Plaza bat arriskuari

Summary: Plaza bat arriskuari. Eztena arte eszenikoen 14. jaialdia ekainaren 5ean hasiko da. Urtero bezala, dramaturgia berrien erakusleiho bilakatuko du Errenteria.

Arte eszenikoetako proposamenen aniztasuna erakusteko xedez eta, bereziki, dramaturgia berriei leiho bat zabaltzeko asmoz sortu zuten Eztena jaialdia Errenteriako (Gipuzkoa) Mikelazulo nahiz Zizt! elkarteek eta udalak. Hamalaugarren aldia izango du aurten, eta hasierako xedeei eutsiz osatu dute programazioa antolatzaileek: «Ikusten genuen estetikaren eta antolakuntzaren aldetik arrisku asko hartzen zituzten konpainia ugari zeudela, ez zutenak plazarik, edo zailtasunak zituztenak beren lanak erakusteko, eta mugimendu handia eta oso anitza zegoela. Urteotan hori ez da aldatu, eta horregatik gaude hemen berriro ere». Aniztasuna, begira lelopean, ekainaren 5etik 12ra egingo dute jaialdiaren 14. aldia. Egitarauaren berri eman dute Oier Guillan, Ainhoa Alberdi eta Iraia Elias jaialdiaren arduradunek, Errenteriako alkate Aizpea Otaegi eta Kultura zinegotzi Maite Gartziarekin egindako agerraldian.

Guillanen hitzetan, «arriskuak hartzeko aukera hori irabazi, landu edo zaindu» egin behar da, eta konpainiek ez ezik, askotan programatzaileek ere zenbait lan erakusteko zaila izaten dutela gogorarazi du. «Horregatik, aurtengo jaialdia dei bat ere bada aniztasun horri erreparatzeko eta publikoa arriskuak hartzera ausartzeko». Halaber, jaialdiak «elkargune» izaten jarraitzea nahiko luketela nabarmendu du, «saretzeko plataforma ikaragarria izan baita urteotan, bai konpainien artean, bai publikoarekin, bai programatzaileen artean». Saretze horren harira, eta plaza bereziki euskarazko ekoizpenei eskaintzen badie ere, beste hizkuntza nahiz herrialde batzuetako antzezlanei ere lekua egiten diela gaineratu du.

Otaegiren ustez, eragileei esker eta haiek udalarekin duten elkarlanari esker da posible herritarrei halako kultur eskaintza «interesgarria» proposatzea, eta «harro» egoteko modukoa iruditzen zaio herrian halako jaialdi bat izatea. «Beste jaialdi batzuetan ohikoak ez diren proposamenak ikusteko aukera izaten du publikoak, eta esango nuke hau arte eszenikoen jaialdia bezainbeste dela arrisku eszenikoen jaialdia».

Kontrasterako aukera

Metrokoadroka kolektiboa sortzen ari den Zeozertan dabil baina ez dakit zertan lanarekin hasiko da egitaraua, 5ean. Ekainaren 10ean, berriz, beste hiru lan izango dira ikusgai: Idoia Zabaletaren Ikusmenaren masaia / Masaje de la visión —11n eta 12an ere emango du—, Dxusturi Teatroaren Lakoste eta Las XL taldearen Degenérate mucho. Egun berean, jaialdiko lantaldeak Mikelazulo Elkargunea inauguratuko du, brindis performatibo baten bidez.

Hurrengo egunean, Gilkitxaro taldeak ETAren agiri bulegoa antzezlana emateaz gain, Zizterberg beken sei irabazleek beren lanak taularatuko dituzte. Hemezortzi proposamen aurkeztu dira beken lehen deialdira. «Sei bakarrik aukeratu genitzakeen, eta oso zaila izan da, baina pozgarria ere bada ikustea jendea sortzeko irrikatan dagoela», adierazi du Alberdik. Hala, Eider Perez eta Amets Cañizaresen Disekzioa; Laura Penagos eta Lorena Arangoaren Ponpaela ahizpak; Sastakai taldearen (Irati Velez Ruiz eta Idoia Tapia Martinez) Hilerokoa; Mikel Tejadaren El astronauta; Orfilia Seijasen Demby Tembly; eta Hodei Arrastoa eta Amaia Irazabalen Granada hazien auzia izango dira ikusgai. Sortze bidean edo hastapenetan dauden lanak dira denak, eta, Lekuona Fabrikan egonaldia egin ondotik, jendaurrean erakutsiko dituzte sortzaileek. Eliasen ustez, egileentzat «gauza ederra da sortze prozesuan den lan hori jendearekin partekatzea eta kontrastatzea», baita publikoarentzat halako obra bat ikustea ere.

Jaialdia ixteko, 12an, L'Alacran konpainiak Makers lana erakutsiko du, iluntzean. Saio horretan eta Metrokoadrokarenean, Ikusle Kluba gidatuko dute Eneritz Artetxek eta Maider Galartzak.

Sarrera guztiak doakoak dira, eta jaialdiaren webgunean eskuragarri daude dagoeneko.

EGITARAUA:

EKAINAK 5

Taldea: Metrokoadroka. Emanaldia: Zeozertan dabil baina ez dakit zertan. Izaera: Antzerki-performancea, work in progress. Non/Noiz: Lekuona Fabrikan, 19:00etan.

EKAINAK 10

Taldea: Idoia Zabaleta. Emanaldia: Ikusmenaren masaia / Masaje de la visióÂn. Izaera: Ekintza-performancea. Non/Noiz: Mikelazulo kultur elkartean, 10:00 / 11:30 / 13:00 / 15:30 / 17:00 / 19:00.

Taldea: Eztenako lantaldea. Emanaldia: Mikelazuloko elkargunearen inaugurazioa. Izaera: Brindis performatiboa. Non/Noiz: Mikelazulo kultur elkartean, 18:00etan.

Taldea: Dxusturi Teatroa. Emanaldia: Lakoste. Izaera: Antzerkia. Non/Noiz: Niessen auditorioa, 19:00etan.

Taldea: Las XL. Emanaldia: Degenérate mucho. Izaera: Antzerkia. Non/Noiz: Niessen auditorioa, 20:30etan.

EKAINAK 11

Taldea: Idoia Zabaleta. Emanaldia: Ikusmenaren masaia / Masaje de la visióÂn. Izaera: Ekintza-performancea. Non/Noiz: Mikelazulo kultur elkartean, 10:00 / 11:30 / 13:00 / 15:30 / 17:30 / 19:00.

Taldea: Zizterberg beken irabazleak Emanaldia: Eider Perez eta Amets CanÌÂÂizaresen Disekzioa; Laura Penagos eta Lorena Arangoaren Ponpaela ahizpak; Sastakai taldearen (Irati Velez Ruiz eta Idoia Tapia Martinez) Hilerokoa; Mikel Tejadaren El astronauta; Orfilia Seijasen Demby Tembly; eta Hodei Arrastoa eta Amaia Irazabalen Granada hazien auzia. Izaera: Antzerkia, dantza, performancea. Erakustaldia eta solasaldia publikoarekin. Non/Noiz: Niessen auditorioa, 18:00etan.

Taldea: Gilkitxaro. Emanaldia: ETAren agiri bulegoa. Izaera: Antzerkia. Non/Noiz: Niessen auditoriumean, 21:00etan.

EKAINAK 12

Taldea: Idoia Zabaleta. Emanaldia: Ikusmenaren masaia / Masaje de la visión. Izaera: Ekintza-performancea. Non/Noiz: Mikelazulo kultur elkartean, 09:30 / 11:00 / 12:30 / 14:00.

Taldea: L'Alacran. Emanaldia: Makers. Izaera: Antzerki-performancea. Non/Noiz: Lekuona Fabrikan, 19:00etan.


Summary: Osakidetzak tximino baztangaren lehen kasu susmagarria atzeman du. Bi edo hiru egunen buruan espero dute kasua baieztatzea edo ezeztatzea. Gizonak sintoma arinak ditu, eta ez dute ospitaleratu behar izan.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi berri duenez, Osakidetzak tximino baztangaren lehen kasu susmagarria atzeman du. Gaixoa gizonezko bat da, eta tximino baztangarekin bateragarriak diren sintomekin hasi da bidalia batetik itzuli ondoren. Osakidetzako Arabako Unibertsitate Ospitalean artatu dute, eta sintoma larririk ez duenez, etxean bakartzeko agindu diote. Gaixoaren laginak aztertuta, espero dute bi edo hiru egunen buruan baieztatzea edo baztertzea tximino baztanga ote den.

Osasun Sailak ziurtatu duenez, gaixoari jarraipena egingo diote, eta harekin kontaktua izan duten pertsonak aztertzen ari da: «Euskadik Alerta eta Larrialdi Sanitarioak Koordinatzeko Zentroarekin koordinatuta lan egiten du kasu susmagarri horiek aztertzeko, eta baieztapenaren zain egon beharko du».

Nabarmendu dutenez, lehen kasu susmagarria agertuta, Osasun Saila eta Osakidetza «erne» daude. Hemendik aurrera, baieztatutako kasuen berri emango dute. Eritasunaren sintomak zein diren ere gogorarazi dute: sukarra, mialgiak, adenopatiak eta eskuetan eta aurpegian erupzioak.


Summary: Bost urteko espetxe eskaera, bikotekidearen alabari sexu abusuak egiteagatik. Gipuzkoako Fiskaltzaren arabera, ustezko erasotzaileak 2013tik 2016ra bitarte egin zizkion erasoak adingabeari.

Gipuzkoako Fiskaltzak bost urte eta erdiko espetxe zigorra eskatu du gizon batentzat, ustez bere bikotekidearen alabari sexu abusuak egiteagatik. Biktimak hiru urtez jasan zituen abusuak, 2013tik 2016ra bitarte; hau da, 11 urte zituenetik 14 bete arte.

Efe albiste agentziak, Fiskaltzaren behin-behineko akusazioan jasotakoen berri eman du, eta, haren arabera, ustezko erasotzaileak biktimarekin bakarrik geratzen zen uneak baliatzen zituen, bikoteak Errenterian (Gipuzkoa) zuen etxebizitzan. Fiskaltzak jaso du «bularra eta genitalak ukitzen» zizkiola. Hala, espetxe zigorraz gain, zortzi urtez biktimarengana hurbiltzeko debekua ere eskatu du, eta mila euroko kalte ordaina exijitu.

Derrigortze delitua

Gipuzkoako Auzitegian, astelehenean hasiko da bere emaztearen «mendekotasun emozionala» eta nahasmendu bipolarra bere onurarako erabili izanaz akusatutako gizonezkoaren aurkako epaiketa. Fiskaltzaren arabera, gizonezkoak «muturreko egoera sozioekonomikoan» utzi zuen biktima, eta behar zuen arreta ukatu zion.

Behin-behineko akusazioaren arabera, 2010ean ezkondu zen bikotea, emakumeak buruko nahasmenduaren aurkako tratamendua hasi zuen urte berean. Efe agentziak jaso duenez, gizonezkoak emakumearen osasun egoera baliatu zuen haren ondarea «esklusiboki» kudeatzeko, «mendekotasun emozional handiaz aprobetxatzeko asmoz». Emazteari «laguntza ekonomiko eta pertsonala» emateari uko egin zion, eta zenbait mailegu eskatzeko konbentzitu. Hala, besteak beste, gizonezkoak etxe bat eta bi auto erosi zituen. Fiskaltzak emakumearen «babesgabetasun egoera» ere salatu du. Izan ere, haren etxea itxi behar izan zuen Donostiako Udalak, eta hura Donostiako Ospitaleko zerbitzu psikiatrikoetan ospitaleratu.

Fiskaltzak integritate moralaren aurkako delitu bat, eta derrigortze delitu jarraitu bat leporatzen dizkio gizonezkoari. Hala, hiru urteko espetxe zigorra eskatu du harentzat, baita zazpi urtez biktimarengana gerturatzeko debekua ere.


Summary: Sindikatuek salatu dute «onartezina» dela Gipuzkoako zahar etxeetako patronalaren proposamena. Kritikatu dute proposamenak, soldata igoerez haratago, ez duela «inolako hobekuntzarik» jasotzen. Ekainaren 13an egingo dute hurrengo negoziazio mahaia, eta proposamen «erreal eta ausartago» bat egiteko eskatu diote.

Gaur eguerdian bildu da Gipuzkoako zahar etxeetako lan hitzarmena negoziatzeko mahaia, eta aurretik egin dituzten hiru bileretan ez bezala, patronalak ituna negoziatzeko proposamen bat eraman du. Sindikatuen arabera, baina, egindako ekarpena «oso eskasa» eta «onartezina» izan da, gaur egungo egoerari irtenbide bat emango dion akordio batetik «oso urruti» dagoelako.

ELAk eta LABek salatu dutenez, proposamenak, soldata igoerez haratago, ez du «inolako hobekuntzarik» jasotzen. Horrela, sindikatuek beren proposamenak jarri dituzte mahai gainean: ELAk eta LABek plataforma bateratua aurkeztu dute, eta CCOOk eta UGTk beren proposamen propioak planteatu dituzte.

Ikusi gehiago: Gipuzkoako zahar etxeetako langileek aurrerapausoak exijitu dituzte itunaren negoziazioan

Hitzarmen «duin» bat lortzeko, besteak beste, eskatu dute soldatak igotzeko, antzinatasun eta jaiegunetako plusak igotzeko, hogei minutuko atsedenaldi ordaindua ezartzeko, kontziliazio aukerak hobetzeko, edota lanpostuen egokitzapenean aurrerapausoak emateko.

Bileran adostu dutenez, ekainaren 13an egingo dute hurrengo negoziazio mahaia, eta proposamen «erreal eta ausartago» bat egiteko eskatu dio LABek patronalari. Horrela, nabarmendu du orain arteko jarrera mantentzen badu, «irtenbide posibleak bilatu baino, gatazka hau betikotzeko» asmoa erakutsiko duela, ez duelako irtenbide baterako «inolako aukerarik» irekitzen. ELAk, gainera, berretsi du negoziazio «erreal» baterako borondaterik ez badago, ez dela «fikziozko negoziaketa» batean egongo, eta itun «duin» baten alde borrokan jarraituko duela.


Summary: Joan den asteburuan Realeko zaleek jasotako jipoia gaitzetsi du klubak. Realak oharra argitaratu du Espainiako Poliziak Vila-realen Bultzada taldeko kideei emandako jipoiaren harira. Klubak aldarrikatu du estadioek «errespetu esparru» izan behar dutela.

Realeko zaleak jipoitu zituen joan den maiatzaren 15ean Espainiako Poliziak Vila-realen. Hainbat zauritu izan ziren, eta hiru lagun atxilotu zituzten gerora. Zehazki, erasoa nozitu zuten zaleak Bultzada taldekoak ziren. Orain, jipoia gertatu eta bost egunera, oharra argitaratu du Realak, «Vila-realen gertatutakoak gaitzesteko».

Ikusi gehiago: Realeko zaleak jipoitu zituen atzo Espainiako Poliziak Vila-realen

Klubak oharrean adierazi duenez, Reala Bultzada Txuri Urdinako zenbait ordezkarirekin bildu da gaur, gertatutakoei buruz mintzatzeko. Bilkuraren ondotik plazaratu dute oharra, eta honakoa azaldu, besteak beste: «Realaren ustez, guztion zeregina da futbola eta futbol-zelaiak leku seguru eta jai-giroan egitea, zaleek beren taldeaz gozatu ahal izan dezaten mehatxatuta sentitu beharrik gabe eta are gutxiago inolako indarkeriaren biktima sentitu beharrik izan gabe».


Summary: Astelehenean libre geratuko da Izaskun Lesaka presoa, baldintzapean. Frantziako Fiskaltzak helegitea jarri zion martxoan presoa askatzeko erabakiari, baina auzitegiak kontuan hartu du ETAk bere burua desegin zuela.

Astelehenean libre geratuko da ofizialki Izaskun Lesaka presoa. Edonola ere, Frantziatik kanporatu arte espetxean jarraituko du, herrialde horretan bizitzeko debekua ezarri diotelako. Espainiak haren kontrako kargurik ez duenez, erabat libre geratuko da orduan.

Presoaren abokatuek eman dute erabakiaren berri.

Lesaka 2012. urtean atxilotu zuten, Maconen (Frantzia), hau da, ETAk bere jarduera armatua bertan behera utzi eta urtebetera.

Hori kontuan hartu zuen martxoan Kondenak Aplikatzeko Parisko Epaitegiak, eta Lesakaren askatasun eskaera onartu zuen. Epaitegiak aintzat hartu zuen Euskal Herriko testuinguru politikoa aldatu izana, eta adierazi «bake prozesua zalantzan ezartzeak» ez zuela «zentzurik».

Baina Frantziako prokuradoreak helegitea jarri zion erabakiari.

Bakegileek eta Bake Bideak «gogorki» arbuiatu zuten «terrorismoaren» aurkako Frantziako prokuradorearen jokabidea.

Reauko presondegian dago preso burlatarra.


Summary: 21 urteko bi gazte hil dira errepide istripuan A-63an. Goizean gertatu da ezbeharra, Biriatuko ordainlekutik gertu.

Auto baten eta kamioi baten arteko istripua gertatu da gaur goizean A-63 autobidean, Biriatuko (Lapurdi) ordainlekutik gertu, Gipuzkoarako norabidean. Antza denez, autoak kamioiaren atzealdea jo du, eta larrialdi zerbitzuak iritsi direnerako ezin izan dute ezer egin.

Autoan zihoazen 21 urteko bi gazte hil dira ezbeharrean. Istripuaren arrazoia argitzeko, berriz datozen egunetan toxikologia eta alkoholemia probak egingo dizkietela jakinarazi dute.


Summary: Alaitz Aramendi presoari «bizi osorako zigor ezkutukoa» jarri diotela salatu du Sarek. Bizi osorako zigorrik ez! Alaitz etxera lelopean, 7/2003 eta 7/2014 legeen aplikazioen ondorioz sortutako egoera salatuko du Sarek kanpaina batean.

Frantziako Poliziak Cahorsen (Frantzia) atxilotu zuen Alaitz Aramendi orozkoarra (Bizkaia), 2007ko irailean, ETAko ustezko beste hiru kiderekin batera. Ordutik espetxean dago, eta, haren egoera salatzeko asmoz, Bizi osorako zigorrik ez! Alaitz etxera kanpaina abiatuko du Sare mugimendu herritarrak. 7/2003 eta 7/2014 legeen aplikazioen ondorioz sortutako egoera salatzea da kanpainaren asmoa. Izan ere, lege horien atzean «bizi osorako zigor ezkutukoa» dagoela adierazi du Sarek: «Giza eskubideen aurkakoak dira». Egun, Zaballako espetxean (Araba) dago Aramendi.

40 urteko zigorra ezarri diote Aramendiri, «bizi osorako kondena ezkutukoa». Eta horren atzean, «kalte psikologiko eta fisikoak» daudela nabarmendu dute: «Lege hau ez dator bat bere burua demokratikotzat eta zuzenbidekotzat duen estatu batekin».

Frantziako kartzeletan 13 urte pasatu ostean, iaz Espainiaratu zuten, eta, orain, 7/2014 legearen ondorioz, berriro ere bete beharko du kondena delitu bera egotzita: «Ezarritako zigorrak baliokideak izan beharko lirateke, baina lege honen ondorioz, Alaitzek betetako zigorra ez da Espainian ezarritakora batu, eta berriro ere betetzera behartuta dago».

Salbuespenezko politika horiek amaitzeko eta 7/2003 eta 7/2014 legeak bertan behera uzteko lan egin dezatela eskatu die Sarek alderdi politikoei. «Giza eskubideez eta pertsonen biziaz hitz egiten ari baikara», gaineratu dute.

Kasu gehiago

Alaitz Aramendiren kasuaz gainera bi lege horiek aplikatzen zaizkien beste 50 euskal preso daudela salatu du Sarek: «Azken urteetan pozgarriak eta esperantzagarriak diren hainbat urrats eta aldaketa ikusten ari bagara ere, oraindik salbuespenezko neurriak ezartzen zaizkie euskal presoei, eta horixe da, hain zuzen, Saretik behin eta berriro salatzen duguna». Aramendiren kasuan, gainera, emakume izateagatik zigor «are gogorragoa» jasaten ari dela adierazi dute: «Epai judizialaz gain, espetxe sistema patriarkalaren baitako epai moralari aurre egin behar die».


Summary: Milaka lagunek Donostiako kaleak hartu dituzte euskararen alde. Ohi baino gazte gehiago izan dira manifestazioan zein aldarrikapenetan, nabarmen. Euskal Herrian euskaraz bizitzeko dauden oztopoengatik «kezka» agertu dute antolatzaileek

«Euskara ez da aurrera joanen, aurrera eraman behar da». Hala kantatu du Irantzu Idoate bertsolariak, Euskara aurrera lelopean Donostian egindako manifestazioaren amaieran, milaka lagunen aurrean. Horretarako, giharra, herritarren babesa, izan baduela berretsi du gaur euskarak, non eta hilabete eta erdi lehenago Korrika amaitu zen leku berean. Herritarren sostengua eta «herri gogoa» euskalduntze prozesuaren oinarrizko zutabe direla azpimarratu dute, baina, aldi berean, prozesuak ezinbestean bi hanka behar dituela gogoratuta; bestea, administrazio publikoena.

Ezohikotik asko izan du mobilizazioak, euskalgintzak egiten dituenekin alderatuta, eta, abiatu aurretik, nabari zen ikusmina parte hartzaileen nahiz antolatzaileen artean, baita mobilizazioaren dimentsioa neurtu ezina ere, antzerako besterik erreferentzia gisa hartzea zaila baitzegoen. Eta ezohikoa izan da, halaber, gazteek gidatutakoa izan delako. Hain justu, horrek irudikatzen duena goratu du Paul Bilbao Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusiak: «Ikusten dugu euskararen katea ez dela eten. Gazte Euskaltzaleen Sareak determinazioa erakutsi du euskararen borrokarekin aurrera egiteko, eta, beraz, euskararen katebegi sendo bat izango dugu». Besteak beste horregatik, gaurko egunaren argazkia «euskararen historian» gorde beharko dela azpimarratu du.

Nabari izan da gazteen presentzia, ohikoan baino nabarmen handiagoa, manifestazioan eta, orobat, aldarrikapenetan. «Gazteok ere euskaraz» eta «azterketak euskaraz» oihuek oihartzun egin dute ibilbidearen zati askotan, euskararen ofizialtasunaren aldekoekin batera, besteak beste.

Hizkuntza eskubideak zanpatuen dituztenek euren aldarrikapenak eraman dituzte mobilizaziora, aurrez antolatzaileek eskatua zuten gisan. Hala, manifestazioaren buruak Antiguako tunela zeharkatu orduko, Ipar Euskal Herriko ikasleek bi pankarta handi zabaldu dituzte alboko horma batean; «hezkuntza euskaldunaren bidean» ikasleei «borrokarako» deia egiten ziena bata, eta Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministroaren aurpegi alderantzikatua ageri zuena bestea, «zure jukutriaz gaindi, euskaraz ikasiko dugu» leloarekin batera. Aldarrikapen gehiago ere izan dira; hala nola pantailetan euskara sendotzearen aldekoa. Gipuzkoako Probintzia Auzitegiaren atarian, berriz, Euskal Herrian Euskaraz-eko kideek Espainiako eta Frantziako estatuen «inposizioa» salatu dute, eta euskarak «burujabetza» behar duela aldarrikatu. Behin Kontxako pasealekuko eta Donostiako erdiguneko kale obraz beterikoak zeharkatuta, errazagoa egin da manifestazioari benetako tamaina hartzea, eta orduantxe egin du distira gehien. Askatasunaren hiribidea alderik alde bete dute manifestariek, eta amaierarik ikusten ez zitzaion jende oldeak hartu du Bulebarra.

«Normalizaziorik» ez

Jendetza hari hitz egin diote Aize Otaño AEK-ko kideak eta Begoña Garaikoetxea Gazte Euskaltzaleen Sarekoak. Mobilizazioaren zergatira joz hasi da Garaikoetxea. Gogoratu du euskararen egoeragatiko «kezkak» eraman zituela Euskara Aurrera egitasmoa abiaraztera: «Kezkatuta gaude euskaraz bizitzen jarraitzeko oztopo nabarmenak ditugulako. Bai, oraindik ere bai, gaur egun». Zailtasunok, gainera, tokian tokiko berezitasunak zeinahi izanda ere, Euskal Herri osoan dituztela gaineratu du: «Euskararen egoera ez dago inondik inora normalizatuta; ezta euskara ofiziala den lurraldeetan ere».

Lehendik ere «zaurgarria» zen egoera pandemiak are gehiago okertu zuela ohartarazi du Otañok. Gainera, euskararen biziberritze prozesuak azkenaldian «hainbat kolpe» jasan dituela esan du: Ipar Euskal Herrian murgiltze eredua «kolokan» jarri izana, Nafarroan hizkuntza eskubideetan egin den atzerakada eta epaitegietatik iritsitako erabakiak, besteak beste.

Testuinguru horretan, anbizioz jokatzea ezinbestekotzat jo du Garaikoetxeak; egungo moldeetan, betiere. Izan ere, horixe nabarmendu du: hizkuntzaren biziberritze prozesuak garaian garaiko erronkei erantzun behar diela. «Ez dago besterik: geldirik geratzea atzera egitea da, eta gu aurrera goaz». Euskarak dituen erronken artean zerrendatu ditu «belaunaldi berriak osoki euskalduntzea», «euskaraz eroso bizi ahal izateko espazioa eta eremuak zabaltzea», «pantailetan euskararen presentzia areagotzea», euskara «harrera hizkuntza» bihurtzea, «doakotasuna behingoz bermatzea» eta «euskara kohesio sozialerako hizkuntza bilakatzea».

Horiek bermatzeko, baldintzetako bat biziberritze prozesua gaurko egunera arte ekarri duen berbera izango dela adierazi du Otañok: «Euskararen aldeko herri gogo indartsua». Egun ere halakorik izan badela gaineratu du, eta horren adibidetzat jarri Korrika eta Gazte Euskaltzaleen sarea sortu izana, besteak beste. Txalo zaparrada lehertu da orduantxe, gazteek borrokaren lema hartu izanak sortutako ilusioaren erakusle. Hala ere, «asko izan arren, ez da aski», Garaikoetxearen esanetan. Euskarak «herri bultzada berria» behar duela adierazi du, eta norbanako bakoitzak «konpromisoa» hartzea: «Euskalduntzean urrats berriak egingo baditugu, taupada euskaltzale, indartsu, antolatu eta eraberrituari esker izango da. Euskara aktibatzeko eta antolatzeko garaia da».

«Egiturazko aldaketak»

Herri bultzadarekin batera, baina, «egiturazko aldaketak» galdegin ditu Otañok, ohartarazita euskararen biziberritzearena ez dela norbanakoen «auzi partikularra». Interpelatu egin ditu administrazio publikoak, eta «egungo garaietara egokitutako hizkuntza politika berriak pentsatu eta martxan jarri» behar direla defendatu. Horrekin batera, baina, elkarlanerako deia egin die: «Euskararen lurralde osoko gobernuei exijitzen diegu berandu baino lehen euskalgintzarekin eta herritarrekin batera egungo erronka eta beharrei erantzungo dieten hizkuntza politiken inguruan eztabaidatu eta neurriak har ditzaten». Ez egitea «justizia eta demokrazia» eskaerari entzungor egitea litzatekeela gogorarazi du Garaikoetxeak.


Summary: Fruitu gozoak jaso dituzte Yates eta Carapazek, Borak zuhaitza astindu ondoren. Yatesek irabazi du Giroan orain arte izan den etaparik erabakigarriena, eta Carapaz lider jarri da. Landak eta Bilbaok 36 segundo galdu dituzte onenekin, baina aurrera egin dute nagusian.

Zirrara falta zitzaion Italiako Giroari. Onenen ikuskizuna gehiegi ari zen atzeratzen. Gaurkoa 14. etapa zuen lasterketa italiarrak, eta ez zirudien faboritoak xaxatzeko bezain menditsua. Bada, usteak erdia ustel. Izan ere, Bora taldeak zuhaitza gogor astindu du, eta usteletik gutxi duten fruituak jaso dituzte Simon Yatesek (Bike Exchange) eta Richard Carapazek (Ineos): etapa bereganatu du batak, eta maglia arrosa besteak, Juanpe Lopezen (Trek) kalterako. Mikel Landari eta Pello Bilbaori (Bahrain) ere sufritzea egokitu zaie, baina galera gutxitzea lortu, eta aurrera egin dute sailkapenean: laugarren eta seigarren jarri dira, hurrenez hurren.

Garaipenak aho zaporea gozatzeko balio dio Yatesi. Irabaziz ekin zion Giroari, baina belaunean hartutako kolpe batek jokoz kanpo utzi zuen. Etapa ehizean hasi behar. Eta zeregin horretan maisua da; gaurkoarekin, seigarren garaipena du Giroan. Borak harrotutako uretan egin du arrantza, Carapazek bezala. Oso urrundik egin du eraso, Supergan, helmugatik 28 kilometrora, eta ahalegina ez da antzua izan. Jai Hindley (Bora) eta berpiztutako Vincenzo Nibalirekin (Astana) batera iritsi da helmugara, Yates baino 15 segundo beranduago. Hindleyk irabazi du esprinta, baina esku hutsik gelditu da: ihes egin dio etapak nahiz lidertzak.

Saria merezi zuen Bora taldearen eginahalak, hankaz gora jarri baitu lasterketa. Superga aurrenekoz igo aurretik hartu du lema, artean ia 70 kilometro gelditzen zirela. Hala, ihesaldia berehala gelditu da ezerezean. Hamabi lagunek egin dute ihes etapa hasiera frenetikoan; tartean ziren Ivan Ramiro Sosa (Movistar), Alessandro Covi (UAE) eta Diego Rosa (Eolo), mendiko liderra. Tropelak ez die ameto eman. Oilarrentzako eguna zen: Superga gainera hamabi ziklista besterik ez dira iritsi. Atzean gelditu da Guillaume Martin (Cofidis), nagusiko bosgarrena, eta atzerago Alejandro Valverde (Movistar). Joao Almeidak (UAE) eutsi egin du, nola edo hala.

Maddalenako malda tenteak igaro, helmugatik pasa, eta zirkuituko azken birari ekin diote, beti Boraren agintepean. Hasi dira berriro Superga igotzen, eta Carapaz, Hindley eta Nibali nabarmendu dira. Lopez itsutu egin da haiei jarraitu nahirik, eta kiskali egin da. Landa ere eguzki galdatan erretzen hasia zen. Denek bat egin dute berriro, eta barealdiaren erdian, ekaitza piztu du Carapazek. Ez dio inork ihardetsi. Maddalenara 25 segundorekin iritsi da Ineoseko liderra. Han erabat sakabanatu da lasterketa. Hamalau kilometroren faltan Hindleyk harrapatu egin du Carapaz, eta hortik gutxira Nibali eta Yates batu zaizkie. Azken koskan egin du eraso ingelesak, eta bakarrik iritsi helmugara. Landak eta Bilbaok 51 segundoko atzerapena izan dute harekin.

Gauzak estu daude sailkapen nagusian: minutu baten bueltan daude lehen bost sailkatuak. Carapazen atzetik Hindley dago, zazpi segundora; gero Almeida, 30era; eta laugarren dago Landa, 59ra. Bilbaok, berriz, 1.52ko atzerapena du. Gaur ere buruz buru ariko dira faboritoak, Rivarolo Canavese eta Cogne lotuko dituen etapa menditsuan.


Berea egin, eta besteari utzi ez

Summary: Berea egin, eta besteari utzi ez. Olympique Lyonek zortzigarren aldiz irabazi du Txapeldunen Liga, Bartzelona gainditu eta gero Turineko finalean (1-3) bDamaris Egurrola da lehen euskal emakumezkoa txapelketa irabazten

Olympique Lyonek jokatu egin du gaur Txapeldunen Ligako finala Turinen, eta ez dio utzi Bartzelonari ohikoa duen jokoa egiten. Biak egiteagatik irabazi dio Frantziako taldeak Kataluniakoari, 2019ko finalean bezala, eta zortzigarren aldiz eskuratu du titulua —beste zazpiak 2011tik 2020ra bitartekoak dira—. Garaikurra kendu dio Bartzelonari, iazko txapelduna zelako.

Euskal Herriko futbolarentzat final historikoa izan da, parez pare zirelako Damaris Egurrola eta Irene Paredes, Lyonen eta Bartzelonan, hurrenez hurren. Bigarrenak partida osoa jokatu du, aurrenekoak ezer ere ez, baina loria Egurrolak eraman du: lehen euskal emakumezkoa da Txapeldunen Liga irabazten.

Horraino heltzeko, mila eta bat bide daude. Gauak bezalaxe, liburu ezagunean. Eta ez da metafora, errealitate gordina baizik, bi ikuspegi dituena. Batetik,edozein modutara jokatuta irabazten delako, eta bestetik, jokatzeko modu anitza dutenek eredu bakarra dutenari irabazten dietelako —baita alderantziz ere—. Lyonek Bartzelonak baino erregistro gehiago atera ditu.

Mozorro festa horren diseinatzailea Sonia Bompastor izan da. Historia egin duen beste emakumezko bat: aurrenekoa da jokalari eta entrenatzaile bezala Europako kluben arteko lehiaketa desiratuena irabazten. Bada, zelaian ona bazen, aulkian ere abila dela ari da erakusten. Lehortu egin du estrategian Bartzelona. Goian presioa eginda, ito egin du Bartzelona hasieran, eta hutsak egitera behartu. Erabakigarriak, gainera. Kataluniarrek aurreneko bost bat minututan zelai-erdia pasa ere ez dute egin. Lyonek bai, eta gainera, gola sartu. Sekulakoa. Henryk lapurtu du baloia, eta urrunetik, perfekzioz astindu du. Seigarren minutua zen.

Frantziarrek atzerago ere defendatu dute, eta bai majo moztu ere kataluniarren argia pizten duen kable sorta. Hermoso aurrelariaren atzeko jokalariak, Alexia adibidez, erabat utzi dute jokoz kanpo, barrualdeko pase aukerak itxiz. Hala ere, Bartzelona ez zen deseroso ari oraindik. Ematen zuen bazuela ziurtasuna partida aurrera ateratzeko. Aukeraren bat ere sortu du, baina golik ez dago jorik gabe.

Hori Lyonek eduki du Hegerberg aurrelariak bigarren gola egin du 23.minutuan, buruz. Orduan itzali da Kataluniako taldea. Marrazkia ere aldatu du Giraldez entrenatzaileak, eta seinale ona ez da izaten hori. Emaitza txarra, eta jokoan ere gero eta eskasago. Gainera, hirugarren gola jaso du, Macariorena, 33.minutuan. Putellasek itxaropena piztu du berriz Bartzelonarentzat, 1-3koa eginez 41.ean. Ez alferrik.

Bigarren zatian gehiago azaleratu ditu Bartzelonaren ezintasunak Lyonek, bereak indartuz. Atzean defendatu du, taldeko lan ona eginez, eta lehenago bezalaxe, barrualdea ondo estaliz. Lotu egin du jokoa. Guijarrok zelai-erditik langa jotzea izan da bizigarri bakarra bigarren erdian. Ordurako, osotasuna egiteko bidean zen Lyon, zatia zatiari gehituz: erregistroak. Eta horrela, berea egiteaz gain, ez dio utzi besteari berea egiten.


Summary: Eibarrek ez du huts egin, baina oraindik ez du igoera ziurtatu. Teneriferi irabazi dio bart Ipuruan, baina, Valladolidek ere irabazi egin duenez, azken jardunaldira arte itxaron beharko dute Lehen Mailara itzultzeko. Reala B eta Amorebieta jaitsi egin dira.

Eibar oraindik ez da Lehen Mailako taldea. Festa prest zuten: bart gauean ospatu nahi zuten igoera armaginek, baina Valladoliden garaipenak eragotzi egin zuen hori. Eibarrek, behintzat, egin zituen etxeko lanak: Teneriferi irabazi zion Ipuruan (2-0). Jardunaldi bat falta da liga amaitzeko, eta hiru talderen artean erabakiko da zein igoko diren zuzenean, kanporaketaren beharrik gabe. Almeriak ere atzo zuen igoera lortzeko aukera, baina huts egin zuen etxean Alcorconen aurka (1-1).

Eibar lehen postuan helduko da azken jardunaldira, eta Alcorconen irabaztea komeni zaio matematikak egiten hasteko beharrik ez izateko. Eibarrek 80 puntu ditu, Almeriak ere bai, eta 78 ditu Valladolidek. Armaginek batezbestekoa irabazia dute Almeriarekin, eta galdua Valladolidekin.

Atzo, Teneriferen aurkako neurketan, Ipurua mukuru beteta zegoen. Aspaldiko sarrera onena. Ez zen gutxiagorako. Handia baitzen lor zezaketena: denboraldi bakarra da taldea Lehen Mailatik jaitsi zela, eta, urtebeteren buruan, elitera itzultzea gertu zuen taldeak. Bigarren aldia izango zukeen, duela zortzi urte maiatzak 24 egun zituela lortu baitzuen lehen igoera. Orduan eta orain, entrenatzaile berarekin: Gaizka Garitano Agirre. Gero, Lehen Mailan zazpi denboraldiz egon zen.

Partida hasieratik kontrolatu zuen Eibarrek, eta, lehen zatiaren amaieran zertxobait sufritu zuen arren, nagusitasunez poltsikoratu zituen hiru puntuak. Golegileak Stoichkov eta Chema izan ziren.

Aurtengo denboraldian, EIbar jardunaldi askotan egon da igoerako postuetan (lehen biak zuzenean igotzen dira). Hasi ez zen ondo hasi, taldea eta entrenatzailea ia erabat berria zirelako, baina azkar hartu zion neurria lehiaketari. Lehen itzulia bigarren lekuan bukatu zuen, 11 garaipenekin, sei berdinketarekin, eta soilik lau partida galduta. Orain 80 puntu dauzka, honela lortuta: 23 garaipen eta 11 berdinketa.

Reala B eta Amorebieta jaitsi egin dira

Pozaren ifrentzua Bigarren Mailako beste bi euskal taldeetan dago. Izan ere, mailaz jaitsi dira 1.RFEF-era Reala B eta Amorebieta. Zail zeukaten erronka gainditzea, bost puntu behetik eta aurkarien mende ekin baitzioten jardunaldiari: Malaga eta Sportingen mende. Ezinbestekoa zena ez zuten egin, ordea, hemengoek: biak galtzaile. Gipuzkoarrek 3-2 galdu zuten Huescan, eta bizkaitarrek 5-0 Cartagenan. Aurkarien artean, bietako inork ez zuen irabazi: Sportingek hutsean berdindu zuen Fuenlabradan, eta Malagak galdu etxean, Burgosen aurka (0-1).


Summary: Gurpea Beti Onak Ohorezko Mailara igo da estreinakoz. Asteburu honetan jokatu dute igotzeko fasea, Arrecifen (Espainia), eta lehen bi neurketak irabazita lortu dute igotzea. Datorren urtean hiru euskal talde arituko dira lehen mailan.

Hirugarrenean bai: Gurpea Beti Onak-ek Espainiako Ohorezko Mailan jokatuko du datorren denboraldian. Atarrabiako (Nafarroa) taldeak denboraldi ezin hobea egin du, jokatu dituen partida guztiak irabazita, 30 denera: 28 ligan, eta bi asteburu honetan Arrecifen (Espainia) jokatzen ari diren igoera fasean. Ostiralean San Jose Obrero etxeko taldea menderatu zuten (20-25), eta atzo, Bolaños (24-18). Horri esker ziurtatu dute txartela, azken neurketaren faltan.

Historikoa da nafarrek lortu dutena: Ohorezko Mailan jokatuko duten lehen aldia izango da, harrobiko lana oinarri duen proiektu bati esker. Atarrabiako herrikideek aitortu egin diete egindakoa, eta atzo ehunka lagun elkartu ziren herrian Bolañosen aurkako neurketa ikusteko eta igoera ospatzeko. Gaur ere harrera beroa egingo diote taldeari, Kanaria uharteetatik itzultzen denean.

Beti Onak-en igoerari esker, hiru euskal taldek jokatuko dute datorren sasoian maila gorenean: Super Amara Bera Berak, Zubileta Evolution Zuazok eta Beti Onak-ek. Duela sei urte aritu ziren azkenekoz hiru euskal talde maila horretan: Bera Bera, Zuazo eta Aiala Zarautz. Denbora gehiago pasatu da Nafarroako talde bat aritu zen azkeneko alditik: bederatzi urte. Lizarrako Itxako izan zen azkena, eta sasoi haren amaieran desagertu zen. Beti Onak-ek hutsune hori beteko du ia hamar urte geroago.

Ikusi gehiago: Beti Onak, izena eta izana


Summary: Txillardegi omentzeko plaka kendu dute Donostiako Gaskonia plazatik. «Txillardegi Plaza» zioen plakak hiru urte zeramatzan hor, 2019an Txillardegi Liburutegia ekinaldiak jarri zuenetik.

2019ko urtarrilaren 13an, Jose Luis Alvarez Txillardegi-ren heriotzaren 7. urteurrenean, Antiguako Gaskoina Plazan Txillardegi Plaza zioen plaka bat jarri zuen Txillardegi Udal Liburutegia herri plataformak. Plaka jarrita egon da atzo arte, udalak kendu duen arte. Ez da lehen aldia.

Hala salatu du Joseba Alvarez Ezker Abertzaleko kideak, eta berriz jarriko dutela hitzeman du: «Euskal memoria defenda dezagun!», idatzi du Twitterren.

Aurretik, 2019ko uztailean ere kendu zuen plaka udalak. Ordukoan ere ez zuen eman azalpenik.

Gaur egun, Gaskonia plaza dago garai batean Txillardegi etxea zegoen lekuan; handik hartu zuen hark izengoitia, eta han egiten diote omenaldia, urtero, harenheriotzaren urteurrenean.

Txillardegi Liburutegia ekinbideari dagokionez, aurtengo apirilean bertan behera uztea erabaki zuten haren sustatzaileek, «horma handi batekin topo» egin dutelako.


Summary: Egiari Zor fundazioak Josu Retolaza euskal presoa oroitu du Eibarren. Retolazari minbizia diagnostikatu zioten kartzelan, eta hil baino gutxi lehenago utzi zuten baldintzapean aske. 35 urte igaro dira ordutik.

Egiari Zor fundazioak duela 35 urte hil zen Josu Retolaza euskal presoa izan du gogoan gaur, Eibarren (Gipuzkoa) egin duen ekitaldian. Azpimarratu dute Retolazaren kasua ez zela salbuespen bat izan: «Euskal Herriko gatazka politikoaren testuinguruan gertatutako giza eskubideen urraketa larriak ehunka, milaka izan dira. Horiei guztiei aitortza, erreparazioa eta berriro ez gertatzeko bermeak zor dizkiegu, bizikidetza oinarri duen gizarte berria eraikitzen jarraitzeko», adierazi dute.

Hori erakusten duten datuak ere gogorarazi dituzte: «Azken lau hamarkadetan, demokrazia deritzon garai honetan, 36 euskal preso politikok eta hamasei senidek galdu dute bizitza egoera ezberdinetan. Heriotza horiek badute zerbait komunean: guztietan bizi modu gisa, salbuespenezko neurri politikoen aplikazioa erabakigarria izan da».

«Indarkeria adierazpen hori» amaitzeko eskatu dute, baita «espetxe salbuespenaren aplikazioa behingoz amaitzea» ere: «Pertsona guztien eskubide guztiak bermatzeak izan behar du oinarria, abiapuntua, inolako baldintzarik gabe».

Ostegunean bete ziren 35 urte Retolaza hil zenetik. 33 urte zituen.

Ikusi gehiago: Hiltzear zela utzi zuten aske


Summary: Athleticek ez du Europan jokatuko datorren denboraldian. Zuri-gorriak ziren azken jardunaldian zerbait jokoan zuten bakarrak, baina galdu egin dute Sevillan (1-0). Denboraldia porrot banarekin agurtu dute Osasunak, Alavesek eta Realak ere.

Amaitu da 2021-2022ko denboraldiko Espainiako Liga. Euskal taldeak jokoan ezer gutxi zutela iritsi dira azken jardunaldira, eta helburu argia zuen bakarrak ez du betetzea lortu: Athleticek galdu egin du Sevillan, eta datorren urtean ez du Conference liga jokatuko. Irabazi bazuen ere alferrik izango zen, Vila-realek irabazi egin baitu Camp Noun (0-2).

Gainontzean, erabakita zeuden erabaki beharrekoak: Realak Europarako sailkatzea lortu du, hirugarrenez, eta ospatzeko eguna izan du igandea; Osasunak denboraldi ona egin du, baina, ezer ez zuenez jokoan, azken urteotan garrantzitsuak izan diren futbolariak merezi duten moduan agurtzeko baliatu du azken partida; eta Mendizorrotzan, Alavesek mailari agur esan dio. Kolpea barneratuta, egitasmoari amaiera eman diote. Uztailean hasiko da beste bat.

Sevilla 1-0 Athletic

Athleticek ez du helburua lortu. Zuri-gorriek zortzigarren postuan amaitu dute denboraldia, eta, gutxigatik izan bada ere, ez dute lortu Europan jokatzeko txartela. Erronka ez zen nolanahikoa: Vila-realek baino emaitza hobea lortu behar zuten Marcelinoren mutilek zazpigarren postuan amaitzeko.

Vila-realek bikain egin ditu etxeko lanak Bartzelonari irabazita, baina Athleticek ere ez du bere zatia bete. Hirugarren postua zuen jokoan Sevillak.

Lehen zatian aukerarik argienak etxekoek izan dituzte, baina Athletic izan da gola sartu duena. Epaileak, ordea, baliogabetu egin du Yuriren gola, aurretik baloia eskuarekin ukitu duelako.

Bigarren zatia hasi berritan, berriz, Sevillari utzi diote gol bat baliogabe. Rekikek sareetara bidali du baloia, baina Koundek oztopo egin dio Unai Simoni. Dena den, baliozko gola hamabost minutu geroago sartu dute etxekoek: Rafa Mirrek asmatu du Simonen aurrean. Agur, Europako ametsari.

Reala 1-2 Atletico Madril

Realak ere ezin izan du garaipen batekin agurtu denboraldia. Parean aurkari indartsua zuen, Atletico Madril, eta Espainiako taldeak, gainera, garaipena behar zuen hirugarren postua ziurtatzeko.

Lehen zatian markagailuan aurrea hartzeko parada ezin hobea izan dute txuri-urdinek, baina, atea hutsik zegoela, baloia zutoinera bidali du Rafinhak. Minutu batzuk geroago, beste aukera zoragarri bat ere izan du erdilariak, baina kanpora bidali du hura ere.

Eta gauza jakina da halako aurkarien aurka ezin dela barkatu. Bigarren zatia beste modu batera hasi du Atleticek, eta, abisu pare baten ostean, gol ikusgarria sartu du De Paulek area kanpotik. Ezin izan du ezer egin Remirok. Gutxi geroago sartu du bigarrena Correak, eta bi minuturen faltan, Realaren gola Guridik, Januzajen aldaratze bat baliatuta.

Zelaian gertatutakoaz gain, Bultzadak protesta egin du neurketa jokatu den orduagatik: igandean, gaueko hamarretan.

Osasuna 0-2 Mallorca

Sadarren, Oier Sanjurjo kapitainak ezin izan du garaipen batekin agurtu. Nabaritu egin da bi taldeetako zeinek zuen zerbait jokoan. Bisitarien aulkian, Iruñean oroitzapen bikaina utzi zuen entrenatzaile bat eseri da: Javier Aguirre mexikarra.

Lehen zatia parekatua izan da, baina baloiaren jabetza gehiago izan du Osasunak. Ez dute ezer oparitu gorritxoek. Bigarren zatia hastearekin batera, ordea, Mallorcaren lehen gola iritsi da: jokaldi on baten ostean, baloia Angelek bidali du sareetara.

Orduan estutu du gehien Osasunak, eta izan ditu aukerak. Gaueko unerik gogoangarriena 71. minutuan heldu da, Sanjurjok aulkirako bidea hartu duenean. Txalo zaparrada hunkigarria eskaini diote zaletuek. Osasunaren gol batek bigarren mailara bidaliko zukeen Mallorca, baina haien pozerako bisitariak izan dira hurrengo gola sartu dutenak, 83. minutuan. Agurrak Osasunan, poza bisitarien aulkian.

Alaves 0-1 Cadiz

Antzekoa zen egoera Mendizorrotzan. Alavesek Lehen Mailari agur esan dio, gauza bera egin nahi ez zuen aurkari baten aurka.

Lehen zatia lehiatua izan da, baina gol aukera garbirik ez da izan. Bestelakoa izan da bigarrena: beharrak bultzatuta, aukera mordoxka sortu du Cadizek, eta 75. minutuan heldu zaio saria. Choco Lozanok sartu du Cadizi Lehen Mailan geratzeko bidea eman dion gola.


Summary: Motorzale bat hil da Abadiñon, bidetik irtenda. N-634 errepidean gertatu da ezbeharra, Matienako biribilgunearen parean. Zer gertatu den ikertzen ari da Ertzaintza.

Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, motorzale bat hil da astelehen honetan Abadiño (Bizkaia) zeharkatzen duen N-634 errepidean gertatutako istripu batean. Ezbeharra goizaldean gertatu da, 01:00ak aldera, Matienako biribilgunearen parean.

Durangoko (Bizkaia) noranzkoan zihoala, motorra bidetik irten da bat-batean; oraindik ez da argitu zer dela eta. Lesioen ondorioz, istripua izan orduko hil da gidaria. Ertzaintza gertaera ikertzen ari da.


Summary: EH Bilduk Rocio Vitero aurkeztuko du Gasteizko alkatetzarako. Indar subiranistak atzo jakinarazi zuen Eva Lopez de Arroiabe izango dela Arabako ahaldun nagusi izateko proposatuko duen hautagaia.

Rocio Vitero izango da EH Bilduren alkategaia datorren urteko udal eta foru hauteskundeetan. Gasteizko EH Bilduko Mahai Politikoak hura proposatu du alkategai izateko, eta harena izan da hautagaitzak erabakitzeko prozesuan aurkeztu den bakarra. Vitero (Gasteiz, 1980) EH Bilduren udal taldeko zinegotzia da 2019tik, eta gizarte langilea da ogibidez, gizarte politiken ikuskaritzan aditua.

Gasteizko Mahai Politikoaren hitzetan, urteotan «Gasteizekin eta EH Bilduren proiektu politikoarekin duen konpromisoa» erakutsi du Viterok, eta haren hautagaitzak, «sinesgarritasun eta gaitasun frogatuak izateaz gain, argi erakusten du EH Bilduk nolako anbizioarekin eta segurtasunarekin egiten dien aurre 2023ko udal hauteskundeei». Viterorekin batera, EH Bilduk proposatu du Unai Fernandez de Betoño izatea alkateorde. Ostegunetik larunbatera bitartean egingo da hautagaitza babesteko edo baztertzeko bozketa. Atzo, berriz, Arabako Mahai Politikoak Eva Lopez de Arroiabe (Gasteiz, 1973) aurkeztu zuen Arabako ahaldun nagusi izateko. Lopez de Arroiabe zuzendaritzako idazkaritzako tituluduna da, eta 2007tik 2011ra UAGA eta EHNEko zuzendaritzako kidea izan zen. EHNEren berdintasun saila zuzendu zuen. 2014 eta 2016 artean, Gure Soroaren, Arabako Emakume Nekazarien Elkartearen lehendakariordea izan zen. 2013tik 2017ra, Larreako Batzar Administratiboko lehendakaria izan zen, eta 2015etik aurrera batzarkide izan da Arabako Batzar Nagusietan. 2016tik 2020ra, Eusko Legebiltzarreko legebiltzarkidea ere izan da.

Arabako Mahai Politikoaren ustez, Lopez de Arroiabek «inork baino hobeto ordezka dezake, egun, EH Bilduren egitasmo politikoa Araban. Bere ibilbide profesional eta militantean zehar, eta azken urteetan Kike Fernandez de Pinedorekin batera eskuz esku egindako lanean, lurraldearen ezagutza sakona pilatu du, Errioxatik Aiaraldera eta Añanatik Lautadara». Bozketa maiatzaren 27an, 28an eta 29an izango da.

Arabako eta Gasteizko hautagaien aurretik, EH Bilduk Nafarroako lehendakaritzarako eta Iruñeko alkatetzarako prozesuak gauzatu zituen. Horietarako, Laura Aznal eta Joseba Asiron hautatu dituzte.


Summary: Januzajek eta Monrealek ez dute Realean jarraituko. Klubak jakinarazi du ez dutela kontratua berrituko, arrazoirik zehaztu gabe. 2017tik egon da Belgikakoa taldean, eta 2019tik nafarra.

Denboraldi zaharra amaitu bezain pronto eman du berrirako lehen albistea Realak: Adnan Januzajek eta Nacho Monrealek ez dute taldean jarraituko. Nafarra 2019tik egon da Realean, eta 69 partida jokatu ditu, eta lau gol sartu. Sasoi honetan ez du alerik jokatu, belauneko ebakuntza izan eta gero, osatu ezinda ibili delako.

Deigarriagoa izan da Belgikako jokalariaren inguruko albistea. Kontratua berritu behar zuela, eta ez zuela, albiste eta kontu ugari ibili da hilabeteetan haren inguruan. Baina, azkenean, ez du jarraituko Imanolek zuzentzen duen taldean. 2017an ekarri zuen Realak, eta 167 partidatan 23 gol sartu ditu.

Bi jokalariak Realaren historian geratuko dira, 2020ko Espainiako Kopa irabazi baitzuten.


Summary: Bada hirugarren hautagai bat: Jon Uriarte. Aurkeztu egingo dela iragarri du 43 urteko enpresariak, Izan Athletic hautagaitzako buru moduan. Ricardo Barkala eta Iñaki Aretxabaletarekin lehiatuko da presidente izateko.

Hiru dira oraingoz Athleticeko presidente izateko hautagaiak. Jon Uriarte batu zaie Ricardo Barkalari eta Iñaki Aretxabaletari, bart jakinarazi baitu aurkeztu egingo dela. 43 urte dauzka, Bilbokoa da, eta enpresaria da. Izan Athletic izeneko hautagaitzaren buru izango da ekainaren 24ko hauteskundeetan. «Kluba modernizatu nahi dugu, etorkizunari aurre egiteko Athleticen historian, filosofian eta ehun urte baino gehiagoko balioetan oinarrituz».

Denbora luzez aritu omen da egitasmoa gauzatzen, eta orain arte hautagaitza ez iragarri izanaren arrazoiaren berri eman du: «Interesgunea zelaiko lehia izatea nahi genuen, nahiz eta jakitun egon horregatik denbora gutxiago izango dugula abalak jasotzeko eta kanpainarako».

Uriarteren izena Ticketbis enpresaren sorkuntzan azaltzen da, Ander Mitxelena lagunarekin batera. Plataforma bat da, sarrerak berriz saltzeko. Bost urteren buruan sekulako arrakasta lortu zuten: 80 milioi euro baino gehiago fakturatu zuten, eta 450 langile baino gehiago izan zituzten Amerika, Asia, Europa eta Ozeaniako hamalau herrialdetan. Ebay-k 165 milioi euro jarri zituen enpresaren jabe egiteko. Hamarkada bat geroago, All Iron Group konpainiaren buru da, eta inbertsioak egiten dituzte enpresa-sortzaileak finantzatzeko.

Azkenean hiru hautagai badira aurkeztuko direnak, 2007an bakarrik gertatu zena gertatuko da. Orduan ere hiruren arteko lehia izan zen: Fernando Garcia Makua, Juan Carlos Erkoreka eta Javi Gonzalez.


Summary: Siemensek aitortu du aldaketak egingo dituela Gamesaren lantaldean. Christin Bruch Siemens Energyren kontseilariak esan du bat egitearen helburua «egiturazko optimizazioa» dela. Langileek kezka adierazi dute, eta bilerak eskatu dizkiote Jaurlaritzari eta Madrili.

Cristian Bruch Siemens Energyko kontseilari ordezkariak argibide gutxi eman eta galdera asko piztu ditu gaur goizean egindako agerraldi batean. Siemens Energyk atzo iragarri zuen ofizialki Siemens Gamesatik falta zaion zatia erosteko eskaintza publikoa egiteko asmoa. Akzioko 18,05 euro eskainiko ditu, eta orotara 4.000 milioi euro ordaindu Siemens Gamesa burtsatik ateratzeko.

Horrekin Siemens Energyk «ekintza bateratua eta kudeaketa eraginkorragoa» lortzeko asmoa duela esan du Bruchek, helburua «egiturazko optimizazioa» dela. Argi zegoen Alemaniako taldeak zerbait egin nahi zuela Zamudioko taldearekin. Azken bi urteetan ia 2.500 milioi euro galdu ditu Siemens Gamesak, horietatik 780 milioi azken sei hilabeteetan.

«Nire agendan, oraingoz, ez dago egoitza soziala aldatzea», esan du Siemens Energyko buruzagiak. Baina, era berean, egia da Zamudioko zuzendaritza praktikan Madrildik ari zela lanean dagoeneko.

Langileak kezkatuta daude. Siemens Gamesako langile batzordeetako presidente Clara Fernandezek Radio Euskadin adierazi du «erabat kezkatuta» daudela enpleguarekin eta enpresak har dezakeen bidearekin. Siemens Gamesaren egoitza joan egingo dela uste du. Zuzendaritzak igandeko ordu txikietan jakinarazi zien Siemens Energyren erosteko eskaintzaren berri.

Fernandezek argi dauka. «Aurrezteaz eta sinergiez hitz egiten duten aldiro» gero «guraizeak» etorri direla salatu du, eta gogorarazi Siemens Gamesan 1.500 lanpostu kendu direla enpresen bat egitea iragarri zenetik.

Langile batzordeak berehalako bilera nahi du zuzendaritzarekin, operazio honek izan ditzakeen ondorioak argitu diezazkion enpresak. Era berean, langileen ordezkariek Espainiako Gobernuarekin eta Eusko Jaurlaritzarekin ere bilerak egin nahi dituzte, eskatzeko presio egin dezatela, enplegurik gal ez dadin.

Clara Fernandezen arabera, langile batzordeak ez du onartuko beharginei ordainaraztea enpresako zuzendaritzaren azken urteetako «kudeaketa txarraren» ondorioak.

Siemens Gamesako langileen ordezkariak, era berean, iragarri du mota guztietako mobilizazioetara deituko dutela euren enpleguen alde.

Enpresa operazioaren beste alde batean, burtsan, azken hilabeteetan erdi prezioan egon dira Siemens Gamesaren akzioak, baina orain aste bat daramate balioa irabazten, erosteko eskaintzaren zurrumurruen ondorioz. Behin operazioa ofizialki iragarri denean eta Siemens Energyk akzioko 18,05 euroko prezioa eskaini duenean, gaur goizean, kotizazioak %6 egin du gora, 17,78 euroraino.

Jaurlaritzaren eskaria

Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako sailburuak esan du enpresen bat egitea albiste ona dela, baldin eta enpleguari eusten bazaio. Operazio horren inguruko informazio argigarria eskatu du, hala ere, zalantzak uxatzeko. Izan ere, uste du Siemens Energyk bere asmoen berri eman ez izanak «ziurgabetasuna» sortu duela, batez ere langileen artean.

Radio Euskadin egin dioten elkarrizketan, Tapiak adierazi du Siemens Gamesak baduela etorkizuna, berriztagarrien sektorea ezinbestekoa delako «arazo energetikoa konpontzeko». Gainera, azaldu du Gamesaren salmenta eta Siemensen sarrera gertatu zirenetik gora egin dutela inguruko beste hornitzaileekin egindako kontratazioak, baita Zamudioko egoitzako langile kopuruak ere.

Tapiak uste du enpresa operazio horrek «oreka» ekarriko duela onshore eta offshore negozioen artean, hau da, lurreko eta itsasoko sorgailu eolikoen negozioen artean. «Badakigu onshore negozioa egoera konplikatuan dagoela, baina ez litzateke ulertuko offshore negozio eredu bakar bat izatea soilik». Hori dela eta, iritzi dio jarduerari eusteko «gaitasunak eta aukerak» badituela Gamesak.

Tapiak azpimarratu du Jaurlaritzak lan egingo duela enpleguari eusteko eta Zamudioko egoitza ez lekualdatzeko.


Summary: Defizit eta zor arauak beste urtebetez ez ezartzea proposatu du Europako Batzordeak. «Beharrezkoa bada» bizkor erantzuteko tresnak eman nahi dizkie EBko estatu kideei, baina aurrekontu «zuhurrak» eskatu dizkie 2023rako.

Inflazio handiak eta Ukrainako gerrak Europako Batasuneko ekonomiei eman dien kolpeak beste urtebete atzeratuko du gastu publikoa kontrolatzen hasteko agindua. Egonkortasun Itunaren kontrol eta zigor prozedurak, pandemiaren hasieran etendakoak, 2023an ez, 2024an berrezartzea proposatu du Europako Batzordeak, Ukrainako gerra dela medio uste baitu estatu kideek aukera izan behar dutela gastua bizkor handitzeko, «beharrezkoa ikusten dutenean». Errusiak gasaren fluxua erabat etetea izan daiteke arrazoietako bat.

Baina, malgutasunarekin batera, mezu bat zabaldu nahi izan du Batzordeak. «Ez gaude barra librea proposatzen», ziurtatu du Valdis Dombrovskis lehendakariordeak, eta ideia hori garatu du Paolo Gentiloni Ekonomia komisarioak: «Ez gaude proposatzen mugarik gabeko gastura itzultzea».

Neurri zehatzak

Bruselak azpimarratu du estatu kideek neurri zehatzetara bideratu behar dutela orain beren ahalegina, eta ez, pandemian bezala, «laguntza orokorretara». Ontzat jotzen dituen bi laguntza mota aipatu ditu: energia krisiaren kaltea txikitzeko laguntzak, eta gerratik ihes egiten dutenak jasotzera.

Horrenbestez, uztartzeko errazak ez diren bi eskaera egin dizkie Batzordeak estatu kideei: aurrekontu politika «zuhurra» izan behar dute, baina aldi berean gastu publikoa handitu behar dute trantsizio ekologikorako eta digitalerako, eta energia segurtasuna bermatzeko. Hori egiteko bidea ere aurreratu du: gastu korrontea, beste ataletara doana, «zorrotz» kontrolatu behar dute.

Aholkuak estatu kideei

Estatu kide bakoitzari aholku propioak egin dizkio Batzordeak. Espainiako eta Frantziako gobernuei egindakoak oso antzekoak dira, arazoak antzekoak direlako: defizit eta zor publiko handiak dituzte, eta langabezia handia, batez ere Espainiak. Horregatik, Madrili eta Parisi eskatu die 2023an aurrekontu politika «zuhurra» izatea, baina jarraitzea energiaren garestitzea gehien jasaten duten herritarrak eta enpresak laguntzen. 2023tik aurrera, berriz, zorra «modu jarraian eta sinesgarrian» gutxitzeko neurriekin hasi beharko lukete.

Frantziaren kasuan, keinu bat egin dio Emmanuel Macron lehendakariari, bat egin duelako haren asmoetako batekin: pentsio sistema erreformatzea, erregimen desberdinen arauak progresiboki bateratuz, haien zuzentasuna handitzeko eta jasangarritasuna bermatzeko».

Espainiako Gobernua ere pentsio sistema erreformatzen ari da, eta puntu batzuetan Bruselarekin talka egiten ari da. Pentsioen eguneratzea batez besteko KPIari lotu zuen, eta belaunaldien arteko ekitate tresna onartu, PPren erreformak jasotako jasangarritasun faktorea ordezkatzeko. Azken tresna horri buruzko zalantzak azaldu ditu Batzordeak, uste baitu ez duela balio pentsioen jasangarritasuna bermatzeko. Orain, Madrilekin negoziatzen ari da; 2023an Espainiak EBren funts gehiago jasotzea dago jokoan.

Erreformaren zain

EBko Ekonomia ministroen esku dago orain Bruselaren proposamena aztertzea. Onartzea espero da, ministroek beste gai arantzatsu bati heldu behar baitiote: Egonkortasun Itunaren beraren erreforma. Ohikoa den bezala, gobernuak zatiturik daude oraingo arauei eustea eta arau sinpleagoak eta errealistagoak jartzea eskatzen dutenen artean. Defizita baino, zorra da gakoa eztabaida horretan, koronabirusaren krisiak %60tik gora igo baitu estatu kide askoren zor publikoa, eta ezinezkoa egiten baitu hura nabarmen murriztea atzeraldi bat eragin gabe.

Europan gerrikoaren estutzea atzeratzeak ondorioak izango ditu Euskal Herrian ere. Izan ere, Bruselan irabazitako malgutasuna bere menpeko administrazioei ere ezartzea erabaki zuen Espainiako Gobernuak, eta azken urteetan ez dizkie defizit eta zor mugak jarri Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari. Horri esker, aurrekontu hedakorrak egin ahal izan dituzte, eta ildo horretakoak izan daitezke 2023. urtekoak ere.

Edonola ere, superabitarekin itxi zituzten 2021eko aurrekontuak. Gasteizko administrazioak 602 milioi euroko superabita izan zuen, barne produktu gordinaren %0,84; Iruñekoan, berriz, gastuak 269 milioi euro txikiagoak izan ziren diru sarrerak baino, eta superabita BPGaren %1,3ra itzuli zen.


Summary: Bi emakumek salatu dute Damien Abad Frantziako Elkartasun ministro berriak bortxatu egin zituela. Politikaren esparruko indarkeria matxistaren eta sexu indarkeriaren Frantziako behatokiak orain dela astebete eman zion Parisi salaketen berri. Ordea, entzungor egin die Frantziako Gobernuak, eta ministro izendatu dute Abad. Ministroen Kontseilua gaur bilduko da lehenbizikoz.

Emmanuel Macronek Damien Abad izendatu du Frantziako Gobernuko Elkartasuneko, Autonomiako eta Desgaituen arloko ministro. Izendapena ez da bestela bezala ailegatu; kargua hark hartuko zuelako susmoa bazen lehendik ere, eta, behin erabakia baieztaturik, lehertu egin da polemika. Izan ere, politikaren esparruko indarkeria matxistaren eta sexu indarkeriaren Frantziako behatokiak jakinarazi duenez, Abadek bi salaketa ditu bere kontra. Bi andrek salatu dute ministro berriak bortxatu egin zituela; 2010ean bata, 2011n bestea. Mediapart hedabideak zabaldu du notizia.

Bortxaketa salatu duten andreetako batek maiatzaren 13an bidali zion gutuna behatokiari, erasoa jakinarazteko. Ordurako, susmoa zegoen Damien Abad izendatuko zutela Elkartasun ministro. Biktimaren esanetan, gizonezkoak egindakoez ohartarazi nahi zuen kontakizunaren bidez; xehe kontatu du gertatutakoa, eta neurriak har daitezela eskatu du. «Emakumeak hitz egitera animatzea ez da aski jazarpen egoerei kontra egiteko», nabarmendu du.

Gainera, andre horrek, Abadek bortxatu egin zuela salatu ez ezik, nabarmendu zuen beste emakumezko batek ere delitu bera leporatu ziola politikariari; bera ere bortxatu zuela, alegia –biktimek zehaztu dutenez, bi emakumeek ez zuten elkar ezagutzen–. Hain zuzen, beste biktima horren kasuari buruzko informazioa eman du Mediapart-ek. Hedabideak zabaldu duenez, andreak 2017an jarri zion salaketa Abadi.

Bortxaketari buruzko lekukotasunak jaso ondotik, behatokiak errepublikanoei eta La Republique en marche alderdiei bidali zizkien mezuok, anonimoki; hain zuzen, Abadek berriki utzi du errepublikanoena, eta LREM alderdiari lotu zaio orain, behin-behineko gobernuan izateko. Halaber, prokuradoreari ere igorri zion mezua behatokiak. Hori aintzat harturik, nabarmendu dute Parisek bazuela Abadi egotzitako delituen berri, eta, beraz, gogor gaitzetsi dute hala eta guztiz ere ministro izendatu izana.

Salaketek apenas lohitu duten Abaden bidea. Egotzitakoak gezurtatu baizik ez du egin politikariak. Ukatu egin du andre horiek bortxatu dituela. Dioenez, izandako sexu harremanak «beti» oinarritu dira «aldebiko borondatean».


Summary: Ehun milioitik gora desplazatu daude munduan aurrenekoz. Egoera «asaldagarria» dela iritzita, berehalako «ekiteko deia» egin du UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak.

Dela gatazka armatuengatik, dela indarkeriagatik, dela giza eskubideen aurkako erasoengatik, dela edonolako jazarpenarengatik, munduan ehun milioitik gora desplazatu daude aurrenekoz. UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak eman du datua, eta NBE Nazio Batuen Erakundearen agentziaren buru Filippo Grandik nabarmendu du «asaldagarria» dela kopuru hori; horregatik, «ekiteko deia» egin du.

UNHCRek plazaratutako azken txostenaren arabera, 2021aren amaieran 90 milioi inguru ziren desplazatuak, Etiopia, Burkina Faso, Myanmar, Nigeria, Afganistan eta, besteak beste, Kongoko Errepublika Demokratikoko egoerek bultzatuta etxetik behartuta ihes egin behar izan zutenak. Horiei gehitu behar zaizkie Ukrainako gerrak eragindako desplazatuak. Duela hiru hilabete hasi zen, eta, orduz geroztik, zortzi milioi barne desplazatu eragin ditu, eta sei bat milioi pertsonak herrialdea utzi dute.

Grandik azpimarratu du, hain zuzen, nazioarteak erantzun «oso positiboa» eman diela Ukrainatik ihes egin behar izan dutenei. Iruditzen zaio «antzeko mobilizazio bat» egin beharko litzatekeela munduko krisi guztientzat, baina ohartarazpen bat egin du. «Laguntza humanitarioa aringarri bat da, ez sendabide bat». Hori dela eta, eskatu du «gatazka suntsitzaileak eragozteko», jazarpena bukatzeko, eta «pertsona errugabeak etxetik ihes egitera behartzen dituzten atzeko arrazoiei» heltzeko. «Erantzun bakarra bakea eta egonkortasuna da».

NBEren agentziak zehaztu du ehun milioi pasa horien barruan daudela errefuxiatuak eta asilo eskatzaileak, baita 59,1 milioi barne desplazatuak ere. Datu horren berri eman zuten joan den astean bi GKEk.


Summary: Emakumeentzako jai giro «seguruak» sortu nahi ditu Emakundek. «Berdintasunezko jaiak» lortzeko asmoz, festetako indarkeria matxista prebenitzeko gida ondu du Emakundek, Eudel eta Arabako, Gipuzkoako eta Bizkaiko foru aldundiekin elkarlanean. Udalei, jai batzordeei, ostalaritzari, txosnei eta jai ekitaldiak programatzen dituzten kolektiboei zuzendu diete.

Festetako indarkeria matxista kasuak prebenitzeko helburuarekin, Jaietan emakumeen aurkako indarkeria matxista prebenitzeko tokiko prozesuak sustatzeko Gida aurkeztu dute gaur, Gasteizen. Emakundek ondu du gida, Beldur Barik programaren barruan, eta Eudel eta Arabako, Gipuzkoako eta Bizkaiko foru aldundiekin elkarlanean. Udalei, jai batzordeei, ostalaritzari, txosnei eta jai ekitaldiak programatzen dituzten kolektiboei zuzendu diete.

Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuaren arabera, gidaren metodologiak eta helburuak eraso matxistak prebenituko dituzten jaiak antolatzen lagun dezakete. Izan ere, eraso horiek identifikatzeko eta prebenitzeko jarraibideak ematen ditu, baita eraso egin dietenak artatzeko edota eraso baten aurrean erantzun publikoa antolatzeko aholkuak ere.

Gidan proposatu dute, besteak beste, andreentzako «seguruak» izango diren giro «atsegin eta errespetuzkoak» sortzea. Horretarako, aholkatu dute komunak leku argitsuetan eta jendea pasatu ohi den lekuetan jartzea, edota udalerriko toki «arriskutsuetan» argiak jartzea.

Aurtengo uda «berezia» izango dela adierazi du Artolazabalek, bi urteko pandemiaren ondoren «normaltasunera» itzuli eta herri eta hirietako jaiak bueltatuko direlako. Horrela, nabarmendu du ezin dela normaltasunaz hitz egin «eraso sexistak gertatzen diren bitartean», eta gaineratu du horregatik sortu dutela gida, «berdintasunezko jaiak» nahi dituztelako: «Ez jaiek, ez alkoholak, ez dute pertsonekiko errespetuan oinarritzen ez den jarrerarik justifikatzen. Ezerk ez du eraso matxista bat justifikatzen».

Sailburuak gogorarazi du festak antolatzen hasten diren «lehen unetik» sortu behar dituztela emakumeentzako «gune seguruak». Horretarako, udalen artean banatuko dute gida; izan ere, Gorka Urtaran Eudeleko presidenteak eta Gasteizko alkateak adierazi du udalek «funtsezko zeregina» dutela berdintasunaren alde sentsibilizatzerako orduan, eta nabarmendu du gidak «udalak inspiratzeko» balio duela: «Batez ere txikientzat da baliagarria, prozesu horiek diseinatzeko behar diren langile teknikoak ez dituztenentzat, alegia».

Artolazabalez eta Urtaranez gain, agerraldian izan dira, besteak beste, Izaskun Landaida Emakundeko zuzendaria, eta Ainhoa Campo Arabako Foru Aldundiko Berdintasun zuzendaria, Miren Elgarresta Gipuzkoako Foru Aldundiko Berdintasun zuzendaria eta Patricia Campelo Bizkaiko Foru Aldundiko Berdintasun zuzendaria.


Summary: CAFek tren arinak egingo ditu Bonnerako, eta autobus elektrikoak Madrilerako. 22LRV tren arin egingo ditu Alemaniarako, eta 60 autobus elektriko Espainiako hiribururako. Bi kontratuak 110 milioi eurokoak dira.

CAF taldeak kontratu bat sinatu du Alemaniako Bonn hiriko eta inguruetako garraio zerbitzua eskaintzen duten operadoreekin LRV motako trenak egin eta ibilgailuen piezak hornitzeko. Guztira, 22 LRV (Light Rail Transit) tren arin egingo ditu, baina etorkizunean beste hamar ere egiteko aukera jasotzen du akordioak.

Stadtwerke Bonn Verkehrs GmbH (SWBV) eta Elektrische Bahnen der Stadt Bonn und des Rhein-Sieg-Kreises GmbH (SSB) enpresek kudeatzen dute Bonn hiriko tren garraioa, eta zerbitzua eskaintzen dute hiria Koloniarekin lotzen duten linea batzuetan ere. Baina trenen maiztasuna eta bidaiari kopurua handitu egingo direla eta, LRV motako ibilgailu gehiago erosiko dizkio CAFi.

Metroaren eta tranbiaren arteko nahasketa bat da LRV trena: trenak tranbia itxura du, baina haiek baino gaitasun handiagoa dauka, eta azkarrago mugitzen da. Alemaniarako egingo dituztenak zoru altukoak eta bi noranzkoetakoak izango dira, martxan dauden ibilgailuen antzekoak.

Ez da Beasaingo konpainiak azkenaldian Alemaniako Ipar Renania-Westfalia estatuan lortu duen kontratu bakarra. Antzeko beste bat irabazi zuen iazko ekainean, Essen eta Muelheim an der Ruhr hirietan zerbitzua eskainiko duten 51 LRV tren egiteko. Antzeko ibilgailuak dira guztiak ere, eta, CAFen iritziz, horrek agerian uzten du ibilgailu mota horren arrakasta.

Autobusak Madrilerako

Beste kontratua Espainiako hiriburuan irabazi du CAFek: 60 autobus elektriko egingo ditu Madrilgo EMTudalgarraio enpresarentzat. Solarisen Urbino 12 motako autobusak dira; hamabi metro luze dira, eta 80 bidaiarirentzako tokia dute.

Iaz ere egin zuten akordioa bi aldeek, gas naturala erabiltzen duten beste 250 autobus egiteko. Hori dela eta, eskari berriak baieztatu egiten du ibilgailuak berritzeko EMT enpresak Solarisengan jarritako konfiantza, CAFen ustez.


Summary: Luis Garciak ordezkatuko du Julio Velazquez. Alavesek gaur goizean jakinarazi du Velazquezek ez duela jarraituko taldean, eta arratsaldean iragarri du Luis Garcia ariko dela haren ordez

Beste entrenatzaile bat izango du Alavesek datorren denboraldian, Espainiako Bigarren Mailan: Luis Garcia Plaza. Hark ordezkatuko du Julio Velazquez. Zortzi partida egin ditu taldea zuzentzen Velazquezek, eta ez da lortu Lehen Mailari eusteko helburua. Hiru partida irabazi dituzte jokalariek haren aginduetara, eta bost galdu.

Arabako taldeak Lehen Mailara igo nahi du datorren sasoian, eta Luis Garcia iaioa da hori lortzen: Levanterekin eta Mallorcarekin igo da maila nagusira. Hain zuzen, Mallorca zuzendu du denboraldi honetan entrenatzaile espainiarrak, baina klubak kargutik kendu zuen martxoan, taldeak zeraman bide eskasagatik. Javier Aguirrek ordezkatu zuen, eta, haren aginduetara, mailari eutsi dio Herrialde Katalanetako taldeak.

Entrenatzaile bat kendu, eta beste bat jarri: horrela dabil Alaves. Hamahiru izan ditu 2016an Espainiako Lehen Mailara igo zenetik. Orain, aro berri bati ekingo dio Bigarren Mailan, eta oraindik ez du jakinarazi zeinek hartuko duen aulkiko lanen ardura.

Hau adierazi du: utzita egon diren jokalariek ez dutela jarraituko. Ez dira bat eta bi, asko izan baitira egoera honetan aritu direnak sasoi honetan ere: Matt Miazga, Mamadou Loum, Gonzalo Escalante, Manu Garcia, Manu Vallejo eta Facundo Pellistri.


Zortzigarren alaba!

Summary: Zortzigarren alaba!. Aurtengo Araba Euskaraz-ek Argantzun ikastolaren Lehen Hezkuntzako eraikina egiten laguntzeko helburua dauka

Arabako zortzi ikastoletan txikiena da Argantzun ikastola. 2003. urtean sortu zen, eta gogoz, ilusioz eta lan handia eginez ari da Trebiñu euskalduntzeko ibilbidea egiten. Txikiena eta bereziena ere bada Argantzun ikastola. Euskara ofiziala ez den eremu batean, Arabaren bihotzean baina Araba ofizialetik kanpo, hamaika eragozpeni aurre egin behar izan dio. Baina, egun, trebiñar familia askoren hautua da euren seme-alabei hezkuntza euskaldun eta eraldatzailea eskaintzeko.

Argantzun ikastolak 2003ko urriaren 27an ireki zituen ateak. Ordura arte, etxean edo Trebiñutik kanpoko beste haurtzaindegiren batean zain egondako 11 familiak osatu zuten lehenbiziko promozioa. Urtez urte, handituz joan zen ikastola, eta, Haur Hezkuntza osoa osatu zutenean, 40 ikaslera iritsi ziren. Hortik aurrera, kopuru horretan mantendu dira, 40 eta 50 ikasle artean.

Argantzun Ikastola 2003. urtean sortu zen. ARABA EUSKARAZ

Eta, pixkanaka, aurrera joan dira. Haur Hezkuntzarekin hasi, eta Lehen Hezkuntza ere eskaintzen hasi ziren 2016an. 2019an, berriz, Sagastietara eraman zuten Lehen Hezkuntza, alokairuan hartutako eraikin batera. Hanka bat Trebiñun eta bestea Sagastietan, ikastola hazteko bidea aurkitu zuen Argantzun ikastolak. Aurten, 68 ikasle dituzte guztira, eta oso ikasturte berezia da ikastolarentzat, 6. mailako lehen ikasleak ikastolatik aterako baitira eta, horrela, Lehen Hezkuntzako etapa osoa lortuko duten lehenengo urtea izango baita.

Urteotan, ezinbestekoak izan dituzte ikastolaren komunitatearen konpromisoa, Euskal Herriko ikastolen elkartasuna, eta baita herritarrena ere. Hiru Araba Euskaraz antolatu dituzte, eta laugarrena ere antolatzera doaz. Hain zuzen ere, Sagastietan ikastolaren eraikina egiteko erabiliko da aurtengo Araba Euskaraz-en ateratzen den etekina.

Argantzun ikastolaren laugarren Araba Euskaraz, ordea, berezia izango da. Izan ere, ez du berak bakarrik antolatuko, Arabako zortzi ikastolen artean ari baitira urte osoko ekitaldiak antolatzen, eta zortziak bat eginik ari dira antolatzen ekainaren 19ko jaia ere. Ospakizun handia ez da Trebiñun egingo, Gasteizen baizik, Olarizu parkean.

Lagundu nahi diguzu Trebiñu euskalduntzen?

- Erosi gure materiala.

- Eskuratu TANTA elkartasun txartelak.

- Bizum bidez ekarpena eginez. Horretarako aplikazioan, Eman izena atalean sartu, eta bertan dagoen bilatzailean “Araba Euskaraz” bilatu.

- Eta zatoz Araba Euskaraz-era! Ekainaren 19an, denok Olarizura!

Zortzi ikastola, zortzi kuadrilla, gu gara zortzigarren alaba!


Summary: Kaxildak salatu du «gertakari larriak» bizi izan dituztela asteburuan 'La Sapa de los Aperribay' liburuaren harira. Donostiako liburu dendak salatu duenez, Ibon Aperribai SAPAko burua han izan zen larunbatean, «jarrera kondeszendiente, amorratu eta probokatzailearekin».

Joan den ostiralean, Antimilitaristak EH kolektiboak La Sapa de los Aperribay. La guerra empieza aquí liburua aurkeztu zuen Donostiako Kaxilda liburu dendan, Aperribai familiak armagintzarekin duen harremanaren inguruko lana, eta, Kaxildak komunikatu baten bidez salatu duenez, «gertakari larriak» izan dituzte asteburuan horren harira. Azaldu dutenez, larunbat goizean pertsona bat liburu dendan sartu zen, eta liburuaren aurkezpeneko kartelari begira gelditu zen, zera esanez: «Hauek mafioso batzuk dira».

«Horrela hasi da Aperribai familiaren antzerki politikoa Kaxildan. Gertakaria publiko egitea erabaki dugu, lagunek gertaeren larritasuna uler dezaten eta armen fabrikatzaile familia baten larderia, mehatxu, probokazio edo normaltasun berriaren aurrean gauden epai dezaten», azaldu du Kaxildak. Komunikatuan diotenez, pertsona horrek adierazi zuen bera zela argazkikoa: «Posible al da Ibon Aperribai bera aurrean izatea?», galdegiten dio Kaxildak bere buruari. Ibon Aperribai Realeko presidente Jokin Aperribairen anaia da.

Jarraitu irakurtzen Irutxuloko Hitza-n.


Summary: Diputatu izateko 32 hautagai izanen dira Ipar Euskal Herrian. Ipar Euskal Herriko hiru hautesbarrutietan, orotara, 32 hautagai lehiatuko dira Frantziako Asanblearako bozetan. Kanpaina ofiziala heldu den astelehenean hasiko dute.

Frantziako Asanbleako diputatu izateko bozak iraganen dira ekainean, eta hautagaitzak pausatzeko azken eguna zuten iragan ostiralean. hala, Ipar Euskal Herriko hiru hautesbarrutietan aurkeztuko diren hautagaien zerrenda argitaratu du Pirinio Atlantikoetako departamenduko prefeturak. Orotara, 32 hautagai izanen dira Ipar Euskal Herriko hiru hautesbarrutietan: 4.hautesbarrutian bederatzi hautagai izanen dira —tartean Biarnokoak ere—, 5.hautesbarrutian hamaika, eta, 6.ean hamabi. EH Bai koalizio ezkertiar eta abertzaleak hautagaiak izanen ditu hiru hautesbarrutietan; NUPES Frantziako ezkerreko alderdien aliantzak ere. Azken kargualdian egon diren hiru diputatuetarik bik beren burua berriz aurkeztuko dute: Florence Lasserrek eta Vincent Bruk. Gehiengoa osatzen duen LREM Errepublika Martxan alderdikoak dira biak, eta Ensemble eskuinaren eta zentro-eskuinaren arteko batasunaren izenean aurkeztuko dira.

Barnealdea eta Biarnoko zati bat hartzen dituen 4.hautesbarrutian beren burua aurkeztuko duten hautagaiak hauek dira: Margaux Taillefer —Eric Zemmour ultra eskuindarraren Errekonkista alderdikoa da—, Egoitz Urrutikoetxea (EH Bai), Julien Lassalle (Résistons !) —orain arte hautesbarrutiko diputatu izan den Jean Lassallen anaia da— , Valerie Bouchard (etiketarik gabe), Annick Trounday (Ensemble), Pau Darnet (Alderdi Animalista), Iñaki Etxaniz (NUPES), Sylviane Lopez (Batasun Nazionala), eta Carlos Ribeiro (Langile borroka).

5. hautesbarrutiak Baiona eta Angelu (Lapurdi) hartzen ditu, baita Bidaxunerria ere. Philippe Bardanouve (Langile borroka), Sandra Pereira-Ostanel (NUPES), Gil Benjamin (Frantziaren Aldeko Batasuna), Mathilde Hary (EH Bai), Florence Lasserre (Ensemble) —orain arteko diputatua—, Sylvie Roubin (Animalien Aldeko Mugimendua), Thomas Riche (Espoir Ric), Pascal Lesellier (Batasun Nazionala), Helene Susbielle (etiketarik gabe), Thibault Pathias (Volt), eta Annick Pillot (Errekonkista) dira hautagaitza pausatu dutenak.

6.hautesbarrutian —Hego Lapurditik Baigura aldera—, Tom Dubois-Robin (NUPES), Peio Dufau (EH Bai), eta Jacqueline Uhart (Langile borroka) izanen dira ezkerreko hautagaiak. Zentroan, Philippe Jouvet, Mathis Tenneson eta Vincent Bru —orain arteko diputatua da, eta Ensemble aliantzaren izenean aurkeztuko du bere burua—. Eskuinekoak eta eskuin muturrekoak dira beste hautagai gehienak: Fabrice Sebastien Bach (Errepublikanoak), Bertrand Soubelet, Becker Monique (Batasun Nazionala), eta Goitschel Marielle (Resistons!). Etiketarik gabe aurkezten da Christiane Neel, eta Animalien aldeko mugimenduaren izenean Kevin Briolais.

EH Bai, beste hautesbarruti batean

RPS Eskualde eta Herri Solidarioak, estaturik gabeko nazioetako alderdien federazioaren izenean, EH Baiko kide den Garbiñe Erasok aurkeztuko du bere burua atzerrian bizi diren frantziarren bosgarren hautesbarrutian. Haren ordezkari izanen da Enric Balaguer (Unitat Catalana) katalana. Parean, Manuel Valls (Ensemble) Frantziako lehen ministro ohia izanen dute. «Zentzu politiko azkarra duen hautagaitza da. Estaturik gabeko herrien ahotsa entzunaraziko dugu Manuel Vallsen parean. Lehen ministro ohiak herritarrak hautetsontzietatik urruntzen dituzten praktika politiko gaitzesgarriena irudikatzen du», adierazi du EH Baik agiri baten bidez. Gehitu dute: «Gure aldetik, lurraldeen aldeko diskurtsoa entzunarazi nahi dugu ozenki, tokiko hizkuntzak eta preso politikoak sustengatuz».


Summary: Bachelet Xinjiango giza eskubideen urraketa salaketak ikertzen saiatuko da. Giza Eskubideen Nazio Batuen goi mandataria Txinan da, eztabaida handia eragin duen sei eguneko bidaia bat egiteko. Berrehun bat GKEk salatu dute Pekinek egonaldia «manipulatuko» duela.

Michelle Bachelet Giza Eskubideen Nazio Batuen goi mandatariak helburu argi bat du Txinan abiatu berri duen bisitan: Xinjiang eskualde musulmanean salatu dituzten giza eskubideen urraketak ikertzen saiatzea, ahalik eta modurik independenteenean.

Hamazazpi urtean lehen aldiz, Giza Eskubideen Nazio Batuen goi mandatari bat Asiako potentzian da, eta horrek garrantzi handia eman dio Bacheleten sei eguneko bidaiari. Baina agintariak dena ez du alde, berrehun bat GKE gobernuz kanpoko erakundek ohartarazi baitzioten, iragan ostiralean, Pekinek bisita «manipulatuko» duela, eta hori «harreman publikoen operazio bat» bilaka daitekeela herrialdeko gobernuaren mesederako.

Berez, Giza Eskubideen Nazio Batuen goi mandataria arrisku horren jakitun dago. Bi aldeek lau urte behar izan dituzte egunotako bidaia negoziatzeko eta adosteko, baina nazioarteko erakundeak ez du xehetasun handirik eman Bacheleten ikerketaz, nahiz eta jakina den nahiko mugatua izango dela; agintariak, esaterako, ezingo ditu bere kasako elkarrizketak izan, Txinako Gobernuak argudiatu baitu «zirkulu itxi batean» izan behar direla, koronabirusa ez hedatzeko.

Besteak beste, Bachelet Xinjiango Kashgar eta Urumqi hirietan izango da, eta tokian tokiko eta herrialde mailako gobernuetako ordezkariekin batzartuko da, baita enpresariekin, akademikoekin eta gizarte zibileko taldeekin ere. Printzipioz, horiek dira izango dituen elkarrizketa bakarrak; guztiak, aurrez antolatuak.

GKE-en arabera, 2016az geroztik etnia uigurreko milioi bat lagun pasatu dira doktrinatzeko zentroetatik —hamabi milioi pertsona bizi dira Xinjiangeko Uigur Eskualde Autonomoan—, eta 2018an bertan NBEk ere salaketa hori egin zuen, «txosten sinesgarriak eta ugariak» oinarri hartuta; zehazki, «epaiketarik gabe, torturatuta eta betirako itxita» zituztela esan zuen.

Hasieran, Pekinek ukatu egin zuen zentro horiek existitzen direnik, baina gerora adierazi zuen «bokaziozko formakuntzarako zentroak» direla, eta lanbide bat ikasteko edota mandarin txinera hobetzeko balio dutela.

Txostenaren zain

Nazioarteko erakundea uigurren egoeraz txosten bat argitaratzekoa zen, baina atzeratu egin du, eta horretaz iazko irailean aritu zen azkenekoz, Bacheletek adierazi zuenean dokumentua «amaitzen» ari zirela. Hortaz, baliteke goi mandatariak larunbatera arte iraungo duen bisita baliatzea testu hori osatzeko.

Egunotako bidaiaz, Wang Wenbin Txinako Atzerri Ministerioaren bozeramaileak hau esan du gaur: «Txinak espero du Bacheleten bisitak bi aldeen arteko lankidetza eta trukatzeak sustatuko dituela, eta rol aktiboa izango duela giza eskubideen nazioarteko kausan aurre egiteko».

HRW Human Rights Watchen Txinarako zuzendari Sophie Richardsonen ustetan, baina, «sinesgarritasunaren kontrako desafio bat da Txinako Gobernuak goi mandatariari uztea ikusi nahi ez dituen gauzak ikusten uztea».

Zenbait herrialdek —AEBek, Erresuma Batuak eta Japoniak, besteak beste— boikot diplomatikoa egin zieten Txinan iragan otsailean egin zituzten Neguko Olinpiar Jokoei, besteak beste, uigurrek eta GKEk salatzen dutena oinarri hartuta.


Summary: Administrazio Auzitegiak heldu den astean erranen du Seaskako ikasleek azterketak euskaraz pasa ditzaketen ala ez. Seaskak Frantziako Hezkuntza Ministerioaren kontra ezarritako salaketa aztertu dute Pauen, presazko auzian. 2019an EEPk et hiruek izenpetutako hitzarmena ez betetzea leporatu dio ikastolen elkarteak

Seaskako ikasleek epaimahai elebiduna izanen ote dute ekainean iragatekoa duten baxoko ahozko handian? Heldu den astean emanen du erabakia Paueko Administrazio Auzitegiak. Ikastolen elkarteak Frantziako Hezkuntza ministerioaren kontra ezarritako salaketa aztertu dute gaur, presazko prozeduran. EEP Euskararen Erakunde Publikoak, ministerioak eta hiruek izenpetutako dokumentuen edukia defendatu du Seaskak. Dokumentu horiez egiten duen irakurketa propioa eta prozeduraren desegokitasuna alegatu ditu Frantziako Hezkunza ministerioak. Alain Larrea abokatuak hartu du Seaskaren defentsa; ministerioaren izenean, Pirinio Atlantikoetako akademia ikuskaritzako idazkari nagusia agertu da, abokaturik gabe.

Seaskaren funtzionamendua esplikatzen hasi da Larrea euskararen murgiltze irakaskuntzaren ezaugarriak emanez. Seaskako ikasleek ikasketetan maila gorena lortzen dutela azpimarratu du. Irakaskuntza horren harira, ohartarazi du EEP, ministerioa eta hiruen artean 2019an adostu zuten hitzarmenean baxoko Ahozko handian euskara erabiltzea baimentzen dela. Honela dio hitzarmenaren testuak: «Batxilergoan murgiltze ereduetako ikasleek parada ukanen dute euskaraz idazteko Historia-Geografiako kontrol jarraikiko proba amankomunetan eta irakaskuntza zientifikoetako kontrol jarraikiko proba amankomunetan. Azkenik, sail elebidunetako eta murgiltze ereduetako ikasleek ahozko handiko zati bat euskaraz egiten ahalko dute».

Beste bi dokumentuk ere berresten dute Seaskaren eskaera: Frantziako Hezkuntza Kodeak, 121-3 artikuluan, eta, baita joan den abenduan hizkuntza gutxituen irakaskuntzari buruz publikatu zuten zirkularrak ere. Brebetan eta baxoan proba batzuk euskaraz egiteko aukera aipatzen da azken horretan.

Horiek horrela, Seaskako ikasleak kaltetuak direla defendatu du Larreak, eta presazko erabakia hartzeko eskatu dio epaileari, ministerioak berma dezan Seaskako ikasleek baxoko ahozko handian epaimahai elebiduna izanen dutela. Gerora ministerioaren gain izanen da euskaraz pasatako azterketa horiek onartzen dituen ala ez erabakitzea. «Ezezkoa erabakiko balu, Seaskak erabaki hori auzitara eramateko aukera luke», esplikatu du Larreak. «Baikor» agertu da gaurkoarekin. Izan ere, Seaskaren eskaera teknikoki plantan ematea posible ote den eskatu du epaileak. Baietz erantzun dio Hur Gorostiaga ikastolen elkarteko zuzendariak. EEPk zerrenda bat egina du publikoan eta pribatuan irakasten duten ehundik gora iraskasle euskaldunekin.

Ministerioa mutu

Frantziako Hezkuntza ministerioko arduradunek ez dute aurpegia eman nahi izan, eta Pirinio Atlantikoetako akademia ikuskaritzako idazkari nagusia agertu da administrazioko ordezkari gisa. Hauteskunde garaia dela eta, ez ditu kazetarien galderak erantzun nahi izan.

Hauek dira ministerioaren argumentu nagusiak: Batetik, presazko prozedura ez dela egokia, ministerioak erabaki formala hartua duelako. Seaskaren arabera, apirilaren 13an errektorearen izan zuten bilkuran eman zieten ezezkoa litzateke hori. Ministerioaren hitzetan, administrazio auzitegiko prozedura normal batean salatu beharko lukete. «Bi urte baino gehiago iraun dezake prozedurak, ez digu ezertarako balio», esplikatu du Larreak epaitegitik ateratzean. Gaurko auzi saioan, ikasleei azterketan euskaraz aritzeko aukera bermatzeko eskatu dutela zehaztu du, epaitegiak sakoneko erabakia hartu bitartean kaltetuak izan ez daitezen.

Bestetik, ministerioak alegatu du EEP ez dela lurralde elkargo bat, eta, beraz, ez duela halako hitzarmenak izenpetzeko eskumenik. Epaitegiaren aitzinean, Larreak oroitarazi du Frantziako Estatuko lau administrazio mailek osatzen dutela EEP: Estatuak, Akitania Berria eskualdeak, Pirinio Atlantikoetako departamenduak eta Euskal Hirigune Elkargoa osatzen duten 158 herriko etxeek.


Summary: Baliteke «luze» jotzea Nafarroako 150 udalek pairaturiko zibererasoa konpontzeak. ANIMSA udalen informatika enpresa publikoak «pazientzia» eskatu die kalteturiko udal eta tokiko erakundeei, eta herritarrei. Badira bost egun erasoak hainbat zerbitzu ematea galarazi diela.

Joan zen asteazkenean zibereraso handia pairatu zuen ANIMSA enpresa publikoak, zeinak Nafarroako 179 udal eta tokiko erakunderen informatika zerbitzuak kudeatzen dituen. Horren eraginez, horietako 150ren webguneak eta posta zerbitzuak bertan behera egon dira azken egunetan. Enpresak gaur plazaraturiko agiri batean adierazi du jo eta ke dabilela zerbitzuok leheneratzeko lanean, eta jada sartu dela «berreskuratzeko eta berriz eraikitzeko» fasean. Edonola ere, ohartarazi dute ezin dutela esan noiz egongo den arazoa konponduta, eta balitekeela «luze» jotzea.

Adituen arabera, ransomware deituriko eraso mota da. Halakoetan, gaizkileak zerbitzari batean sartzen dira, eta horren edukia enkriptatu egiten dute. Ondoren, dirua eskatzen ohi diete biktimei, informazioa berreskuratzearen truke. Zabaldu dutenez, Lituanian dagoen zerbitzari batetik egin zuten erasoa. Ez dute esan, ordea, nor egon daitekeen horren atzean.

Erasoaren eraginez, herritarrak ezin dira posta elektronikoz komunikatu hainbat udalekin, eta udalen zerbitzuak eskatzeko hainbat webgunetara ez dago sartzerik.

Enpresak esan duenez, bere taldeak «jo eta ke» dabiltza lanean, eta zerbitzuak berreskuratzen saiatzen ari da «garrantziaren eta kaltearen arabera». Baina ohartarazi dute berriz eraikitzeko lanetan segurtasuna lehenetsiko dutela azkartasunaren gainetik. «Funtsezkoa da une honetan berriz ez erortzea», idatzi dute.

«Zibereraso batetik onera itzultzeko denbora, hori ez dago zehaztuta. Gure kasuan, nahiz eta zerbitzuak berreskuratuz joango garen, baliteke dena konpontzeko prozesua luzea izatea. Berreskuratzea bermearekin egitea da une honetan garrantzitsua».

Nafarroako Gobernuak eta haren menpeko enpresa publikoek urtean 600.000 zibereraso jasaten dituzte batez beste. Gehienak arinak dira, eta ez dute helburu gobernua bera.

Konpainiak esan duenez, izurriak eragindako telelanak eta Ukrainako gerrak eragin dute erasoak areagotzea.


Summary: Bertze hiru euskal preso jarri dituzte hirugarren graduan. Gorka Martinez Ahedori, Gorka Lupiañez Mintegiri eta Aitor Esnaola Dorronsorori eman diete erregimen irekia. Martuteneko eta Basauriko espetxeetan daude.

Etxerat euskal presoen senideen elkarteak jakinarazi duenez, bertze hiru euskal preso jarri dituzte hirugarren graduan: Gorka Martinez Ahedo, Gorka Lupiañez eta Aitor Esnaola Dorronsoro. Martinez Ahedo Basauriko espetxean dago (Bizkaia), eta joan den ortziraletik dago hirugarren graduan, Iñaki Bilbao Gaubekarekin batera. Bertze biak Martuteneko kartzelan daude (Donostia). Bi espetxeetako tratamendu batzordeek proposatuta eta Eusko Jaurlaritzak onartuta eman diete erregimen irekia guziei.

Martinez Ahedok 24 urte daramatza preso; Lupiañez Mintegik, hamalau —aurten beteko ditu zigorraren hiru laurdenak—; eta Esnaola Dorronsorok, 11.

Aldaketa horiekin, jada hogei euskal preso daude hirugarren graduan. Espainiako Estatuan dauden gainerako guziak bigarrenean daude.


Summary: Erkorekak esan du Bilboko hilketen auziak loturak dituela nazioartean. Eusko Legebiltzarrean agerraldia egion du Segurtasun sailburuak, eta jakinarazi du Ertzaintzaren barruan izandako filtrazioak ikertzen ari direla.

Bilboko hilketen susmagarriari buruzko auziaz azalpenak eman ditu gaur Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak Eusko Legebiltzarrean, PP+C’s taldeak eskatuta. Instrukzio epaileak sekretupean du afera, eta, hori dela eta, informazio urria eman du Erkorekak agerraldian. Abian den ikerketak eskatzen duen «zuhurtziarekin» mintzatu da, eta orain arte bide ofizialetik zabaldutako informazioa berretsi besterik ez du egin. Hala ere, hiru berritasun eman ditu. Lehena: Ertzaintza «Espainiako eta beste estatu batzuetako» poliziekin elkarlanean ari dela ikertzen, auziak nazioartean ere loturak dituelako. «Euskadin ez ezik, adarrak ditu Euskaditik kanpo ere», esan du. Erkorekak ez du zehaztu ikerketa zer herrialdetara zabaldu den, baina baieztatu du susmagarriak nazioartean ere eraso egin zuen zantzuak badirela. Bigarren ideia bat eman du sailburuak: hilketak argitzeko Ertzaintzak abian duen ikerketa «konplexua» eta «luzea» izango dela. Eta horri lotuta eman du hirugarren mezua: ikerketaren barruan «jarrera eta gertaera batzuk» frogatu direla, baina oraindik badirela frogatu beharreko «beste asko eta asko». Halaber, ohartarazi du ikerketa «arrakastatsua» izango bada Ertzaintzari eta justiziari lanean utzi behar zaiela. Hilketen susmagarriari gorroto delitu bat egotziko ote zaion ez du argitu Erkorekak, eta horren inguruan ere «zuhurtziaz» jokatzeko galdegin du. Horri loturik, «lasaitasun mezua» bidali nahi izan dio gizarte osoari, baina bereziki LGTBI+ kolektiboari, auziak ezinegona eragin baitu talde horren barruan. Ertzaintzarengan konfiantza izateko eskatu du Erkorekak: gogorarazi du Poliziak hilabeteak daramatzala auzia ikertzen, eta argitu egiten dituela homizidio kasu ia guztiak. Filtrazioak Eusko Jaurlaritzak maiatzaren 6an jakinarazi zuen Ertzaintza Bilbon hilik agertutako sei gizonen heriotza ikertzen ari zela. Susmagarritzat jo zuten gizonezko batek bere burua aurkeztu zuen polizia etxean, eta espetxeratzeko agindu zuen epaileak. Instrukzio epaileak sekretupean du ikerketa, baina azken asteotan ikerketari buruzko filtrazio ugari izan dira komunikabideetan. Azkenetarikoa La Vanguardia egunkariak eman zuen joan den astean: jakinarazi zuen Katalunian ere identifikatu dutela ustezko hiltzailea. Kasu guztien arteko lotura posibleak ikertzen ari dira, baita ustez beste herrialde batzuetan egindako erasoak ere, Erkorekak baieztatu duenez. Hala ere, egon diren filtrazioengatik kezkatuta agertu da. Ohartarazi du operatiboaren edukiak «lau haizeetara zabaltzeak» kolokan jartzen duela ikerketaren eraginkortasuna, eta, aldi berean, kalte egiten diola herritarren segurtasunari. Gogora ekarri du sumariopean diren auzibideak sekretuak direla ahozko epaiketa izan arte, eta horiei buruzko informazioa zabaltzea arau hauste larria dela. Kasu honetan, filtrazioak Ertzaintzatik bertatik egin diren susmoa du Segurtasun Sailak, eta, erantzukizunak argitu aldera, barne ikerketa bat abiatu du. Erkorekak «oso larritzat» jo ditu filtrazioak: «Polizia batek egin dezakeen gauzarik larrienetakoa da». Legebiltzar taldeak ere kezkatuta agertu dira filtrazioekin, bai eta horren ondorioz kolektibo jakin batzuk «estigmatizatzeko» joerarekin ere. Auziak gizartean sortu duen jakin-mina ulertzekoa dela adierazi du Erkorekak, areago euren burua arriskuan ikusi duten pertsona eta kolektiboen kasuan, eta «arduraz» jokatzeko eskatu du.


Summary: Monarkiaren aurkako adierazpenak despenalizatzea proposatu dute EH Bilduk eta ERCk. Gaur egun, sei hilabete eta bi urte arteko espetxe zigorrarekin zigortuta daude koroaren aurkako adierazpenak.

Espainiako koroari egindako irainak zigortzen dituen legea bertan behera uztea nahi dute EH Bilduk eta ERCk. Hain zuzen, hori aldatzeko proposamena egin dute bi alderdietako senatuko taldeek; azaldu dutenez, delitu horiek «zigor kodetik kentzea» da proposamenaren helburua —gaur egun sei hilabete eta bi urte arteko espetxe zigorra ekarri dezake koroari irain egiteak—. Bi taldeek adierazi dute «benetako demokrazia batek» bideak jarri beharko lituzkeela «pertsona guztiek beren ideiak askatasunez adieraz ditzaten».

Zehazki, Zigor Kodearen azaroaren 23ko 10/1995 Lege Organikoa da aldatu nahi dutena. Lege horren arabera, banderak erretzea eta monarkiaren aurkako protestak «delitua» dira, eta aipatutako zigorrak ezar daitezke. Bi taldeek Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren hitzak erabili dituzte eskaera justifikatzeko; horren arabera, estatu batek bere estatuburuaren ospea babesteko duen interesak ezin du justifikatu «estatuari berari informazioa emateko edo hari buruzko iritziak emateko eskubidearen aurka egitea». «Hori dela eta, Estrasburgoko Auzitegiak dio erregearen irudiak erretzea kritika politikoaren esparruan sartzen dela, eta adierazpen askatasunerako eskubideak babesten duela», adierazi dute.

Bide horretatik, iritzi eta adierazpen askatasunerako eskubidea ere defendatu dute: «Delitu bezala jaso beharrean, herritar guztiei dagokien adierazpen askatasunaren adibidetzat hartu beharko lirateke».

Izan ere, azken egunetan berriro piztu da koroaren gaineko eztabaida. Juan Carlos Borboikoak Sansenxora (Galizia) egin zuen bidaiak ekarri du, hain zuzen ere. Estropada batzuetan parte hartzera joan zen hara, azken urteetan xahututako eta atzerrian gordetako diruaren inguruan inolako azalpenik eman gabe. Babes oihuen artean hartu zuten; hala ere, egon ziren haren kontrako oihuak egin zituztenak ere.


Summary: Haizea Beruete bertsolari iruindarra zendu da. Bertsolaritzako hainbat esparrutan aritu zen. Nafarroako Txapelketan parte hartu zuen. Bertso eskolako irakasle aritu zen, baita begirale ere bertso udalekuetan, eta Gure aldetara proiektuan ere hartu zuen parte. 28 urte zituen.

Haizea Beruete Lopetegi bertsolari iruindarra zendu da, 28 urte zituela, Bertsoa.eus atariak jakinarazi duenez. Bertsolaritzako hiru plaza garrantzitsutan kantatu zuen: eskolartekoan umetan (Euskal Herriko Eskolarteko finalean 2008an); Nafarroako Bertsolari Txapelketan (2013), Larraintzarren, Julen Zelaieta, Aritz Saragueta, Amaia Elizagoien, Oier Lakuntza eta Ekaitz Astizekin batera; eta Nafarroako Bardoak taldekako txapelketan, Gora 12 Obario eta 11 Pedrada taldean, Erika Lagoma, Saioa Alkaiza eta Irati Majuelo taldekide zituela. Gazte sariketetan ere kantatu zuen: Mariano Izeta sarian eta Xalto sarian, esaterako. 2018an, Barañaingo kopla sariketan hartu zuen parte.

Bat-bateko jardunean eta txapelketan ez ezik, bertsolaritzako beste proiektu batzuetan ere hartu zuen parte. Bertso eskolako irakasle aritu zen, eta bertso udalekuetan ere bai, begirale. Horretaz gain, iaz, Nafarroako Bertsozale Elkartearen eskutik, Gure aldetara proiektuan parte hartu zuen, beste hamahiru emakumezko bertsolarirekin batera. Nafarroako emakume bertsolarien saretzea sustatzeko asmoz, hamalau kantuko diskoa plazaratu zuten, eta, horren harira, bertso jaialdiak ere egin zituzten; horietako batean, gai jartzaile aritu zen Beruete, iazko abuztuan, Iruñeko Ezpeleta jauregian. Sarai Robles, Erika Lagoma, Idoia Granizo eta Amaia Lasheras aritu ziren bertsotan ordukoan.

Halaber, bere sormen bidean, Tripak: huts bete hots poema liburua eta proposamen eszenikoa ondu zituen Beruetek, Eguzki Donnellanekin batera. Proiektuak Gazte Sortzaileak saria jaso zuen 2018an.


Summary: Dynamobel altzari etxeak 70 langile kaleratuko ditu. Lantaldearen laurdenari eragingo dion enplegu erregulazio bat aurkeztu du. Berriobeitiko lantegia itxi eta ekoizpena Azkoiengoan pilatzea da asmoa.

Dynamobel bulego altzarien enpresak langileen laurden bat kaleratzeko asmoa du. 280 langile ditu Berriobeitiko eta Azkoiengo plantetan (Nafarroa), eta 70i eragingo liekeen enplegu erregulazio bat aurkeztu dio langile batzordeari. Era berean, beste langileei soldata %10 murriztu behar diela jakinarazi die. Zuzendaritzak jakinarazi duenez, bideragarritasun plan hau «ezinbestekoa» da Fonreci eskatu dion kreditua lortzeko.

Dynamobelek, izan ere, 7,5 milioi euroko mailegua eskatu dio Espainiako Gobernuak enpresak birkapitalizatzeko duen funtsari, eta, zuzendaritzaren esanetan, hain neurri zorrotzak hartu ezean ez du jasoko. «Gardentasun osoz» jokatzen ari dela argudiatu du, eta neurri traumatiko horiek nola hartu langile batzordearekin aztertuko duela. Enpresaren arabera, pandemiaren eraginez etenaldi handi bat egon da bulego altzarien merkatuan, eta horrek eragin du egungo egoera larria.


Summary: Txinako Polizia hackeatu, eta uigurren kontrako jazarpenaren datuak azaleratu dituzte. Zibererasoaren ondorioz, poliziek uigurrei ateratako 5.000 argazki baino gehiago gelditu dira agerian; irudiok 2018an ateratakoak dira. Giza Eskubideen Nazio Batuen goi mandataria Txinan da, giza eskubideen urraketak ikertzen saiatzeko.

Interneten zirrikituetatik eginiko erasoak are pitzatuago utzi du Pekinen kontakizunaren sinesgarritasuna. Txinako eskualde musulman Xinjiangeko atxilotze sistemari zibererasoa egin diote, eta begi bistan gelditu dira eremu horietan milaka uigurrek jasandakoak. Ilunetik argitara atera dira milaka irudi eta datu.

Argitara ateratako datuei so, inoiz baino demostratuago gelditu da Txinak doktrinatzeko eremuak baliatzen zituela uigurrei jazartzeko: Poliziaren barne kontrolerako argibideak argitaratu dituzte, bai eta atxilotuen zerrendak –izenak eta adinak barne– eta argazkiak ere. BBCk zabaldu duenez, 2018ko urtarriletik uztailera artean ateratako 5.000 argazki baino gehiago zituen bilduak Poliziak. Ondorioztatu dute atxilotuta egon zirela horietako 2.884 gutxienez.

Ikusi gehiago: Bachelet Xinjiango giza eskubideen urraketen salaketak ikertzen saiatuko da.

Informazio hori inoiz ikusi gabea zen, eta plazaratua izanak erdiz erdi jarri du kolokan, beste behin, gobernuak azken urteotan eginiko kontakizuna, kasik eraisteraino. Izan ere, Pekinek maiz nabarmendu du 2017tik Xinjiangen eraikita dauden esparruak «eskolak» baizik ez direla. «Xinjiango zentroak eskolak dira, eta helburua da jendeari laguntzea erradikaltasuna bazter uzten», adierazi zuen 2019an Txinako Gobernuko Kanpo Harremanetako ministro Wang Yik.

Ordea, eremu horietan erabilitako bortizkeriaren zantzu asko daude berriki eginiko argitalpenean. Besteak beste, atxilotze eremuetatik ihes egiten saiatzen zirenei tiro egiteko agintzen zitzaien kontrolaz arduratzen ziren poliziei, agirietan irakur daitekeenez.

GKEen arabera, 2016az geroztik etnia uigurreko milioi bat lagun pasatu dira doktrinatzeko zentroetatik —hamabi milioi pertsona bizi dira Xinjiangeko Uigur Eskualde Autonomoan—, eta 2018an bertan NBEk ere salaketa hori egin zuen, «txosten sinesgarriak eta ugariak» oinarri hartuta; zehazki, «epaiketarik gabe, torturatuta eta betiko itxita» zeuzkatela esan zuen.


Summary: Fiskaltzak ez du Juan Carlos Iglesias Chouzasen absoluzioaren aurka egingo. Atristainen kasuak ezarritako jurisprudentzian oinarrituta absolbitu zuen Auzitegi Nazionalak. Fiskaltzak ondorioztatu du ez dagoela akusazioari eusteko nahikoa froga.

Espainiako Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak uko egin dio auzitegi hark maiatzaren 13an emandako ebazpenari errekurtsoa aurkezteari. Hau da, ez du Juan Carlos Iglesias Chouzas euskal presoaren absoluzioaren aurka egingo 1991ko hilketa baten kasuan. Orduan, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Xabier Atristainen auzian ebatzitako ekarri zuten gogora Auzitegi Nazionaleko Bigarren Sekzioko magistratuek. Hala, Efe albiste agentziak jakinarazi duenez, fiskaltzak ondorioztatu du ez dagoela «bere kabuz» karguaren egiazkotasuna baieztatzeko adina «entitate frogagarri» duen baliozko frogarik.

Epaiketan, fiskalak berrogei urteko espetxe zigorra eskatu zuen Iglesias Chouzasentzat, baina auzitegiak haren absoluzioaren alde egin zuen, Atristainen kasuan ezarritako jurisprudentzia eta inkomunikazio garaiko adierazpenen baliozkotasunik eza kontuan hartuta. Izan ere, magistratuen arabera, «jarduketetan ez dira behar adina aurrekari jasotzen aitorpen sumarioak eman ziren baldintzen inguruan, ezta haien bermeen inguruan ere». Era berean, gehitu zuten ez dela inkomunikazioa arrazoitzeko ebazpen judizial edo arrazoi juridikorik aurkeztu. Beraz, epaimahaiak ETAko zenbait kide ohik epaiketan egindako adierazpen jo zituen froga bakartzat, esanez haiek ez zutela Iglesias Chouzasi delitu hura «egozteko gaitasunik».

Beraz, Fiskaltzako iturrien arabera, epaimahaiak Iglesias Chouzas akusatuen aulkira eraman zuten adierazpenen edukien inguruan egindako balorazioa izan da fiskala erabakia hartzera bultzatu duten arrazoietako bat. Izan ere, Fiskaltzak uste du beste epaimahai batek ez duela erabaki hura atzera botako.

Atristainen kasuak ezarritako jurisprudentziak kasu gehiagotan ere eragin du. Martxoan, Auzitegi Nazionalak Gorka Palacios euskal presoa absolbitu zuen. Sortuk, berriz, Espainiako Estatuan inkomunikazio erregimenaren pean atxilotu, espetxeratu eta zigortu zituzten euskal preso guztiak «berehala» aske uzteko eskatu zuen.

Zehazki, Estrasburgoko auzitegiak ebatzi zuen Atristainen eskubideak urratu zirela 2010ean, inkomunikazio aldian, konfiantzazko abokatu bat izatea galarazi zitzaiolako, eta ez zituen baliozkotzat jo orduan egindako adierazpenak. Hala, ebazpen hark euskal preso ohia espetxetik ateratzea eragin zuen, otsailaren 17an. Epaiari helegitea jarri zion Espainiak, baina auzitegiak atzera bota zuen hura, maiatzaren 9an.


Summary: La Oreja de Van Gogh, Lola Indigo, Camela eta Nogen sanferminetako egitarau ofizialean. Iruñeko Udalak ohi baino egitarau zabalagoa prestatu du Foruen Plazan eta Konpainia plazan. Aipatutakoez gain, han izango dira Ben Yart, La MODA, Ciudad Jara, Doctor Deseo, Fernandocosta eta Ptazeta ere, beste batzuen artean.

Enrique Maya Iruñeko alkateak iragarria zuen zer izango zen aurtengo sanferminetako egitarauan: «Dantzaldiak, niri gustatzen zaizkidanak, baina baita gazteentzako gauzak ere». Bada, udalak gaur argitu du zeintzuk diren. Foruen Plazan eta Konpainia plazan egingo diren kontzertuetan, izen handiko hainbat artista izango dira: La Oreja de Van Gogh, Lola Indigo, Camela, La MODA, Ciudad Jara, Doctor Deseo, Fernandocosta, Ptazeta... baita Ben Yart eta Iseo & Dodosound nafarrak ere, besteak beste.

Talde gutxi izango dira Euskal Herrikoak, eta are gutxiago euskara hutsean abestuko dutenak; Foruen Plazan Nogen izango da bakarra.

Maria Garcia-Barberena Kultura zinegotziak eta alor horren zuzendari Jorge Urdanozek aurkeztu dute egitaraua. Nabarmendu dute ohiko sanferminetan baino egitarau zabalagoa prestatu dutela, «artistentzat eskari askoko uda bat izango den arren».

Kontzertu handirik ez

Enrique Maia alkateak «Iruñean inoiz ikusi gabeko» kontzertu bat iragarri zuen arren, azkenean ez da horrelakorik izanen. Nafarroa Arenan egitekoa zen, eta «nazioarteko» talde bat ekarri nahi zuen alkateak. Maiatzaren 4an Ser irratian emandako elkarrizketan onartu zuen zaila izanen zela. «Gizarteak, eta batik bat gazteek, animalien tratu txarrei buruz duten iritziagatik, talde batzuek ez dute [sanferminetara] etorri nahi», azaldu zuen. Ez zen arazo bakarra; Maiak esan zuen halako talde bat ekartzea sobera garesti dela.

Garcia-Barberenak onartu du ez dela halako talderik izanen. «Talde oso onak dira, baina, noski, ezin da alderatu Guns N' Rosesen gisako talde batekin; halakorik inoiz ez da etorriko sanferminetako aurrekontuaren bikoitza balio duelako». Barkamena eskatu du ere: «Baliteke batzuen espektatibak bete ez izana; bada, barkatu, ezin izan dugu gehiagorik egin». Kontzertuen egun zehatzak ere jakinarazi dituzte:

Foruen Plazan: uztailaren 6an, Lola Indigo; 7an, Ptazeta eta Ms. Nina; 8an, Iseo & Dodosound eta Doctor Deseo; 9an, Nogen eta Ciudad Jara; 10ean, La Oreja de Van Gogh; 11an, Ben Yart eta Fernandocosta; 12an, La MODA; eta 13an, Camela.

Konpainia Plazan: uztailaren 6an, Nicolette All Stars & Lauer; 7an, Trojan Soundsystem eta Katanga Dub; 8an, Goxua`n Salsa eta Guarimba; 9an, Eliades Ochoa: Star of Buenavista Social Club eta Señora & Sara Goxua; 10ean, Harlem Gospel Travelers feat. Eli Paperboy Reed eta Javi Robles; 11an, Sean Clapis Brooklyn Trio & Antonio Serrano eta Iratxe; 12an, Deborah Carter meets Pamplona Jazz 4t Pedro Iturralde Tribute eta Andrea Santiago; eta 13an David Murray & Marta Sanchez eta Los Acidos.