Summary: Bordelen giza kate bat egitera deitu du Seaskak, azaroaren 14rako. Errektoretza eta Giza Eskubideen plaza lotuko dituzte azterketak euskaraz egitea aldarrikatzeko

Seaskak protestara deitu du, beste behin, azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko. Azaroaren 14an giza katea eginen dute Bordelen (Okzitania) ikasle, guraso eta irakasleek, eta euskaltzale orori mobilizazioan parte hartzeko deia egin diote. Bordeleko errektoretza eta Giza Eskubideen plaza lotuko dituzte 12:00etatik 13:00era. «Hizkuntza eskubideak giza eskubideak dira», adierazi du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak.

Ez da ausaz hautatutako data azaroaren 14a. Baxoan izena emateko azken eguna baita. «Ezinbestekoa zaigu azterketaren modalitateak zein izanen diren jakitea», esplikatu du Jorajuriak, ikasleen prestakuntzan duen eraginaz ohartarazita.

EEP Euskararen Erakunde Publikoaren egoitzaren aitzinean agerraldi jendetsua egin dute, hura baita euskararen aldeko hizkuntza politika publikoaren ardura duen egitura. Irailean bilkura egin zuten EEPko ordezkariek eta Ipar Euskal Herriko parlamentariek Parisen, Frantziako Hezkuntza Ministerioko ordezkariekin, eta «jarrera aldaketa bat» igarri zutela jakinarazi zuten. Sail elebidunean euskarazko irakaskuntza kudeatzeko adostasun batzuk lortu zituzten, eta brebeta euskaraz pasatzeko aukeraz ere mintzatu ziren. Baxoa ez zuten aipatu.

Brebetari buruz, «epe onargarri batean», erantzun bat jasoko zutela erran zieten ministerioko ordezkariek, baina, ordutik ez da ezer iritsi. Bordeleko errektorea Azkainera (Lapurdi) joan zen iragan astean, euskarazko irakaskuntza eskaintzen duen eskola publiko bat bisitatzera, baina ez zuen gaia aipatu nahi izan.

Seaskako ordezkariek mezua helarazi nahi izan diete EEPko hautetsiei eta Ipar Euskal Herriko parlamentariei: «Ez daitezela ministro baten edo haren kabineteko ordezkarien hitz ederrekin lokartu. Gure haurren eskubideak, gure hizkuntza eskubideak errespetatuak izan arte elkarrekin borrokatu beharko dugu», adierazi du Jorajuriak. «Pap N’Diaye Frantziako Hezkuntza ministro berriak esperantza berri bat piztu du. Baina, maleruski, gure eskaera legitimoak betiko mespretxuarekin tratatuak dira», laburbildu du.

Mobilizazio zabala

Azterketak euskaraz egitearen alde mobilizazio andana egin zituen iazko ikasturtean Ipar Euskal Herriko ikastolen elkarteak, hala nola ikastetxeen aitzinean, Baionan egin zuten giza katean, eta Ipar Euskal Herriko hiru akademia ikuskaritzetan; hezkuntza administratiboaren egoitza okupatzera ere iritsi ziren ekainean. Testuinguru horretan, Frantziako Asanbleara aurkeztu ziren Ipar Euskal Herriko hautagai gehienen babesa eskuratu zuten.

Kolegioko 250 ikaslek euskaraz erantzun zuten brebetako zientzietako proba desobedientziaz, baina azken urteetan gertatu ohi den bezala, kopiak bahitu eta zuzentzaile erdaldunek zuzendu zituzten. Uztailaren 12rako ekitaldi bat antolatu zuten Euskal Hirigune Elkargoan, ikasle bakoitzari zegokion nota emateko.


Summary: Gasaren prezioak mugatzeko aukera zabaldu du Europar Kontseiluak. Gasaren inportazio prezioak eta gasetik sortutako argindarraren prezioak mugatzeko aukera zabaldu da bart gauean lortutako akordioan. Europar Kontseiluak herrialdeen arteko arrakalak ere azaleratu ditu. Batasuneko kide asko haserre daude Alemaniak bere ekonomian jarri asmo duen dirutza dela eta.

Errazenetan ados, eta inportanteenetan batere ez. Europako Batasuneko agintariek bi egunez egitekoa duten bilkuratik ez zen akordio esanguratsurik espero, ez behintzat energia krisiaren inguruan, zeina funtsezkoa baita orain. Aurreikusi bezala, EBko kideak ados daude Batzordeak asteartean egindako proposamenaren bi punturekin; bai gas erosketa bateratuetarako eta bai gas naturalaren preziorako erreferentziak aldatzeko. Hots: errazena, konponduta. Baina beste guztian, hala nola gas inportazioetan esku hartzeko eta gas merkatuak moldatzeko orduan, jarrerak urrun daude oraindik.

Hala ere, 11 orduko eztabaidaren ostean onartutako agirian, Batasuneko kideek adostu dute gas inportazioen prezioa mugatzeko aukeraren inguruan «lanean jarraitzea». Europako Batzordeari horren inguruko proposamen zehatz bat eskatzea. Horrekin Kontseiluak argi berdea ematen dio bai inportazioei prezio muga jartzeko bai gasetik sortutako argindarrari gehieneko prezio bat jartzeko. Horrek ez ez du esan nahi mekanismo hori abian jarriko direnik, baizik eta horretarako aukera zabaltzeko dela soilik. Hots, Alemaniak amore eman du, baina ez hainbeste. Datorren asteartean beste bilera bat egingo dute energia ministroek, eta han izango dute beste aukera bat akordioetan urrunago joateko. Aztergai dago, dena den, azaroan larrialdiko beste Europar Kontseilu bat egitea.

Espero zen zaila izatea inportatutako gas guztiari gehienezko prezio bat jartzea adostea kontseilu honetan, baina beste arrakala handiago bat azaleratu da Batasuneko kideen artean: Alemaniaren jarrera.p>

Mario Draghik, hain zuzen, azken Europar Kontseilua duen honetan, bart arratsean bere hitzaldia erabili du herrialde multzo baten iritzia azaleratzeko, erakutsi nahian asko ez daudela eroso Berlingo gobernuak energia krisiari aurre egiteko jarritako 200.000 milioi euroko diru poltsarekin.

Bere enpresak eta herritarrak babesteko asmoz jarriko duen dirutza horrekin, Alemaniak ezustean harrapatu zituen Batasuneko bazkideak, eta gehienentzat ustekabekoa ez zen atsegina izan, ez dutelako Alemaniak bezainbesteko gihar fiskalik energia krisiari erantzuteko.

Frantzia eta Alemania, hotz

Italiako jarduneko gobernuburuak, zenbait iturriren arabera, negua igarotzeko zor bateratuarekin finantzatutako funts bat sortzeko eskatu du, harekin herritarrak eta enpresak lagundu ahal izateko. Alemania eta Europa iparraldeko herrialde zenbaitek ez dute halakorik nahi, baina, Draghiren ustez, «ez da elkartasun kontua, baizik eta merkatu bakarra babesteko modua, baldintza bereko jokalekua babesteko». Gainera, haren ustez, Europako Batasunak zatiketa erakusten badu, «Errusiak irabazi egiten du».

Alemaniaren 200.000 milioi euroko poltsa ere izan dute eztabaidarako gai Macronek eta Scholzek, kontseilua hasi aurretik egin duten aldebiko bilera laburrean. Eta ez zen hizpide bakarra izango. Bi agintarien arteko harremanak ez ei daude beren onenean, eta ez soilik Alemaniak bere herrialdean jarriko duen dirutzarengatik. Adibidez, energia azpiegituretan ere desadostasunak dituzte Macronek eta Scholzek, alemaniarrak begi onez ikusten zuelako MidCat orain zapuztua.

Nuklearretan ere iritzi desberdinekoak dira, baita Ukrainarentzako laguntza militarrean eta defentsa bateraturako egitasmoetan ere.

Gasbide berria

Hain zuzen, Emmanuel Macronek bereari eutsi dio, eta, azkenean, Iberiar penintsulatik Europa erdialdera gas naturala garraiatzeko gasbide berria ez da Pirinioetatik barrena egingo. MidCat izan behar zuen gasbidea baztertuta, Europa iparraldea eta, batez ere, Alemania gasez hornitzeko xedez, BarMar deiturikoa adostu dute Frantziako estatuburuak eta Espainiako eta Portugalgo presidenteek, Pedro Sanchezek eta Antonio Costak, Europar Kontseiluaren aurretik.

«Energia korridore berdea» deitu diotenari, dena den, asko falta zaio berde izateko. Itsaso azpitik joango da, Bartzelonatik Marseillara gasa garraiatuko du, eta egokitu ahal izango da etorkizunean hidrogeno berdea (argindar berriztagarriarekin sortutakoa) eramateko. Bizkaiko golkoan, Gatika (Bizkaia) eta Cubnezais (Frantzia) lotuko dituen konexio elektrikoa «indartzea» ere adostu dute.


Hauspoa emango dio

Summary: Hauspoa emango dio. Osasuna garaipenaren bidera itzuli da, lau partidaren ostean. Iruindarrek partidako gol bakarra baliatu dute Espanyol menderatzeko. Arrasatek zazpi aldaketa egin ditu hasierako hamaikakoan.

Osasuna garaipenaren bidera itzuli da lau partidaren ostean. Jagoba Arrasateren taldeak Espanyol gainditu du gaur, eta, horri esker, irabazi gabeko bolada eten eta onbidera bueltatu da. Bazuen horretarako premia, orain hurrena irailaren 12an nagusitu baitzen Espainiako Ligan, azkeneko aldiz. Beharra zuen, ez sailkapeneko estutasunengatik, aurrez gaitasuna frogatua zuelako baizik.

Gorritxoak zazpigarrenak dira sailkapenean, hamar jardunaldi jokatu ostean. Ez da kasualitatea; Osasunak sasoi hasiera ona egin du, baina hasiera bikain baten ostean estu aritu da azkenaldian, irabazi ezinda. Joera hori moztu du Espanyolen aurka. Izan ere, aldez edo moldez puntuak biltzea da txapelketan gora begiratzeko gakoa, eta hori falta zuen Osasunak. Kataluniarren aurka lortu du egoera iraultzea; oro har, jokoan nagusi izan dira iruindarrak, eta hobera egin dute norgehiagokak aurrera egin ahala. Horrek ahalbidetu die nagusitzea. Tarte murritza lortu arren, emaitza balekoa izan da azkenerako.

Arrasate teknikariak partidaren bezperan iragarri zuen aldaketak egingo zituela, eta bete egin du esandakoa. Berriatukoak zazpi aldaketa egin ditu joan zen asteleheneko neurketarekin alderatuta. Aitor Fernandezen parte hartzea izan da azpimarragarriena. Arrasateko (Gipuzkoa) atezainak estreinako aldiz jokatu du partida ofizial batean, eta haren aldeko apustuak fruitua eman du. Osasunak hutsean utzi du atea, lau partidaren ostean. Bestela esanda, golik ez jasotzea irabaztearen sinonimo da nafarrentzat.

Fernandez lana ezinbestekoa izan da horretarako. Hura eta Ez Abde izan dira jokalaririk onentsuenak, nor bere egitekoan. Atezainak erantzun ona eman die Espanyolen joaldiei; izan geldikako jokaldietan, izan atzetik aurrera antolatutako erasoetan. Abdek, aldiz, supiztaile lanak egin ditu ezker hegaletik. Bizi aritu zen, eta horrek bizitu du Osasuna.

Iruñeko taldea nagusi izan da zelaian. Ez alferrik, etxekoen izan baita baloi jabetzaren %64, eta hamazazpi jaurtiketa egin ditu partida osoan zehar. Kontrara, hiru besterik ez ditu egin Espanyolek. Dena den, Arrasateren taldeari kosta egin zaio lehen zatian. Kontrarioak baino prestutasun gehiago izan du, baina sakontasuna falta izan zaio. Hein batean, Espanyol zer gerta egon delako. Ez Abdek izan du taldea aurreratzeko abagunea, baina bisitarien atezainak ondo geratu dio baloia.

Errenta, Budimirren bidez

Osasunak argi izan du bigarren zatiko egitekoa: zelaiko nagusitasuna markagailuan islatzea. 55. minutuan lortu du hori, Ante Budimirrek egindako gol bati esker. Korner jaurtiketa bat aprobetxatuta ailegatu da neurketako gol bakarra. Motzean jokatuta, Ez Abdek erdiratu egin du baloia, eta aurrelari kroaziarrak buruz errematatu du baloia.

Hortik aurrera, partidak bide beretik segi du. Osasunak aukerak izan ditu errenta handitzeko, baina ez du asmatu. Alabaina, Espanyolen saialdiek estutu dute etxeko taldea, alde murritza tarteko, baina ezerezean geratu dira azkenerako: «Etxean bi partida eskas kateatu ostean, jendeak maila hau espero zuen, eta lortu dugu ematea», esan zuen Nacho Vidal gorritxoak, neurketa amaitu orduko. Hiru puntuak ederrak dira Osasunarentzat.


Summary: Grebara deitu dute berriro Arabako zahar etxe pribatuetan. ELA eta LAB sindikatuek hilaren 26rako eta 27rako egin dute lanuzterako deia, hitzarmena eskatzeko. Hilaren 25erako, berriz, mobilizaziora deitu dute.

ELA eta LAB sindikatuek deituta, berriro joko dute grebara Arabako adinekoen egoitza pribatuetako eta etxebizitza komunitarioetako langileek. Hilaren 26rako eta 27rako egin dituzte lanuzterako deiak; 25erako, berriz, mobilizatzera deitu dituzte langileak. Arabako hitzarmenaren negoziazioan patronalaren «blokeoa» salatu nahi dute protestekin, sindikatuek ohar bidez jakinarazi dutenez. Hilaren 25ean elkarretaratzeak antolatu dituzte Ariñez, Mercedarias eta Gazalbide egoitzen atarian. Bi greba egunetan ere mobilizazio ugari egingo dituzte, tartean manifestazio bat eta auto karabana bat. Egoitza pribatuetako eta etxebizitza komunitarioetarako beharginek hiru urte baino gehiago daramatzate sektore horretako hitzarmen eske, «baldintza duinak» bermatzeko. Sindikatuek salatu dute sektoreko langileek «%100ean» jarraitzen dutela lanean, nahiz eta lanaldi luzeek eta ratioek sortzen dizkieten lan zamaren ondorioz gero eta baldintza okerragoetan ari diren. «Langileei gero eta zailagoa egiten zaie hilabete amaierara iristea», ohartarazi dute. Sektoreko lan baldintzak hobetzea ezinbestekoa dela iritzi diote bi sindikatuek, eta patronalari urratsak egitea galdegin diote. Sindikatuetako ordezkariek bilera bat izan zuten uztailean patronalarekin, eta hark negoziazioetan aurrerapausoak emateko konpromisoa hartu zuen. Salatu dute, ordea, oraino ez dutela urratsik egin. Urriaren 13an, negoziazio mahaia desblokeatzeko asmoz, bilera bat eskatu zioten Emilio Sola Arabako Aldundiko Gizarte Politiketako diputatuari, eta joan den astean eskaera bera egin zioten patronalari, baina erantzunaren zain daude oraindik sindikatuak. Sektore feminizatua da erresidentzietako langileena, eta hari balioa emateko eskatu dute ELAk eta LABek. «Behingoz, zaintza sektore horren lana egiteko baldintzak behar bezala arautzea eskatzen dugu, egoitza pribatuen eta hirugarren adinekoen etxebizitza komunitarioen sektoreko langileek betetzen duten funtsezko funtzioa duintzeko».


Summary: Uharte Arakilen piztutako sutea kontrolatutzat jo dute. Atzo piztu zen. Sarbide zaileko eremu batean gertatu zen, Uharte Arakil (Nafarroa) eta Aralar artean.

Uharte Arakil udalerriaren (Nafarroa) eta Aralar mendigunearen artean bart gauean piztutako sutea kontrolatutzat jo dute. Hala iragarri du SOS Nafarroak bere Twitter kontuaren bidez. «Argiaren baldintzek ahalbidetzen dutenean, aireko bitartekoak gehituko dira sua itzaltzeko lanak osatzeko», gehitu du. Suhiltzaileek nabarmendu dute orbela erre dela gehienbat.

Euren erranetan, sarbide zaileko eremu batean piztu da sutea, eta ezin izan dituzte ibilgailuak bertara hurbildu. Hortaz, «suhiltzaileek zutik lan egin behar izan dute», argitu du SOS Nafarroak. Suhiltzaileak ez ezik, Guardia Zibila, Foruzaingoa eta Uharte Arakil udalerriko bizilagunak ere laguntzera bertaratu dira.


Kepa Junkeraren itzulera

Summary: Kepa Junkeraren itzulera. Musikaria berari buruzko 'Berpiztu' dokumentalaren aurkezpenean izan da, Bilbon. Orain dela lau urte iktus bat izan zuenetik publikoaren aurrean azaldu gabea zen.

Kepa Junkera trikitikilaria senideek lagunduta azaldu zen atzo iluntzean Bilboko BBK aretora, Berpiztu dokumentalaren aurkezpenera. Fermin Aiok zuzendu duen filmak Bilboko musikariaren bizitza eta ibilbidea jasotzen ditu, eta Donostiako Zinemaldian aurkeztu zuten aurrenekoz. Atzoko emanaldia, ordea, berezia zen, trikitilariaren jaioterri eta bizilekuan baitzen, eta Junkera bera agertzeak bereziagoa egin zuen.

BBK aretoa gainezka zegoen, eta Junkera iritsi zenean hamarnaka lagun zituen kanpoan, ongietorria egiteko. Ekitaldian Iñigo Urkullu lehendakariak ere parte hartu zuen.

Junkerak iktus bat izan zuen 2018an, Ganten (Belgika) zegoela. Hain zuzen ere, Berpiztu dokumentalak gertakari horren aurrekoak eta ondorengoak kontatzen ditu, eta, haren testigantzak ez ezik, beste hainbat musikari, lagun eta seniderenak ere jasotzen ditu. «Haren sormen gaitasuna islatzea lortu dugu», azaldu zuen atzo bertan Aiok, dokumentalaren aurkezpenean. «Haren buruaren barruan egongo bagina bezala izan da. Kontatu dugu 30tik gora diskoren atzean zer lan egon den, eta [Junkerak] zer gaitasun izan duen jendea endredatzeko eta jende horrek bere onena emateko».

2020an Donostiako Udalaren Adarra saria ere jaso zuen Junkerak, baina orduko hartan ezin izan zen sari emateko ekitaldirik egin. Joan den irailean egin zuten azkenean.


Summary: Irati Jimenezek jaso du saiakerako Euskadi saria, eta Koro Navarrok itzulpenarena. 'Begiak zabalduko zaizkizue' saiakeragatik saritu dute Jimenez, eta Ernest Hemingwayren 'Fiesta. Eguzkia jaikitzen da' itzultzeagatik Navarrok. Edurne Portelak eta Teresa Maldonadok jaso dituzte gaztelerazko modalitateko sariak.

Literatura orokorrean, eta euskal literatura zehazki. Hori da Jimenezen Begiak zabalduko zaizkizue. Literaturari buruzko elkarrizketa bat saiakeraren muina (Elkar), eta ariketa hori saritu dio epaimahaiak. «Hipotesi ausartak» egitea txalotu dio Alexander Gurrutxagak, Ane Miren Larrinagak, Aitor Zuberogoitiak, Katixa Agirrek eta Xabier Aierdik osatutako epaimahaiak. «Testuak badu probokaziotik ere, eta nahi duenean badaki politikoki zuzena ez izaten. Aipagarria da irakurlea etengabe interpelatzeko egiten duen ariketa, honengan gogoeta sorraraziz. Liburuaren tonuak literaturarekiko pasioa, maitasuna eta grina transmititzen ditu, eta estilo aldetik landua eta pertsonala da».

Navarroren lanari dagokionez, lanaren indarra eta bizitasuna nabarmendu ditu epaimahaiak. Erein eta Igela argitaletxeek argitaratu dute Hemingwayren liburuaren itzulpena. «Nabarmentzekoak dira elkarrizketen tonu egokia, erregistroa eta ahotsen txandakatzeak nola jaso dituen, eta bestelako pasarte narratibo eta deskriptiboen jarraipen erosoa, prosaren soiltasuna, zehaztasuna eta eraginkortasuna». Aintzane Ibarzabalek, Idoia Gilleneak eta Idoia Santamariak osatu dute modalitate horretako epaimahaia.

Saritu guztiak emakumezkoak

Bilboko Bidebarrieta liburutegian aurkeztu dituzte gaur sarituak, eta Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburua eta Andoni Iturbe sailburuordea izan dira ekitaldian, sarituekin batera. Eta datu historiko bat ere nabarmendu dute: Euskadi sariak banatzen hasi zirenetik, aurten, lehenengoz, emakumezkoak dira zazpi sarituak. Zupiria: «Beste norbaitek ere esana du nik baino lehen, baina urte batzuk pasatuta euskal literaturari, euskaraz eta gaztelaniaz egiten denari, atzera begirakoa egiterakoan, garai hauen ezaugarrietako bat izango dela emakumeen presentzia, eta emakumezkoek literaturari egiten dioten ekarpena».

Edurne Portela idazleak jaso du gaztelerazko literaturaren modalitateko Euskadi saria, Los ojos cerrados nobelagatik, eta Teresa Maldonadok gaztelerazko saiakerakoa Hablemos claro lanagatik. Eusko Jaurlaritzako ordezkariek nabarmendu dutenez, gainera, Maldonado da gaztelerazko saiakera modalitatea irabazi duen lehen emakumezkoa.

Saritu guztiak emakumezko izateari buruz aritu dira saritutako idazleak ere euren hitzaldietan. «Aurten hori izango da goiburua», esan du Portelak. «Baina espero dut horrek azkar utziko diola goiburu izateari». Mugarritzat jo du sarituen zerrenda, ordea. «Kulturan gure presentzia normalizatzeko urte berezia izan daiteke». Eta bide bera hartu du Navarrok ere: «Nik gauzak orain nola dauden ikusita, hemen gure inguruan, eta gazteak nola dauden ikusita, uste dut urte batzuetarako, kulturan behintzat, badugula emakumezkoen nagusitasuna. Nik nahi nuke zazpi emakumek Euskadi saria irabazi izana ez azpimarratu behar izatea. Berria da, albistea da, eta inportantea da, eta ea bide honetatik normaltasunera jotzen dugun, nahiz eta komatxo arteko normaltasuna izan».

Euskadi sarien kontrako kritikak

Begiak zabalduko zaizkizue. Literaturari buruzko elkarrizketa bat liburuagatik jasotako sariagatik eskerrak ematearekin batera, umorez, harridura ere azaldu du Jimenezek: «Ez nuen uste liburu honi buruz hitz egin beharko nuenik Euskadi sarietan, liburu honetan Euskadi sariak ere kritikatzen direlako».

2006an eman zuen argitara bere lehen liburua Jimenezek, Bat, bi, Manchester izenekoa (Elkar), eta beste nobela bat, hiru narrazio liburu eta bi saiakera kaleratu ditu geroztik. Esan duenez, ordea, orain arte sekula ez da Euskadi sarietarako hautagai izan. Eta prentsaurrekoan gogoratu duenez, Edorta Jimenez idazlea eta Irati Jimenezen aita aurten izan da hautagai lehenengoz, Nikole bijotzekua saiakeragatik. Eta, hain zuzen ere, aita izan du gogoan Irati Jimenezek hedabideen aurrean. Duela urte asko euskal hizkuntzak beste indar fundatzaile bat behar zuela esan zuela gogoratu du, eta zehaztu du bera ere ados dagoela aitaren ideia horrekin, eta neurri batean motibazio hori izan duela berak ere saritu berri duten saiakera idazterakoan. Aitak eskainitako «salduezintasun eredua» eskertu dio.

Pasioz idazten saiatu dela ere esan du Jimenezek, eta irakurleekin solasaldi bat izaten saiatu dela liburuan. «Solasaldi bat, gauza batzuk esateko, nahiago nituzkeenak ez esan. Idazleok gure artean zer mailataraino ibiltzen garen, batzuetan, kanguruen boxeoan bezala, elkarri mokoka, eta zer literatura hotza daukagun. Kooperazio falta dugula eta sektarismo askotatik gatozela. Ezin garela izan hasiberriekin hain hotzak eta beteranoekin are hotzagoak. Eta emakumeekin izan dugun krudeltasunari begiratu behar diogula, horrekin bakeak egin, eta nolabait aitortu. Eta, halere, literaturaren oso-oso aldeko liburu bat da, eta euskal literaturarekin maitemindutako idazle baten liburua. Irakurle baten liburu bat».

Saritu bakoitzak, 18.000 euroko saria izango du, eta beste 4.000 gehiago jasotzeko aukera izan dezake, lana jatorrizkoa izanez gero beste hizkuntza batera argitaratzen bada.

Sari banaketa Donostian

Aurreko astean jakinarazi zituzten aurtengo lehen hiru Euskadi sariak. Uxue Apaolazak jaso zuen euskarazko literatura modalitatekoa, Bihurguneko nasa liburuari esker; Barruko hotsak lanagatik jaso zuen Leire Bilbao idazleak euskarazko haur eta gazte literaturakoa, eta Maite Mutuberriak sortutako Irrimola artefaktuak, literatur lanaren ilustrazioaren kategorian.

Donostiako Tabakaleran egingo dute sari banaketa ekitaldi ofiziala azaroaren 24an.


Summary: Iggy Pop, Rancid eta Lucinda Williams izango dira Azkena Rock jaialdian. Musika festibalaren 21. aldia 2023ko ekainaren 15etik 18ra egingo da, eta bertan izango dira, besteak beste, Steve Earle, Melvins, Os Mutantes, Queensryche eta Monster Magnet ere

Ohi bezala, Azkena Rock jaialdia rock musikaren eta haren aldaeren erakusleihoa izango da hurrengo aldian. Eta rock musikaren ikur nagusietako bat izango du kartelburu: Iggy Pop abeslari estatubatuarra. The Stooges taldeko kantari izan zena aurretik ere izana da Gasteizko jaialdian, 2003an eta 2006an hain zuzen ere, eta hilabete gutxi dira azkenekoz Euskal Herrian izan zela, uztailean Donostiako Jazzaldian parte hartu baitzuen. Lucinda Williams, berriz, americana deitu izan zaion musika generoaren ordezkari nagusietakoa da, eta 1970eko hamarkadaren amaieratik darama countryaren, rockaren eta egile kantuaren artean mugitzen diren disko laudatuak grabatzen. Azkena 2020koa du, Good Souls Better Angels. Williamsekin lan egindakoa da Steve Earle, Azkena Rocken izango den beste izen handietako bat. Oraingoan formatu akustikoan ariko da.

Rock gogorragoa lantzen duten taldeak ere izango dira Mendizabalan. Alde batetik Rancid, 90eko hamarkadan AEBetan piztutako punk oldearen ordezkari arrakastatsuenetako bat, eta, bestetik, Melvins, 1980ko hamarkadan sortu eta grungearen aitzindaritzat jotzen den banda. Heavytik eta hard-rocketik gertuago dauden taldeak ere izango dira Azkena Rocken. Queensryche, adibidez, 1980ko hamarkadan sortu zen, eta hasieratik alderatu zuten haren musika Iron Maiden taldearenarekin. Lehendabiziko aldiz izango da Azkena Rocken. Monster Magnet azken hamarkadetan stoner-rockaren eta hard-rockaren esparruan gehien nabarmendu diren taldeetako bat izan da, eta GWAR taldeak, berriz, metalaren eta rock gogorraren alderik muturrekoenetako bat erakusten du, umoreari, maskara ikusgarriei eta antzerkiari uko egin gabe.

Azkena Rockek baieztatu dituen beste talde batzuk Lucero, Os Mutantes, Matchbox eta Calexico dira.

Euskal ordezkaritzari dagokionez, oraingoz bi talderen berri eman dute antolatzaileek: Pasadena eta Brigade Loco izango dira jaialdian.

Aurreko urteetan jaialdian izan diren lagunek hilaren 24tik aurrera eskuratu ahal izango dituzte sarrerak eta abonuak, prezio murriztu batean (110 euro jaialdi osorako abonua), eta salmenta orokorra 27an hasiko da (130 euro abonua)


Okupaziotik okupaziora

Summary: Okupaziotik okupaziora. Atzo hasirik eta igandera arte, OSTIA sareak okupazio egunak antolatu ditu Kanboko Marienea lurretan, laborantzako lurretan etxebizitzak eraikitzeko xedearen kontra. Taldea Arbonako okupazioaren ondotik sortu zen, espekulazioaren kontrako taldeak bildu eta okupazioa garatzeko ideiarekin.

Okupazioaren mugimendua, jakina denez, ez da berria Ipar Euskal Herrian. Baina Arbonako okupazioak hats berri bat eman zion, handik sortu zelako hiru lurraldeetako kolektiboen sare izan nahi duen OSTIA taldea (Okupatzaile Sare Tematsua Irabazi Arte), okupazioa aldarrikapen tresna gisa harturik. Angelun Alday etxe promotorearen jokamoldea okupazio batekin salatu ondotik, asteburu honetan Kanboko Marieneko 3,7 hektareako lurren defentsara deitu du oraingoan sareak, beste eragile batzuekin.

Arbonan hasi zen. Ehun egun iraun zuen ELB sindikatuaren eta Lurzaindiaren iniziatibaz abiatu okupazioak; egun bakoitzean herri edo eskualde batek hartzen zuen lekukoa, eta antolaketa hori BOSTek (Berroetako Okupazioko Sostengu Taldeak) bermatu zuen. Hor piztu zen OSTIA sarearen lehen garra, Luxi Detxarten arabera: “BOST taldean kostaldeko jendea zen, denetarikoa; azkenean baziren baigorriarrak, aihertarrak… denetatik jinak. Armada bat bezala ginen herritarrak. Eta Arbonako okupazio bukaerako topaketa OSTIAren hastapena izan zen”.

Iaz Arbonan gertatuak hauspoturik bezala, eskualdeetan sortu dira geroztik espekulazioaren kontrako taldeak, eta horien bilgune izan nahi du OSTIAk. BAM taldeko kide Matias Libierentzat argi da Berroetako laborantza lurretako okupazioak bide eraginkor bat erakutsi duela: “Ontsa ulertu dugu entzunak izateko desobedientzia zibila egin behar dela, pixka bat legetik kanpo. Halako gauzak eginez beharbada entzunak gara, kazetariak ere hurbiltzen dira; mezuak pasarazteko okupazioa tresna biziki ona da”.

Hortik aitzina, okupazioa OSTIA sarearen borroka tresna pribilegiatua bilakatu da, joan den uztailean ikusi zen bezala, Alday promotoreak eraiki etxebizitzan antolatu mobilizazioarekin. Aste batez kausitu zuten promotorearen eta auzapezaren jarreraren inguruko salaketak plazaratzea. Libierek dioenez, beharrezkoa zitzaien, eskala horretako ekintzarentzat, OSTIA bezalako sare baten parte izatea: “BAM banda ttipi bat da, eta ekintza indartzeko erabaki genuen sare horretan sartzea”.

Angeluko egonaldiak, Detxarten ustez, “OSTIAren indarrak neurtzeko ere balio zuen”, eta, nahiz eta Arbonako ehun eguneko borrokarekin ezin den konparaziorik egin, kontent atera ziren antolatzaileak, zeren eta “denetatik etorri baitziren berriz ere Angelura, eskala desberdina bazen ere”. “Jendeak segitzen gaituela ikustea biziki polita da”, dio Detxartek. Libierentzat ere, eragiteko manera bakarra da “karrikan izatea”: “Halako gauzak eginez, beharbada legeak aldatzen ahal dira. Karrikan izan behar da, herritarrek mobilizatu behar dugu, gero politikariek gauzak proposa ditzaten”.

Elkartu, partekatu, eragin

Ezker-eskuin espekulazioaren kontrako talde desberdinak badirenez, hilabetean behin elkartuz batzuen eta besteen berri hartzea da OSTIAren xede bat. Hilabeteko lehen asteazkenetako juntetan “diagnostiko bat bezala egiteko” ideia dute, Detxarten erranetan. Arbonan lau hilabeteko trukaketak gogoan ditu OSTIAko kideak: “Denbora han pasatuz, jendea hurbilaraziz, errazagoa da diskurtso bat plantan ezartzeko, elkarrizketak eta ideiak trukatzeko. Elkarrizketa aberatsak ziren”. Asteburu honetarako egitarauan, justuki, trukaketa momentuak pentsatu dituzte.

Azken hilabeteetan espekulazioaren kontra sortu diren hainbat kolektiboren alde hauskorra ikusten dute bi solaskideek; iaz sortu zen BAM taldea “ez da handitu, eta fite blokeatuak ginen”, aitortu du Libierek, gehituz OSTIAn “gehiago eta ber motibazioarekin” direla. Detxartek ikusten du beste taldeak laguntzeko parada ere: “Guk Arbona edo Angelurekin, Kanborekin laster, esperientzia pixka bat ukanen dugu, eta besteak laguntzen ahal baditugu, bikain”.

Gaurtik igandera, Kanbon

Arbona eta Angeluren segidan heldu da, beraz, gaurtik igandera Kanbon antolatu den mobilizazioa. Hiru eguneko okupaziorako deialdian, OSTIAren agiriak Kanbotik harago doan arrangura plazaratu nahi du: “Okupazioaren eta ekintza zuzenaren bidez, Marienean obrak lehen egunetik oztopatzea Ipar Euskal Herriko herritarrentzat lehentasuna bilakatu beharko da. Ez da soilik kanboarren afera, etxebizitza eskubideaz, elkarbizitzaz eta munduaren geroaz axolatzen garen guziena baizik”. Hiru eguneko okupazioak, bereziki “sentsibilizatzeko” balio izanen duela uste du Detxartek: “Bereziki Kanbon, jendeak uler dezan zein den erronka. Marienea proiektu bat da, baina Kanbon badira beste xede batzuk eta jendeak ulertu behar du; bestela, herrian lur anitz galduko dira”.

Arrazoi horrengatik dira gaur, goizeko hamarretan, “mehatxupean diren eremuetatik” abiatuko traktore batzuk protestan. Arnaga ondoko alor batetik batzuk, han herriko etxeak proiektu bat balukeelako, eta beste lur batetik besteak: herriak 2003an 250.000 eurotan erosi zuen 1,4 hektareako lur eremua, promotore bati saldu zion 1,4 milioi euroren truk. Azken kasu horretan, eraikitze baimenaren kontrako auzibidea irekia da.

Kanbon ere, OSTIA taldeak bidegurutze izaten segitu nahi du, trukaketa desberdinak antolatuz okupazio denboran. Gaur, 16:00etan, espekulazioaren kontrako taldeen topaketak antolatu ditu Marienean. Igandean, berriz, kanpoko lekukotasunak ekarriko dituzte: Les Soulevements de la Terre Frantziako Estatuko borroka sarea, Notre-Dame-des-Landeseko (Bretainia) ZADeko (defendatu beharreko zona) esperientzia eta Bretainiako Dispac’h mugimendua ordezkatuko dituzten hizlariak izanen dira.

Angeluko okupazioa “etapa” bat zen Libierentzat; Kanbokoa, beste bat. “Mobilizazioa segitu behar da, eta geroz eta gehiago izan behar dugu. Ez da beti erraza, baditugu gure biziak, baina ez janak izateko mobilizatzeak balio du”, trenkatu du.


Marieneko bataila luzea

Summary: Marieneko bataila luzea.

Laborantzarako ziren Marieneko lurrak, 2009an Vincent Bru Kanboko garaiko auzapezak hirigintza planean 3,7 hektarea horien izaera aldatu arte: geroan urbanizatuak izateko estatusera pasatzea proposatu zuen. Prefetak erresalbuak plazaratu zituen, baina etxebizitza sozialak egiteko beharra zelakoan sailkapen horrekin egon ziren 2015era arte: Departamenduko bideak zatitzen dituen lurren parte bat eraikigarri izendatu zuten orduan. Nahi Dugun Herria taldeko hautetsiek, Cade elkarteak eta Lurzaindiak, orduz geroztik, etengabe aldarrikatu dute lur horien laborantzarako funtzioa, errekurtso legaletan eta karrikan.

Lurren sailkapenak definitzen dituen hirigintza planaren berrikusketa abiatu zuten 2014an, eta ondoko urtean, berrikusketa betean, bidearen ezkerreko aldeko lurrak (Itsasuko norabidean) berehala eraikigarri izateko sailkatu ziren. Helene Aizagerre Nahi Dugun Herria taldeko hautetsiak oroitarazi duenez, garai hartako auzapez Vincent Bruk berak erran zuen orduan hautetsi eta gaur egun auzapeza den Christian Deveze “tematu” zelako hartu zutela delibero hori. Promotoreekin “adiskidantza istorio ilunak” leporatzen dizkio gaur egungo auzapezari, Baionako errugbi klubeko partaideak izan baitira Marienean etxebizitza programak egin nahi zituzten promotoreak, auzapeza bera bezala.

2015ean, Devezen hurbileko promotore batek interesa agertu zuen lur horietan etxebizitzak egiteko; gaur egun, berriz, Bouygues taldea da ehun etxebizitza egiteko xedea duena. Lur horiek laborantzarako izan behar dutelakoan, errekurtso legalak eta mobilizazioak ugaritu dituzte oposizioko hautetsiek, Cade elkarteak eta Lurzaindiak. Orain, bidearen ezkerreko lurrak berehala eraikigarriak izan daitezke hirigintza planaren arabera.

Borrokan, “bururaino”

Okupazio deialdia zabaldu baino gehiago, Kanboko hautetsi Aizagerrek nahiago du abisu bat luzatu: prest direla luze egoteko. “Hor hiru eguneko mobilizazioa izanen da. Baina obra publikoetako edozein ibilgailu agertzen bada lur horietan, mobilizazio luze bat hasiko dugu. Ahalak ukanen ditugu. Erakutsiko diegu hiru egunetan zer egiteko gai garen, baina hor eginen duguna sei hilabetez egiten ahalko dugu, arazorik gabe!”.

Errekurtso desberdinak ere ustiatzen dituzte xedearen kontrakoek: Paueko (Okzitania) Auzitegiak ez zien arrazoia eman. “Zioen ez dugula frogatu lur horietan gereziak eta piperrak landatu daitezkeela”, dio hautetsiak. Bordelen (Okzitania) errekurtso bat defendatuko dute Marienea laborantzarako izan dadin, eta, han ere galduz gero, Parisko Auzitegira joanen direla iragarria dute.


Feminista eta antipunitibista

Summary: Feminista eta antipunitibista. Indarkeria Sexistaren Kontrako Emakumeen Plataformak justizia patriarkala jorratu du bere jardunaldietan, Iruñean. Adituek agerian utzi dute egungo sistemak indarkeria patriarkalaren logika betikotzen duela. Genero ikuspuntua jasoko duen justizia errestauratibo baten alde egin dute.

Zigor sistemaren interesek eta indarkeria sufritu duten emakumeen interesek ez dute bat egiten; ondorioz, egungo zigor sistemak ez digu balio”. Miren Ortubairenak dira hitzak; abokatua da, eta EHUko Zigor Zuzenbideko irakasle izandakoa. Iruñean izan da asteburuan, bertze zenbait aditurekin batera, Indarkeria Sexistaren Kontrako Emakumeen Plataformak antolatutako jardunaldietan parte hartzen. Justizia “patriarkala” jorratu dute, feminismotik alternatibak erdigunean jartzeko asmoz.

Egungo sistemak muga nabarmenak dituela eta egitura patriarkalari mesede egiten diola nabarmendu dute hizlariek, oro har. Sistema horren helburu nagusia zigor bat ezartzea dela salatu dute, eta, ondorioz, justizia feminista batek antipunitibismotik egin beharko lukeela aurrera. Justizia errestauratibo eta komunitarioaren alde egin dute, baina genero ikuspegia eta gainerako zapalkuntzen ardatzak agerian utziko dituztenak ahaztu gabe.

“Delitu eta zigor gehiago ezartzea da egungo zigor sistemaren logika”, erran du, bertzeak bertze, Laura Macaya gizarte hezitzaileak. Salatu du logika horrek balio duela gizarteko kolektiborik zaurgarrienak kontrolatzeko, eta kasu anitzetan, gainera, “feminismoa instrumentalizatuz” ezartzen dela. Ez hori bakarrik: “Feminismo batek bere egin du diskurtso punitibista hori”. Diskurtso “atzerakoia” dela erantsi du, eta balio duela “familia tradizionalaren aldeko aldarria” egiteko: “Gero eta delitu eta zigor gehiago badugu, dena bada indarkeria, datuek erakutsiko dute benetakoa ez den irudi bat, eta hori baliatuko dute, emakumeen segurtasunaren izenean, andreak berriz ere etxeko esparrura bidaltzeko”.

Emakumeak zer nahi duen

Feminismo batek ontzat eman duen mezu hori agerian utzi behar dela garbi du Arantxa Urkaregi ekintzaile feminista eta Foro Sozialeko kideak. “Erantzun bat eman behar diogu”. Iruñean egindako jardunaldiek horretarako balio izan dute, neurri handi batean: zigor sistema punitibistari eta sistema horren logikak erreproduzitzen dituzten sektoreei erantzun bat emateko, alegia. Balio izan dute, gainera, bertzelako bideak erdigunean jartzeko, eta bide horiek kontuan hartu beharrekoak zehazten hasteko.

Egungo testuingurua zein den azaldu du Miren Ortubaik, eta justizia patriarkalak emakumeen errealitatean duen eragina dagokion esparru teorikoan kokatu du: zigor sistemak zigorraren bidea eskaintzen du, eta indarkeria norbanakoen auzi bilakatzen du, arazoaren egiturazko izaera ezkutatuz. Ortubaik aipatu du zigor sistemaren bidea aukeratzen duen emakumeak garbi izan behar duela bide horrek zer ematen ahal dion eta zer ez. “Bide horrek zigorra eskaintzen dio; emakumeak, ordea, anitzetan, abusua oinarri duen harreman horretatik atera nahi du, eta zigorra ez du lehentasun”.

Zigor sistema horretan patriarkatuak sustatutako estereotipoek eta aurreiritziek indarra dute, eta horrek ekartzen du indarkeria sufritu duen emakumea esparru horretan, berriz ere, biktima bilakatzea. “Ez hori bakarrik: sistemak ezartzen du biktima on bat nor den; indarkeria instituzionalaz ere hitz egin beharra dago”, salatu du Ortubaik.

Adibideak aipatu ditu hark, ustez emakumeen segurtasunaren aitzakiapean onartu diren zenbait legek “zigorraren bidean sakontzen” dutela azaltzeko; Espainiako Kongresuak onartutako Sexu Askatasunaren Berme Integralaren Legea nabarmendu du, adibidez: “Dezepzionatu nau; sexu askatasunaren aurkako eraso guztiak figura bakar batean batzeak epaileen esku utziko du larritasunari buruz erabakitzea; kalean norbaitek oihu egitea eta bortxaketa bat berdin hartzen baditugu erasotzat, horrek ekar dezake erasoaren banalizazioa, eta kasurik larrienak ezkutuan gelditzea”.

Gehiago erran du Ortubaik: “Beldur naiz, emakumeen aurka ez ote duen eginen horrek; norbaitek karrikan oihu egiten badizu, eta zuk ere zerbait erantzuten badiozu, salaketa zuk jasoko duzu, akaso. Gorrotozko delituekin ikusten ari gara hori”. Laura Macayak bat egin du gogoeta horrekin: “Zapaldutako kolektiboak babesteko sortutako figura horrek, ustez babestu nahi dituenen kontra egiten du”, salatu du.

Mugak eta estereotipoak

Indarkeria matxista sufritu duten emakumeen kasuan ere zigor sistemak “muga anitz” dituela berretsi du Eliana Alemanek. Soziologian doktorea da NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoan, eta erakunde horretan egindako ikerketa batean jaso du “gutxi” direla indarkeria matxistagatik aurrera egiten duten prozedurak: “Aztertutako 540 salaketetako 304tan prozedura ez zuten abiatu, edo ez zuten burutu”.

NUPeko bertze ikerketa batek harreman heterosexualetan diren emakumeen banatzeko edo dibortziatzeko prozesuetan gertatzen dena jorratu du. Izan ere, zigor sistema bazter utzi, eta dibortzioarena da kasu anitzetan emakumeek indarkeriazko edo desberdinkeriazko harremanetatik ateratzeko aukeratzen duten bidea.

Hori ere zaila da, NUPeko ikerketak jaso duenez. Susana Covas, Patricia Amigot eta Ruth Iturbide dira lan horren egileak; indarkeria sexistaren aurkako plataformaren jardunaldietan izan dira azken biak, eta, indarrean diren estereotipoen eta aurreiritzien gainetik, errealitatea “bertzelakoa” dela nabarmendu dute: “Gizartearen iruditerian, emakumea gelditzen da guztiarekin; errealitatea da gehienetan emakumeek alde egiten dutela etxetik, eta haien baliabide ekonomikoek behera egiten dutela”, aipatu du Amigotek.

Psikologia sozialean doktorea da Amigot; gizarte langilea eta Zuzenbidean lizentziaduna, berriz, Iturbide. NUPen egindako ikerketaren bidez, agerian utzi dute botere harremanak nagusi zirela aztertutako harremanetan; indarkeria agertu edo gora egin zuela banatzeko unean; seme-alabak daudenean prozesua are zailagoa dela, eta gizonek emakumeak mehatxatzeko erabiltzen dituztela. “Emakumeak banatzeko erabakia hartzeko, inportantea da babes sare bat izatea, eta baliabideak izatea; ohartu gara parte hartzen duten erakundeetan formakuntzarik eza dela nagusi, eta horrek ekartzen ahal duela harremanean dagoen desoreka areagotzea”, erran du Iturbidek.

Bertze justizia eredu bat

Egungo sistemaren eta dituen mugen gainetik, emakumeen interesak aintzat hartuko dituen justizia eredu bat proposatu du Paz Frances NUPeko Zigor Zuzenbideko irakasle eta Salhaketako kideak, Iruñeko jardunaldietan. Arantxa Urkaregik ere Durangoko Euskal Herriko Jardunaldi Feministetan justiziaren esparruan egindako ekarpenak jarri ditu erdigunean, eta “garatzen” ari diren proposamena azaldu du. Bi ekintzaileok justizia errestauratiboaren alde egin dute, baina ez edonola: genero ikuspegia txertatu behar dela nabarmendu du Francesek, eta gainerako zapalkuntza ardatzak ere hartu behar direla kontuan; Urkaregik, berriz, “zenbait kezka eta zalantza” aipatu nahi izan ditu, “gogoeta bultzatzeko”.

Francesek justizia errestauratiboa garatzeko bi esparru zehaztu ditu: bat, erakundeen barruan; eta bertzea, berriz, erakundeetatik at, komunitatearen alorrean. Justizia errestauratiboa garatzen ari dira jada zenbait erakunde; Nafarroan ere erabiltzen da. Herrialdeko prozesuak aztertu ditu ikerlariak bere proposamena osatzeko, bai eta Kataluniakoak eta Eusko Jaurlaritzaren menpekoak ere.

“Erakundeen esparru horretan, genero ikuspegirik ez dago, eta, ondorioz, ez da feminismoak behar duen justiziaren berme. Formakuntzarik eza da nagusi”, ohartarazi du.

Francesek erantsi du justiziak oinarri duen pentsamendu heteropatriarkala suntsitu behar dela, eta “pertsona guztien bizitzak” erdigunean jarri. “Horretarako, egungo sistemak ezartzen duen logika binarioa atzean utzi behar dugu”, azaldu du ikerlariak.

Erakundeen barruan, Francesen apustua da genero ikuspegia izanen duten justizia errestauratiboko prozesuek gero eta toki gehiago hartzea. Eta helburu hartu du, oro har, justizia komunitarioak egitea gora; hau da, arlo hori nabarmentzea erakundeenaren gainetik. “Proposamen honek bat egiten du erabat zigor zuzenbide garantistaren aldekoen proposamenekin, bai eta zigorraren erantzunaren aurka direnen proposamenekin ere”.

Arantxa Urkaregik Francesekin egin du bat, eta justizia errestauratibo eta komunitarioaren aldeko bidean lau gako nagusi aipatu nahi izan ditu: “Prebentzioa, gertatu denari eman beharreko erantzun publikoa, erreparazioa eta suspertzea”.

Urkaregik esan du erasoa jasan duenak egon behar duela erdigunean, eta inportantea dela jasan duen kaltea aitortzea, eta kalte hori konpontzea. Horrek ekarri behar du erasotzaileak bere erantzukizuna aitortzea, eta konpromisoa hartzea berriz kalterik ez egiteko.

Zailtasunak

Zailtasunak daudela aitortu du Urkaregik, eta mahai gainean jarri ditu justizia komunitarioa garatzeko prozesuan identifikatu dituzten kezkak. Batetik, nabarmendu du helburu hartu behar dutela “munstrorik ez” sortzea; “Erasotzaileak egindako kaltearen erantzukizuna aitortzen ez duenean, edo deus txarrik egin ez duela uste duenean, beraz, zer?”, galdetu du. Bertzetik, erreparazioari buruz, garbi du biktimak errateko duena adi entzun behar dela, eta erdigunean jarri; noraino iritsi da zalantza: “Biktimak eskatzen duen guztia bete behar da?”, bota du, bigarrenez, galdera.

Badira galderak, badira kezkak eta badira zailtasunak. Hori garbi erran dute Indarkeria Sexistaren Aurkako Emakumeen Plataformaren jardunaldietan parte hartu duten adituek. Egungo justizia eredua gainditzeko beharra dagoela ere garbi dute, eta garbi dute, hirugarrenik, feminismoaren eta antipunitibismoaren bidetik garatuko dela behar den eredu berria: genero ikuspegia txertatuko duen justizia errestauratiboaren bidea hartu dute.


Azken bozketaren zain

Summary: Azken bozketaren zain. Datorren azaroaren 23an Bizkaiko Batzar Nagusietako osoko bilkurak oniritzia emango dio Usansolo Galdakaotik bereizteko eskaerari. Erabakia aldizkari ofizialetan argitaratuta, udalerri bihurtuko da.

Pozik, baina zuhurtziaz eta udalerri bat osatu eta kudeatzeak suposatzen duen erronkaren jakitun”, Bizkaiko Batzar Nagusietako osoko bilkurak Usansolo Bizkaiko 113. udalerri bihurtzeko eskaerari oniritzia emateko zain daude usansolotarrak. Usansolo Herria (UH) plataformako kide Monika Menak aurreratu du aurreikusita dagoela osoko bilkura hori azaroaren 23an egingo dutela. Joan den urriaren 11n Bizkaiko Batzar Nagusietako Iraskunde, Gobernamendu On eta Gardentasunerako Batzordeak onartu zuen Usansolo udalerri bihurtzea. EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Bizkaiak babestu zuten segregazioa; PSE-EEk aurka bozkatu zuen, eta PPk, berriz, abstentziora jo zuen. Bozketok ikusita, prozesuak aurrera egingo duela sinetsita dago Mena, eta, oraingoz, Galdakaoko parte den Usansolok herri gisa bere ibilbidea zer-nola hasi eta garatuko duen azaldu du.

Usansolo independente izango da hasieratik?

Bai. Menak azaldu du Batzar Nagusiek Usansolo herri bihurtzeko erabakiari baietza ematen diotenean, independentea izango dela. Hala ere, aurreratu du “tramite administratibo edo burokratikoak” egin behar direla. Batetik, Bizkaiko Foru Aldundiak erabakia Bizkaiko Aldizkari Ofizialean eta Espainiako Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratu behar du. Desanexio prozesuan bidelagun izan zuten Juan Landa abokatuak zehaztu du “erabaki hori argitaratzen duten unetik” hasten dela “udal berriaren ibilbidea”; hain zuzen, “Bizkaiko buletinean argitaratzen den hurrengo egunetik jaioko litzateke” herria.

Horrez gain, Usansolo herri gisa erregistratu behar dute Espainiako Toki Erakundeen Erregistroan. Menak prozesuak bi pausootan aurki ditzakeen oztopoen berri eman du. Batetik, “Estatuko Abokatuak —segregazio erabakia argitaratzen dutenetik— bi hilabete ditu erabakia inpugnatzeko. Inpugnatu dezakeen bakarra hura da”. Bestetik, “Usansolo Bizkaiko 113. udalerri legez erregistratzean prozesua geldiaraz dezakete, 5.000 biztanlera ez garelako heltzen”.

Menak konfiantza du prozesuak aurrera egingo duela. UH plataformako kideak azaldu duenez, une honetan Usansolon “ia 4.800 biztanle” dira, eta “hazten” ari den eremua da. Prozesua epaitegietara bideratuz gero, esan du epaile batek ebazpena ematen duenerako 5.000 biztanleren langa pasatuta izango dutela.

Zer da Usansolo?

Desanexio prozesua gauzatzeko osatutako Batzorde Mistoak Usansolo Galdakaotik bereizteko egin behar ziren ikerketa tekniko, soziologiko, ekonomiko eta juridikoak jaso zituen memoria batean. Baita segregazio proposamenaren zehaztapenak ere. Besteak beste, Usansoloren mugak zehaztu zituzten: Gorosibai, Usansolo, Arteta, Ordañe, Labeaga, Lekue, Pertxin eta Uraska auzoek osatzen dute.

Nor izango da Usansoloko alkatea?

Bizkaiko Batzar Nagusiek Usansoloren segregazioari oniritzia eman ostean, Bizkaiko Foru Aldundiak Kudeaketa Batzorde bat eratu beharko du. Menak aurreratu du Usansolo Herria plataformak azaroaren bukaeran edo abenduaren hasieran eskatuko duela “ahalik eta azkarrena” era dezatela. Eraketa hori azken udal hauteskundeen emaitzen araberakoa izango da: “UHko zortzi kidek osatuko dute; EAJko bik eta EH Bilduko batek”.

Usansolo Herria plataformaren abokatu ohi Landak zehaztu duenez, “batzorde horrek bere presidentea aukeratuko du eta martxan jarriko da”. Udal hauteskundeak 2023ko maiatzean egin bitartean, Kudeaketa Batzorde horrek izango du udalerri berriaren kudeaketa egiteko ardura. Datorren urteko maiatzeko hauteskundeetan aukeratuko dute alkatea. Ordura arte, Kudeaketa Batzordeko presidenteak hartuko du bere gain Usansoloko alkatearen funtzioa.

Non egongo da udaletxea?

Oraindik zehaztu gabe dago non egongo den Usansoloko udaletxea. Menak azaldu duenez, Kudeaketa Batzordearen erronketako bat izango da hori zehaztea.

Nork egingo du lan Usansoloko Udalean?

25 udal langile izango ditu Usansolok. Apurka osatuko dute udal plantilla. Liburuzaina, eskolako atezaina eta udaleko zenbait zerbitzu kudeatzen dituen kultur etxeko langile bat jada Usansolon ari dira lanean; beraz, segregazioa gauzatzen denean, Usansoloko Udalaren mendeko langile izatera pasatuko dira haiek. “Horiek hirurak kenduta, 22 lanpostu berri sortu behar dira”, argitu du Menak.

Zein zerbitzu izango ditu Usansolok?

Menak esan du Usansolok zerbitzuen kalitateari “eutsi” egin behar diola, legez, herri bihurtzen denean. Eskainiko dituen zerbitzuen zerrenda luzea da; nabarmenenak aipatu ditu: ospitalea, kiroldegia, Haur eta Lehen Hezkuntzako ikastetxe zerbitzua, liburutegia, ludoteka, haurtzaindegia, adinekoentzako zentroa edota zentro zibikoa. Hala ere, bestelakoak ere kudeatuko ditu, hala nola kale argiak, hondakinak batu eta tratatzea, herri garbiketa, ur hornidura, saneamendua eta estolderia, lorezaintza, kirola eta kultur jarduerak sustatzea, euskara sustatzeko programa eta euskara irakastea, berdintasun programak, esku hartze sozioedukatiboa eta psikosoziala haur, gazte eta familiekin edota etxez etxeko zerbitzua.

Galdakaoko Udalarekin batera eskainiko dituzte hilerria eta hileta zerbitzuak, bulego teknikoaren zerbitzua —arkitektoa—, Musika Eskola, helduentzako Eskola Publikoa eta euskaltegia. Hasieran, gutxienez, horrela funtzionatuko dutela zehaztu du Landak, eta Galdakaoko Udalak ordainduko dituela zerbitzuok.

Galdakaoko Udala zer-nola geratuko da?

Menak azaldu duen bezala, gaur egun Galdakaoko Udalak ordaintzen die Usansolon lan egiten duten hiru udal langileri. Langile horiek Usansoloko Udaleko langile izatera pasatuko dira segregazioa gauzatzean. Gainerakoan, Galdakaoko Udalak “berdin” jarraituko du. “Eta zinegotzi kopuruari dagokionez ere, berdin jarraituko du. Galdakaon ez da egongo aldaketarik”.

Mugei dagokienez ere, Usansolok hartuko duen eremua kenduta, berdin jarraituko du: “Politikoki onartu gabe egon bada ere, maila sozialean onartuta zegoen [Galdakao eta Usansoloren arteko] muga aspaldi. Denok jakin dugu zer den Usansolo eta zer den Galdakao, eta nortasun aldetik bakoitzak badaki non kokatzen den”, ondorioztatu du Menak.

Trantsizio prozesua zer-nola egingo da?

Juan Landak azaldu duenez, “udal berria eratzen den unetik, gainerako udal guztiek dauzkaten diru iturri berberak” izango ditu Usansolok. Hain zuzen, Udalkutxatik dirua jasotzeko eskubidea izango du. Horrez gain, “Galdakaoko Udalak gerakinak edo erremanentea Usansolorekin banatuko ditu —biztanle kopuruaren arabera—. Galdakaok hamabi hilabete izango ditu Usansoloko udal berriari bere partea ordaintzeko”.

Landak gogora ekarri du Usansolo herriak aurrera egin ahala, Europako Batasunari, Espainiako Estatuari, Eusko Jaurlaritzari zein Bizkaiko Foru Aldundiari bere proiektuak garatzeko diru laguntzak eskatu ahal izango dizkiela. “Hori guztia bere aurrekontu propioan sartuko du, eta zuzenean jasoko dituen zergak, tasak eta antzekoak ere sartuko ditu bertan”, esan du Usansolo Herria plataformaren abokatu ohiak.

Gatazkak gertatuz gero, zer?

Usansolo bere kabuz martxan hasi arteko garairako Arbitraje Batzordea osatuko dute. Menak dio batzorde horren egitekoa “behaketa” izango dela, “gauzak ondo egiten direla” bermatzea. Zortzi lagunek osatuko dute: presidentea —Herri Administraziorako eta Erakunde Harremanetarako foru diputatuak edo beste diputatu edo zuzendari batek— , eta Galdakaoko eta Usansoloko udaletako hiruna ordezkarik eta idazkariak —Herri Administraziorako eta Erakunde Harremanetarako funtzionario bat—.


Summary: Donostiako Udalak «kezka» adierazi du Atristain berriz espetxeratzeagatik. EAJren, EH Bilduren eta Elkarrekin Donostiaren aldeko botoekin onartu dute adierazpen instituzionala. Ugaitz Perez euskal presoa baldintzapean aske geratu da.

Donostiako Udaleko Giza Eskubideen Batzordeak «kezka» adierazi du Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak Araba, Bizkai eta Gipuzkoako espetxe organoek hartutako ebazpenen aurka «behin eta berriro» aurkezten dituen errekurtsoen aurrean. Xabier Atristain preso donostiarraren kasua izan dute aztergai, eta EAJren, EH Bilduren eta Elkarrekin Donostiaren aldeko botoekin onartu dute adierazpena. PSE-EE, berriz, abstenitu egin da.

Ebazpen judizialek «merezi duten errespetua» aintzat hartuta, udal batzordeak eskatu du horiek bateragarriak izan daitezela espetxeetako tratamendu batzordeek hartzen dituzten erabakiekin. Hala, gradu progresioak eta espetxe baimenak «arau» izan behar direla uste du, «eta ez salbuespen». Izan ere, azaldu du espetxeetako tratamendu batzordeak direla presoen bilakaera «ondoen» ezagutzen dutenak.

Udal batzordeak gogoratu du Giza Eskubideen Europako Auzitegiak urtarrilean ebatzi zuela Espainiak «prozesu justu eta ekitatezkoa» izatea eragotzi ziola Atristaini, inkomunikazio aldian konfiantzazko abokatu bat aukeratzea galarazi ziolako. Hala, azaldu du «zegokion laguntza judiziala izan gabe eta torturak jasan zituela salatu ondoren» zigortu zutela Atristain, bere deklarazioan oinarrituta.

Atristain hirugarren graduan zegoen uztailetik, Martuteneko espetxeko tratamendu batzordearen eta Eusko Jaurlaritzaren oniritziarekin. Aurreko ostiralean, ordea, berriz espetxeratu zuten, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak hala aginduta.

Giza Eskubideen Batzordeak gaineratu du auzitegiek bigarren aldiz galarazi dutela Atristainek zigorra erdi askatasuneko erregimenean betetzea: «Martuteneko espetxeko tratamendu batzarrak birritan helarazi dio Espetxeetako Administrazioari, berrets zezan, Xabier Atristaini hirugarren gradua ezartzeko eta baldintzapeko askatasuna emateko –eskumuturreko telematikoarekin– proposamena».

Ez da Donostiako udal taldeek antzeko adierazpen bat egiten duten lehen aldia. Ekainean, EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Donostiak adierazpen instituzional bat plazaratu zuten. Testu hartan, salatu zuten Espainiako Auzitegi Gorenak Estrasburgoko epaia aintzat ez hartzea «erabaki arbitrario bat» dela, «ziurgabetasun juridiko sakona» sortzen duena. Izan ere, bi aste lehenago, Auzitegi Gorenak Atristaini ezarritako zigorra berriro ez aztertzea erabaki zuen, eta hura espetxeratzeko agindu. Kasu hartan, euskal presoa aske zegoen, otsailaren 17tik; Auzitegi Nazionalak agindu baitzuen libre uztea, Estrasburgoko auzitegiaren epaiari men eginda.

Perez, baldintzapean aske

Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Ugaitz Perez preso galdakoztarra (Bizkaia) baldintzapean aske geratu da, hogei urteko espetxealdia beteta. Perez 2021eko maiatzean gerturatu zuten Basauriko espetxera (Bizkaia), eta aurtengo otsailean aldatu zuten hirugarren gradura. Hala, azken hilabeteetan etxean bete du zigorra, kontrol telematikoarekin.


Usansolo: kronologia

Summary: Usansolo: kronologia.

Usansolotarrak 1980ko hamarkadaz geroztik ari dira desanexiorako pausoak ematen. Bizkaiko Aldundiaren eta Batzar Nagusien Batzordearen babesa dute.

Lehen galdeketa Bereiztearen alde. 1987an egin zuten Usansoloren etorkizunari buruzko lehen galdeketa: %85ek egin zuten Galdakaotik bereizi eta udalerri bilakatzearen alde. Bideragarria. Galdakaoko Udalak egin zezala ikerketa sozioekonomiko bat Usansolo herri bideragarria izango litzatekeen jakiteko, hala eskatu zion Bizkaiko Foru Aldundiari. Hiri Lur aholkularitza enpresak ebatzi zuen Usansolo herri izateko egitasmoa bideragarria zela.

Prozesuaren etena 1991ko txostena. EAJk beste txosten bat aurkeztu zuen Galdakaoko Udalean. Txostenaren arabera, Usansolo herri bihurtzeko prozesua ez zen bideragarria, eta eten egin zuen prozesua.

Usansolo Herriaren sorrera UH 2011n sortu zen. Desanexio prozesua bizkortzeko, Usansolo Herria (UH) plataforma sortu zuten 2011n. UHk 1.693 boto lortu zituen urte bereko udal hauteskundeetan; erroldatutako herritarren %62,5ena.

Aldundiaren neurriak 2012ko foru araua. Bizkaiko Batzar Nagusiek 9/2012 Legea onartu zuten. Arauaren arabera, Bizkaiko 112 udalerriez gain, ezin zen besterik sortu. Neurri horren aurkako emendakina aurkeztu zuen Usansolo Herria plataformak Espainiako Auzitegi Gorenean.

Bigarren galdeketa 2014ko azaroa. Bigarren erreferenduma egin zuten usansolotarrek: 2014ko azaroaren 23an. Usansolo udalerri izatea nahi duzu? galderari erantzuteko aukera izan zuten. Usansolotarren %73k eman zuten botoa, eta horietatik %90 agertu ziren herri bihurtzearen alde. EHUk egindako ikerketa batek baieztatu zuen udalerri bilakatuko balitz, ekonomikoki bideragarria litzatekeela. Halaber, Galdakaok kaudimena mantenduko lukeela ondorioztatu zuen. Araudia aldatzeko pausoak. Galdeketaren emaitzen ondoren, Batzar Nagusiek 2012an onartutako araudia aldatzeko eskaera egin zuten Galdakaoko Udalean. PSE, EH Bildu, UH eta Galdakao Bizirik taldeen babesarekin onartu zen mozioa; abstenitu egin zen EAJ, eta aurka bozkatu zuen PPk.

Foru arauaren aldaketa 2015eko martxoa. Bizkaiko Batzar Nagusiek desanexio prozesua galarazten zuen 9/2012 foru araua aldatu zuten, 2015ean. Gaiari buruz herritarrak galdeketara deitzeko aukera jasotzen du arauak, eta udalerri bihurtu nahi duen guneak bete beharreko ezaugarriak ere azaltzen ditu: gutxienez, 2.500 biztanle izan behar ditu, eta zerbitzuen zein ekonomiaren aldetik bideragarria izan behar da.

Babesa berretsi 2015eko udal hauteskundeak. 2011ko hauteskundeetan lortutako emaitza berak lortu zituen UHk 2015ean: 1.681 boto.

Adostasunak 2016ko uztaila. Usansoloko desanexioa ahalbidetzeko proposamena aurkeztu zuen Galdakaoko Udalak, 2016ko udan. Aurrera begira eman beharreko urratsak adostu zituzten bi aldeek.

Blokeoa 2017. Adostutakoa ez betetzea leporatu zioten Usansolo Herria plataformako kideek Galdakaoko Udalari, behin eta berriz. Espainiako Gobernuari baimen eske. Galdakaoko Udalak baimena eskatu zion Espainiako Gobernuari Usansoloren desanexioari buruzko galdeketa egiteko. Mugak zedarritzeko beharrezkotzat jo zuen babesa. Espainiako Gobernuak ez zuen eman baimenik. UHk esan zuen baimen eskaera hori ez zela beharrezkoa, Bizkaiko foruak arautzen dituelako prozesuok. 2018ko uztaila zen.

Behin betiko bultzada 2019ko udal hauteskundeak. EH Bilduk hartu zuen Galdakaoko alkatetza, Auzoak eta UH plataformen eta Elkarrekin Podemosen babesarekin. UH, udal gobernuan. Udalean Lurralde Antolaketarako sailaren ardura hartu zuen UHk.

Batzorde Mistoaren eraketa 2020ko otsaila. Desanexio prozesuak aurrera egiteko 9/2012 foru arauari oniritzia eman zion Galdakaoko udalbatzaren gehiengo osoak. Batzorde Mistoa eratzea ere onartu zuten. Batzorde Mistoa. Galdakaotik alkateak berak —Batzorde Mistoko presidentea da— eta bi zinegotzik osatzen dute Batzorde Mistoa. Foru arauak ez du aipatzen bi zinegotziok nola aukeratu behar diren, baina EH Bilduko eta EAJko bana aukeratu zituzten. Usansolotik, hauteskundeen emaitzen araberako hiru ordezkari aukeratu behar dira; beraz, UHko bi eta EAJko bat sartu ziren batzordean. Aldundiko teknikari bi ere aritu dira aditu moduan, boto eskubiderik barik. Memoria. Batzorde Mistoaren eginbeharra, Usansolo desanexionatuta bi herrien ezaugarriak jasotzen dituen memoria ontzea da; alegia, foru arauak eskatzen dituen baldintza tekniko guztiei erantzuna ematea.

Aldundiaren oniritzia 2021eko uztaila. Memoria Aldundira bidali zuten iaz. Aldundiak, oniritzia. Iazko abenduan aldundiak oniritzia eman zion memoriari, eta prozesuarekin jarraitzeko onespena eman zuen.

Prozesua aldundiaren esku 2022ko urtarrilaren 27a. Galdakaoko osoko bilkurak Batzorde Mistoak egindako memoria onartu zuen, eta aldundira bideratzea erabaki zuten: udal gobernuko taldeek baiezkoa eman zioten; EAJ abstenitu egin zen, eta PSE-EEk eta atxiki gabeko zinegotziak kontra bozkatu zuten. Galdeketa egitea ere onartu zuten osoko bilkuran bertan. Dena, gehiengo osoz.

Hirugarren galdeketa 2022ko martxoaren 27a. Usansoloko herritarrek berriro eman zioten baiezkoa udalerri izateko galderari. Segregazio prozesua hasi zutenetik hirugarrenez egin zuten galdeketan, herritarren %63,12k eman zuten botoa. Horietatik %81,54, Usansolo Galdakaotik bereizi eta udalerri bilakatzearen alde agertu ziren.

Espainiaren ohartarazpena 2022ko apirilaren 6a. Espainiako Lurralde Politiketako ministro Isabel Rodriguezek adierazi zuen Usansolok ez duela betetzen estatuko legediak herri bat sortzeko ezarritako gutxienezko biztanle kopurua. 5.000 izan behar dituela dio Espainiako legediak, eta Usansolok, UHren arabera, ia 4.800 ditu.

Aldundiaren oniritzia 2022ko irailaren 13a. Bizkaiko Foru Aldundiak irailean ontzat eman zuen Galdakaoko Udalak Usansoloren segregazioa ofizialki eskatzeko bidalitako txostena. Ostean, Batzar Nagusietara bidali zuen prozesuak aurrera jarrai zezan.

Batzar Nagusietako bidea 2022ko urriaren 11. Bizkaiko Batzar Nagusietako Iraskunde, Gobernamentu On eta Gardentasunerako Batzordeak Usansolo Bizkaiko 113. udalerri bihurtzea onartu zuen urriaren 11n. EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Bizkaiak babestu zuten; PSE-EEk aurka bozkatu zuen, eta PP abstenitu egin zen. Osoko bilkuraren oniritzia falta da orain; azaroaren 23an egingo dute.


Summary: Zierbenaren independentzia ospatu dute aurten ere.

Gogoan dut 1992ko urriaren 15 hartan, Batzar Nagusietara sartzen ari ginela Usansolokoak bertan zeudela, pankartak eskuan, euren segregazioa aldarrikatzen”. Iñigo Ortuzar (Zierbena, 1960) Zierbenako alkatearen berbak dira. Joan den zapatuan ospatu zuten euren herria Abantotik bereizi zeneko 30. urteurrena. Prozesu guztia bizi zuen Ortuzarrek; hasiera batean, Abanto Zierbenako Udaleko oposizioko zinegotzi gisa; gero, segregazioa gauzatuta osatu zuten batzordeko kide eta presidente ere izan zen, eta udalerria independente zela egindako lehen udal hauteskundeetan alkate aukeratu zuten. Lan horretan aritu zen hainbat urtez, eta gaur egun ere horretan dihardu.

Urriaren 15a ospakizunetarako eguna da Zierbenako bizilagunentzat: “Duela 30 urte ia herri osoa joan ginen Gernikara: Batzar Nagusiek Zierbenaren segregazioa onartu zuten unea bertatik bertara bizi nahi genuen”, ekarri du gogora Ortuzarrek.

Prozesu “traumatikoa”

Prozesua ez zen izan erraza. “Traumatikoa izan zen”, alkatearen esanetan. “Jatorriko udalerriak [Abantok] ez zuen nahi bereizterik”. 1992ko urriaren 15ean Bizkaiko Batzar Nagusiek Zierbenaren segregazioa onartu zuten. 1993arekin batera udalerri independente gisa hasi zuen bere ibilbidea. “1993ko urtarrilean udal batzordeko presidente izendatu ninduten —alkatea banintz legez— eta urte oso horretan udal independente izan ginen”.

Abantoko Udalak helegitea jarri zion Batzar Nagusien erabakiari, ordea, “Estatu Kontseiluaren txostena falta zela argudiatuta”. Auzitegiek arrazoia eman zioten Abantori. Beraz, 1994ko urtarrilean Zierbena berriro elkartu zen Abantorekin. “Egoera bitxia izan zen. 1993an oinarrizko zerbitzuak kontratatuta geneuzkan: kale argiteria, zabor bilketa…, eta geure langileak genituen. 1994an, Abanto eta Zierbena udalerria ginen arren, geuk egiten genituen udalaren lanak”. Ondorioz, Zierbenako bizilagunak haserre zeuden: “Ezusteak ere izan zituzten Abantoko udaltzainek. Gurera etorri, autoa aparkatu kafe bat hartzeko eta auto gainean zabor poltsak utziak zizkieten bizilagunek”.

1994an zehar eskatu zuten segregazio espedienteak falta zuen Estatu Kontseiluaren txostena. 1994ko ekainean Bizkaiko Batzar Nagusiek gehitu zioten espedienteari txosten hori. Hurrengo azaroan berriz ere bozkatu zuten Zierbenaren segregazioa. Abantoko Udalak berriro helegitea jarri zion. Auzitegiek ebatzi zuten segregazioa legezkoa zela eta orduan bai, “1995eko otsail edo martxorako”, independente bihurtu ziren, behin betiko. Urte hartako maiatzeko hauteskundeetan izendatu zuten Zierbenako alkate Iñigo Ortuzar.

Usansoloko bizilagunei —Galdakaotik bereiztear da Usansolo— zuhur jokatzeko gomendatu die. “Helegiteren bat egonez gero, epaitegira doa, eta epaileak esango du: ‘Nik hemen legeak esaten duena ebatziko dut’. Horregatik esaten dut, helegiteak jartzeko epea bukatu artean, adi. Begiratu guri ere; pozik joan ginen, eta helegitea jarri ziguten”.

Eskaera historikoa

Zierbenako bizilagunek aspalditik zuten Abantotik bereizteko nahia. “Eskaera historikoa zen”, Ortuzarren esanetan. Batetik, geografikoki urrunduta dagoelako. Bitxikeri gisa, alkateak azaldu du “inoiz” ez dutela izan “migraziorik, kontuan izanda Ezkerraldean eta Meatzaldean migrazio asko egon dela”. Herrigunetik “urrunduta egonik, udalerriko gainerako eremuekin eta udaletxea zegoen Gallartarekin ez zegoen inongo harremanik”.

Soziologikoki eta politikoki aldea nabari dela azpimarratu du: udal gobernu eta zinegotzi abertzaleak bakarrik egon direla azaldu du. “Hori, Euskadin mendebalderen dagoen eremuan”. Horrez gain, “Zierbenan kirol nagusia arrauna” izan da. “Abantora zoaz eta niri beisbolari buruz hitz egitea bezala da”.

Dena den, “jatorriko udalaren aldetik utzikeria” salatu du egungo alkateak. “Orain gutxi gara, mila biztanletik gora, baina duela hogei urte zortziehun inguru ginen. Ez ziren gutaz arduratzen. Utzikeria hori aspaldikoa zen. Lehen segregazio saiakera XIX. mendearen bukaerakoa da”. Bigarren saiakera bat egin zuten, 1936ko gerra bukatu ostean. Hirugarrena izan da Ortuzarren garaikoa.

Udalerri bihurtzeak onurak ekarri dizkiela dio: “Auzo izaten jarraituz gero, ez genituzke izango gaur egun ditugun azpiegiturak, gasa, bizi kalitatea, zuntz optikoa, kirol eta kultur elkarteentzako laguntzak, eskola umeentzako laguntzak, Zierbenako auzo guztietatik dabilen doako autobusa… Hori guztia izango genuke? Ez”.

Gaur egun Abantorekin harreman “ona” dutela esan du. “Min eman zien hondartza eta kostaldea kentzeak. Are min handiagoa eman zien superportua gurean geratzeak, horrek ekarpen handia egiten baitu”.


Gabonetako argien argi-ilunak

Summary: Gabonetako argien argi-ilunak. Irailaren amaieran, herri galdeketa bat egin zuten Astigarragan, Gabonetako argiak jarri ala ez erabakitzeko. Nahi zituztela esan zuten herritarrek. Egungo egoera energetikoa dela medio, argiekin zer egin aztergai izan dute beste hainbat herritan ere. Murrizketa txiki batzuk iragarri dituzte gehienek.

Hogeitaka gradu termometroan, jendea galtza motz eta txankletetan, eta Gabonetako argiak jada eskegita. Irudi bitxi hori ikus zitekeen aste honetan Donostian. Gipuzkoako beste hainbat herritan ere hasita daude horretarako kableak jartzen. Ilusioz hartzen dituzte batzuek; alferrikako gastutzat dute beste batzuek. Eta urtero hainbat lagunartetan eztabaidagai izaten den gai hori udaletara ere iritsi da aurten. Balantzaren alde batean, energia krisia eta klima larrialdia; bestean, tokiko merkatarien eskaera, tradizioa, herritar batzuei eragiten dieten poza… Bigarren horrek hartzen du pisu handiagoa oraindik ere, eta herrietan jarri egingo dituzte argiak, batzuek murrizketa txiki batzuk ere egingo dituzten arren.

Astigarragan, herri galdeketa bat egin zuten irailaren amaieran, eta herritarrek erabaki zuten argiak jartzea nahi zutela: 165ek eman zuten argien aldeko botoa, eta 104k esan zuten ez zutela argirik nahi. Aintzane Barandiaran alkateorde eta Partaidetza zinegotziak azaldu duenez, irailaren erdi aldera hasten dira gaia lantzen udalean, enpresei aurrekontuak eskatu ahal izateko. “Prozesu horretan, EH Bilduko hautetsioi zalantza sortu zitzaigun: krisi energetiko batean gaudela ikusita, ea aurten Gabonetako argiak jarri behar ditugun ala ez”.

Haren esanetan, hautetsi batzuk zuzenean ez jartzearen aldekoak ziren, baina ez zitzaien egokia iruditu zuzenean ez jartzea. “Gaia delikatua da, herritar askori gustatu egiten zaizkielako. Zuzenean kenduz gero, iruditu zitzaigun jendea haserrearaziko genuela, baina ez genuela hausnarketarik bultzatuko”. Hala, herri galdeketa egitea erabaki zuten, eta Astigarragako Udalak ateratzen zen emaitza betetzeko konpromisoa hartu zuen.

16 urtetik gorako herritarrek astebete izan zuten botoa emateko, eta galdera sinplea zen: argiak bai ala ez? “Ez genuen tarteko aukerarik jarri, adibidez, aurrekontua gutxitzea edo horrelako zerbait”. Barandiaranek azaldu du iruditu zitzaiela erdibideko aukerak jarriz gero hausnarketa eginarazteko helburu horretatik urrunduko zirela. Irailean bertan egin zuten galdeketa, baiezkoa gailenduz gero tartea izateko aurrekontuak-eta eskatzeko.

Alkateordeak aitortu du partaidetza uste baino txikiagoa izan zela: aukera zutenen %8k eman zuten botoa. Hala ere, uste du datu horrek erakusten duena baino gehiago hitz egin dutela gaiaz herritarrek. “Batzuek esan digute ez zutela botorik eman zalantza zutelako zeren alde egin. Gure susmoa da partaidetza handiagoa izan bazen ere, argiak jartzearen aldekoa izango zela emaitza, hau da, jendeari gustatu egiten zaizkiola eta nahi duela gastu hori egitea”.

Behin bozketaren emaitza jakinda, bestelako aukera batzuk ere izan dituzte esku artean. “Hasieran, egun batzuk geroago jartzea eta lehenago kentzea pentsatu genuen, baina ikusi dugu argi horien energia kontsumoa ez dela oso handia”. 15.000 euro inguru gastatzen ditu Astigarragako Udalak, eta Barandiaranek esan du horietatik 14.000 euro baino gehiago argiak alokatzeari eta muntatzeari lotutako gastuak izaten direla; 500 euro ingurukoa izaten da energiaren kostua.

Ordutegietan aldaketak egitea ere pentsatu zuten, hau da, arratsaldean beranduago piztea eta gero lehenago itzaltzea, baina zehaztu du ez dutela horretarako aukerarik. “Gabonetako argiteria argiteria publiko osora lotuta dago, hau da, sistema elektriko bakarra dago, eta kaleko argien ordutegia izan behar dute; instalazio berri bat egiteak kostu handia du udalarentzat”.

Hala, kaleko argiak zertxobait beranduago piztea erabaki dute, Gabonetako argiak ere denbora gutxiagoan egoteko piztuta. “Esan bezala, energiari dagokion kostua ez da hain handia, baina, dirutan kuantifikatu baino gehiago, energia alferrik gastatze horri buruzko hausnarketa eginarazi nahi genion jendeari”.

Donostian, “pedagogia”

Donostian, udaleko ordezkariek zehaztu dute arku guztiak zenbatuta 4.000 eta 5.000 euro artean izaten dela energia kontsumoaren gastua, LED argiei esker faktura asko murriztu baita azken urteetan. Orotara, Donostiako Udalak 410.000 euro jarriko ditu Gabonetako argien aurrekontuan —iaz adina—, eta beste zati bat babesle pribatuek, merkatariek eta abarrek ordainduko dute.

Dena den, udaleko ordezkarien esanetan, “pedagogia” ere egin nahi izan dute, eta aurrez esan baino astebete beranduago piztuko dituzte argiak: azaroaren 25ean piztu beharrean, abenduaren 2an; horrez gain, aurreko urteetan baino ordu erdi lehenago itzaliko dituzte astelehenetik ostiralera bitartean: 17:45etik 22:30era egongo dira piztuta. Asteburuetan, iaz bezala, 17:45etik 23:00etarako ordutegia izango dute. “20:00-20:30ean ixten dituzte dendak, eta ez zaie arazo handia iruditzen lehenago itzaltzea argiak; haiek nahi dutena da 18:00 aldera girotuta egotea hiria”.

Lan “pedagogiko” horri lotuta, 2009an bezala, bizikleta estatiko batzuk ere jarriko dituzte Alderdi Ederren, pedalei eraginez argindarra sortzeko. “Noski, ez da hiri osoko argindarra sortuko horren bidez, baina posible bada energia pixka bat sortzea eta bide batez erakargarria izatea gazteentzat eta abar…”. Argiak piztu baino lehenagotik egongo da martxan noria bat Alderdi Ederren, eta hari eskatuko zaizkion baldintzetan ez du aldaketarik egin udalak. “Kontuan hartu behar da enpresak kanon batzuk ordaindu behar dituela jartzeko, eta egun kopuru batetik behera ez zaio errentagarria ateratzen”.

2022ko Gabonetako Europako Hiriburu ere izendatu dute Donostia, Italiako Genovarekin batera, eta horrek beste konpromiso batzuk ere eskatuko dizkio udalari. Zehaztu dute oraindik ezin dutela ezer iragarri hiriburutzari lotutako jarduerei buruz. Aurreko urteetan bezala, Gabonetako azokari eutsiko diote, eta 50 postu egongo dira hiriko zenbait gunetan. Iaz laser argiekin Santa Klara uharte inguruan izandako argi ikuskizunaren gisakorik, ordea, ez da izango. “Oraindik zehazten ari gara zer-nolako ekitaldiak egin jendea animatzeko”.

Eibarren, ordu gutxiago

Donostian ez bezala, Eibarren ez dute egun kopurua murriztuko, baina bai ordutegia. Sanandres jaien bueltan piztuko dituzte, azaroaren amaieran, eta gauetan iaz baino ordubete lehenago itzaliko dituzte. “Jakin arren batzuk kontra daudela, merkatarientzat garrantzitsua da argiak jartzea; pasatzen ari garen garai hauen ostean, herritarrentzat ere bai”, esan du Ana Telleria Garapen Ekonomikorako zinegotziak. Hark ere zehaztu du LED teknologiari esker lehen baino askoz argi gutxiago gastatzen dutela; “Beraz, uste dugu inbertsioak merezi duela, itzulera bat izaten duelako inbertsio horrek”.

Telleriaren hitzetan, ez dute beste urte batzuetan baino diru gehiago gastatuko. Eibar Merkataritza Gune Irekia elkartearen barruan duten hitzarmen baten bidez jartzen dituzte argiak —udala ere hango parte da—, eta merkatariek beren gain hartzen dute gastuaren zati bat. “Udalak 46.000 euro jartzen ditu, eta merkatariek, beste hainbeste edo”. Herrigunean daude denda gehienak, eta eremu hori gehiago argiztatzen dute, baina Telleriak kontatu du auzoetan, plazetan, parkeetan, udaletxean, iturrietan eta abar ere jartzen dituztela detaile batzuk, “guztiek gozatu ahal izateko”.

Udaleko ordezkariek tokiko merkataritzan argiek egiten duten ekarpena nabarmentzen dute argiak jartzeko arrazoien artean, eta Ordiziako merkatari elkarteko kideek onartu dute beraientzat garrantzitsuak izaten direla apaingarri horiek, “jai giroa sortzeko eta jendea erosketak egitera animatzeko”. Energia krisiari aurre egiteko neurrien eraginez, gaur egun merkatariek 22:00etarako itzali behar izaten dituzte erakusleihoetako argiak, eta proposamen hori bera egiten dute Gabonetako argientzat ere: posible den tokietan, hau da, kaleko argiekin batera programatuta ez daudenetan, 22:00etarako itzaltzea.

Eredu izatearen garrantzia

Puntu hori gakoetako bat da Eguzki talde ekologistarentzat ere. Garikoitz Plazaola elkarteko kidearen esanetan, benetan komertzioei mesede egiteko jartzen badira —”nik neuk zalantzan jartzen dut mesede egiten dien”—, “ulertezina” da ordutegi komertzialetatik aurrera ere argiak piztuta edukitzea. “Ea zer komertzio dagoen irekita 22:00etatik aurrera, eta, gainera, kontuan hartuta 22:00etarako itzali behar direla erakusleihoetako argiak”. Erakusleihoak ordu horretan itzali behar izatea, berriz, “logikoa” iruditzen zaio, aste barruan inor gutxi ibiltzen delako gauean kalean, eta asteburuetan dabiltzanak normalean ez direlako erakusleihoak ikusten ibiltzen.

Nabarmendu du politika guztien abiapuntua izan behar duela energia aurreztea, energia gutxiago kontsumitzea. “Bestela, jai daukagu”. Kontsumoaren kontuan ere garrantzia izan arren, iruditzen zaio harago doala kontua, eta uste du ez dela behar adina hitz egiten horri buruz. “Argiztapen hori oso esanguratsua da herritarrei ematen zaien adibideagatik. Norabidea markatzea dagokie udalei: zertan eta zertarako ari dira gastatzen energia? Batik bat, markatu behar den bidearen aldetik da garrantzitsua gaia”.

Eguzkik zenbait proposamen egin ditu: astegunetan, Gabonetako argiak 21:00etan itzaltzea; asteburuetan, 22:00ak arte baino ez piztea; Gabonak hilabetera mugatzea, eta argiztapen berezia abenduaren 6tik urtarrilaren 6ra bakarrik egotea; neurri horiek noria turistiko eta gainerako jai giroko elementuei ere aplikatzea; eta Gabonetako argiztapenaren inaugurazio ekitaldian su artifizialak “alferrik ez erretzea”, zarata eta aire kutsadura saihesteko.


Diskriminaziotik interpretaziora

Summary: Diskriminaziotik interpretaziora. Beste toki askotan bezala, Gipuzkoan ere ugaritzen ari dira helduentzako soilik diren hotel, nekazaritza turismo, pentsio eta jatetxeak. EAEko Turismo Legea oinarritzat hartuta, diskriminazio zantzuak egon daitezke, baina gaiaren inguruko zalantza asko dago aditu batzuen artean. Helduentzako soilik egokituta dauzkate Eibarko Sosola nekazaritza etxea eta Mutrikuko Arbe hotela. Gisasolak, Sosolaren jabeak, hasieratik hartu zuen erabakia; hotela ireki eta bi urtera Iñaki Arinek, Arberen jabeak.

Galdera egin, eta “diskriminazioa da” erantzun dute askok. Legezkoa ote da jatetxe, hotel, ostatu eta nekazaritza etxeetan haurrik ez onartzea? Beste hainbat tokitan bezala, Gipuzkoan ere ugaritzen ari da joera hori, eta ezinegona nabari da hainbat sektoretan. “‘Haurrak’ jartzen duen tokian ‘beltzak’ edo ‘emakumeak’ jarriz gero, ziurrenik ez genuke eztabaidarik izango hori diskriminazioa dela esatean. Beraz, zergatik onartzen dugu bereizketa hori haurren kasuan? Legez kanpokoa da”. Nahia Alkorta Sabeletik Mundura proiektuaren sortzailearen hitzak dira. “Espainiako Estatuan legeak oso zehatz adierazten du zein kasutan debekatu daitekeen sarrera adinagatik: apustu lokaletan eta prostituzio etxeetan”.

Irati Aizpurua abokatuak azaldu du hotelen kasuan EAEko Turismo Legea hartu behar dela aintzat; 14.d artikulua, turismo erabiltzaileen eskubideei dagokiena, eta 15.1 artikulua, establezimenduetan sartzeko eskubideari dagokiona. “Lehenak argi esaten du denek dutela eskubidea establezimenduetan sartzeko eta egoteko, diskriminaziorik egin gabe jaiotza, arraza, sexu, desgaitasun, erlijio, iritzi edo beste egoera pertsonal edo sozialengatik”. Bigarrenak, berriz, “argi” zehazten du “lokal publikoak” direla. “Eta inori ezin zaio galarazi haietan sartzea arraza, sexu, erlijio, iritzi edo desgaitasunagatik, edota diskriminazioa eragin lezakeen beste edozein egoera pertsonal edo sozialengatik”.

Zirrikitu batzuk badaude

Bi lege horietan, adina ez da aipatzen espresuki. “Baina ‘diskriminazioa eragin dezakeen beste edozein egoera pertsonal’ horren barruan legoke adina ere”. Bi artikuluak oinarritzat hartuta, abokatuak ez dauka zalantzarik: “Diskriminazio egoera batean leudeke haurrak; establezimenduek ezingo lukete debekatu sarrera”.

Zirrikitu batzuk badaude, ordea, abokatuaren esanetan: “Kasu batzuetan, establezimenduek ez dute argi esaten haurrak sartu ezin direnik, baina helduentzako soilik den publizitatea egiten dute, edo zehazten dute ez daukatela ez, sehaskarik, ez otorduetarako haurren aulkirik, ezer egokituta ez daukatela ulertaraziz”. Aizpuruaren ustez, “mugan” legoke Adults only edo Helduak bakarrik dioen kartela jartzea. Aizpuruak gogoratu du kexak eta erreklamazioak jartzeko eskubidea ere aitortzen diola legeak herritarrari. “Kontsumobidera bideratu behar dira kexa horiek”.

Maider Garcia de Vicuña psikologo eta sexologoak ez du ulertzen gaiaren inguruko eztabaida. “Uste dut negozio bakoitzak aukeratu dezakeela bere publikoa zein den, zein pertsona sartzea nahi duen eta zein giro sortu nahi duen. Errespetagarria da”. Ama da Garcia de Vicuña, eta bi seme dauzka. “Baina uste dut ez nintzatekeela haserretuko taberna batera joan eta esango balidate umeekin ezin dudala sartu. Ulertzen dut jendeak beste giro bat nahi izatea”.

Oso bestelako iritzia dauka Amelia Barquinek, Mondragon Unibertsitateko irakasleak: “Erabat desegokia da haurrei sarbidea mugatzea eta galaraztea; ilegala izan beharko luke”. Barquinen ustez, haurrek, azkenean, “gainerako kolektiboek baino eskubide gutxiago” dituztela defendatzen dute batzuek. “Baina, agian, haurrik nahi ez duten herritar horiei baldintza zehatz batzuk bermatzea da irtenbidea, eta ez kolektibo bati sarrera ukatzea”.

Haurrek, eskubiderik bai?

Lander Juaristi Gurasoak.eus atariaren koordinatzaileak ez dauka zalantzarik: ez da zilegi. “Honen atzean dagoen benetako eztabaida da ea haurrak ikusten ditugun eskubidedun pertsona gisa edo ez. Hor dago gakoa”. Haren ustez, “ez da zilegi negozioaren eta merkatuaren izenean” eskubideen kasuan “ezikusiarena egitea”.

Jone Zalduegi Emoki elkarteko koordinatzaile eta hezitzaileak zehaztu du espazio batzuk “agian” ez direla aproposenak haurrentzat. “Substantzia batzuk dauden inguruak, esaterako. Kasu horietan, neurria ez da debeku moduan ikusi behar akaso, babes gisa baizik”.

Ane Ablanedo irakasleak eta pedagogia berritzaileen formatzaileak uste du “helduzentrismoa” nabarmentzen ari dela gizartean. “Erabateko autonomia nahi dugu, mendekotasunik gabea… Horrelako eredu bat sortu dugu, eta haurrek eta zaharrek molestatu egiten gaituzte. Heldu izateko modu zehatz bat hobesten dugu”. Hori bai, “helduzentrismo” hori salatuta ere, Ablanedok ez du uste arazorik dagoenik haurrik gabeko toki batzuk bermatzeko. “Hori, berez, ez da txarra, ez da haurrak ukatzea. Denentzako moduko gizarte bat eraikitzen saiatu beharko genuke”.

Gipuzkoako Ostalaritza Elkarteak ez du eman nahi izan iritzirik, elkarte modura gaia ez daukatelako jorratuta eta ez dutelako izaten elkarteko kideen arteko ezberdintasunen berri.

Izaerak eta merkatuak bideratuta

Duela hogei urte ireki zituen ateak Eibarko Sosola nekazaritza etxeak. Lau gela dauzka, eta hamar lagunentzako tokia dago gehienez. Hasieratik, «helduentzako bakarrik» egokituta dauka etxea Esther Gisasolak, Sosolaren jabeak. «Kalitatea bermatzearen aldeko apustua egin genuen guk; dena modu ekologikoan lantzen dugu eta arreta berezia eskaintzen diegu bertaratzen direnei; jende mota jakin batentzat aritzen gara lanean». Gisasolak kontatu du hasieratik atzerritarrak izan dituela gehienean etxean. «Alemanak, ingelesak, israeldarrak, frantziarrak… Inguruko enpresetara lanera etortzen direnak; egonaldi motzak izaten dira normalean». Errealitate hori ikusita erabaki zuen helduentzako eskaintzarekin aurrera jarraitzea.

Iñaki Arinek eta Itziar Sukiak, berriz, 2008an jarri zuten martxan Mutrikuko Arbe hotela. «Familiak etortzen ziren hasieran, eta, normala den bezala, umeek jolas egiten zuten hotelean bertan, zarata ateratzen zuten, korrika ibiltzen ziren… Kexak jasotzen hasi ginen pixkanaka, eta neurriak hartu genituen», azaldu du Arinek. 2010ean erabaki zuten 18 urtetik gorakoentzako hotela izango zela eurena. Gaur egun, 11 gela dauzka Arbek. «Hotel txikia da gurea».

Hainbat gurasok umeekin joan nahi dutela esanez deitzen diotenean, Gisasolak argi esaten die etxea ez dagoela eurentzat egokituta. «Eta ez dugu arazorik izaten; inoiz ez dugu jaso kexarik». Sosolaren jabeak esan du «portzelanazko gauzak-eta» dauzkatela etxean. «Eta umeak ez dira ondo moldatzen horrelakoetan».

Mutrikuko Arbe hotelaren jabeari ere oraindik ere deitzen diote haurrak dauzkaten familiek. «Pena hartzen dute umeekin ezin direla etorri esaten diegunean, baina erabaki hori hartuta daukagu eta ez dago atzera bueltarik. Nik ez ditut behartuko gurera etortzera; aukera gehiago ere badaude inguruan».

Arbe hotelera, normalean, Euskal Herritik joaten zaizkie bisitariak. «Bereziki, Ipar Euskal Herritik etortzen zaizkigu asko. Bikoteak izaten dira normalean, eta baita lantokietako komertzialak edo ordezkariak ere». Gaur egun, gosaria eta loa eskaintzen dute hotel horretan. «Eta gero eta gehiago erabiltzen ari dira bilera gela ere; denborarekin egokitu genuen gela hori».

Azken bi urte eta erdi hauetan COVID-19ak eragindako pandemiaren eraginez, gauzak «asko» zaildu zaizkiela adierazi du Gisasolak. «Azken bizpahiru urteotan aldatu egin da merkatua, eta Espainia aldetik deiak jasotzen ari gara, gazte taldeek etxe guztia hartzeko. Baina monumentu historikoa da etxe hau, eta gure eskaintza ez dago horra bideratuta». Umeen aurka «ezer» ez daukala ziurtatu du Sosolaren jabeak. «Andereñoa izan naiz urte askoan, baina haurrak gure etxean ez dira ondo moldatuko. Haurrak dauzkaten gurasoak ere etorri izan dira erlaxatzera, eta umeen aurka al daude horiek ere? Tontakeriak dira horiek».


Itsasoko hondakinen ehiztari isila

Summary: Itsasoko hondakinen ehiztari isila. Seabin Pasaia gailuak bi urte daramatza Pasaiako badian hondakinak biltzen. Txikia den arren, hirurehun kilo zikinkeria jasoa du jada, Pasai San Pedroko ontziralekutik mugitu gabe. Bildu dituen gehienak mikroplastikoak dira.

Langile isil-isila da. Ez du atsedenik hartzen. Etenik gabe aritzen da jardunean, Pasaiako badiaren barruan, San Pedroko ontziralekuaren inguruan lotuta, uretan. Goialdean, saskibaloiko baloi baten diametroa duen ahoa du, eta horren azpian, sarea. Haren zeregina da badia horretako uraren gainazalean dauden hondakinak ehizatzea, ondoren horiek jaso eta aztertzeko. Seabin Pasaia du izena: bi urte dira lanean hasi zenetik, eta ordutik ia hirurehun kilo hondakin jaso ditu. Bila joan beharrean, Seabinengana iritsi da ur azalean noraezean dabilen zikinkeria hori. Euskal Herrian nahiz Bizkaiko Golkoan bakarra da, eta munduan orotara haren antzeko 850 bat daude.

Ingurumenean eragiteko gailua da Seabin Pasaia. Bere egiten duen hondakinen kantitateari baino gehiago, horren nolakotasunari ematen diote garrantzia Pasaiako Mater Ontzi Museo Ekoaktiboan. Haiek kudeatzen dute aparatua, eta, besteak beste, husteaz eta jaso dituen hondakinak sailkatzeaz arduratzen dira astero: bi urtean 181.196 hondakin zati bildu dituzte, gehienak txiki-txikiak, hiru eta bost milimetro artekoak. Beraz, 50 zentimetro inguruko ahoa duen gailuak, mugitu gabe, hori guztia biltzen badu, pentsa daiteke zer-nolako hondakin kopurua dagoen itsasoan.

“Ikerketa zentroek diote hondakinak daudela itsasoan, baina ez dagoela erabat zehaztua zer-nolakoak diren. Itsasoen kutsadurari aurre egiteko datu gehiago behar dira, eta bide horretan lagungarri da Seabin, ikerketa jarraia egiteko”, adierazi du Sara Lizartzak, Mater Ontzi Museo Ekoaktiboko proiektuen arduradunak. Lizartzak zehaztu du duela zortzi urte Australian sortu zutela Seabin egitasmoa. Ordutik, munduko sare bat osatu dute.

Plastikoa nagusi

Lizartzak aipatu du “normala” dela itsasoan hostoak edo makila zatiak izatea. Horiek ez dituzte kontuan hartzen hondakinen inbentarioa egitean. Bai, ordea, plastikoa, metal zatiak, arrantzarekin lotutako materiala edo etxeko gaiak. “Seabinek jasotzen dituen hondakinek neurri batean balio dute etxeetan dugun kontsumo ereduaren berri izateko. Bildu ditugunen zerrendak hori demostratzen du. Kezkagarriak dira datuak. Gainera, astero-astero errepikatzen dira jaso direnen ezaugarriak, Pasaian, eta toki guztietan”.

Seabinek bi urtean gehien jaso dituenak, nabarmen gainera, mikroplastikoak —bost milimetro eta 2,5 zentimetro artekoak— eta plastiko zati handiagoak dira —2,5-50 zentimetro artekoak—. Lizartzaren hitzetan, industriatik, gai kosmetikoetatik edo bestelako plastiko zati handiagoetatik eratorriak dira horiek. “Ez dira gauza osoak. Beste zerbaiten zati izan diren plastiko txikiak dira. Plastikoa degradatzea oso zaila dela erakusten du horrek. Munduko beste gailuetan ere horiek dira gehien jasotzen diren hondakin zatiak”. Mikroplastikoen eta plastikoen ondoren, erretzearekin harremana duten hondakinak ageri dira: zigarroak eta tabako kutxetako plastikozko bilgarriak. Tapoiak eta litxarreria poltsak ageri dira ondoren.

“Baina Pasaian agertu diren hondakinen artean higienearekin lotutakoek kezkatzen gaituzte gehien”, adierazi du Lizartzak. “Esan daiteke aurreko guztiak guretzat ohikoak direla, Mater egitasmoarekin egiten ditugun bestelako hondakin bilketetan agertzen direlako. Baina higiene produktuena deigarria da oso”. Belarriak garbitzeko kotoi zotzen makilak, adibidez, maiz agertzen direla jakinarazi du Materreko kideak.

Ondorio nabarmenak

Itsas hondakinena da munduan ingurumen alorreko arazorik larrienetakoa, klima aldaketarekin eta biodibertsitatearen galerarekin batera. Ekosistemak kutsatzeaz gain, itsasoko animaliengan inpaktu fisiko zuzena dute, mikroplastikoek, batez ere. “Arrainek mikroplastikoak jaten badituzte, maiz jakiekin nahasten dituztelako edo besterik gabe arrain filtratzaileak direlako, ito egin daitezke, edo osasun arazo larriak izan ditzakete”. Lizartzak zehaztu du ez dela irensten dutenaren tamaina bakarrik, “horiek dituzten osagai kimikoak ere kaltegarriak dira, eta kate trofikoan eragina du horrek”. Beraz, gizakiengana ere iristen dira hondakin txikiak. “Ikerlariek gizakien barruan ere topatu izan dituzte mikroplastikoak: odolean, zeluletan…”.

Dibulgazioa eta sentsibilizazioa da Seabin Pasaiaren lanaren beste oinarrietako bat. Gailuak astero jasotzen dituen datuak partekatzen dituzte sare sozialen bidez, eta Pasai San Pedron, Mater ontzia dagoen tokian, gune fisikoa dute jendeak zuzenean ikus dezan zer bildu duen Seabinek.

Egitasmoa lagundu nahi duten boluntarioei hurbiltzeko dei egin die Lizartzak. Gipuzkoako Foru Aldundiaren eta Pasaiako Portu Agintaritzaren kolaborazioa dute. “Baina finantzaketa falta dugu. Enpresek eta eragileek egitasmo honetan kolaboratu nahi badute, etor daitezela”.


Summary: Enpleguaren sorrera moteldu egin da uda honetan. Lanpostu gehienak lehen sektorean sortu dira. Langabezia tasa %7,9koa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, serie historikoko txikiena, eta okupazioa tasa ere inoizko handiena da.

Urteko hirugarren hiruhilekoan biztanleria okupatua ugaritu egin da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, beste 4.100 okupatu gehiago (+%0,4) baitaude, eta langabeen kopurua gutxitu egin da: 6.800 langabe gutxiago (-%0,6). Langabezia tasa %7,9an kokatu da. Ia puntu bat jaitsi da iaztik: %8,8an zegoen orduan. Dena den, Europako Batasuneko batezbestekoaren gainetik dago oraindik. Abuztuan %6koa izan zen.

Eustatek biztanleria aktiboari buruzko inkesta kaleratu du ostiral honetan. 2008an abiatutako serie historikoko okupazio eta langabezia daturik onenak eman ditu. Guztira 967.200 pertsona daude lanean hiru lurraldeetan. Urteko lehen bi hiruhilekoetan gora egin zuen, eta joera horri eutsi dio udan, baina mantsoagoa izan da. 4.100 lanpostu sortu dira hirugarren hiruhilekoan, eta 9.300 bigarrengoan. Iazko udan, berriz, aurtengoan baino enplegu gehiago sortu zen: 9.300. Eta pandemia aurreko azken urtean, 2019an, 7.200.

Aurtengo udan sektore guztietan egin du gora okupazioak, baina batean alde nabarmenarekin, lehenengoan: 1.800 okupatu gehiago daude (+% 24,3). Arrantzan, hegaluzearen kanpainarako egiten diren kontratuek eta, bereziki, mahats bilketa aurreratu izanak eragin dute igoera hori. Industrian ere gora egin du, 900 gehiago (+% 0,5); eta eraikuntzan, 700 gehiago (+% 1,2).

Uda urtaro ona izaten da zerbitzuetan. Turismoaren datuak onak izanagatik ere, okupazioa gutxien handitu den sektorea izan da, kontratu gehienak uda aurretik egiten direlako eta zailtasunak egon direlako langileak bilatzeko. Dena den, aurreko hiruhilekoan baino 800 kontratu gehiago zenbatu dira (+% 0,1).

Langabeziak, halaber, beheranzko joerari eutsi dio, eta serie historikoko tasarik txikienean kokatu da. Gizonen artean gutxitu da gehiago langabezia, 0,8 puntu. Hirugarren hiruhilekoan 4.400ek aurkitu dute lana, eta guztira 40.400 daude. % 7,4koa da langabezia tasa. Emakumeen artean, 2.400 gutxiago daude langabezian, 42.000 guztira. Eta 0,5 puntu jaitsi da tasa, %8,3raino.

Adina eta ikasketak

Adinaren arabera, soilik gazteenen artean igo da, 16 eta 24 urte bitartekoetan: ehuneko +0,6 puntu. Talde horretan besteetan baino nabarmen handiagoa da oraindik ere langabezia tasa: %21,3koa. 25 eta 44 urte bitartekoetan, berriz, -1,1 puntu gutxitu da, eta %7,1ekoa da tasa. Eta 45 urtetik gorakoetan, -0,4 puntu egin du behera, %7raino.

Ikasketa mailari dagokionez, langabezia tasaren jaitsiera handiena bigarren mailako eta erdi mailako ikasketak amaitu dituztenen artean izan da (-1,8 puntu), langabezia tasa %9,2koa izanik; lehen mailako ikasketak eta beheragokoak amaitu dituztenen artean, -0,6 puntu egin du behera, eta %11,1ekoa da. Goi mailako ikasketak dituztenen artean, berriz, handitu egin da langabeen kopurua, +0,5 puntu, eta % 4,9koa da.

Lurraldeen arabera, Bizkaian gutxitu da gehien langabe kopurua: 5.500 guztira. Puntu bat jaitsi arren, lurralde horrek du tasarik handiena, %8,3koa. Araban, 1.200 langabe gutxiago daude, 13.200 guztira, eta tasak -0,6 puntu egin du behera, % 8,4raino. Gipuzkoan, 100 gutxiago dira, eta tasak -0,1 egin du behera: %6,9koa da.

Langabeen % 35,2 ez daude Lanbiden erregistratuta. Pertsona aktibo guztiak langabezian dituzten 29.000 etxe daude, aurreko hiruhilekoan baino 1.400 gutxiago.


Summary: RFF funtsetatik 1.154 milioi euro iritsi dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoara. Gasteizko gobernuak 32,6 milioi eskatu ditu adimen artifizialarekin eta zibersegurtasunarekin lotutako bi proiektutarako.

Tantaka bada ere, iristen ari da Next Generation funtsen dirua Euskal Herrira ere.

Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia sailburuak eguneratu ditu datuak, Eusko Legebiltzarrean egindako agerraldi batean. Han esan duenez, 1.154 milioi euro iritsi dira Arabara, Bizkaira eta Gipuzkoara Next Generationen diru poltsa nagusitik, Suspertze eta Erresilientzia Funtsa deitutakotik –RFF laburdura, ingelesez–. Horretatik %84,2 Jaurlaritzak berak kudeatuko ditu, 972 milioi euro, eta gainontzekoa, berriz, Espainiako Gobernuak.

Hurrengo hilabeteetan eta batez ere 2023an diru gehiago biltzea espero du Jaurlaritzak, eta jada egin ditu hainbat eskaera zehatz. Horrela, Azpiazuk azaldu du Retech atalerako adimen artifizialarekin eta zibersegurtasunarekin lotutako bi proiektu aurkeztu dituela, 32,6 milioi euro jasotzeko helburuarekin.

Gasteizko gobernua adi erreparatzen ari zaio Repower EU planari ere, Europako Batzordeak azaldu baitu horko dirua baliatu nahi duela Ukrainako gerrak agerian utzitako EBren mendekotasun energetikoa apaltzeko. Energia berriztagarriekin lotutako proiektuetarako erabiliko da dirua, eta Jaurlaritzak hor ere esku hartu nahi du, Euskadi Next planean azaltzen diren proiektuekin eta oraindik hor ez daudenekin.

RFFtik jasotako diruari React EU izenekotik iritsitakoa batu behar zaio. Diru hori aurretik ordaindu zen, eta pandemiak osasunean, hezkuntzan eta beste programa sozialetan egindako gastu gehigarria finantzatzeko baliatu zen. Hego Euskal Herriak 574 milioi eskuratu zituen: 426 milioi Jaurlaritzak, eta 148 milioi euro Nafarroako Gobernuak.

EBren funtsei buruzko agerraldietan ohikoa duenez, Azpiazuk kritikatu egin du Espainiako Gobernuak funtsak kudeatzeko duen modua. Kasu honetan, sailburuak ziurtatu du proiektuen %20k arazoak izan dituztela eta horiek lotuta daudela «administrazio zentralaren diseinu okerrei». Azpiazuren arabera, Jaurlaritzaren eskaerak aintzat hartu izan balituzte, oker horiek ez ziren gertatuko, eta horrek erakusten du planak erkidegoekin hitzartu behar zirela.

Botika enpresak ere bai

Administrazioek jasotako diruaz gain, enpresek zuzenean jasotakoa ere badago, proiektu estrategikoen deialdien bidez (ESEPE). Ibilgailu elektrikoarena eta Abangoardiazko Osasunarena behin-behinean ebatzi dira.

Lehenengoan, Mercedesek 159,3 milioi euro jasoko ditu –% 58 kredituen bidez eta % 42 zuzeneko laguntzen bidez–; Sapa Andoaingo armagintza enpresak, 25,2 milioi; Irizarrek, 24 milioi, eta Fagorrek, zazpi.

Abangoardiazko Osasunaren proiektu estrategikoan, berriz, P4Q electronics, Vivebiotech eta Faes Farma euskal enpresek 3,4 milioi jaso dituzte, behin-behinean.


Summary: Hezkuntza Lege aurreproiektuaren kontrako grebara deitu dute ELAk, LABek eta Steilasek. Azaroaren 30erako eta abenduaren 14rako antolatu dituzte grebak, eta kalean hainbat mobilizazio egingo dituzte.

ELA, LAB eta Steilas sindikatuek ez dute gogoko EAEko Hezkuntza Lege aurreproiektua. Aurkeztu den zirriborroa aztertuta, «egungo hezkuntza eredu duala betikotu» egiten duela irizten diote, eta pentsatzen dute ez duela urratsik egiten sindikatuek aldarrikatzen duten «sare publiko bakar, euskaldun eta propioa» lortzeko bidean. Horregatik, mobilizazioak iragarri dituzte aurreproiektuaren kontra, eta eskatzeko «langileekin» egin dezatela behin betiko legea.

Azaroaren 30ean eta abenduaren 14an greba egingo dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxe publikoetan. Gainera, mobilizazioak egingo dituzte, eta hezkuntza arloko langile guztiei deituko diete horietara. Azaroaren 30ean, mobilizazio nagusia Bilbon izango da, eta abenduaren 14an, berriz, Gasteizen. Mobilizazio biak eguerdian egingo dituzte, eta arratsaldean, berriz, herrialde mailako manifestazioak hiriburuetan.

Hiru sindikatuen ustez behin betiko legeak jaso beharko lituzkeen edukiak ere zehaztu dituzte. «Publikoa ardatz izango duen Hezkuntza Legea» nahi dute, egungo sistema duala gainditu eta «euskal hezkuntza sistema publiko eta propio baterako bidea» sustatuko duena. Halaber, segregazioari aurre egin eta «gizarte kohesioa» bermatuko duen legea eskatzen dute, horretarako neurri zehatzak ezarriko dituena, ELAko Miren Zubizarretak, LABeko Irati Tobarrek eta Steilasko Nagore Iturriozek esan dutenez.

Titulartasun pribatuko ikastetxeetako hezkuntza komunitateak sare publikoan integratzeko «marko eta araudi oroko eta adostua» ezarri nahi dute sindikatuek. Hezkuntza Lege «propioa» eskatu dute, hau da, hezkuntzaren inguruko eskumenak bere gain hartuko dituena, langile multzo propioa izateko aukera izango duena, eta Euskal Herria «erreferentzia esparrutzat» izango duena. Inbertsio eta baliabide gehiago ere eskatu dituzte.

Euskara, «erdigunean»

Euskarari dagokionez, hura «erdigunean» jarri nahi dute sindikatuek: «Euskararen murgiltze eta mantentze sisteman oinarrituriko ikas eredu orokortu eta inklusibo bakarra behar da, eta hizkuntza ereduak desagerrarazi behar dira».

Sindikatuek galdegin dute Hezkuntza Legeak «betebehar eta kontrol mekanismo zehatzak» jasotzea, langile guztien enplegua eta lan baldintza egokiak bermatzea, eta «merkatuen interesen gidaritzatik eta enpresa pribatuen negozio esparrutik at» egotea.

Horretaz gain, ELAk, LABek eta Steilasek beharrezkotzat jo dute legea «parte hartzailea» izatea eta langileak «aintzat» hartzea, horretarako «negoziazio esparruak» zabalduz.

Legearen behin betiko dokumentuak eskakizun horiek jasoko ez balitu, sindikatuek mobilizazio gehiagori ekingo liokete, egitasmoak Eusko Legebiltzarrean bidea egin bitartean.


Summary: NBEren ikerketa batek ebatzi du Israelen okupazioak nazioarteko zuzenbidea urratzen duela. Plazaratutako dokumentuaren arabera, Israelen kokaguneen helburua Zisjordania kontrolatzea da. Yair Lapid Israelgo lehen ministroak adierazi du txostena «antisemita» dela.

Israelek Palestinan egindako okupazioak nazioarteko zuzenbidea urratzen duela ebatzi du NBE Nazio Batuen Erakundearen ikerketa batzorde batek. «Hori pentsatzeko arrazoizko motiboak daude», nabarmendu du batzorde horren presidente Navi Pillayk, bart, NBEren Batzar Nagusiari ikerketaren lehen txostena helarazitakoan. Yair Lapid Israelgo lehen ministroak esan du txostena «antisemita» dela.

Aurkeztutako dokumentuaren arabera, Israelgo Gobernuak anexio politikekin jarraitzen duenez, nazioarteko zuzenbidea urratzen du. Hain zuzen, txostenean nabarmendu dute nazioarteko zuzenbide humanitarioak jasotzen duela gerra garaian lurralde bat okupatzea «behin-behineko egoera bat» dela, eta okupatuari ez diola erauzten ez estatu izaera, ezta bere subiranotasuna ere. «Azkenaldian idazkari nagusiak [Antonio Guterres, NBEkoa] eta beste estatu kide batzuek egindako adierazpenek argi asko azpimarratu dute edozein aldebakarreko anexio saiakera nazioarteko zuzenbidearen urraketa bat dela», azaldu du Pillayk. Hain zuzen, Errusiak berriki Ukrainan lau lurralde okupatu ditu, eta NBEren Batzar Nagusiak gaitzetsi egin zuen hori joan den astean; Israel ere kontra agertu zen.

Ondorioak ateratzeko, batzordeak gainbegiratu ditu Israelek okupazioa mantentzeko aurrera eramandako ekintzak eta politikak. Esaterako, Israelek kokaguneak ezarri ditu Palestinako eremu okupatuetan 1967tik, eta txostenean nabarmendu dute, hain justu, Israelek «kokagunean ezartzeko helburuari» eusten diola. Pillayren arabera, modu horretan bermatu nahi dute Israelek «etengabe» kontrola edukitzea Zisjordanian. Txostenean zehaztu dute, bide batez, Israelen ekintzak eta politikak krimentzat har daitezkeela nazioarteko zigor zuzenbidea aintzat hartuta.

Hildako bat Jeninen

Gutxienez pertsona bat hil eta hiru zauritu ditu Israelgo armadak goizaldean Zisjordaniako Jenin herrian egindako sarekada batean. Palestinako WAFA berri agentziak Palestinako Osasun Ministerioak emandako informazioarekin kaleratu duenez, hemeretzi urte zituen hildakoak, eta tiro batek lepoan eragindako zauriaren ondorioz hil da.