagokionez, bi ikuspegi kontrajarri daudela baieztatu dute. Alde batetik, Espainiako Auzitegi Nazionalaren «ikuspegi zigortzailea», eta, bestetik, Eusko Jaurlaritzaren «birgizarteratze politika».

Espetxe politika «humanizatzeko» hainbat urrats egin direla esan du Altzelaik. 30 urtez, urruntzea, dispertsioa, lehen graduan mantentzea eta bakartzea izan dira euskal presoekin aurrera eramandako politikaren enborrak; baina, Foro Sozialaren arabera, politika hori gaur egun gaindituta dago. Hein handi batean, espetxeen arloko eskumenak Euskal Autonomia Erkidegora eskualdatu direlako. Izan ere, egun 102 preso daude Euskal Herriko espetxeetan, eta beste 65 «periferikoetan». Horietatik 22 hirugarren graduan daude, eta gainontzekoak, bigarren graduan. Horrez gain, «bakartzeak amaitzean eta gaixotasun larriak dituzten presoen tratamenduan» aurrerapausoak eman direla azpimarratu du Altzelaik.

Halere, euskal presoak Euskal Herrira mugitzeko prozesuarekin jarraitzeko exijitu du, eta hori «arrazoizko epe batean» egiteko eskatu. Urrats hori «bizikidetza demokratikorako ekarpena» izango litzateke, haren esanetan. Hala, «salbuespenezko politikaren» zenbait ondorio atzean geratuko lirateke, Hernanen ustez; hala nola 70 urtetik gorako presoak eta gaixo daudenak etxean mantentzea, eta komunikazioen jazarpena etetea.

Hernanen iritziz, oraindik «oztopoak eragiten dituzten elementu» gehiago ere badaude. Hori dela eta, orain arte egindako urratsak ontzat jo arren, haren ustez «ez dira nahikoa arazoa konpontzeko». Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak euskal presoen gradu aldaketen eta baimenen inguruan aurkeztutako errekurtsoen atzean «interes politikoak» daudela baieztatu du Hernanek. «Biktimen elkarteek edota Guardia Zibileko hainbat sektorek» Auzitegi Nazionalean egiten duten presioaren helburua «jada martxan dauden aurrerapausoak oztopatzea» dela azaldu du Foro Sozialak.

Izan ere, duela gutxi arte arazo ez ziren gaiak arazo bihurtu dira azkenaldian. Euskal preso batzuk, jada hirugarren gradua zutenak, bigarren gradura itzuli dira fiskaltzaren errekurtsoak direla eta. Foro Sozialak eskaera argi bat du horren inguruan: «Espetxeratu guztiei erregimen berdina ezartzea».

Etorkizunerako helburuak

Arazo horiei aurre egiteko eta oraindik ebazteke dauden hurbilketak gauzatzeko, Hernanek argi du konponbidea: espetxe politikaren inguruko adostasuna Espainiako Gorteetarako hurrengo hauteskundeen aurretik egonkortzea. «Duela 11 urte amaitu zen terrorismo baten aurkako borrokaren testuinguruan ezarritako neurriak gaur egun mantentzeak ez duelako zentzurik».

Etorkizun hurbilari begira, Foro Sozialak hainbat helburu proposatu ditu. Batetik, Eusko Jaurlaritzak aurrera daraman espetxe politikarekin jarraitzea; haien ustez, «humanoagoa» da. Gainera, politika horrek Europako Batasuneko bestelako herrialdeen politiketara gerturatzen du Euskal Herria.

Espetxe horietan dauden presoei dagokienez, Jaurlaritzak berak gogoratu du irekita dagoela datozen urteetarako estrategia ezartzeko dokumentuari ekarpenak egiteko epea, eta Euskal Herriko zein nazioarteko eragileak bertan parte hartzen ari direla azaldu. «Inplikatutako aktoreek borondate politikoa dutela egiaztatu dugu», adierazi du Hernanek: «Garaia da justizia errestauratiboan ezarri beharreko politikaren oinarriak eta edukiak adosteko, nahi duten presoek bide hori egin dezaten».

Bestetik, 7/2003 legea indargabetzea. Azken hori gai «konplexua» dela aitortu du Hernanek, baina akordioen bidez bidea irekitzea ezinbestekotzat jo du.

Azkenik, Europako Batasuneko beste estatu batzuetan betetako zigorrei dagokienez, nazioarteko araudiak eta ebazpenak errespetatzeko eskatu du. Hernanek uste du eztabaidan «leku bat» egin duela afera horrek, eta konponbiderako urratsak egiteko garaia dela.

Foro Sozial Iraunkorrak adierazi du presoen auziari behin betiko konponbidea emateko ekarpenak egiten jarraituko duela; betiere, adostasunean, biktimekiko errespetuan eta espetxe politika arruntaren aplikazioan oinarrituta. Izan ere, bake prozesua indartzeko Foro Sozialak helburu argi bat du: «Bizikidetza demokratikoari ekarpena egitea».


Summary: Brasilgo Amazoniaren deforestazioa iaz baino %10 handiagoa izan da aurten. Aurtengo lehen seihilekoan 3.987 kilometro karratu oihan desegin dituzte, iaz baino hamarren bat gehiago. INPE Ikerketa Espazialen Institutu Nazionalak ematen ditu datuak 2016tik.

1.120 kilometro karratu galdu ditu ekainean. Urteko lehen sei hilabeteak kontuan hartuz gero, iaz baino %10 handiagoa izan da deforestazioa: 3.987 kilometro karratu oihan suntsitu dituzte urtarriletik ekainera. 483 futbol estadioren adinako azalera litzateke hori. 2016tik jasotako daturik okerrenak dira lehen seihilekoari dagokionez —urte hartan hasi zen datuak ematen INPE Ikerketa Espazialen Institutu Nazionala—.

Satelite bidezko irudietan oinarrituta, unean uneko egoeraren berri jasotzen dute INPEn. Prodes izeneko proiektuaren bitartez egiten dute urtez urteko neurketa, eta sateliteekin gai dira 6,25 hektarea baino gehiagoko eremuen deforestazioa atzemateko.

Urtez urte datuak okertzen ari dira, eta Brasilgo Gobernuaren kontrol faltari egotzi diote joera zenbait elkarte ekologistek. Jair Bolsonaro presidenteak, berriz, lehengaien esplotazioa lehenetsi beharra argudiatu du, baita indigenen erreserbetan ere, gune horietan legez debekatuta egon arren. Brasilgo meatze esplotazioen gehiengo handia Amazonian dago, eta herrialdean komertzializatzen den egurra, ia osoki, legez kanpo ateratzen da handik.

EBren erantzukizuna

Beste hainbat produkturen laborantzak ere eragiten du deforestazio hori. Behi haragia, zura, palma olioa, soja, kafea eta kakaoa aipatu izan ditu Europako Batasunak, produktu horien inportazioari buruz eztabaidatzean. Naturarentzako Mundu Funtsak (WWF) 2017an egindako ikerketa baten arabera, munduko deforestazioaren %16 dagokie Europako Batasunak inportatutako gaiei.

Amazoniari Buruzko Zientzialari Taldearen iazko ikerketa batek ondorioztatu zuen egungo deforestazio erritmoari eutsiz gero egoera atzera-bueltarik gabeko puntu batera helduko dela 2050. urtearen aurretik. Gaur egungo joerari eutsi gero, landarediaren %70 galduko luke urte horretarako.


Summary: Irungo alarde parekideak «nahitaezko» jo du desfilea udalak antolatzea. Ekainaren 30eko alardearen balorazioa egin du batzarrak: «Inoiz baino jende gehiago batu zaigu».

Pozik agertu da Irungo (Gipuzkoa) Alarde Parekidearen Batzarra ekainaren 30eko desfileak utzitakoarekin. Emakumeei soldadu gisa parte hartzeko aukera ematen dien alardea «urtetik urtera hazten eta handitzen» ari dela adierazi du: «Geldiezina da, ezikusiari eta presioei amore eman gabe». Hala, bi urteko hutsunearen ondoren, alardea indartsu itzuli dela adierazi du: «Inoiz baino jende gehiago batu zaigu. Ia bi mila lagunek argi eta garbi esan dute parte hartu nahi dutela denok maite dugun aparteko ekitaldi hunkigarri honetan». Baina beste urrats bat egiteko premia ere berretsi du: Irungo Udalari galdegin dio alarde mistoa antolatzeko ardura bere gain har dezala.

Hedabideei igorritako ohar baten bidez, Irungo alarde parekideak esker ona adierazi die parte hartzaile guztiei, baita babesa agertu dieten erakunde publikoei ere. Gogora ekarri du aurten udaleko talde politiko ia guztiek egin ziotela harrera udaletxeko balkoian: PPkoak ez beste alderdietako ordezkariak izan ziren; ez, ordea, Jose Antonio Santano alkatea (PSE-EE): 2002tik da alkate, eta ez dio sekula harrerarik egin desfile parekideari. Haren jarrera «are barregarriago» geratu dela uste du alardeko juntak: «Gero eta itsusiagoa da herritarren zati inportante bati bizkarra ematea».

Ildo horretan, aurtengo udaberrian egindako eskaera berritu du batzarrak: Irungo Udalak antola dezala alarde parekidea, urteetan egin zuen bezala. «Ez dago ukatzerik ehunka direla alardean barrutik parte hartu nahi duten emakumeak, eta, beraz, egunetik egunera beharrezkoagoa da gure hiriak udal alardea berreskuratzea. Udalak antolatutako alardea mendeetako tradizioa da, eta berriro berak antolatzea nahitaezkoa dela uste dugu, udalak berma dezan alarde inklusibo bat, bizi garen garaietara egokitua, bazterkeriarik gabekoa».

Apirilean eskaera bera egin zion Irungo Alarde Parekidearen Batzarrak udalari, emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna «erakundeen betebehar moral eta politikoa» dela argudiatuta; ez zuen erantzunik jaso.


Summary: Erreskatea eskatu du Alemaniako energia konpainia nagusiak. Ekainaren erdialdetik, Uniperrek kontratatutako gas bolumenen %40 baino ez du jaso Errusiatik.

Uniper Alemaniako energia konpainia nagusiak eta Errusiako gas inportatzailerik handienak, erreskatea eskatu dio Alemaniako Estatuari, Errusiak gas hornidura murriztu ondoren. Uniperrek ostiral honetan jakinarazi duenez, Alemaniako Gobernuak aurrerantzean «parte hartze handia» izango du taldean, baina ez du zehaztu zenbatekoa eta nola.

Ekainaren erdialdetik, Uniperrek kontratatutako gas bolumenen %40 baino ez du jaso Errusiatik, eta, horren ondorioz, enpresak prezio nabarmen handiagoetan erosi behar izan du gasa beste merkatu batzuetan, eta horrek kolokan jarri du enpresaren eta haren azpiegitura batzuen bideragarritasuna.

Alemaniako Parlamentuak hainbat lege aldaketa onartu berri ditu, Gobernuak energia hornidura bermatzeko neurriak har ditzan, besteak beste enpresa laguntzen bidez.


Summary: Europako gizakirik zaharrenaren aurpegiko fosil bat aurkitu dute Atapuercan. Duela 1,2 eta 1,4 milioi urte bitartekoa da fosila. Indusketek hilabete amaierara arte jarraituko dute, eta urtebete beharko dute azterketa zientifikoak eta gorpuzkien datazioak egiteko.

Atapuercako (Burgos, Espainia) aztarnategietako indusketa taldeak Europako hominidorik zaharrenaren aurpegiko fosil bat aurkitu du: duela 1,2 eta 1,4 milioi urte bitartekoa. Orain arte ez zegoen garai hartako giza presentziaren ebidentzia argirik. Izan ere, Atapuercako giza fosilik zaharrenak 2007an aurkitu zituzten: duela 1,2 milioi urteko masailezur bat eta hezur zati batzuk.

Ekainaren 30ean aurkitu zuen fosila Edgar Tellez Giza Bilakaeraren Ikerketa Zentro Nazionaleko doktoregoko ikasleak, 2007an aurkitutako masailezurra baino bi metro beherago. Indusketako zientzialariek hurrengo egunean ondorioztatu zuten hezurra gizaki batena zela. Fosilak, ordea, gaur aurkeztu dituzte Juan Luis Arsuaga, Jose Maria Bermudez de Castro eta Eudald Carbonell Atapuercako hiru zuzendariek, Rosa Huguet aztarnategiko koordinatzaileetako batek eta Gonzalo Santonja Gaztela eta Leongo Kultura kontseilariak.

Uztail amaierara arte jarraituko dute Atapuercako gune horretako indusketek, eta taldeak espero du giza aztarna gehiago aurkitu ahal izatea, hortzak, adibidez, material biologikoa atera ahal izateko. Azterketa zientifikoak eta gorpuzkien datazioak egiteko, baina, gutxienez urtebete beharko dute, eta horrek Afrikatik kanpo bizi izan diren hominidoen bilakaeraren hasiera ulertzeko balio dezake.


Summary: «Atzean itsas herri bat dagoelako lortu zuen Elkanok egindakoa». Elkano itsasoaren semea izan zela dio Alberdik, eta haren garaiko Euskal Herria ere itsastarra izateagatik lortu zuela munduari bira ematea. Elkanoren bidaiari eta garaiari buruzkoak jaso ditu liburu batean.

Elkano Itsas Herria proiektuak aurten bukatuko du Juan Sebastian Elkanoren bidaiaren bosgarren mendeurrenaren ospakizuna; 2019 eta 2022 artean gogoratu dute gertaera. Euskal Itsas Museoak bultzatuta, Elkano fundazioaren, Albaola museoaren eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren laguntza jaso du Elkano eta Euskal Herria. Nola egin zen posible lehen mundu bira liburuak. Azaldu dute zergatik ez den kasualitatea lehen mundu bira hura euskal herritar batek egitea. Xabier Alberdi Lonbide (Zarautz, 1969) Euskal Itsas Museoko zuzendariak idatzi du liburua.

Liburua Elkano Itsas Herria proiektuaren parte da. Zergatik erabaki duzue egitea?

Proiektua ibiltaria da: erakusketa ibiltari bat proposatzen du. Baina bertaratzen den publikoari zerbait eman nahi genion eskura, iraunkorra izango dena. Interesgarria iruditzen zitzaigun zerbait oso dibulgaziozkoa ematea; eta, horretarako, euskal herritar orok jakin beharko lituzkeen puntuak biltzen dituen lantxo hau egin dugu. Mota guztietako jendea etorriko da, eta Elkanori eta mundu birari buruzko zenbait zertzelada eman nahi dizkiegu.

Diozunez, liburua ez da Elkanoren mundu birari buruz dauden liburuen artean beste bat. Zerk egiten du desberdin?

Nahiz eta ibilbidearen kontakizun bat eduki, hori ere bildu behar baikenuen, oso leku gutxi hartzen du: bizpahiru orrialde. Ez da ibilbidearen kontakizun bat, ez da Elkanoren biografia bat; horrelakoak badaude milaka ikus-entzunezko, film, eleberri… Gure helburua zen geure buruari galdetzea ea Elkanok egindakoa kasualitatea izan zen, eta, galdera horri erantzunda, berehala etortzen zaigu Euskal Herri itsastarra. Elkanok egindakoa ez da izan kasualitatea; atzean itsas herri bat dagoelako lortu zuen egindakoa. Elkano Itsas Herria proiektuaren parte da liburua, eta proiektuaren helburua da itsas herri hori aldarrikatzea, ezagutzera ematea. Liburu honetan, itsas herri horrek egin zituen ekarpenak azaltzen dira.

Liburuaren izenburuak berak galdera bat dakar: “Nola egin zen posible lehen mundu bira?”

Erabat itsasora bideratuta zegoen herri bateko semea zen Elkano. Euskal Herriak mendeak zeramatzan itsasoan; ez zen guztia Elkanorekin hasi: prozesu baten gailurra izan zen Elkano. Teknologiaren eta nautikaren garapena, itsasoko jardueren garapena eta nagusitasuna… XIV. eta XV. mendeetan, euskal ontzigintza gailurrera iritsi zen. Testuinguru horretan sortu zen Juan Sebastian Elkano [Getaria, 1486], eta geroko zenbait egitasmo ere bai, horietako asko euskal jatorrikoak: Ternuako baleen arrantza, Pazifikoko itsasbideen zabaltzea, eta abar.

Entzun gabeko gertakariak ere badaude liburuan, diozuenez.

Inoiz kontuan izan ez dituzten datu asko sartu ditugu. Esaterako, hamarkada askotan entzun izan dugu Elkano Justiziari ihesi zebilen pertsona bat zela, espedizioan disimuluan sartu zela. Hori oraindik ere idazten da. Baina inor gutxik daki, espedizioa baino urtebete lehenago kontratatu zutenean, bere mailako gainontzeko adituek baino %40 gehiago kobratzen zuela. Niri oso esanguratsua iruditzen zait hori. Nire ustez, hankaz gora jartzen ditu iheslaria zela dioten teoriak. Elkanok sona bat eta kontaktu batzuk bazituela erakusten du, eta horrek ez zeukan zentzurik iheslaria balitz.

Elkano «kriminalizatzen» saiatu direla azaldu izan duzue. Zergatik egin dute saio hori?

Nahiko agerikoa da. Komunikabideetan Elkano kriminalizatzen duten iritzi eta artikuluak argitaratu dira. Baina hori ez da ezer berria, joera zaharra da: duela mende bat pasatxotik kriminalizatzen dute. XIX. mendean garai hartako Espainiako lehen mailako zenbait historialarik Elkano bigarren mailan utzi zuten, haien ustez ez zelako horren garrantzitsua. Horretarako, kriminalizatu egin zuten: San Juliango mutinaren erantzule egin zuten, baina aginte bera zuten biren arteko guda zibil bat izan zen hura, ez mutina. Ontzia etsaiei saldu ziela leporatu zioten, gaizkile bat zela… Hau da, munduari bira eman ziola baina hanka zikinak zituela. Horrelakoak orain dela 150 urte baino gehiago ere idatzi zituzten.

Aipatu duzu Euskal Herria itsasora hurbiltzeko helburuz egin duzuela liburua. Urrundu egin da Euskal Herria itsasotik?

Bai, eta oraindik eten ez den prozesu bat da. Prozesu hori XIX. mendean hasi zen, gizarteak aldaketa handia izan zuelako; batez ere, industrializazio prozesuarekin. Aukera berriak sortu ziren, eta horrek ekarri zuen jende asko beste jarduera batzuetan hastea lanean. Egia da, era berean, industrializazioak eman ziela bultzada itsasoko lanbideei. Hala ere, azkeneko 50 urte hauetan sekulako gainbehera bizitzen ari gara: arrantzarako eta garraiorako flota gutxitu da, eta prozesu orokor bat da. Horrek berekin ekarri du itsasoarekin lotura anekdotikoa duen herri gisa interpretatzea gurea. Bizkarra eman diogu itsasoari, bai ekonomikoki, bai intelektualki.

Hala ere, itsasoaren inguruko kontzientzia piztu dela esan duzu. Zertan igartzen duzue interes hori?

Batez ere, itsas hondoaren inguruan ari da sortzen ardura edo interesa; ukaezina da hori. Azken urteetan itzulinguru bat ematen ari gara, eta pozgarria da ikustea itsas ondareak gero eta interes eta ardura handiagoa pizten diola jendeari. Baina, bestalde, gaur egun ikusten ari gara gure arrantza flotek gero eta zailtasun handiagoak dituztela itsasora joango den jendea kontratatzeko.


Pogacar nagusi La Planchen

Summary: Pogacar nagusi La Planchen. Jonas Vingegaardekin batera sartu da helmugan, Tourreko zazpigarren etapan. Lennard Kamna 75 metro falta zirenean harrapatu dute

Tadej Pogacar (UAE) gailendu da Frantziako Tourreko zazpigarren etapan, La Super Planche des Belles Fillesen. Bertan irabazi zuen esloveniarrak lehenengo Tourra 2020an, eta berriro ere nagusi izan da. Azken metro horietan irabazi du esloveniarrak etapa, bigarrena jarraian. Aurtengo Tourrean lehenengoz amaitu da etapa mendian. Lennard Kamna (Bora) izan da ihesean gehien iraun duena, eta hark irabaziko zuela zirudienean harrapatu dute Pogacarrek berak eta Jonas Vingegaardek (Jumbo-Visma). 75 metro gelditzen ziren. Esloveniarra sendotu egin da lidergoan.

Aurreko etapan bezala, hasierako kilometroetan lehia bizia izan da eguneko ihesaldian sartzeko. Azkenerako, tropelak amore eman du, eta hamar lagunek lortu dute ihes egitea. Horien artean izan da Imanol Erbiti (Movistar). Hala ere, UAE eta Ineos jarri dira tropelaren buru, eta haiek egin dute ihesean zegoen multzoaren aldea ez handitzeko lana. Ia hiru minuturen aldearekin hasi dute Col des Croix-eko jaitsiera aurrean zihoazenek. Azkeneko mendatera minutu eta erdiko aldearekin iritsi da seikotea. Erbitik ezin izan du besteen erritmoan jarraitu, eta azken igoera hasi baino lehen harrapatu du tropelak.

Igoera hastearekin batera, lau ziklista gelditu dira aurrean, eta Simon Geschkek (Cofidis) jo du lehenengo erritmo aldaketa. Hala ere, berehala utzi du atzean Lennard Kamnak (Bora), eta atzetik etorrita, bakar-bakarrik egin du helmugarako bidea. Tropelean, George Bennett eta Rafal Majkak (UAE) jarri dute erritmoa, liderraren mesedetan. Majka indarrik gabe geratu denean hasi da festa. Pogacarrek berak egin du erritmo aldaketa 300 metro gelditzen zirenean, eta gurpiletik atera ditu ondoan zituenak. Hala ere, Vingegaardek erantzun du atzetik, erritmoa aldatuz, eta Pogacar bera ere aurreratu du.

75 metro gelditzen zirenean harrapatu dute Kamna, La Super Planche des Belles Filleseko azkeneko aldapa pikoan (% 24an). Vingeegardek aurretik hasi ditu azkeneko 100 metroak, baina Pogacarrek azkeneko pedalkadetan aurreratu du. Esloveniarra izan da garaile, eta aurreko etapa irabazi eta gero bigarren garaipena lortu du. Primoz Roglic (Jumbo-Visma) izan da hirugarren, 12 segundora.

Beste faboritoak banan-banan sartu dira helmugan. Besteak beste, Geraint Thomas (Ineos) 14 segundora iritsi da; Enric Mas (Movistar), 21era. Ineoseko beste bi liderrak, Adam Yates eta Daniel Felipe Martinez, 29 eta 45 segundora helmugaratu dira, hurrenez hurren. Aleksandr Vlasov (Bora) izan da denbora gehien galdu duen faboritoa, eta 1:39ra sartu da helmugan.


BiDeAn

Summary: BiDeAn. Artearen Historian lizentziatua da Aintzane Usandizaga Lopez (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1988), EHUn. Kabitu ezina (Elkar) ipuin bildumarekin agertu zen literatur plazan, 2019an, eta, urte berean, Etxepare saria irabazi zuen Asier Iturralde Gonzalez de Alaiza Gastonekin osatutako Etxe honetan (Pamiela) album ilustratuarekin. Hainbat agerkaritarako idatzi izan du —BERRIArako, tartean—, eta aurtengoa du orain arteko lanik berriena: (Ia) guztia moztu eta itsats daiteke, Aran Santamariarekin ondua eta Esther Ferrer artistaren lanean ardaztua.

Bero sapak harrapatuko ditu aire girotuak bete ezin dituen zirrikituetatik. Kristalak erre egingo dizkie azal deshidratatuak, ajearen egarri asegaitzak zupatuak. Parajea erabat berdintzen duen lur/zeru/ezleku hori zeharkatzen ariko dira; paisaiak eskainiko dien interesgarriena: errepideko marra zurien etenunea.

Galbanak hondoratuko ditu A, B eta D; asteburu luzean Cri egindako bisitaren ondoren, etxera bidean. Bk musika itzali eta gero, ez da askoz gehiago entzungo autoan. Ez du jasaten etengabeko zarata, ez du ulertzen garai batean ofizialki lotsagarriak ziren abesti horiek orain garrasika abestu beharra; ez du aitortuko, ordea, eta bera izango da altuen kantatuko dituena, dei bat egiteko aitzakian bolumena guztiz jaitsiko duen arte, berriro ez igotzeko. Gaizki sentituko da, baita fisikoki ere: lunbalgiaren bat izango du edo gehiegi beharturiko gihar-lesioren bat; ez da garrantzitsua zehazki zer. Kopilotuaren eserlekua toperaino okertu eta etzanda egingo du bidea, irribarrea ozpinetik lehor mantentzen saiatuz. Ak eta Dk ez dute ezer antzemango, edo ez dute deus esango, behintzat. D joango da gidari. Beti doa gidari, «esango dizuet nekatzean» baina ez du sekula amore emango, ezta begiak ixtear izanda ere, edo umorea iluntzen. D ez da ozpintzen, umorea uhertu egingo zaio, desagertu egingo da, bere baitan galdu. Hiru ordu geratzen zaizkio, dena den, lehen zurrunbiloak nabaritzerako. Bitartean ongietorri eternala izango da bere bisaia, nare eta oskarbi. Maletan falta gabe eramango du astebururako, bizi oso baterako behar den guztia; Ak beharko duena barne. Beti izan behar du kontuan zer ahaztuko zaion Ari, edo zer ez oroitzea erabakiko duen. Eta irribarrez eskainiko dio, eskuzabaltasun soila izateko aseegia den keinu horrekin. Ak ez dio hutsik egingo «ui! kargagailua! Aiba galtzerdiak!» despiste xarmagarriekin, jite laño, zirikatzaile horrekin, guztiak bere imanari lotuz. Ak badaki unean zer gai, zein pertsona, musika, eztabaida den mahai gainera atera beharrekoa, «kalean bolo-bolo» dabilena. Atzeko jarlekuan alboka eserita, margolari batek intentzioz bota duen modelo baten jarreran, ahots nagiz esango die «eta hori ni ez naizela ezertaz enteratzen! Ez duzue entzun, benetan?». Axolagabekeria konprometitua, modako alternatibotasuna. D izan da iman horren biktimarik perfektuena, baina orain ezingo du saihestu pentsatzea hain axolagabea izanda gehiegi inporta zaiola Ari kaleko, sareetako oihartzunik txikiena ere; axolagabeki erraz egokitzen zaizkiola armairua eta diskurtsoa sasoian sasoiko tonu eta ñabardura must guztiei; pixkanaka, «naturalki» gertatu dela bere buruari ere sinetsarazi arte. Hori pentsatuko luke Dk, Aren inguruan zerbait pentsatzen utziko balio bere buruari. Bere buruari etenik gabe galdezka ibiliko dena, aldiz, B izango da, gai berdinean kateaturik oraindik, jira eta buelta: zergatik besteei ez ote dien bizkarrak, musikak, meniskoak, munduak molestatzen, eta berari bai. Zergatik ez ote den trebeagoa disimuluan, Ak disimulatzen duen moduan Dren jateko manerak sortzen dion higuina, edo Dk disimulatzen duen moduan Crekin bakarka egotea tokatzen zaionean besteekin bezain eroso dagoela. A eta D dira onenak horretan, ez dago zalantzarik. Bk sumatu izan du zerbait egon dela inoiz bi horien artean, zerbait intimoa, eurena bakarrik, besteei erabat itxi zaiena, disimulatu. Auskalo ordu txikietako aitortzetan edo maindire artean eraikia izan den, baina isileko lengoaia propioa dute. Atzoko parrandan Cri galdetzeko tentazioa izan zuen, ea inoiz zerbait jakin ote zuen. Ez zen ausartuko azkenean, urrunegi sumatu zuen, bere hiri, hizkuntza, bizimodu berriko burbuilan mozkortuegi. B, uste propioen kontra, oso interesgarria iruditu zaio beti Ari. Ez erakargarri, baina bai interesgarri, tarteka beste plano batean biziko balitz bezala, berak nahita ere atzeman ezin duena. Guztiek miretsi izan dute B nolabait, ez bere presentzia etengabe bilatuz, Arekin egiten duten bezala, baizik eta distantziatik, errezeloz. Ak sarri ez du asmatu Bri nahiko lukeena nahiko lukeen moduan esaten, ez da harenganaino iritsi. Azken aldian, gainera, B aingura botata dago bere plano urrun horretan, kexua bakarrik iristen zaielarik Ari eta gainontzeko lurtarrei: arrangura isil bat, keinu eta barre tenkatuen mozorropean. Pena da, faltan botatzen baititu Bren beste alderdiak... baina ezinezkoa da hori esan ahal izatea. Mindu gabe behintzat. Dren begirada konplizea bilatuko du Ak atzerako ispiluan, ohitura hutsez, aho-keinu neutroenarekin topo egiteko, aurpegitik guztiz isolatua: arrakala huts bat. Zirrikitu horretan atzamarrak sartu nahi izaten zituen Ak, eta Dren barruan pilatzen zen guztiari kanporantz isurtzeko bidea egin. Nekatu zen. Orain ez da gertu egongo euste-hormak eztanda egiten duenean; ze lehertu, lehertuko da berandu baino goizago. Beldurtu eta erakarri egiten du A ideia horrek, D gainezka, bere onetik aterata irudikatzeak munduaren euskarri handi bat kolokan jarriko balio bezala. C desagertzeak ere oinarriak astindu zizkion, bere buruari aitortu nahi diona baina gehiago. Ez zuen espero hura izatea joango zena, hain kanpora, hain hirira, halako amets arranditsuaren atzetik. Hori Ari zegokiola pentsatzen zuten guztiek, Bri asko jota, beste mota bateko ametsekin izanda ere. Baina C? Beti izan zen, guztien artean, nola esan... arruntena, taldearen betegarri erosoa. Eta azalpenik eman gabe desbideratu zen. Orain Ak ez daki Crekin nola hitz egin bere burua lekuz kanpo sentitu gabe. «Nola ikusi duzue C?». Ak botako du galdera autoaren sabelera, minutu luzeko isiltasuna urratuz. Modu xaloan, kezka zipriztinez, bere intentzio onen zalantzarik egon ez dadin. Dk ez du hitz egingo, begiak behar baino arreta gehiagoz iltzatuko ditu errepide aldakaitzean, elkarrizketaren tonua besteek erabaki dezaten utziz. Bk ezingo dio isiltasunaren tentsioari eutsi eta hasiera emango dio, tantaz tanta, gero hirurek batean isuriko duten txorrotari: asmo onez jantziriko ekarpen zorrotz eta, esan dezagun garbi, makurrei. Horrela osatuko dute etxerako bidea, modu honetan beteko euren arteko ezinegon hustua; edo hala irudikatzen ditut nik, C arrunt, eroso honek, haien egonaldiak utzitako betekadaren ondoren. Zenbat bisita gehiago egingo dizkidate B, D eta Ak ohartu arte nire absentzia dela elkarri lotuta mantentzen dituen betegarri bakarra?


Elon Muskek ez du erosiko Twitter

Summary: Elon Muskek ez du erosiko Twitter. Argudiatu du hainbatetan eskatu diola kontu faltsuen inguruko informazioa eta ez duela jaso. Twitterrek salatu egingo du.

Elon Musk Teslaren sortzaile eta kontseilari ordezkariak Twitterri jakinarazi dio bertan behera utzi duela sare sozial hori erosteko bi aldeek sinatu zuten kontratua. Muskek argudiatu du Twitter ez dela betetzen ari hor jasotako baldintzak. Publiko egin duen gutun batean dio hainbat alditan eskatu diola Twitterri kontu faltsuen inguruko informazioa eta horiek zenbatu eta bertan behera uzteko moduaz.

Twitterrek erantzun dio jada, eta esan du salatu egingo duela erosketa kontratu hori bertan behera utzi izana. 42.156 milioi eurotan adostu zuen Twitterren erosketa bi aldeek kontratu horretan, baina kontu faltsuak %5 baino gutxiago direlakoan. 2019an 330 milioi erabiltzaile zituen Twitterren, eta aurten urte hasieran adierazi zutenez, 229 milioi erabiltzailerekin dirua irabazteko aukera eman dezake.

Muskek asteak zeramatzan kontu faltsuen inguruko Twitterren politika auzitan jartzen, eta horrek sare soziala kudeatzen duen izen bereko enpresaren akzioak erorarazi egin ditu. Bart gaueko iragarpenaren ostean, CNN telebista katearen arabera, %6 erori dira akzioak, burtsa itxi baino lehen. Twitterren salaketa Delawareko Kantzilertza Auzitegiak aztertuko du. Erosketa kontratuan jasota dagoenez, bi aldeetako batek kontratua bertan behera utziz gero, 987 milioi euro ordaindu beharko dizkio besteari.


Summary: Bi adarkada izan dira hirugarren entzierroan. Jose Escolar ganadutegiko zezenek korrikaldi azkarra egin dute, eta 2:30eko denboran egin dute zezen plazako ukuiluetara arteko bidea. Zazpi zauritu izan dira; horietako bi, adarkadaz. Entzierroaren ondorengo bigantxetan beste adarkatu bat izan da.

2022ko lehen adarkadak utzi ditu Jose Escolar ganadutegiko zezenen entzierroak. Entzierro azkarra espero zen, eta aurtengo azkarrena izan da hirugarren hori. Bi minutu eta hamar segundo inguruan sartu dira sei zezenetatik bost zezen plazara, eta hamar segundo geroago geratu du kronometroa azkenekoak ukuiluetara sartzean. Orain arteko jendetsuena ere izan da. Ondorioz, korrikalarientzat zaila izan da zezenen aurrean korrika egitea, eta asko erori dira. Arrisku egoera argiak izan dira, Mercaderes kalean batez ere, Estafeta kalearen hasieran eta zezen plazarako jaitsieran.

Bi adarkada egon dira entzierroan, eta guztira zazpi izan dira zaurituak. Adarkatuetako bat Mercadereseko osasun postuan artatu dute, baina Estafetan izan da adarkada, lehen metroetan. Izterrean adarkatu du zezenak. Beste adarkatua Espoz y Mina kaleko postuan artatu dute, eta horrek ere hankan du zauria. Beste adarkada bat izan da gaur, baina entzierroaren ondorengo bigantxetan izan da: genitaletan adarkatu dute parte hartzen ari zen bat. Entzierroko beste bost zaurituak kolpeak hartuta eraman dituzte ospitalera.

Korrikaldi polit eta luzeak Estafetan

Azkar atera dira Santo Domingoko ukuiluetatik, eta, erritmoari ezin eutsiz, hainbat lagun erori dira. Idiak izan dira aurretik, eta zezen bakar bat joan da taldearen buru horiekin. Pixkanaka, baina, zezen saldoak aurrera egin du. Udaletxera arte garbia izan da entzierroa, baina Mercaderesen hainbat korrikalari erori dira batera eskuineko aldean, zezenen abiaduraren ondorioz. Gauza bera gertatu da metro batzuk aurrerago Estafeta kalearen hasieran. Bi kale horien arteko bihurgunean gaur ez da animaliarik erori, aurreko bi egunetan gertatu bezala, eta azkar atera dira Estafetan. Ezker paretan, batzuk erori egin dira, eta, ezin ateraz, harrapatuta geratu dira korrikalari batzuk. Ostiko bat ere jo du zezenetako batek, korrikalari bat albotik urruntzeko.

Estafetan kalean polita izan da entzierroa. Sakabanatu egin da zezen saldoa, eta korrikaldi politak ikusi ahal izan dira. Bost zezen jarri dira aurretik, eta gero horiek ere banatu egin dira. Lehia biziak izan dira korrikalarien artean aurrean jartzeko. Lortu dutenek eta erritmoari eutsi diotenek saria izan dute, eta hainbat metrotan izan dira zezenen aurrean korrika. Idien aurretik zihoazenez, zezen plazarako jaitsieran eskuinerantz egin dute zezenek, eta arrisku handiko egoera bat izan da. Zezenetako batek nahi gabe eraman du korrikalari bat adarren artean. Jose Escolarrekoek, baina, aurrera egin dute. Zezen plazara bost zezen sartu dira idiekin batera, eta geroago egin du seigarrenak.


Summary: Javi Dominguezek irabazi ditu Ehunmiliak. Korrikalari gasteiztarrak seigarren garaipena du proban. 23.04.06ko marka egin du. Aritz Egeak eta Gemma Barrabeigek irabazi dute Goierriko Bi Handiak lasterketa. Aritz Egeak errekor berria jarri du. Lasterketa hamar ordutan baino gutxiagoan egitea zuen erronka, eta bederatzi ordutan eta 51 minututan iritsi da Beasaingo helmugara.

Faboritoa zen, eta ez du huts egin. Javi Dominguez gasteiztarrak irabazi du Ehunmiliak mendiko lasterketa. Indartsuena izan da, hasi eta buka. Seigarren garaipena du proban: 2011n, 2014an, 2016an, 2017an eta 2018an ere nagusitu zen. 2013an, berriz, bigarren izan zen. Gasteiztarrak ez du hobetu probaren marka: Jon Aizpuruk egin zuen 2019an (22.21.54).

23.04.06ko marka egin du. Nagusi izan da, hasi eta buka, eta alde handia atera die aurkariei: bi ordu eta erdi pasatxokoa bigarrenari, Ander Erize arbizuarrari (25.36.03), eta ia hiru ordu hirugarrenari, Oscar Perez de Nanclares herrikideari (25.59.38).

Oso pozik mintzatu da Dominguez amaieran: «Ez nekien nola egongo nintzen, baina oso gustura sentitu naiz. Antolatzaileei eskerrak ematea besterik ez dago».

Aritz Egea urretxuarrak eta Gemma Barrabeig kataluniarrak irabazi dute Goierriko Bi Handiak mendi lasterketa. Atzo gaueko 23:00etan abiatu ziren korrikalariak Beasaingo irteeratik (Gipuzkoa), Ehun Miliatakoak baino bost ordu geroago, eta gaur goizeko 08:51ean iritsi da Egea berriro helmugara. Barrabeigek hamalau ordu eta sei minutuko denbora egin du, eta urrun geratu da Uxue Frailek 2019an ezarri zuen hamabi ordu eta 11 minutuko errekorretik.

Egeak hamar ordutik behera jaistea zuen helburu, eta, 09.51ko denbora eginez, errekor berria ezarri du 88 kilometroko lasterketan. 10.01ean zegoen errekorra, 2019an Ion Azpirozek ezarria. Bigarren Goar Lopetegi ibartarra izan da, eta hirugarren, Joseba Escudero idiazabaldarra. Emakumezkoetan Amaia Larreategi beasaindarra izan da bigarren, eta Amaia Otxoa de Alda hirugarren.

Helmugan oso pozik hitz egin du Egeak. Azal du 05:00etatik aurrera egin zaiola luzea gaua, eta eguzkia noiz aterako zain zegoela. «Andraitzen atera zait, eta inoiz ikusi dudan egunsentirik politena ikusteko aukera izan dut», adierazi du. Bideoa oso ondo markatuta zegoela nabarmendu du, eta eskerrak eman dizkie lan horretan aritu diren boluntarioei eta antolatzaileei.

Eguraldiari dagokionez, esan du Aralartik jaisten eta Aizkorrin beroa pasatu duela, eta eskertu egin duela behera iritsi denean behe lainoak ematen zuen freskotasuna. Barbari auzoan (Zegama, Gipuzkoa) denbora galdu duela ere esan du, bost bat minutu, baina oso gustura geratu da emaitzarekin. «Tripak, ondo. Burua, ondo. Hankak, ondo. Oso gustura nago».

Lehen aldian, txapeldun

Barrabeigek lehen aldia zuen Goierriko Bi Handiak lasterketan, eta oso eskertuta agertu da antolaketarekin: «Ez dut horrelakorik inoiz bizi izan», adierazi du helmugan. Mendiko bigarren ultra lasterketa zuen gaurkoa, eta hasieratik izan da lehen postuan. Aitortu du, ordea, hemezortzigarren kilometroan deshidratazio nabaritu duela, eta erritmoa jaitsi behar izan duela, osatzeko. Horri buelta eman, eta adierazi du oso gustura joan dela amaierara arte.

88 kilometro eta 6.000 metroko desnibela dauka Goierriko Bi Handiak lasterketak. Aralar eta Aizkorriko parke naturalak zeharkatu dituzte, 22 orduko epemugarekin. 515 korrikalari zeuden gaurko izena emanda: 485 gizonezko eta 31 emakumezko.

Bi urteko geldialdia egin ostean dira bueltan Beasaingo lasterketak. 1.500 korrikalari inguruk parte hartuko dute hiru lasterketetan. Ehunmiliak ultratrailean, 495 lasterkari ari dira, eta Marimurumendi maratoian, 265. Aurtengo lasterketak aldaketa batzuk izango dituen arren, beti bezain gogorra izango dela jakinarazi dute antolatzaileek. Ibilbidean eta araudian egin dituzte berrikuntzarik nabarmenenak. Ehunmilien ibilbidean, Gorlako anoa postuaren ondorengo bidea aldatu egin dute; eta Oazurtza eta Zerain arteko jaitsieran ere beste bide bat hartu beharko dute lasterkariek. Azken aldaketa horrek Goierriko Bi Handiak probako ibilbideari ere eragiten dio. Marimurumendi maratoiari dagokionez, Beatxurretatik jaitsi beharrean Arrieta baserritik jaitsiko dira lasterkariak. Bestalde, parte hartzaileen segurtasuna bermatzeko, korrikalariek txanodun zira eraman beharko dute, eta motxilan atzeranzko argi gorria. Aldaketa horiez gain, proben aztarna ekologikoa murrizteko asmoz, korrikalari bakoitzari edalontzi bana emango diete, eta, ur botilen ordez, bost litroko suilak erabiliko dituzte.

Ehunmiliak ultratraila (EHM)

Ehunmilietako ultratraila hiru lasterketetako probarik luzeena da. 168 kilometroko luzera du, eta 11.000 metroko desnibel positiboa. Aurten, 495 mendi lasterkari ari dira parte hartzen; horietatik 470 gizonezkoak izango dira, eta 25 emakumezkoak. Euskal herritarrak dira gehienak. Atzo arratsaldeko seietan abiatu ziren korrikalariak Beasaingo Loinazko San Martin plazatik, eta leku berdinean amaituko dute lasterketa. 168 kilometroak Goierri, Urola Kosta eta Tolosaldeko udalerri desberdinetan barrena egingo dituzte; 30 udalerri zeharkatuko dituzte denera. Lehen gizonezko korrikalaria helmugara 16:20 inguruan iristea espero da, eta 21:40 inguruan lehen emakumezkoa; hala ere, igandeko 18:00ak arte izango dute ibilbidea amaitzeko aukera parte hartzaileek. Jon Aizpurua beasaindarrak dauka gizonezkoen errekorra, 22:21:54an, eta Ewa Majer poloniarrak emakumezkoena, 27:41:47an.

Marimurumendi maratoia (MMM)

MMM hiru probetan motzena bada ere, ez da atzean gelditzen. 42,19 kilometro eta 2.300 metroko desnibela dauka, eta Goierrin barrena izango da ibilbidea: Murumendi, Pagorriaga, Kizkitza, Atxurtza, Izazpi eta Arriaran zeharkatuko dituzte korrikalariek. Proba honetan 32 emakumezkok parte hartuko dute, eta horietatik hiru goierritarrak dira: Ione Cerezo, Itxaro Mendizabal eta Alazne Jauregi. Lehen korrikalariak hiru eta lau orduren bueltan amaituko dutela espero den arren, zortzi ordu izango dituzte lasterketa amaitzeko. Gizonezkoetan, Samuel Davilak du errekora, 3:29:18an, eta emakumezkoetan Ingrid Ruizek, 4:24:30ean. Askok Ehunmilien munduarekin kontaktuan jartzeko erabiltzen dute MMM, eta horren adierazgarri izan da azken urteetako gazteen parte hartzea nabarmen igo dela.

Lasterketen webgunearen bidez zuzenean jarraitu ahal izango da lasterketa, eta zenbait anoa postuetan ere irudiak izango dira.

Ikusi gehiago: Esperientzia dute lagun


Summary: Pertsona bat hil da Zarautzen izan den trafiko istripu batean. Hiru pertsona zihoazen auto batean, eta farola bat jo dute. Gidariaren albokoa da hildakoa. Gidaria atxilotu egin dute.

Ezbehar larri bat izan da gaur goizean, 07:10ean, Zarautzen (Gipuzkoa). Auto bat GI-2633 errepidetik atera da, eta farola bat jo du, Monte Albertia ile-apaindegi eta estetika ikastetxearen parean. Hiru pertsona zihoazen autoan, eta gidariaren albokoa hil egin da kolpearen ondorioz. Beste bi pertsonak zauritu egin dira, eta Donostia Ospitalera eraman dituzte.

Gertatutakoa ikertzen ari da Ertzaintza, eta autoaren gidaria atxilotu dute, litekeena delakoan errepide segurtasunaren kontrako delitu bat eta zuhurtziagabekeriazko hilketa delitu bat egin izana.


Summary: Konpentsazio arau berria onartu du Elkargoak, %98ko babesarekin. Paueko Administrazio Auzitegiaren ebazpena kontuan hartu, eta egokitzapenak egin dituzte. Turismorako bizitegiak mugatzea da helburua.

Euskal Hirigune Elkargoak ia aho batez onartu du gaur bizitegi turistikoen konpentsazio arau berria batzar batean. Turismorako bizitegien hazkundea oztopatzeko neurria joan den martxoaren 5ean bozkatu zuten lehen aldiz, baina higiezinen eta turismoaren arloko hainbat enpresak helegitea jarri zuten Paueko Administrazio Auzitegian, eta horrek araua behin-behinean bertan behera uztea erabaki zuen ekain hasieran. Auzitegiak ebazpenean azpimarratu dituen puntuak kontuan hartu, eta araua moldatu eta bozkatu dute: hautetsien %98k babestu du. 2023 hasierarako ezarri nahiko lukete neurria indarrean. «Guretzat biziki inportantea da neurria berriz bozkatzea», adierazi du aurretik Xebas Cristy Alda kolektiboko kideak. «Mezua argi da: konpentsazio araua ezarriko da. Ipar Euskal Herrian etxebizitza arloan inbertitu nahi luketenei segurtasun falta sortuko die horrek. Espero dugu halako operazioak egin nahi dituztenak hoztea». Herrian bizi plataformak berehala txalotu du neurria, eta «laster» manifestazio bat antolatuko dutela jakinarazi dute —azkena azaroan egin zuten, Baionan—: «Sekula baino gehiago, mobilizatuak geratzen gara herrialdean bizitzeko eta bizilekua hartzeko eskubidearen alde, eta ondoko egunetan jakinaraziko dugu eskubide hori aldarrikatzeko eta defendatzeko antolatua izanen den hurrengo manifestazio jendetsuaren data».

Filipe Aramendik aurkeztu du arau berria. Legea berantago sartzea indarrean eta «proportzionaltasun gehiago» izatea: horiek dira egin dizkioten aldaketa nagusiak. Helegitearen ondorioz legearen behin-behineko etetea berehala kentzeko esperantza dute. Aldaketen aurkezpenaren ondotik, Mathieu Bergek hartu du hitza. Alde eginen zuela iragarri du, baina dudak agertu ditu «metodoarekin eta estrategiarekin». «Etxebizitzaren krisiaren larrialdiaren aitzinean ezin dugu denborarik galdu. Zer bilatzen dugu, sinboloa edo eraginkortasuna?».

Colette Capdeviellek legea bozkatzera deitu du. «Hemen, Ipar Euskal Herrian, jende batzuen lanbidea da espekulazioa egitea. Zinikoa da, eta larrialdizkoa da horri aurre egitea». Gaineratu du etxebizitza turistikoen jabeen elkarteak legearen kontra idatzi gutunak «zur eta lur» utzi duela. Emmanuel Alzurik erran du etxebizitza turistikoak ez direla etxebizitzaren krisiaren kausa bakarrak. «Legea bozkatuko dut, noski. Baina begiratu beharko ditugu gure herrietako Hirigintza Planak ikusteko zein diren beste arazoak, hala nola etxebizitzen eskasia».

Azkenik, Jean Rene Etxegarai lehendakariak ere hitza hartu du. Legearen kontrako helegiteak eta kexak izatea saihetsezina da haren arabera, «sekulako interes ekonomiko eta espekulatiboak» dituelako jomugan. Eta halako neurriak hartzeko elkargoaren «ausardia» txalotu du.

Bizitegiak, lokal komertzial

Printzipio sinple bat aplikatzen du konpentsazio neurriak: kontsideratzen da bizitegi bat urte guzian turismora bideratua bada bizitegi hori komertziora bideratua dela. Ondorioz, lokal komertzial bat bizitegi bilakatzeko eskatzen zaio jabeari. Beren etxebizitza nagusia urtean 120 egunez baino gehiagoz alokatzen duten jabeei dagokie neurria, baita bigarren etxebizitza aldi baterako alokairuan eskaintzen dutenei ere. Konpentsatzeko, bizitegia hiri berean eskaini beharko dute, eta gutxi gorabehera ezaugarri berdinak izan beharko ditu.

Ekainaren 3an, neurria behin-behinean bertan behera uztea erabaki zuen auzitegiak, proportzionaltasun falta argudiatuta: ez da errana jabe guziek neurria betetzeko aukera luketenik. Aferaren sakoneko azterketa egin bitartean neurria eten zuen.

Gaur bozkatu duten arauak hainbat moldaketa ditu. Lehenik, «konpentsazio tituluak» gehituko ditu. Hau da, etxejabeak konpentsaziorako balio duen lokal komertzialik ez badu, beste bati eros diezaioke titulua. Enpresa kutsatzaile handiei onartzen zaienarekin parekatuko litzateke. Hala ere, Cristyk uste du eragin «marjinala» izanen duela. Arau berrian, etxe beheretan diren lokal komertzialak ere erabiltzen ahalko dira konpentsaziorako, baldin eta karrikara ematen ez badute. Azkenik, aplikazio epea dago. Paueko auzitegiak ebatzi zuen neurria bozkatu zenetik indarrean sartu arteko epea laburregia zela; horregatik finkatu dute 2023. urte hasierarako.

Bozkatutako arau berria auzitegiari aurkeztuko dio Euskal Elkargoak, behin-behineko etetea altxatu dezan. Hala eginen duela espero du Cristyk, neurriak izan ditzakeen eraginetan sinetsirik: 11.000 bizitegi «libratu» daitezkeela zenbatu du Aldak. Inbertitzaile berriak hozteaz gain, jadanik ari direnek jarrera alda dezaketela uste du: «Bizitegien erabilpen aldaketarako baimena ukan dutenek hiru urterako lortu dute; berriz eskatzen badute, konpentsazio neurria bete beharko dute».

Gaur goizean eskuorriak banatu dizkiete Euskal Elkargoko hautetsiei, turismo arloko enpresek emandako argudioei erantzuna emanez. «Zabaldu dute turismo bizitegietara heldu den publikoak 480 milioi euroko eragina duela lurraldearentzat. Zinezko zenbakia erdia baino gutxiago da». Aldaren arabera, urte osoan bizi direnek ekarpen ekonomiko handiagoa egiten dute. «Bizitza sozialean duen eragina ere kontuan hartu behar da».


Summary: Memoria Demokratikoaren Legea indargabetzeko konpromisoa hartu du Feijook. Miguel Angel Blancoren hilketaren 25. urteurrena oroitzeko ekitaldia egin du PPk Ermuan (Bizkaia). Iturgaitzen ustez, «immorala eta lotsagarria» da PSOEk EH Bildu bidelagun aukeratu izana.

Miguel Angel Blancoren hilketaren 25. urteurrena oroitzeko ekitaldia antolatu du gaur PPk Ermuan (Bizkaia). Alderdiko buruzagi nagusiak izan dira bertan, besteak beste Alberto Nuñez Feijoo PPko presidentea, Jose Maria Aznar Espainiako Gobernuko presidente ohia, Carlos Iturgaitz EAEko PPko burua eta Mari Mar Blanco ETAk 1997an hildako PPko zinegotziaren arreba. Ekitaldian, Blancoren memoria gogoan hartzearekin batera, PSOEren gobernuaren aurka mintzatu dira, eta bereziki gogor kritikatu dute EH Bildurekin Memoria Demokratikoaren Legea hitzartu izana. Alberto Nuñez Feijoo PPko presidenteak ohartarazi du lege hori indargabetuko duela, eta, gainera, PSOEren babesarekin egingo duela, «elkarrekin memoria eta justizia berrezartzeko» asmoa duelako. Legea indargabetzeko «konpromisoa» Ermuan eta PPren alderdikideen aurrean hartu izanari garrantzia eman dio Feijook, eta azpimarratu du «euskaldun eta espainiar gehienen izenean» ere botako duela atzera. Baina pauso hori sozialistekin batera eman nahi duela erantsi du: «ETAko terroristek ez bazuten gu banatzerik lortu, ezin dugu baimendu haien oinordekoek halakorik egitea». Feijooren iritziz, «sumingarria» da gobernuak EH Bildurekin akordioa lortzea: «Sumindu eta asaldatu egiten gaitu gobernu demokratiko batek hori sustatu eta hitzartzeak. Baldintza hauekin ez da memoria eta ez da demokratikoa, gure demokraziako pasarte lotsagarria baizik». Feijook hitza hartu aurretik, bide beretik mintzatu da Aznar. Ohartarazi du «hiltzaileen koma bat bera ere» ez dela onargarria memoria proiektuan. Era berean, salatu du EH Bildurekin ituna lortuta PSOEk onartu egin duela historia «manipulatua izatea». «Gure artean dira krimen hura justifikatu eta iragarri zutenak, mehatxu egin zutenak eta hiltzera animatzen zutenak. Demokraziaren oinarrizko balioen suntsitzaile den politika batean, baimendu egiten zaie historia manipulatzea eta berridaztea, heroismoz protagonista izan zirenak irainduta». Bide beretik hitz egin du Iturgaitzek ere. Haren ustez, «immorala eta lotsagarria» da Pedro Sanchezek EH Bildu bidelagun aukeratu izana: «PSOE eta PP heriotza-korridore berean geunden, hiltzen gintuzten, eta orain hilketa horiek txalotzen eta antolatzen zituztenekin negoziatzen eta akordioak egiten dituzte».

Miguel Angel Blanco gogoan

Miguel Angel Blancoren memoria ere gogoan izan dute PPko buruek ekitaldian. Aznarrek gogora ekarri du Blanco, eta «etorkizuneko erreferentziatzat» jo. Blancoren hilketaren ostean sortutako «Ermuko izpiritua» Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkako PPko zinegotziek gorpuzten dutela erantsi du Iturgaitzek ondoren: «Euskadiko PPren kargudunok askatasunaren borrokalarien infanteria osatzen dugu, indarrean den ordenaren, konstituzioaren, Euskadiren eta Espainiaren aldeko defendatzaileak gara, eta horregatik ETAk akabatu nahi gintuen». Iturgaitzek salatu du Blancoren hilketatik 25 urte igarota oraindik bizikidetza ez dela osorik lortu.

Miguel Angel Blancoren aldeko ekitaldi nagusia bihar egingo dute, Ermuan; estatu omenaldia izango da, eta han izango dira, besteak beste, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea, Iñigo Urkullu lehendakaria eta Felipe VI.a Espainiako erregea. Hori horrela, Mari Mar Blancok Sanchezi eskatu dio «ausarta» izateko eta biharko ekitaldia baliatzeko EH Bildurekin duen lotura apurtzeko. «Terroristak bakartzea ahalbidetu zuen batasun politikoa» berreskuratzeko galdegin du, halaber.


Maila bat gorago

Summary: Maila bat gorago. Stromae eta The Killers taldeen emanaldiekin, gau handietako itxura berreskuratu du Kobetamendik. Nogenek eta Chill Mafiak ere beren proposamenak defendatu dituzte milaka zaleren aurrean.

Jendetza batu da Bilboko Kobetamendin BBK Live musika jaialdiaren bigarren jardunaldian, eta, dozenaka taldek kontzertuak eskaini arren, egunak bi izar nagusi izan zituen: Stromae eta The Killers. The Killersek ezagutzen zituzten Kobetamendi eta Bilbo lehendik ere. 2017an, 40.000 lagunen aurrean eman zuten kontzertua, eta aurtengoan ere jendetza batu zuten. Etxerako lanak eginda etorri ziren oraingoan ere. Badakite publikoak haien hit ezagunenak entzun gura dituela, eta hori eskaini zieten. When You Were Young hasteagaz batera jarri zuten kantuan Kobetamendi; milaka eztarri urratu arte kantuan jartzeko moduko abesti sorta dute Las Vegasekoek (AEB), eta Brandon Flowers abeslariak badaki, gainera, nola lortu hori. Euskararekin ere ausartu zen pasarte batzuetan; «bi urte hauek zelan eraman dituzue?», galdetu zien ikusleei, besteak beste. «Gabon, Bilbo, bizirik gaude!» ozen baten ostean, Jenny Was a Friend of Mine eta Smile Like You Mean It abestiekin jarraitu zuen festak. Duela ia hogei urtekoak izan arren (Hot Fuss diskoa 2004an kaleratu zuten, eta Sam's Town, 2006an), abesti klasiko horiek izan zuten harrerarik beroena, kantu berriagoek zaleak poztu zituzten arren.

Ordu berean, Iruñeko Arrotxapeko Chill Mafiak festa itzela sortu zuen Txikia oholtzan. Milaka zaleren aurrean beren lotsagabekeria erakutsi zuten, baina baita festarako gogoa piztu ere. No se k me pasa, 31014, Mañaneo eta Barkhatu bezalako abestiekin beren publikoa badutela erakutsi zuten, eta zale berriak ere poltsikoratu zituzten. Arratsaldean, Nogen gipuzkoarrak aritu ziren taula nagusian. Ane Negueruela abeslari berriagaz ematen ari diren lehen kontzertuetako bat izan zen. Besteak beste, Zeri begira hartu nahi duzu lo? eta Enarak abestiak jo zituzten. Ordu berean, Verde Prato tolosarrak emanaldi bat egin zuen, Txikia agertokian.

Egiak dantzan

Zortzi urte zeramatzan Stromae belgikarrak (Paul van Haver, izenez) disko berririk kaleratu barik, eta agertokietatik urrunduta. Racine Carrée (2013) argitaratu ostean lorturiko arrakastaren ostean erabaki zuen atzerapauso hori ematea, arrakasta eta lan karga kudeatzeko zailtasunengatik. Hain zuzen ere, aurten atera duen Multitude diskoan depresioaz eta osasun mentalaz abestu du, besteak beste. Kontzertuaren zutoina bi disko horiek izan ziren, batez ere. L'enfer abestian, adibidez, bere buruaz beste egiteko izandako tentaldiez abesten du; argi joko eta bideo irudi indartsuen laguntzagaz, infernu horretan murgildu zuen ikuslea ere. Hori izan zen kontzertuaren joera, gutxi gorabehera.

Erritmo oso dantzagarriekin jendea saltoka jarri bitartean, egungo gizartearen eta bizi ereduaren aurkako ukabilkadak diren egiak botatzen ditu Stromaek mikrofonotik. Ironia handiagaz, kritika zorrotza dira bere berbak, eta mainstream musikan jorratzen ez diren gai asko ukitzen ditu: aitatasunaren B aldea (C'est que du bonheur), eta klasismoa eta langileen zapalkuntza (Santé), adibidez. Emanaldiko unerik gordinenetako bat Quand c'est? abestia izan zen. Minbiziari abestu zion bertan: «Cancer, cancer, dis-moi quand c’est? Cancer, cancer, qui est le prochain?» (Minbizi, minbizi, noiz izango da? Minbizi, minbizi, nor izango da hurrena?), bideo irudien bidez iluntasunak literalki irensten zuen bitartean. Artista zintzoa da belgikarra, eta egungo problematika sozialak pertsonifikatu eta abesti dantzagarri bilakatzen dituen maisua ere bai. Alors on danse klasikoagaz Kobetamendi lehertu ostean, a capella berezi batekin itxi zuen emanaldi gogoangarria. Ikusleei isiltzeko, txalorik ez egiteko eskatuta, Mon amour interpretatu zuen lau musikarien laguntzagaz.

Bomba Estero kolonbiarrek ederki berotu zuten giroa Stromaeren emanaldirako. Soinua baxutxo egotea ez zen arazo izan Ojitos lindos, To My Love eta Fuego abesti ezagunekin milaka lagun dantzan jartzeko.

Bilbo ezagutzeko aukera

Musikazale askok goizak Bilbo ezagutzeko baliatzen dituzte; hirian turismoa egin, alde zaharrera joan, eta zerbait jateko aprobetxatzen dute, baita Bereziak zikloko kontzertuak ikusteko ere. Testuinguru horretan jo zuten, besteak beste, Merina Gris gipuzkoarrek. Arazo tekniko batzuengatik berandu hasi arren, gozatua hartu zuten bertara joandakoek.

Asteburua izanik, eguenean baino jende gehiago joan zen Kobetamendira, eta autobus zerbitzuan ere igarri zen hori, EITBren eraikinari itzulia ematen baitzion ilarak; igoera oinez egitea erabaki zuten dozenaka lagunek.

Barikuan ere musika gosez zeuden ikusleak, eta aukera hori bikain baliatu zuten Lori Meyerseko kideek; milaka zale zituztela, kontzertu ona eskaini zuten, rock eta indie doinuak uztartuz. Kontzertu amaiera aldera, Jordi Evole kazetari kataluniar ezaguna haiekin igo zen oholtzara, kanta bat abestera. Kontzertu arteko zirkulazioa eguenekoa baino korapilatsuagoa izan zen jendetzagatik, eta jende pilaketak izan ziren. Goiztiarrenek Supergrass aurreragotik ikusteko aukera izan zuten, gero jende gehiago bildu baitzen. Britainiarrek ukitu rockeroagoa eman zioten zuzenean beren pop eskaintzari, eta sasoiko daudela erakutsi zuten, pozik, ostera BBK Liven egoteagatik.

Zapatuko izen handiena Kolonbiatik dator. J Balvinek reggaeton doinuz beteko ditu Kobetamendiko landak. Gainera, Pet Shop Boys, Nathy Peluso eta Slowthai arituko dira gaur, besteak beste. Ezpalak gipuzkoarrak izango dira lehenengo taldeetako bat.