Summary: EAEko Auzitegi Nagusiak uste du ezin zaiola Arrasatekoari helegiterik jarri. «Liskarrak saihesteko» deia egin du Markel Olanok. Protesta «legitimoa» izan arren, «akats larria» deritzo.

EAEko Auzitegi Nagusiak eman du azken hitza, oraingoz: haren arabera, ezin zaio helegiterik jarri larunbaterako euskal presoen eskubideen alde Arrasaten (Gipuzkoa) antolaturiko protestari, eta, beraz, ez du aztertuko mobilizazioa debekatu behar den ala ez. Auto batean azaldu duenez, protesta deialdian ez dago helegitea jar dakiokeen jarduera administratiborik, lege jurisdikzionaleko 25. eta 51.1 c artikuluen arabera.

Jupol Espainiako Poliziaren sindikatu nagusiak eta Jucil Guardia Zibilaren elkarteak gogor salatu dute erabakia, eta «kezka» agertu dute, haien ustez auzitegiak «saihestu» egin duelako martxa debekatzeari buruz iritzia ematea. Adierazi dute «errespetatzen» dutela autoa, baina ez dutela «bat egiten»: «Ez du kontuan hartu ETAk eraildakoen tragedia eta familien mina, zeinek ikusi beharko baitute nola indarkeriaren eta terrorearen jarraitzaileek zuzenbide estatuarekiko amorrua eszenifikatzen duten elkarretaratze miserable batean».

Arrasate eta Parot

Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak eskatu du «liskarra saihestu» dadila Arrasateko ekitaldietan. Izan ere, deitua dagoen bakarra ez da Sarek antolaturiko protesta: PPk eta Voxek ere jakinarazi dute Gipuzkoako herrian izanen direla egun horretan. PPk ekitaldi bat deitua du egun bererako, «terrorismoaren biktimei» zuzenduta, eta Voxeko Santiago Abascalek herrira agertzeko asmoa erakutsi du.

Olanok gaur Onda Vasca irratian adierazi duenez, haren ustez «legitimoa» da Sarek 7/2003 legearen eta zigor luzeen aurkako protesta bat antolatu izana, baina «akats larria» ikusi du antolatu den herrian eta moduan. Haren hitzetan, izan ere, «Arrasaten egiteak Parotekin lotzen» du ekitaldia, eta «kolpe handia» eragiten die horrek «terrorismoaren biktima askori», sortzen duen «identifikazioagatik».

Espainiako eskuinaren jokamoldea ere salatu du EAJkoak, haren iritziz «terrorismoaren biktima askok behin eta berriro» salatu baitute «onura partikularretarako erabiltzen» dituztela. Olanoren hitzetan, helburu politiko horiekin «gizarte zatiketa» sortzen du eskuinak, eta «ernegu handiagoa». Horiek saihesteko deia egin du, «testuinguru horretan gehien sufritzen dutenak biktimak» direlakoan.


Summary: Sanchez: «Espainiarrona denaz espainiar guztiok erabaki beharko dugu». Elkarrizketa mahaira itzuli izanaz pozik agertu da Espainiako presidentea, Aragonesekin bildu ostean. Elkarrengandik «oso urrun» daudela adierazi du, eta, horregatik, uko egin dio negoziazioari epemuga jartzeari.

Bilduta dago uneotan Espainiako eta Kataluniako gobernuen arteko elkarrizketa mahaia. Aurrez, bilera bat egin dute Pedro Sanchez Espainiako presidenteak eta Pere Aragones Kataluniakoak, eta bertan hitz egindakoaz azalpenak eman ditu Sanchezek jarraian. Generalitateak egindako harrera eskertu du, eta bi aldeen arteko elkarrizketa berrartu izanagatik pozik agertu da. Bi aldeek arazoei «irtenbide adostuak» emateko «borondatea» dutela nabarmendu du, eta Aragonesekin bat egin duela puntu horretan. Hala ere, «elkarrengandik oso urrun dauden posizioak» dituztela berretsi dio bilerak, azaldu duenez: «Erradikalki desberdinak».

Desadostasun handienak dituzten gaietan elkarrengana «gerturatu» ahal izateko, elkarrizketari eutsi beharko diotela nabarmendu du, eta fokua adostasun handiago dutenetan jartzearen alde agertu da. Zentzu horretan, uko egin dio mahaiari epemuga jartzeari: «Presarik, eperik eta etenik gabe jarraituko dugu». Gatazka konpontzeko denbora asko beharko dela azpimarratu du. «Egun batetik bestera ez dugu konponduko duela hamar urte izorratu zena».

Gai arantzatsuenak autodeterminazioaz eta amnistia direla aitortu du Sanchezek. Aragonesek bi eskari horiek egin dizkiola esan du, «biltzen garen bakoitzean» egiten dizkion gisan, baina «ezinezkoak» direla defendatu du. «Ez soilik konstituzioak ez dituelako baimentzen, baina baita Kataluniako gizarteak zatiketa gehiago sufritu ezin dituelako ere». Eta gaineratu: «Espainiarrona denaz espainiar guztiok erabaki beharko dugu».

Generalitateko presidenteak, Sanchezek egin moduan, elkarrizketa mahaira itzuli izana nabarmendu du. Aurrez ere mahai horretan bilera gehiago egin izan diren arren, gaurkoak «negoziazio prozesua berriz hastea» esan nahi duela adierazi du. Bilerak balio izan dio berresteko Kataluniako gatazkak «elkarrizketan oinarritutako irtenbide bat» eskatzen duela, ondoren herritarrek berretsi beharko dutena.

Hori egitetik urrun daudela onartu du, eta, hortaz, bi aldeek elkarrenganako «konfiantza sortzen» jarraitu behar dutela azpimarratu. Hala ere, Espainiako Gobernuak «gatazka politiko bat» badagoela aitortu izana txalotu du. «Gaur, bi ordezkaritzek borondatea agertu dugu negoziazio prozesua berrartzeko eta gatazka konpontzeko gaurkoa baino aldekoagoa izango den testuinguru bat sortzeko», erantsi du.

Erdibituta iritsi da independentismoa gaurko bilerara. Hain erdibituta, ezen hura parlamentuan ordezkatzen duten hiru alderdietatik bakarra izango baita mahai horretan. Pere Aragones presidenteak handik kanpo utzi zituen atzo JxC Junts per Catalunyako ordezkariak, gobernutik kanpoko mahaikideak aukeratu zituelako alderdi horrek, eta CUPek, berriz, eztabaidagune hori auzitan jarriko du iluntzean, Ez akordiorik, ezta ukorik ere lelopean egingo duen mobilizazioan.


Summary: Autokritikarik ez egitea egotzi dio oposizioak Jaurlaritzari. Iñigo Urkullu lehendakariak goizean proposatu du eskubide historikoen modernizatzea adostea, eta akordio horren baitan aldebikotasunerako mekanismoak jasota egotea. BERRIA zuzenean kontatzen ari da.

* Urkulluk proposatu du «1839 baino lehenagoko subiranotasunera itzultzea»

* Arratsaldean legebiltzarreko taldeek hartuko dute hitza.

* Pandemia, ekonomia gaiak eta beste hainbat ere izango dituzte hizketagai.


Summary: Gutxieneko soldata hamabost euro igotzea adostu dute Madrilen. Espainiako Lan ministerioak CCOO eta UGT sindikatuen babesa lortu du, baina soilik 2021. urterako igoera hitzartu dute. Irailaren 1etik aurrera gutxieneko soldata gordina 965 eurokoa izango da.

Azkenean CCOO eta UGT sindikatuen oniritzia jaso du SMI lanbide arteko gutxieneko soldata hamabost euro igotzeko Espainiako Gobernuaren asmoak, eta irailaren lehenetik aurrera, 965 eurokoa izango da SMI gordina. Sindikatuen akordioa lortzeko azken unera arte ibili da negoziatzen Madrilgo gobernua azken asteetan, bere kabuz har dezakeen neurriak behintzat langileen ordezkarien oniritzia izateko. CEOE patronalak garbi utzi du aurreko asteetan ez duela bat egingo igoerarekin, hura edozein dela ere, «ez delako une egokia eta enplegua galaraziko duelako».

Azkenean, CCOOk eta UGTk erabaki dute adostasunaren argazkia ematea Yolanda Diazi, baina ez da izan haien eskakizun nagusiak erdietsi dituztelako. Hasieran 25 euroko igoera eskatu zuten sindikatuek, eta, azkenerako, hamabost eurokoari oniritzia emateko prest zeuden; baina igoera xume hori onartzearen truke, gobernuaren konpromiso bat nahi zuen CCOOk: 2023. urte arteko gutxienekoaren igoeraren bide orria zehaztea. Alegia, 2022. eta 2023. urteetako igoerak ere paperean jasotzea, Lan Ministerioaren aditu taldeak gomendatutakoa bete dadin: 2023. urterako, Espainiako batez besteko soldataren %60 inguru izatea gutxienekoa.

Gomendio horrekin, 2023an gutxieneko soldatak 1.049 euroak iritsi beharko lituzke, eta sindikatuen ustez, aurretik, 2022. urtean, 1.000 euroen inguruan kokatu. Azkenean, soilik 2021erako igoera adostu dute gaur arratsean, eta ondoren argitaratutako agiri bateratuan 2023an soldata 1.049 euroetara iristeko «konpromisoa» bakarrik aipatu dute.

Ministroen arteko lehia

Hor egon da azken orduotako negoziazioa. Sindikatuen eta Lan Ministerioaren artekoak baino garrantzitsuagoak dira Espainiako Gobernua osatzen duten alderdi bien ministroen artekoak. Yolanda Diaz Lan ministroa 2023. urte arteko konpromisoak jasotzearen aldekoa zen. Gutxieneko soldataren igoera Unidas Podemoseko ministroaren banderetako bat da, eta sindikatuen oniritzia nahi zuen kosta ahala kosta. Bazekien patronalarena ezinezkoa zela, batik bat Antonio Garamendi ez dagoelako prest ezkerreko ministroari beste akordio bat oparitzeko; eskuin muturrak estu baino estuago hartu du Garamendi, azken igoerak adostu dituelako.

Nadia Calviño Ekonomia ministroa ere izan du aurrez aurre Diazek; Elkarrizketa Sozialerako Mahaiko negoziazioak bukatu gabe zeudela, hamabost euroko igoera aurreratu zuen hark, eta urrian igoko zela. Irailean izango da, baina Calviñok ez du beste ezertan amore eman. Esaterako, ez zuen nahi gobernua 2023. urtera arte lotuko duen konpromisorik, eta Lan ministroaren (beste) lorpen politiko bat iluntzea ez lukete begi txarrez ikusiko Ferrazen; are gutxiago, ikusita gehien baloratzen duten lider politikoa dela Diaz, CIS inkestaren arabera.

Hegoaldean, oso urri

Eragile sozialek Espainiako lan merkatuaren errealitatea ardatz hartuta negoziatu dituzten kopuruak oso urri geratuko dira Hego Euskal Herriko lan merkatura ekartzean. Confebask patronalak garrantzia kendu dio gutxieneko soldataren igoerei, «gutxi» ei direlako lan hitzarmen baten aterkirik gabe aritzen diren euskal beharginak, baina «tentu handiz» egin beharreko igoera dela erantsi du aurreko egunetan.

Izan ere, 64.000 inguru behargin dira gutxienekoa jasotzen dutenak Hego Euskal Herrian, prekaritateak jotako sektoreetan gehienbat. Bada, legezko soldatarik txikienarekin aritu behar duten langile horiek ez dute jasotzen batez besteko soldata dutenen sariaren erdia ere, eta errealitate gordin hori ez du aldatuko Madrilek ezarriko duen igoerak. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 2.332 euro da batezbestekoa, eta 2.217 euro Nafarroan, INEk 2019. urterako emandako datuen arabera. Beraz, gutxienekoak ia 1.400 euro beharko luke Jaurlaritzaren eskumeneko lurraldeetan, Europako Batasunean gutxieneko soldata dela-eta gomendatutakoa betetzeko: batezbestekoaren %60 inguru beharko lukeela. Nafarroan, 1.330 euro beharko luke.

Baliteke Espainiako Gobernua %60ko helburu horretatik hurbil gelditzea legegintzaldia amaitzerako, baina Hego Euskal Herrian oso urrun geratuko da Madrilek ezartzen duena. Hain urrun, ezen gutxieneko soldata 1.166 eurora ere ez baita iritsiko, aurtengo igoera egin arren; hau da, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batez besteko soldataren erdira. Nafarroako batezbestekoaren erdia ere (1.108 euro) Espainiako gutxienekoa baino dezente gehiago izango da.

Gutxieneko soldataren igoera ez da iritsiko 2021. urteko inflazioa orekatzeko, eta, Hego Euskal Herrian, soldatarik apalena duten 64.000 inguru behargin erosteko ahalmena galtzeko bidean dira aurten. Hamabost euro igoko da gutxienekoa, eta iraileko soldatan jada izango du isla igoera horrek. Aurrerantzean, 965 euro izango da legez behargin batek jaso dezakeen lansaririk apalena, hamalau ordainsarikoa (13.510 euro urtean). %1,6ko igoerarekin nekez estaliko da 2021eko inflazioa, Hegoaldeko KPIa %3,3 delako orain, eta urtea bukatzean ez delako %3tik oso urrun egongo, azpitik geratzen bada ere.


Summary: Klima krisia zuzentzeko denbora agortzen ari dela ohartarazi du NBEk. COVID-19aren ondorengo berraktibatze ekonomikoa ez dela ekologikoa jakinarazi du NBEk, hainbat zientzia erakundek eginiko txosten baten aurkezpenean.

Berotegi gasen isurketek eta pilaketak aurrekaririk gabeko kantitateetan jarraitzen dutela eta Lur planeta berotze «arriskutsu» batera daramatela ohartarazi dute gaur #ZientzianElkartuak 2021 txostenaren aurkezpenean. Munduko Meteorologia Elkarteak koordinatuta, hainbat zientzia erakundek parte hartu dute txostenaren atal ezberdinak osatzen. Gaur aurkeztu dute txostena, Glasgown egingo den COP26 bilerara begira. Hain zuzen ere, Antonio Guterres NBEko idazkari nagusiak adierazi du «denbora agortzen» ari dela, eta espero duela goi bilera hori benetako «inflexio puntua» izatea, 2050erako zero isurketen helburua lortzeko, eta 2030erako gutxienez %45eko jaitsiera erdiesteko. Besteak beste, NBEren Ingurumenerako Programak (PNUMA), Osasunaren Mundu Erakundeak (OME), Klima Aldaketarako Gobernuarteko Aditu Taldeak (IPCC), Global Carbon Projectek, Klimari buruzko Ikerketarako Munduko Programak (PMIC) eta Erresuma Batuko Meteorologia Bulegoak parte hartu dute. Haiek laburbildu dituzte, zenbait puntutan, munduak bizi duen ingurumen eta klima larrialdiaren egoera.

Atmosferako gasaren pilatzea

MMEren atmosferaren behaketarako lantaldeak egindako ikerketaren arabera, berotegi gasek metatzen jarraitzen dute, nahiz eta, 2020ko isurketen jaitsieraren ondorioz, litekeena den apur bat mantsotu dela prozesu hori behin-behinean. Metano atmosferikoaren epe motzeko murrizketak Parisko Hitzarmenaren helburuak lortzen lagun dezakeela jakinarazi du MMEren taldeak, baina hala ere, ezinbestekotzat jo du CO2 eta beste berotegi gasen isurketak gutxitzea.

Isurketak, ia 2019koen pare

Erregai fosilek eragindako isurketek orain arteko gehieneko maila jo zuten 2019an: 36,64 gigatona CO2. 2020an %5,6 apaldu ziren -1,98 gigatona-, pandemiak eragindako moteltze ekonomikoaren erruz. Alabaina, Global Carbon Projectek egindako estimazioen arabera, 2021eko lehen zazpi hilabeteotan energiari eta industriari dagozkion isurketak 2019koaren pare (edo gorago) daude. Errepide garraioari dagozkionak oraindik txikiagoak dira 2019an baino, %5 inguru. Itsas eta aire garraioari buruzko daturik oraindik ez dute. Alabaina, oro har, isurketak 2019koen antzeko kantitateetan amaituko dutela ohartarazi dute. Hirugarren gas indartsuenari dagokionez (N20), haren isurketak oraindik gehiago hazten ari direla jakinarazi du.

Jaitsiera aurreikuspenak ez dira nahikoak

PNUMAk egindako ikerketaren arabera, Parisko Hitzarmenak aipatzen duen bi graduko berotzea bermatzeko egungo isurketak 15 gigatona txikiagoak izan behar dira CO2 baliokideetan, eta 32 gigatona txikiagoak 1,5 gradukoa bermatzeko. 2030erako ez da isurketen jaitsiera esanguratsu bat egongo, baldin eta suspertze ekonomikoa ez bada oinarritzen «deskarbonizazio sakon» batean. PNUMAk «pozgarritzat» jo du hainbat herrialdek azaldu dituzten deskarbonizaziorako asmoak, egungo isurketek %63 inguru gutxitzea ekarriko luketelako. Alabaina, askotan aipatzen den moduan, asmo horiek epe luzekoak direla ohartarazi du, eta ezinbestekotzat jo du plan handinahiagoak gauzatzea 2030era begira.

1,5 graduko berotzea, gero eta gertuago

MMEk egindako ikerketaren arabera, 2017-2021 aldiari dagokion airearen batez besteko tenperatura 1,06-1,26 handiagoa izan da industria aurreko aroan baino. Artikoko izotzaren udako hedadura eta lodiera 1981-2010 aldikoaren batez bestekoaren azpikoa izan zen. 2020ko irailean inoizko txikietan bigarrena izan zen izotz geruzaren hedadura. Munduko Meteorologia Erakundeak gogoratu du muturreko fenomeno meteorologiko gogoangarriak izan direla aurtengo udan, eta horien artean azpimarratu ditu Ipar Amerikako tenperatura beroak eta Europa mendebaldean izandako uholde handiak. Fenomeno horiek gizakiak eragindako klima aldaketaren seinale agerikotzat jo ditu.

Hurrengo bosturtekorako klima

Erresuma Batuko Meteorologia Bulegoak egindako ikerketaren arabera, hurrengo bosturtekoan oso litekeena da urtero gainditzea, gutxienez gradu batean, industria aurreko batez besteko airearen tenperatura. «Oso litekeena da igoera 0,9 eta 1,8 gradu artekoa izatea”. Halaber, erakunde horren proiekzioaren arabera, %40ko aukera dago industria aurreko tenperatura 1,5 gradu gainditzea urteren batean. Bosturteko batez besteko tenperaturak 1,5 gradu gainditzea industria aurrekoa ez da horren gertagarria, haren ustez, aukeren %10 bakarrik ematen dio. Prezipitazioen inguruan, Afrikako Sahel inguruan eta goi latitudeetan gehiago izatea litekeena dela jakinarazi du.

Aldaketak, milaka urtean ikusi gabeak

IPCCk egin du ikerketaren beste atal bat, eta haren arabera, gizakiaren jardunak eragin du atmosferaren, lurraren eta ozeanoen berotze bat. Horrek aldaketa bizkorrak eragin ditu atmosferan, ozeanoetan, kriosferan eta biosferan. Aldaketa horiek «aurrekaririk gabekoak» dira milaka urtean, IPCCren arabera. Izandako eraldatze bizkor horren erruz, fenomeno meteorologiko muturrekoak gero eta ohikoagoak dira munduko eskualde guztietan.

Beroaldiak eta infekzioak, batera

Hain zuzen ere, atal horri egin dio bere ekarpena OMEk, gizakien osasunean klima aldaketa izaten ari den eragina aztertuta. Batetik, gogoratu du 2019an, beroaren erruz, 103.000 milioi lanordu galdu zirela 2000. urtekoarekin alderatuta. COVID-19a bezalako infekzioen arriskuari gehitu egin behar zaizkio beroaldiek, sute larriek eta airearen kalitate txarrak dakarten eragina. Horiek kaltea egiten dute planeta osoko herritarrengan, baina bereziki kalteberak diren eskualde eta giza taldeetan.

Itsasoa, gero eta gorago

1900etatik 2018ra 20 zentimetro igo zen itsasoaren batez besteko maila. 2006tik 2018ra 3,7 + 0,5 milimetro igo zen urtero. Isurketak gutxituko balira ere, itsasoaren maila igotzen jarraituko duela jakinarazi dute Gobernuarteko Batzorde Ozeanografikoak, PMICk, meteorologia erakundeak eta Zientzien Nazioarteko Kontseiluak batera egindako ikerketan. Hau da, 0,3 eta 0,6 metro artean igoko da ozeanoen altuera mende amaierara bitartean, isurketak jaitsi eta tenperaturen igoera bi gradutik beherakoa balitz ere. 2300 bitartean 0,3 eta 3,1 metro artean igo daiteke itsasoaren batez besteko maila Lur planetan. Gorakada horretara egokitzea funtsezkoa izango dela jakinarazi dute, bereziki kostaldeko eremu, delta eta hirietan.


Summary: Olatz Mitxelena Larretak irabazi du Igartza saria. 'Arrakalak' ipuin bilduma proiektuarekin lortu du literatur beka, eta urtebeteko epea izango du orain kontakizunak idazteko.

Lau ipuin aurkeztu zituen lehiaketara Mitxelenak (Oiartzun, Gipuzkoa, 1989) eta horiekin aurreratu gero landu nahi lukeen liburuaren mamia: narrazioak, diferenteak elkarren artean baina hari batez lotuak denak, pitzaduren hariarekin, hain zuzen. «Gizartearen barruan eta baita gizakiaren baitan ere, harremanetan sortzen diren pitzadurak agertuko dira ipuin guztietan: minak, obsesioak, beldurrak eta beste», adierazi du. Hortik liburu proiektuari oraingoz eman dion izena: Arrakalak. Urtebeteko epea du orain lana burutzeko, eta, azaldu duenez, bide horretan joan nahi du ikusten zenbat ipuinek osatuko duten azkenean liburua, zenbat ahots sartuko diren, zein tonu hartuko duen. «Plazer hori oparitu nahi diot orain neure buruari».

Formari dagokionez, «bi begirada» uztartu nahi dituela aurreratu du egileak. Hala erabaki zuela proiektua aurkeztean, eta hala eutsi nahi diola. «Intimoagoa izango da bata, eta jolastiagoa bestea; lehena hausnarketari lotuagoa eta bigarrena fantasiaren jolasei. Gustatzen zait literaturaren bidez gai ilunak izan daitezkeenetara modu horretan heldu ahal izatea». Horixe nabarmendu du Xabier Mendiguren Elkar argitaletxeko editoreak ere —Elkar da, Beasaingo Udalarekin eta CAF enpresarekin batera, bekaren antolatzaiea—, «egun nagusi den estilo errealistatik» at dauden kontakizunak ere landu dituela idazleak. Mitxelena: «Uste dut horrek distantzia bat hartzeko aukera ematen didala, hortik errealitatea hobeto begiratu eta eta bizitzaz modu zuzenago batean edo hitz egiteko».

Narrazioetan agertuko diren gaien artean, besteak beste, heriotza, laguntasuna, amatasuna eta zahartzea aipatu ditu idazleak. Irudipena du badirela zenbait auzi egunerokoan arreta jartzen ez zaienak, eta horiek arretagunera ekartzeko ere baliatu nahi ditu ipuinak. «Nahita bilatu dut bizitzaren alde ilunago bati begiratzea. Iruditzen zait batzuetan ezkutatu egiten dugula, salbuespentzat edo kontraesantzat hartu. Baina uste dut hori ere bizitzaren parte dela, gure parte». Nolanahi ere, ilunari heldu arren, Mendigurenek gehitu du ez direla «ipuin tristeak», kontrara, «argitasuna eta umorea» dutela erantsi du. Eta bat etorri da egilea: «Gustuko dut hori, gaia mingarria edo gogorra izan arren, irribarre batekin irakurri ahal izatea».

Mitxelenaren lehen liburua izango da bekarekin onduko duena. Idatzi, beti idatzi izan duen arren, hau «aukera berri bat» izango dela aipatu du. «Beti idatzi dut, baina ez asko eta ez maiz. Gaztetan Urruzuno literatur lehiaketa atera nuen, Filosofia ikasterakoan idazketarekin hurbileko esperientzia izan nuen, Idazle Eskolan aritu izan naiz... baina hau izango da luze jardungo dudan lehen aldia». 2019an, BERRIAren Bidaia eta Mendi Kroniken lehiaketa ere irabazi zuen, Grezia: Memoriaren postalak kronikarekin.

Erritmo paraleloak

35 urtetik beherako idazleentzako saria da Igartza, eta ibilbideko 24.a da Mitxelenak eskuratu duena. Sari emate ofiziala gaur arratsaldean egingo dute, Beasaingo (Gipuzkoa) Igartza jauregian, eta, ondoren, egileak urtebete inguruko denbora izango du liburua amaitzeko. Ondo bidean, 2023ko udaberrian argitaratzea da asmoa. Bitartean, iazko Igartza saridun Maddi Ane Txoperena idazle eta BERRIAko kazetariak Ez erran inori eleberria lantzen diharduela ekarri du gogora Mendigurenek, eta lan hori datorren urte hasieran emango dutela argitara. Haurtzaroan sexu abusua jasan zuen emakume bat izango du protagonista nobelak. Maiatzean argitaratu da, halaber, 2019ko Igartza irabazlearen lana: Irati Goikoetxearen Herriak ez du barkatuko.


Summary: Europako Parlamentua: "Bai digitalizazioari, baina ez lan eskubideen bizkarretik". Plataforma digitaletako langileen eskubideak behargin tradizionalen lan eskubideen pare jartzeko eskatu du parlamentuak, negoziazio kolektiboa barne.

Janari banatzaileek edota Uberreko gidariek fabrika batean aritzen diren beharginen lan eskubide berak eduki dezaten eskatu du Europako Parlamentuak 524 aldeko botoekin. Plataforma digitaleko langileak oso atzean geratzen ari dira lan eskubideen esparruan, eta negoziazio kolektibotik aparte aritzen dira gehienetan. Europarlamentariek uste dute araudiak aldatzen hasteko garaia dela, eta langile horiek ere besteen eskubideekin aritzekoa.

"Digitalizazioari bai esaten diogu, baina ez lan eskubideen bizkarretik", azaldu du Sylvie Brunetek, Frantziako eurodiputatu liberalak; plataforma digitalen langileei buruzko ponentzia aurkeztu du Brunetek. Europako Batzordearen eta estatu kideen lan araudiak "oso urrun" daude "eraldaketa digitalaren eboluzio azkarretik", europarlamentariek esplikatu duenez. Horrek eragin ei du langileen eta zuzendaritzen arteko "harreman desorekatuak eta asimetrikoak".

Hori dela eta, baiezkoaren aldeko 524 parlamentariek neurriak eskatu dizkiote batzordeari, estatuek berma dezaten lan eskubideak "eraginkortasunez eta errespetuz" betetzen direla, "eta bere osotasunean". Gogoratu dute biltzeko eskubidea eta negoziazio kolektiborako eskubidea oinarrizko eskubideak direla langileentzat, eta eskubide horiek bermatu egin behar direla Batasuneko herrialdeetan.

Halaber, onartutako idatziak esaten du "gardenagoak" izan behar dutela plataforma digital horien algoritmoek, "ez baztertzaileak eta errespetuzkoak etikarekin eta langilearen bizitza pribatuarekin". "Giza duintasuna" errespetatzeaz ere hitz egiten dute europarlamentariek adimen artifizialari erreparatzean.


Summary: Urkulluk proposatu du «1839 baino lehenagoko subiranotasunera itzultzea». Kontzertu politikoaren formula berri bat defendatu du, zeinaren bidez nazio errealitatea onartu, autogobernua errespetatu, eta estatuarekin alde biko harremana bermatuko duen.

Politika orokorreko eztabaida egiten ari dira gaur Eusko Legebitzarrean, eta goizean hitzaldia eman du Iñigo Urkullu lehendakariak. Legealdiaren lehen urtearen balantzea egiteaz gain, aurrera begirako erronkak ere aletu ditu. Autogobernuari dagokionez, lehendakariak «adostasun sendoa» eskatu du «Euskadi euskal nazio» gisa «berrindartzeko», eta, bide horretan, kontzertu politikoaren formula berri bat defendatu du, «foruen erabateko integrazioa ahalbidetzeko». Kontzertuaren formula horrek Espainiako Konstituzioa errespetatzea eta Gernikako Estatutua betetzea ekarriko luke, eta foruak indargabetzeko legeak betan behera geratuko lirateke behin betiko, lehendakariaren arabera. Itun berri horrek «1839 baino lehenagoko subiranotasunera itzultzea» ekarriko luke, Urkulluren arabera.

Lehendakariaren ustez, gaur egun aukera dago itun bat lortzeko zeinaren bidez «nazio errealitatea» onartu, autogobernuaren ezaugarriak aintzat hartu, estatuarekin alde biko harremana bermatu eta «Euskadiren nazioarteko proiekzioa» erraztuko den. Itun hori Eusko Legebiltzarrean adostu beharko litzateke, autogobernuaren batzordean, elkarrizketarako foroa den neurrian. Hala, taldeei dei egin die «adostasun sendoa» lortzeko autogobernuaren inguruan. Nolanahi ere, Urkulluk salatu du Madrildik autogobernua «higatzen» ari direla: «Badirudi harreman uniformizatzaileagoa nahi dutela, administrazio zentral kudeatzaileago batekin eta botere politikoa birzentralizatuarekin». Bide horretan, aipatu du kezkaz begiratzen diotela «eraginkortasunaren eta zilegitasun demokratikoaren» arteko lehiari. Hala, asteon EAEko Auzitegi Nagusiak futbol zelaien edukieren inguruan kaleratutako ebazpena gogoan hartuta, esan du Jaurlaritzaren helburua beti izan dela «erabaki orekatuak» hartzea zientzialarien eta osasun agintarien aholkuak aintzat hartuta. Ebazpenaren ostean ere Labiren eta Jaurlaritzaren helburuak bide beretik jarraituko duela gaineratu du. Horrez gain, jakinarazi du lanean ari direla aurten bertan hamabi lege proiektu legebiltzarrera bidaltzeko. Besteak beste, hauek aipatu ditu: diru sarrerak bermatzeko eta gizarteratzeko legearen aldaketarena; trantsizio energetikoarena eta klima aldaketarena; osasun publikoarena; eta haur eta nerabeen eskubideena. Ekonomia eta enplegua suspertzea helburu hartuta, berriz, Urkulluk iragarri du Jaurlaritzak inbertsio plan bat abian jarriko duela aurten, 250 milioi eurokoa.


Summary: EH Bilduk salatu du Iruñeko Udalak legez kanpo izendatu duela kargudun bat. Nafarroako Auzitegi Nagusiak berretsi du postu hori sortzea bera legez kanpokoa zela, eta, beraz, baita horretarako norbait izendatzea ere. EH Bilduk eskatu du Navarra Sumak ordain dezala lanpostu horrek hamar hilabetean eragin duen 40.000 euroko kostua.

Iruñeko Udaleko Coworkids zerbitzuko arduraduna legez kanpo kontratatu zutela salatu du gaur Iruñeko EH Bilduk. Nafarroako Auzitegi Nagusiak arrazoia eman dio koalizio independentistak jarritako helegiteari, eta ebatzi du lanpostu hori sortzea eta horretarako pertsona bat izendatzea ilegalak izan zirela.

Joseba Asiron eta Joxe Abaurrea Iruñeko EH Bilduko zinegotziek eman dituzte Auzitegi Nagusiaren ebazpenaren xehetasunak gaur Iruñeko udaletxean egindako agerraldi batean. Irailaren 10ekoa da auzitegiaren erabakia, eta, Abaurreak zehaztu duenez, ebazpenak dio 2020ko azaroaren 16an postu hori ez zela existitzen: «Ondorioz, postu hori ez bazegoen, ezin zela hori bete, eta planteamendu guztia ilegala zela. Horrekin nahikoa izanik, ez da gure argudioetan sartzen».

Asironek ohartarazi du auzitegiaren ebazpena bete dezala exijituko diotela Navarra Sumari, kontratua bertan behera utzita: «Ez dute amarruek balio». Era berean, lanpostu horretarako izendapen zuzenik ez erabiltzeko eskatu dute, eta legez kanpo izendaturiko langile horrek hamar hilabetez eragin duen 40.000 euro inguruko kostua ordaintzeko Navarra Sumari galdeginen diote: «Ezin dute herritarrek ordaindu nahierara izendaturiko kargu bat». Asironek uste du «oso larria» dela gertaturikoa, baina ez salbuespena: «Eskuinaren kudeaketa eredua erakusten du».


Summary: Osakidetzak egindako kalkuluen arabera, ia 2.000 tumore atzeman gabe geratu dira izurriaren ondorioz. Egin duten ikerlan baten arabera, normalean baino pertsona gutxiago deitu dituzte baheketa programetan parte hartzera, eta horren ondorioa izan da

Espaniako Epidemiologia Elkartearen kongresua egin berri da, eta han ikerketa bat aurkeztu dute, Osakidetzako zuzendaritzak eta Biocrucesek egindakoa, zeinaren arabera izurriak eragindako osasun krisiaren ondorioz 2.000 bat tumore geratu baitira atzeman gabe. Zehazki kalkulatu dute baheketa programen bidez bestela atzemango liratekeen 1.897 kasu detektatu gabe geratu direla.

Bularreko minbizia eta koloneko minbizia atzemateko programetan, zehazki, deitu beharreko pertsonen %54 eta %39 bakarrik deitu zirela ondorioztatu dute, eta horrek zenbait gaitz behar baino beranduago atzematea ekarriko duela, eta, ondorioz, zenbait kasu ja gaitzaren oso fase aurreratuetan detektatzea, eta, ondorioz "epe labur-ertainean" eragina izango duela horrek heriotzen datuetan ere. Umetoki lepoko minbiziak atzemateko programari ere erreparatu diote azterlanean: ondorioztatu dute proba egin behar zuten andreen %70i bakarrik egin zitzaiela deia, baina ez dute kalkulatu horrek zer eragin izan dezakeen atzeman gabeko minbizi kasuetan.

Osasun krisiaren eragin gaizto hori onartuta ere, osasun sistemak horren ondorioak "gutxitzeko" neurriak hartu dituela esan dute, eta adi aztertu beharko dela orain horiek zer dakarten. Bularreko minbiziaren kasuan, adibidez, aparteko "arriskua" duten andreei mamografiak egitea lehenetsi zutela gogora ekarri dute. Azaldu dute, halaber, uda honen hasierarako abian zela berriz etendako jardun guztia.


Summary: Aldi baterako erregulazioa luzatzeko negoziazioa hasi da. Hilaren 30ean da bukatzekoa oraingo eredua. Espainiako Gobernuak langileak lanera itzultzea saritu nahi du, baina gizarte eragileek ez dute aldaketarik nahi hobarietan.

Hiru hilabetero errepikatzen ari den negoziazioa berriro hasi da Espainiako Lan Ministerioan. Gobernuko, CEOE eta Cepyme patronaletako, eta CCOO eta UGT sindikatuetako ordezkariak gaur eguerdian dute lehen bilera enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientearen baldintzak negoziatzeko, hilaren 30ean iraungiko baitira orain indarrean dauden baldintzak.

Ez da inolako zalantzarik aldi baterako erregulazioaren behin-behineko araudia luzatuko dela, baina ohiko tirabira espero da: batetik, Espainiako Gobernuak, ematen dituen laguntzak pixka bat arindu nahian, langileak enplegura itzultzera bultzatuko ditu; bestetik, gizarte eragileek, bakoitza bere ñabardurekin, oraingo baldintza onak ahal bezainbat luzatu nahiko dituzte.

Hiru dira eztabaida gehien sor dezaketen gaiak. Lehenik, Gizarte Segurantzaren hobariak daude. Gaur egun, enpresek aldi baterako erregulazioan geratzen diren langileen kotizazioen %100 arte aurrez ditzakete (%90, 50 langiletik gorakoak badira), baina laguntza hori jaitsi egiten da beren sektoreak babes txikiagoa badu. Nadia Calviño Ekonomia ministroak ohartarazi die gizarte eragileei laguntza horiek jaitsi nahi dituela, eta langileak lanera itzularazten dituzten enpresak saritu nahi dituztela. Sindikatuek eta patronalek, ordea, aldarrikatuko dute larri dabiltzan sektoreetako enpresek dute babesa gehiagoren beharra.

Bigarrenik, ikusteko dago zertan geratuko den zero kontagailuaren afera: hau da, ABEE batean daudenek langabezia saria gastatuko duten ala ez. Ez dute halakorik egin azken urte eta erdian.

Azken auzia patronalaren betiko eskaera da: bertan behera uztea ABEE bat baliatu duten enpresek langileak kaleratzeko debekua. Sindikatuak eskaera horren aurka daude, eta Espainiako Gobernuak ez du orain arte aintzat hartu.

Gauzak ez aldatzeko deia egin du Unai Sordo CCOOko idazkari nagusiak. «Logikoena, sinpleena, aurreko baldintzekin berritzea da», ziurtatu du, aldaketa handiak egin nahi izateak «negoziazioa zaildu dezakeelako». Bada, ordea, «ukituko» lukeen puntu bat: iruzurra eragin dezaketen egoerak antzematea eta zigortzea. «Erregulazioan dauden langileetako batzuk lanean dituzte haien enpresak. Uste dugu langile batzuk lanean ari direla, edo ordu gutxiagoengatik kotizatzen eta lanaldiak luzatzen».

Ia 12.500 langile

Aldi baterako lan erregulazioan dauden langileen kopuruak goia jo zuen 2020ko udaberrian, Hego Euskal Herrian lau ia soldatapekotik bat egon zelako egoera horretan, 250.000 langile. Orduz gero, asko apaldu da haien kopurua, nahiz eta gorakadak izan diren, pandemiak gogorren jo eta jarduera murrizteko neurriak zorroztu zirelako. Baina txertaketak aurrera egin ahala, joera beheranzkoa izan da: ekainean 22.000 ziren, uztailean 16.600 eta abuztuaren amaieran 12.490 langile zeuden ABEE batean. Horietatik 7.720 zeuden batere lanik gabe, eta beste 4.770k ordu edo egun batzuetako erregulazioarekin.

Horiei batu behar zaizkie jarduera eten behar izan duten autonomoak. Abuztuan, 6.770 lagun ari ziren autonomoentzat sortutako langabezia sari berezia eskuratzen.

Sistema osoan, berriz, 272.190 langile daude ABEE batean. Horietatik 65.000 dira ostalaritzako langileak, 39.100 hoteletakoak eta antzekoetakoak, 24.700 denda txikietakoak , 15.200 handizkako merkataritzakoak, 13.500 bidaia agentzietakoak, eta 11.800 aisialdi eta kirol jardueretakoak. Portzentualki, berriz, bidaia agentziak dira kaltetuenak, langileen %35 dituztelako erregulazioan. Atzetik doaz aireko garraioa (%15,5), apustu etxeetakoak (%13) eta hoteletakoak (%11,6).


Summary: Sortuk ekitaldi irekia antolatu du irailaren 27aren bueltarako. Juan Paredes Manot 'Txiki' eta Angel Otaegi etakideen fusilamenduaren urteurrenean «haien ispilu diren guztiak» izanen dituzte «gogoan». Irailaren 25ean ekitaldia eginen dute Oiartzunen, eta 27an manifestazioak herrietan.

46 urte beteko dira aurten Juan Paredes Manot Txiki eta Angel Otaegi etakideak fusilatuta hil zituztela, eta, «urtero bezala», oroitu eginen dituztela adierazi du Sortuk. Ezker abertzaleko alderdiak nabarmendu du, «beste hainbat burkidek bezalaxe, Juanek eta Anjelek beren bizitzarekin ordaindu» zutela «Euskal Herria askatzeko eginiko ahalegina». Haimar Altuna Sortuko kideak gaur Donostian egin duen agerraldian zehaztu duenez, «pauso garrantzitsu bat emateko apustua» egin du Sortuk aurten, «egun seinalatu hau gogora ekartzeko» ekitaldi irekia antolatu baitute. Irailaren 25ean izanen da ekitaldi hori, Oiartzungo kiroldegian, 17:30ean.

Euskal Herria bihotzean, independentzia! jarri diote leloa ekitaldiari, «gure herriarekiko maitasunak ezinbesteko sugarra izaten segitzen duelako askapen borrokan aurrera egiteko, eta independentzia, noski, Euskal Herriaren etorkizuna, ezinbestean, hortik pasatzen delako, eta horrek jarraitzen duelako izaten gure eskaintza euskal jendarteari». Lelo beraren pean eginen dituzte manifestazioak irailaren 27an Euskal Herriko hainbat herritan.

Altunak adierazi du «kezka handiz» bizi dutela «interes politiko zehatzen barruan memoria eta kontakizunaren alorrean ezarri» nahi dieten «ikuspegi manipulatu eta desitxuratua». Horren barruan kokatu dute Gasteizen eraiki duten Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroa: «[Meliton] Manzanas torturatzaile faxistari gorazarre egiten dioten bitartean, herri honen alde jardun duten hainbat biktima bazterrean uzten dituzte».

«Pertsona guztiak, eskubide guztiak, memoria guztiak» aldarrikatu ditu Sortuk: «Azken batean, sufrimendu guzti-guztien oroimena aldarrikatzen dugu, batzuena zein besteena, inor bazterrean utzi gabe, soilik modu horretan eraiki baitaiteke herri honek hain beharrezko duen memoria partekatua eta elkarbizitza». Jakinarazi dute urtero antolatuko dituztela irailaren 27ari lotutako ekitaldiak, «aurrera egiteko oroitzea ezinbestekoa zaigulako; nora goazen jakiteko, nondik gatozen jakitea ere funtsezkoa zaigulako; herri honek behar-beharrezkoa duen elkarbizitza eraikitzen jarraitu nahi dugulako».


Summary: Simone Bilesek Larry Nassar medikua eta «sistema» jo ditu sexu abusuaren errudun. AEBetako olinpiar txapeldunak gizarteari eskatu dio zalantzan jar dezala Larry Nassar gimnastikako selekzioko medikua eta ehunka kirolari gazteren gehiegikeriarako erabiltzea ahalbidetu zuen sistema. FBIk izan duen jarrera ere kritikatu du Bilesek, aferari «bizkar emateagatik».

Simone Biles gimnasta estatubatuarrak AEBetako Gimnastika Federazioari, Estatu Batuetako Olinpiar eta Paralinpiar Batzordeari, eta FBIri erantzukizuna eskatu die, Larry Nassar gimnasiako talde nazionaleko medikuak gimnastei abusuak egiten jarrai zezan «utzi» ziotelako, haren aurkako salaketak zeuden arren.

«Larry Nassarri botatzen diot errua, baita sistema osoari ere. AEBetako Gimnastika Federazioak, Estatu Batuetako Olinpiar eta Paralinpiar Batzordeak bazekiten taldeko mediku ofizialaren gehiegikeriak jasaten ari nintzela», adierazi du Bilesek Senatuko Batzorde Judizialaren aurrean.

Bestalde, AEBetako olinpiar txapeldunak gimnastei «bizkarra eman» izana leporatu dio FBIri, Nassarren aurkako lehen sexu abusuen salaketei modu «desegokian» eta «mantsoan» erantzun zielako, eta, horri esker, mediku ohiak atleta gehiagori sexu abusuak egiten jarraitu ahal izan zuen.

«Ez dut nahi olinpiar kirolari gazte batek edo beste inork nik eta beste ehunka atletek gaur arte jasan duten eta oraindik ere jasaten duten izua pairatzerik», adierazi du gimnastak, negarrari eutsi ezinik, isilik begiratzen zioten dozenaka legegileren aurrean.

Larry Nassarrek ehunka gimnastari sexu abusuak egin zizkien, eta 40 eta 175 urte arteko zigorra betetzen ari da egun. Horrez gain, haur pornografiagatik 60 urteko espetxe zigorra ere badu.


Beste 265 kasu positibo atzeman dituzte

Summary: Beste 265 kasu positibo atzeman dituzte. Osakidetzan, 40 paziente ospitaleratu dituzte COVID-19arekin; Osasunbidean, bakar bat ere ez

265. Horiek izan ziren atzo atzemandako COVID-19 kasuak. 215 Osakidetzak detektatu zituen, eta 50 Osasunbideak. Bizkaian atzeman ziren gehienak, 131; Gipuzkoan 64 izan ziren, eta Araban 18. Denera 7.669 test egin zituzten bi osasun sistemek, eta %3,4 izan ziren positiboak. Nabarmen ari da azken asteotan transmisioa behera. Beherako kurba agerikoa da uztailetik hona; uztailaren 30ean positiboen hamalau eguneko batez bestekoa 1.763 kasukoa zen; orain, 303 kasukoa. 40 paziente ospitaleratu behar izan zituzten atzo infekzioaren ondorioz: denak Osakidetzan. Ospitaleratzeen kurba ere beheraka ari da, baina motelago, eta gorabeherekin. Hilaren hasieran, adibidez, 207 pertsona zeuden Osakidetzan ospitaleratuta; orain, 166. Denera bi osasun sistemetan 67 COVID-19 paziente daude ZIUetan.


Summary: Nafarroako Auzitegi Nagusiak baimendu egin ditu Gobernuaren azken neurriak. Ostalaritzako eta gaueko aisialdiko ordutegiak zabaldu dira bihar, garraio publikoan edukierak handituko dira, etxabeak baimenduko dira eta kanpoan bildu daitezkeen pertsonen muga desagerraraziko da bihartik

Nafarroako Auzitegi Nagusiak ez dio ezetzik esan aste honetan Maria Txibiteren gobernuak koronabirusaren kontrako neurriak arintzeko atera duen foru dekretuari. Izurritearen bilakaera onbidean dela iritzita, gaur egun ezarriak diren mugak leuntzeko asmoa iragarri zuen Gobernuak, eta bidea eman dio asmo horri auzitegiak. Bihar jarriko dira neurri berriak indarrean, eta gutxienez, hilaren 30era arte iraungo dute.

Aldaketek ostalaritzaren eta gaueko aisialdiaren ordutegietan eraginen dute batik bat: ordubete atzeratuko dute ostatuen itxiera ordua, hau da, 02:00 arte izaten ahalko dira zabalik. Lizentzia bereziak dituzten lokalek 03:00 arte ematen ahalko dute zerbitzua; diskotekek eta dantzalekuek, 04:30 arte. Orain arte gisan, debekatua izanen da barran kontsumitzea.

Gainera etxabeen erabilera baimendua da atzera ere. Dena dela, baldintza batzuk bete beharko dituzte: agiri bat helarazi beharko zaie Osasun Departamentuari eta tokian tokiko udalari, erabilera egokia eginen dela adieraziz. Halaber, garraioan baimendua den gehienezko edukiera zabalduko du Nafarroako Gobernuak: %75era handitu nahi dute muga, eta gogorarazi dute ezinbestekoa izanen dela aireztatze egokia bermatzea.


Summary: Hagako auzitegiak Filipinetako drogaren kontrako gerra ikertzea baimendu du. Fiskaltzaren eskaria onartu, eta narkotrafikoaren kontrako operazioetan gizateriaren kontrako krimenak izan ote diren ikertu ahalko du auzitegiak. Gobernuak esan du Nazioarteko Zigor Auzitegiak ez duela horretarako «zilegitasunik», Filipinak haren parte ez direnez gero.

NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiko epaileek ahalbidetu egin dute Filipinetako Gobernuak narkotrafikoaren kontra hartutako neurriak ikertzea, gizateriaren aurkako krimenak izan daitezkeelakoan. Fiskaltzak orain arte gertaera horien inguruan emandako informazioan oinarrituta, epaileek adierazi dute herritar zibilen aurkako eraso sistematiko baten parekoa dela herrialde horretan getatutakoa. Filipinek duela bi urte utzi zion NZAko estatu kide izateari, eta, horrenbestez, kide zen bitartean izandako gertakariak soilik ikertu ahalko ditu auzitegiak, 2011ko azaroaren 1etik 2019ko martxoaren 16ra artekoak.

Joan den ekainean egin zien fiskaltzak ikerketa abiatzeko eskaria epaileei, eta onartu egin duela jakinarazi du orain auzitegiak, argudiatuta nahikoa oinarri badagoela horretarako. Herritarren «hilketak» aipatu dituzte gizateriaren kontrako krimen gisa hartzeko balizko froga moduan; bereziki, Davao hiriaren inguruan 2011ko azarotik 2016ko ekainera bitartean egindakoak.

Auzitegiak nabarmendu du drogaren kontrako gerra deitu izan zaiona ezin dela ulertu legediaren ezarpen huts moduan, eta horren barruan egindako operazioak ezin direla hartu «zilegizkoa den operazio batean egindako gehiegikeria» gisa. Aitzitik, herritarren aurkako «eraso orokortu eta sistematiko bat» izan dela pentsatzeko nahikoa oinarri badagoela uste du, eta eraso horiek estatuak berak sustatuak izan direla.

Filipinetako Gobernuak, aldiz, adierazi du Hagako auzitegiak ez duela «zilegitasunik» narkotrafikoaren kontrako kanpaina ikertzeko. «Atzerriko instituzio horrek ez dauka eta ez du inoiz izan eskumenik Filipinetako Errepublikako auzien nahiz bertako herritarren inguruan ezer ikertzeko», esan du Salvador Panelo Duterte presidentearen idazkariak. Panelok argudiatu du bi urte igaro direla Filipinak Erromako Estatutuaren barruan ez daudela, eta, hortaz, jada ez dagoela «NZAk ikertu beharreko auzirik».

Filipinetako agintarien arabera, 7.000 lagun baino gehiago hil dira narkotrafikoarekin lotuta Poliziak egindako sarekadetan. Giza eskubideen aldeko hainbat elkartek, baina, hildakoen kopurua 30.000 ingurukoa dela kalkulatu dute. Estatuko indar armatuei eta sikarioei leporatzen dizkiete hilketak. Salatu izan dutenez, narkotrafikoaren kontrako borrokaren zigorgabetasun giroa baliatu dute droga kontuak kitatzeko. Presidenteak berak edozein susmagarriren kontra tiro egitera animatu zituen estatuko indarrak.


Summary: Espainiako Auzitegi Nazionalak ere ez du debekatu Arrasateko martxa. Jose Luis Calama epaileak Poliziari eskatu dio ekitaldiaren «jarraipena eta kontrola» aitzinera eraman ditzala, protesta ekitaldian «gorazarrerik edo delitu terroristen justifikaziorik» egiten dela «saihesteko». Sarek agerraldia eginen du bihar Arrasaten, haien «irakurketaren eta erabakien berri» emateko.

EAEko Auzitegi Nagusiak ez zuen debekatu, eta gauza bera egitea erabaki du Espainiako Auzitegi Nazionalak ere. Jose Luis Calama epaileak jakinarazi duenez, hain zuzen, «une honetan ez dago elementu eta datu nahikorik zehazteko salaturiko egitateak terrorismoa goratzearen delitua izan daitezkeen ala ez». Auzitegi Nazionaleko epaileak, halere, Poliziari eskatu dio «jarraipena eta kontrola» egin diezazkiola larunbaterako Arrasaten (Gipuzkoa) euskal presoen eskubideen alde deituta dagoen protesta ekitaldiari, «saihesteko gorazarrerik edo delitu terroristen zein horiek egin dituztenen justifikaziorik» egin dadila, baita «biktimen edo haien familien umiliazio edo gutxiespenik» ere.

Epaileak biltzeko eskubidearen eta adierazpen askatasunaren mugak hartu ditu oinarri ebazpena emateko, eta azaldu du «gobernu agintaritzari» dagokiola «biltzeko eta manifestatzeko eskubidea gauzatzean konstituzio betekizunak betetzen direla zaintzea, hari baitagokio herritarren segurtasunari eustea eta delitu egintzak egitea prebenitzea». Zigor zuzenbideari dagokio, berriz, haren hitzetan, legez kanpoko ekintzak zigortzea «behin gertatu ondoren»: «Hau da, zigor zuzenbideak ezin du prebentzio izaerarekin jardun; izan ere, jokabide horrek berekin dakar eskubideak mugatzen dituzten ondorio juridikoak lotzea edo zuzenean edo zeharka zehapenak ezartzea, etorkizuneko eta zalantzazko delituei buruzko hipotesi hutsetan oinarrituta».

Sarek, agerraldia

Arrasateko Sarek eta Hego Euskal Herrikoak agerraldia eginen dute bihar Arrasaten, 10:00etan. Euskal presoen eskubideen mugimenduak jakinarazi duenez, «azken egunetan larunbatean Arrasaterako deitutako martxa ibiltariaren baitan sortutako nahasmen eta gatazka dela eta» haien «irakurketa eta erabakien berri» emanen dute.


Summary: Alice Neel artistaren atzera begirakoa zabaldu du Bilboko Guggenheim museoak. Sortzailearen ia sei hamarkadako ibilbidea aztertzen du erakusketak ia 100 obrarekin. Erretratugintzan nabarmendu zen, nagusiki, eta esanguratsuak dira amatasunari zein sexualitateari eskainitako lanak ere.

«Arimen bildumagile bat». Definizio horrekin deskribatu zuen bere burua Alice Neel artista estatubatuarrak (Pennsylvania, AEB, 1900- New York, 1984), eta ideia hori baliatu dute Bilboko Guggenheim museoko ordezkariek ere haren lanaren nondik norakoak azaltzeko, Lucia Agirre komisarioaren hitzetan, irudikatutako jendearen izaerarik sakonena harrapatzen baitzuen artistak bere erretratuetan. Haien arima. «XX. mendeko artistarik onenetako bat da», azaldu du komisarioak lehenik, eta gero gehitu du oharra: «outsider bat izan zen». Abstrakzioa gailendu zenean, figurazioari eutsi zion; artearen zentro izandako guneetatik aparte eman zuen bizitza ia osoa, batzuetan, baita pobrezia betean ere; eta amatasuna, emakumeen sexualitatea zein biluziak lantzeko zuen erak ere ez zuten haren zabalpena erraztu. Ia hiru hamarkadako lanaren ostean, 1960ko hamarkadan bakarrik egin zuen gora haren ospeak, mugimendu feministaren agerpenari esker, baina Europan, esaterako, oso erakusketa gutxi eskaini zaizkio gaur egunera arte. Erreskate ariketa baten pare irudikatu du horregatik komisarioak Bilbon eskaini zaion ia 100 obra inguruko atzera begirakoa. Alice Neel: pertsonak lehenbizi deitu dute bilduma, eta otsailaren 6ra arte egongo da ikusgai.

«Humanista anarkikoa»

Kronologikoki antolatuta, 30eko hamarkadako koadroekin hasten da erakusketa, eta sasoi hartan Kuban egin zuen urtebeteko egonaldiak bere pinturan izan zuen eragina nabarmendu du komisarioak. Kontzientzia politiko eta soziala orduan piztu zitzaiola azaldu du Agirrek, eta agerikoa da hori lehen aretoan bertan ikus daitezkeen manifestazioei eskainitako irudietan. «Humanista anarkikoa» zela esaten zuen bere buruaz artistak, baina komunismotik gertu eman zuen ideologikoki bizitza osoa. FBIk ere ikertu zuen denbora batez horregatik, baina, komisarioaren hitzetan, ez zen sekula inongo mugimenduren parte izan. «Bere obraren bidez izan zen militante».

Hain zuzen ere, New Yorkeko Ekialdeko Harlem auzoan bizilagun izan zituen biztanleei eginiko erretratuak izan daitezke horren froga. «Hiriaren intra historia kontatzen dute lan horiek», azaldu du Agirrek. Bertan dira senarrak jipoitzen zuen laguna, ingelesik hitz egiten ez zuen Puerto Ricoko migranteen umea, tuberkulosiz gaixotutako auzokidea,... Guztiak gertutasunaren eta gordintasunaren arteko punturen batetik margotuta, eta, batzuk, tarteka, Paul Cezannen zein Egon Schielleren eragin agerikoekin. «Eta, halere, guztiak dira oso Neel», gehitu du komisarioak.

Amatasunaren hamaika ertzak

Lehen mailako generoa zen erretratugintza artistarentzat, eta haren hitzak dira horren erakusgarri. «Beste ezein baliabidek ez bezala islatzen dute bere garaia. Erretratuek kalitate artistikoa dutenean, kultura, unea eta askoz ere gauza gehiago islatzen dituzte». Aurpegi horiek guztiek, nolabait ere, historiaren aurpegiak ere badirelako, egilearen hitzetan. «[Pertsona baten erretratua] pintura bat da eta, gainera, zeigeist-a da, garaiko espiritua».

Haurdunaldia, erditzea, umeen zaintza, edoskitzea, eta amatasunari lotutako beste hainbat ertz lantzen dituzten koadroak topatuko ditu bisitariak erakusketan. Alegorien babesik gabe irudikatzen ditu guztiak Neelek. Gordin jokatzeraino erori gabe, idealizazioraino hegaldatzeko tentaziorik gabe. Bere horretan. Lan horien «zintzotasuna» azpimarratu du erakusketako komisarioak. Neelek berak halaxe azaldu zuen auzia elkarrizketa batean: «[Haurdunaldia] ez da interesatzen zaidana; bizitzako gertakari soil bat da. Bizitzan garrantzi handia duen parte bat da, bana ez zaio jaramon egin. Nire iritziz, gai gisa, zilegi da zeharo, eta jendeak, apaltasun faltsuak edo epeltasunak bultzatuta, ez du inoiz erakutsi».

Miseria eta sexualitatea

Bere bizialdian kolpe gogorrak jaso zituen artistak, eta zauri horien isla ere igar daiteke margotu zituen motiboetan. Galdu zuen senarra, hil zitzaion lehen alaba, bikote izandakoak hamaika koadro suntsitu zizkion zelo eraso betean, eta bertatik bertara ezagutu zituen gizonezko medikuek gidatutako emakumezkoentzako ospitale psikiatrikoak. Bizipen horien guztien arrastoa ere igar daiteke bere koadroetan. Bronxen erabateko eskasian bizi zenean ezagututako ospitalea irudikatzen du, esaterako, 1928 eta 1929an margotutako Pediatria-klinika lanak. Giza gorputz eta erditze iskanbila moduko bat da irudia, intimitate arrastorik gabeko haragi eta min kaos bat. Eta eskuinaldeko bigarren planoan daude artista eta haren alaba ere.

Sexualitateak eta desirak ere areto oso bat hartzen dute, eta, bertan, artistak biluziak lantzeko zuen modu aske eta zintzoa ikus daiteke Bikotekide zein amorante izandako hainbat gizonekin batera ageri da bertan artista bera, eta 80 urte zituela bere buruari egindako autorretratu batek ixten du espazio hori.

Gerrak ebakitako bizitza

Horiez guztiez gain, erakusketan badira hiria irudikatzen duten paisaiak, natura hilak zein kultur munduko hainbat jenderi egindako erretratuak ere. Eta aretoak gurutzatu ahala, Neelen pinturak izandako garapena ere igarriko du bisitariak. Handiagoak dira azken urteetako koadroak, artistaren bizimodua erraztuz joan zen seinale, eta gutxika-gutxika detailez biluzten ere igar daitezke erretratuak, urteekin, erretratugilea bakarrik erakusteraino. Solteagoa da trazua, koloretsuagoa irudia.

1965ean margotutako Soldadugai beltza izeneko koadroa jarri du komisarioak Neelen ibilbidearen laburpentzat. Kasualitatez ezagutu zuen artistak James Hunter soldadugaia. Astebete geroago zen Vietnamera joatekoa, eta, ohi zuenez, erretratua egiteko bi saio adostu zituen harekin pintoreak. Lehen saioan gaztearen aurpegiari eta ezkerreko eskuari eskaini zion nagusiki, eta, kontrastean, lerro azkar soil batzuekin utzi zituen marraztuta gerora, bigarren saioan landu asmo zituen gorputza, aulkia eta hankak. Ez dago argi zergatik, baina Hunter ez zen bigarren saiora azaldu, eta, orduan, koadroa lehen saioan utzi bezala eman zuen burututzat artistak. Agirre: «Teknikoki bukatu gabe egon arren, bukatutzat eman zuen, horrela gerrak bizitza bat nola ebaki zuen erakusteko».

New Yorketik Bilbora

Hiru erakunderen arteko lankidetzaren emaitza da erakusketa. Bilboko Guggenheim museoak ez ezik, Metropolitan Museum of Art-ek eta San Frantziskoko Arte Ederren museoak ere hartu dute parte. Urte hasieran egon zen ikusgai New Yorken, lehenik, eta Iberdrolak babesarekin heldu da orain Bilbora. Juan Ignacio Bidarte Bilboko Guggenheim museoko zuzendariak eskerrak eman dizkio elektrizitate konpainiari horregatik, eta, onartu du azken urtea «bereziki konplikatua» izan dela.


Summary: Argindarraren garestitzea kritikatzeko itzalaldi batera dei egin dute subiranistek. Urriaren 8rako jarri dute zita, 22:00etatik 22:30era. Llotja de Marreko adierazpena sinatu zuten alderdi politikoek salatu dute euren herrialdeek subiranotasunik ez dutenez tresnak ukatzen zaizkiela argindarraren garestitzea geldiarazteko.

Argindarraren prezioa etenik gabe gora doala salatzeko protesta egitera deitu dituzte herritarrak. Llotja de Marreko adierazpena sinatu zuten Euskal Herriko, Galiziako eta Kataluniako alderdi politikoek egin dute deialdia. Urriaren 8an (ostirala da), 22:00etatik 22:30era, argi guztiak itzali eta kazola jotzeak egiteko eskatu dute. Sindikatuei, eragileei eta mota guztietako elkarteei eskatu diete deialdiarekin bat egin eta zabaltzeko.

Agiri batean laburtu dute argindarraren garestitzea zer iruditzen zaien: «Konpainia elektrikoak aberasten ari dira, herritarrak pobretzen, eta Espainiako Gobernua ilunpean uzten ari da milaka etxe zaurgarri». EH Bildu, ERC, JxCat, CUP, Mes Mallorca, Mes Menorca eta BNG alderdiek bat egin zuten Llotja de Marreko adierazpenean.

Argindarraren garestitzearen atzean «iruzur handi bat» ikusten dute alderdi horiek. PPk eta PSOEk argindarraren sektorea pribatizatu eta «merkatuaren esku» utzi zutela gogorarazi dute, eta alderdi horietako buru batzuek interesak dituztela elektrika horietan berorietan. Argindarrarekin espekulatu egiten dela eta uraren edo haizearen gisako ondasun publikoekin enpresa batzuen jabeak aberastea besterik ez dela bilatzen salatu dute.

Energia oinarrizko gai funtsezkoa dela nabarmendu dute, eta salatu dute enpresa handi batzuen jabeek «poltsikoak bete» dituztela haren kontura. Espainiako Gobernua, ordea, ez dute ikusten arazo horiei aurre egiteko neurri eraginkorrak hartzeko bidean. «Adabakiak» jartzen ari dela uste dute. Eta hori baino zerbait gehiago egiten ausartu denean, berriz, enpresek xantaia egin diotela, ez soilik gobernuari, baizik eta herritar guztiei. «Eliteen eta gehiengo popular eta sozialen artek pultsu baten aurrean gaude».

Subiranotasun falta

«Oligopolioaren eta haren mehatxuen aurrean», Euskal Herrian, Galizian eta Herrialde Katalanetan «fronte komun bat» osatu behar dela iruditzen zaie Llotja de Marreko sinatzaileei. Nabarmendu dute hiru nazio horiek ez dutela modurik enpresa elektrikoei buru egiteko. «Gure parlamentuak eta gobernuak lotuta daude. Tresnak eta baliabideak ukatzen zaizkigu merkatuan esku hartu ahal izateko».

Argindarraren garestitzeari aurre egiteko moduak ikusten dituzte, botererik balute: gehienezko prezioak markatzea, tarifak zehaztea, araudiak zorroztea...«Subiranotasun energetikoaren falta oso garestia da galiziarrentzat, katalanentzat eta euskal herritarrentzat. Gure nazioen eraikuntzan, subiranotasun energetikora bidea egin behar dugu».


Summary: Soilik turistak daramatzan lehen espaziontzia aireratu da. Hurrengo hiru egunetan, 90 minutuero emango diote buelta bat Lurrari, eta ikusmiraz gozatzeko leiho bat izango dute. 27.360 kilometro orduko abiaduran bidaiatuko dute.

Bart goizaldean aireratu da Crew Dragon espaziontzia, barruan lau turista espazial daramatzala. Astronautarik gabeko lehen turismo bidaia espaziala da, eta hiru egun iraungo ditu, Lurretik 575 kilometrora. Barruan doaz aberats handi bat, irakasle bat, minbizia gainditu duen bat eta Irakeko gerran izandako AEBetako militar ohi bat.

Space X enpresak antolatu du bidaia. Inspiration 4 du izena misioak, eta 02:02an aireratu da Floridako Cañaveral lurmuturreko Kennedy Zentro Espazialetik. Lau bidaiariak Tesla autoetan iritsi dira (Elon Musk da Space X enpresaren jabea), eta Netflixeko kamerak aurrean zituztela sartu dira Dragon Relisience kapsulan. Falcon 9 suziriak aireratu ditu.

Hayley Arceneaux, Christopher Sembroski, Jared Isaacman eta Sian Proctor, entrenamendu batean. /

Hurrengo hiru egunetan, 90 minutuero emango diote buelta bat Lurrari, eta ikusmiraz gozatzeko leiho bat izango dute. 27.360 kilometro orduko abiaduran bidaiatuko dute. Ez da publiko egin zer kostu duen bidaiak, baina Time aldizkariak argitaratu du 200 milioi dolar inguru ordaindu dituela Jared Isaascaman aberats handiak; diru horrekin bere txartela eta beste hirurena ordaindu du. Bidaiarekin haurren minbizia ikertzeko zentro baterako finantzaketa lortu nahi duela esan du.

Zentro horretan egiten du lan Hayley Arecenauxek. 10 urterekin minbizia izan zuen, eta orain, 29rekin, espaziora protesi batekin doan lehen pertsona bilakatu da. Beste bi bidaiariak Sian Proctor geologia irakaslea (51 urte) eta Chris Sembroski (42) AEBetako militar ohia dira. Azken bi horiei lehiaketa batean egokitu zitzaien espaziorako txartela; antolatzaileen arabera, 72.000 pertsonak parte hartu zuten, eta 110 milioi dolar bildu zituzten haurren minbizia ikertzen duen ospitale horrentzat.

Bidaia guztia programatuta dago, eta Lurretik kontrolatuko dute. Bidaiariek proba fisiko batzuk gainditu dituzte espazioratu aurretik, eta han direla mediku azterketak besterik ez dituzte egin beharko, euren osasuna nola dagoen aztertzeko.


Summary: Petronorrek asteburuan berreskuratuko du jarduera osoa. Iazko azaro amaieratik izan du geldituta Gordin 2 Unitatea, merkatuaren eskari faltagatik.

Pandemiaren aldirik gogorrenak atzean utzita, jarduera ekonomikoa eta garraioa aurreko mailetara itzultzen ari dira, eta findutako hidrokarburoen eskaria ere leheneratzen ari da. Eskariaren gorakadarekin Petronorrek erabaki du bere jarduera osoa berreskuratzea findegian. Hala, asteburu honetan amaitzeko asmoa du Muskizko (Bizkaia) 2. Plantako Gordin 2 Unitatea abian jartzeko sekuentzia. Unitate horrek egiten du Petronorren destilazio osoaren %40.

Era berean, Petronorrek berretsi du datorren urriaren 1ean utziko duela bertan behera Gordin unitatea itxi eta hilabete batzuetara, maiatzean, 350 langile ingururentzat aktibatu zuen ABEE enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientea. Bilboko 8. epaitegiak irailean «justifikazio gabekotzat» jo zuen enpresaren neurria, eta Petronorrek epaiari errekurtsoa jarriko ziola iragarri zuen.


Summary: Castexekin bildu dira murgiltze ereduetako ordezkariak. Frantziako Gobernu buruaren doinu aldaketa positibotzat jo dute, eta berme juridikoen zain daude.

Frantziako Gobernuko Jean Castex lehen ministroarekin eta Jean Michel Blanquer Hezkuntza ministroarekin bildu dira Eskolim hizkuntza gutxituetako murgiltze ereduetako ordezkariak. Hizkuntza gutxituetako erakunde publikoek ere parte hartu zuten, atzo bideo konferentziaz eginiko bileran. Kontseilu Konstituzionalak murgiltzearen kontra hartutako erabakiaren harira, Castexek bi diputatu izendatu zituen txosten bat egiteko, murgiltze ereduari «berme» batzuk atzemateko erronkarekin. Castexek, orduan, hitzeman zuen txostena osatu ondotik murgiltzearen ordezkariekin bilduko zela, egoeraren berri emateko. Bada, bileran «tonu aldaketa positibo bat» izan da Peio Jorajuria Seaskako lehendakariaren arabera. «Castexek segurtatu digu murgiltze eredua mantentzeko xedea bazutela, eta irtenbideak atzemanen zituztela azkartzeko. Doinu aldaketa prezatu dugu: hizkuntza gutxituen kontra izandako erasoen ondotik, entzun beharra genuen», poztu da.

Hala eta guztiz ere, Jorajuriak zehaztu du ez direla «xehetasun teknikoetan sartu». Murgiltze ereduetako ordezkarien eskaerak «entzun» dituzte Frantziako Gobernuko kideek: murgiltze ereduaren babesa eta sendotzea segurtatzea, eskolako komunikazio hizkuntza euskara dela defendatzea, egoitza publikoak baliatzeko posibilitatea, eta azterketak euskaraz pasatzeko galdea ere. Jorajuriaren arabera, bermeak lortzeko lan juridikoa «zaila» izanen da, eta datozen egun edo asteetan gauzatuko da, zirkular baten bidez. Jorajuria: «erantzun teknikoak berantago izanen ditugu, zirkular baten bidez. Ez dakigu zein hitz baliatuko dituzten, eta hurbildik zaindu beharko dugu. Bilkuran aipaturiko intentzioak ez dakigu juridikoki nola sartuko diren zirkularrean». Dena den, dosierra Castexen eskuetan izatea baikorki hartu dute murgiltze ereduetako ordezkariek: «Urrats handi bat da, behingoz goi-mailako solaskideak ukan ditugu».

Halere, ez dute egutegi finkorik, ez baitakite zuzen noiz aterako den zirkularra. Castexek kontzertazio lan bat abiatuko duela segurtatu die, eta horren ondotik helduko dela berme juridikoa. Jorajuriak «mesfidati» segitzen du, halere; atzoko bilera «lehen seinale positiboa» izanik ere, «ikustekoa baita intentzioan nola gauzatuko diren».


Summary: Manifestaziora deitu du U14 kolektiboak atxiloketak salatzeko. Larunbatean eginen dute, Baionan, 19:00etan, herriko etxetik abiatuta. Haien aldarrikapenak «estigmatizatzeko eta kriminalizatzeko enegarren saiakera» direla salatu dute, eta galdetu dute «zein aldetan» dagoen bortizkeria eta «nork sortzen dituen tentsioak».

Frantziako Poliziak lau gazte atxilotu zituen atzo goizean Urruñan eta Hendaian (Lapurdi), uztailaren 14an Frantziako egun nazionalaren harira Donibane Lohizunen (Lapurdi) egin zuten manifestazioan Jean François Hirigoien auzapezarekin izandako istiluen ondorioz. Arratsaldean laurak libre gelditu ziren, eta Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak BERRIAri jakinarazi zion lautik hiru lege ohartarazpen batekin atera zirela; horietako bi Frantziako bandera lapurtzeagatik, eta beste bat autoritate publikoaren ordezkari bati —Jean François Hirigoien Donibane Lohizuneko auzapezari— eraso egiteagatik. «Neurri alternatibo bat» dela erran zuen prokuradoreak, eta berak jakinarazi ziela auzipetuei. Hirigoienek salaketa ezarri bazuen ere, kasua «itxitzat» eman zuen, eta baieztatu zuen ez dela «atxiloketa gehiago egonen».

Agiri batean, atzo goizean gertatutako atxiloketak salatu ditu uztailaren 14ko mobilizazioa antolatu zuen U14 kolektiboak, eta manifestaziora deitu du larunbat honetarako, 19:00etan, Baionako herriko etxetik abiatuta. Iazko uztailean izandako gertakariak gogora ekarri dituzte, eta auzapezari egotzi diote, beste behin, istiluak sortu izana. Horien arabera, manifestariek banderola bat ezarri zuten herriko etxean, zeinetan «Hau ez da Frantzia, ez Espainia, Euskal Herria da» irakur zitekeen. «Aldarrikapena ez zen Donibane-Lohizuneko auzapezaren gustukoa izan, eta Jean-François Hirigoyen banderola modu bortitzean kentzen hasi zen. Tentsioak gora egin zuen manifestarien eta auzapezaren artean», esplikatu dute. «Azken hau, bere bulegora itzuli zen frantses banderaren koloreetako lepokoa janztera, eta ateratzean, keinu iraingarri bat egin ziren bertan ziren herritarrei. Orduan ikusi ahal izan genuen zenbateraino mespretxatzen dituen euskal kultura eta nortasuna defendatzen duten herritarrak».

Uda garai hartan sortu zituen erreakzioak ere nabarmendu dituzte, Frantziako eskuinari gertakariak «manipulatu» nahi izatea leporatuta. U14 kolektiboaren iritziz, uztailaren 14an gertatutakoa eta ondoren etorritako erreakzio soka kolektiboak plazaratu nahi zituen aldarrikapenak «estigmatizatzeko eta kriminalizatzeko enegarren saiakera» izan zen. Eta, atzoko atxiloketen ondotik, galdetu dute ea «zein aldetan» dagoen bortizkeria eta «nork sortzen» dituen tentsioak. «Zein aldetan da bortizkeria frantses poliziak, goizeko 6:00etan, beren ideiak defendatu besterik egin ez duten gazteak atxilotzen dituelarik? Zein aldetan da bortizkeria joan den astelehenean Hazpandar gazteak beren gaztetxe okupatutik kanporatu dituztelarik neurrigabeko polizia operazio baten bidez? Zein aldetan da bortizkeria Donibane-Lohizuneko bestetan, pertsona bat jipoitu zutelarik euskaraz mintzatzeagatik? Zein aldetan da bortizkeria Frantziako Konstituzio Kontseiluak euskararen irakaskuntza oztopatzen duelarik eta frantses Hezkuntza Nazionalak euskaraz idatzitako brebeta eta baxoaren kopiak zuzentzea ukatzen duelarik? Zein aldetan da bortizkeria luzaz euskara debekatua izan zelarik eta gaur egun ere, ofizialki ezagutua ez delarik?». Kolektiboak argi du erantzuna: bortizkeria Frantziako Estatuak erabiltzen du haien kontra, «eta bere morroiak eta bere poliziak igortzen ditu errepresioa erabiliz euskal gazteen nahiak oztopatzeko».

Horregatik, «borrokan» segituko dutela iragarri dute, eta «inposatuak zaizkigun Frantziaren sinboloei desobeditzen eta Euskal Herri libre bat aldarrikatzen» segituko dutela adierazi dute, larunbatean eginen duten manifestaziora deituta.

EH Bairen sostengua

Dozenaka pertsonak egin zuten protesta, atzo egun osoan, Lapurdiko lau gazteen atxiloketak salatzeko. Eguerdian, 150 bat pertsona elkartu ziren Baionako komisariaren aitzinean Bernat Etxepare lizeoko ikasle asanbleak deituta, eta arratsaldean 200 bat pertsona batu ziren Pausun (Lapurdi) atxiloketak salatu eta atxilotuei babesa erakusteko. EH Baik ere «sostengu osoa» adierazi zien atxilotuei. «Jakobinoa eta nazionalista den estatu frantsesak, itsu-itsuan errepresioaren bidea segitzea aukeratu du.


Summary: Gaztedik bi urre eta brontze bat irabazi ditu Munduko Txapelketan. Laukizko (Bizkaia) taldea txapeldun izan da emakumezkoen 500 kiloko mailan, eta lehen eta hirugarren gizonezkoen 560 kilokoan.

Hasi da lehia Getxon (Bizkaia) Lur Gaineko Sokatirako Munduko Txapelketan. Bikain hasi ere. Euskal tiratzaileek hiru domina irabazi dituzte taldekako lehiako lehen jardunaldian. Gaztedik eskuratu ditu guztiak. Laukizko (Bizkaia) taldeak urrezko domina irabazi du emakumezkoen 500 kiloko mailan eta gizonezkoen 560 kilokoan. Azken maila horretan brontzezkoa ere lortu du Gaztedi B-k.

Emakumezkoak Bedford Ladies Ingalaterrako taldeari nagusitu zaizkio finalean. Sinsentzat (Suitza) izan da brontzezko domina. Gaztedi A-k, berriz, Sins hartu du mendean finalean. Gaztedi B, berriz, Mosnangi (Suitza) gailendu zaio hirugarren eta laugarren posturako lehian.

Goizeko jardunaldia ez da horren emankorra izan. Gizonezkoen 680 kiloko mailan, Getxo ez da sailkatu finalerdietarako. Eberseckenek irabazi du urrezko domina (Suitza), Heurek zilarrezkoa (Herbehereak) eta Allgau Power Zellek brontzezkoa (Alemania). 580 kiloko mistoan ere ez Gaztedi ezta Mutriku ere ez dira sailkatu dominen lehiarako. Allgau Power Zell nagusitu da, Perugia (Italia) izan da bigarren, eta Valleitrekkers hirugarren (Herbehereak).

Ostiralean taldekako azken jardunaldia jokatu da, goizez (09:30) eta arratsaldez (13:30). Gizonezkoen 720 kilokoa jokatuko da lehenbizi, baina maila horretan ez dago euskal ordezkaririk. Bai, ordea, bigarrengoan, 23 urtetik beherako gizonezkoen 600 kilokoan. Hiru talde ariko dira: Powerrangers (Flandria), Dietenbach (Alemania) eta Goiherri (Erandio, Bizkaia). Euskal tiratzaileek aukera ona dute urrea irabazteko.

Arratsaldean, berriz, gizonezkoak 640 kilokoan ariko dira. Bost euskal talde izango dira lehian: Gaztedi , Getxo, Goiherri A eta B eta Mutriku (Gipuzkoa). Jarraian, emakumezkoak ariko dira 540 kilokoan. Gaztedi izango da euskal talde bakarra.


Summary: Hegoaldeko zahar etxeetako egoiliarrei txertoaren hirugarren dosia jartzeko era izango da. Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak hartu du erabakia, zentro horietan bizi diren pertsonen ezaugarriak aintzat hartuta.

Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak gaur erabaki du COVID-19aren aurkako txertoa jartzeko era emango zaiela zahar etxeetako egoiliarrei ere. Era berean, erabaki dute dosi gehigarria har dezaketen pazienteen zerrenda ere zabaltzea. Zahar etxeetako adinekoen kasuan, erabakia hartzekoan kontuan hartu dute askotan pertsona«hauskorrak» izaten direla zentro horietan bizi direnak, eta «patologia askotarikoak» izateaz gain, toki «itxietan» bizi direla.

Hirugarren dosia hartu ahal izango duten pazienteen zerrendan sartu dituzte hemodialisian daudenak eta minbizia dutenak, besteak beste. Downen sindromea duten 40 urtetik gorako pertsonak ere sartu dituzte.

Osasun adituak ez datoz bat gai horretan. Hirugarren dosiarekin pertsona horientzat babesa handitu egingo dela diote hainbatek. Dudatan jartzen dutenak ere badira, eta hirugarren dosiaren aurretik, mundu zabalean txertaketa kanpainak oso motelduta dauden herrialdeetara begiratu behar dela diote, hango prozesuak bizkortzeko. OME Osasunaren Mundu Erakundeak udan eskatu zuen atzeratzeko hirugarren dosia jartzeko erabakia.

Lehengo astean The Lancet aldizkarian hainbat zientzialarik ohartarazi zuten hirugarren dosi hori populazio osora zabaltzeko beharrik ez dagoela.


Philipsekoek pilak, eta Realak kandela

Summary: Philipsekoek pilak, eta Realak kandela. Txuri-urdinek bina berdindu dute Europa ligako estreinaldian, PSVren aurka. Galtzen hasi ostean, donostiarrek irauli egin dute markagailua. Etxekoek bigarren zatian berdindu dute. Realeko zenbait jokalarik min hartu dute.

Sufrituta, baina Realak puntu bat bildu du Europa ligako estreinaldian. PSVk izugarri estutu ditu txuri-urdinak, eta gertu izan du garaipena. Pilak bete-bete eginda amaitu dute Philips Stadiumekoek; donostiarrek, ahituta. Nekez lortu dute puntu bat lotzea; fedeari kandela bat piztuta bukatu dute neurketa, [Armando] Obisporen taldeak hirugarren gola sar ez zezan, eta Cristorenak, Cristo Romerorenak alegia, eutsi ziezaion. Espainiarrak gaur debutatu du Realarekin.

Donostiarrei kosta egin zaie partidari neurria hartzea. David Silvak, beroketan min hartuta, hotz zelairatu da. PSV indartsu zelairatu da, zaleen bultzadak hauspotuta. Giroa bero-bero zegoela, txuri-urdinak estutu egin dituzte lehendabiziko ordu erdian.

Baloiaren jabetza eskuratu, eta erasora emanda aritu dira etxekoak. Erauntsi hori gelditu nahian aritu dira txuri-urdinak, baina ezin. PSVk Realaren atera jo du etenik gabe, eta 24. minutuan Noni Maduekek lehen gola izateko abagunea izan du. Lehen abisua izan da.

Reala suspertu beharrean zen, eta Adnan Januzajek, horren ohikoak dituen dirdai horietako batekin, gertu izan du 0-1ekoa egitea. Baloia ederki eraman du, baina area kanpotik egindako jaurtiketak langan jo du.

Itxura zuen txuri-urdinek aurrerako urratsa egin dutela, baina baloi jabetza gehiago izan duenean heldu da lehen zaplaztekoa. PSVk markagailuan aurrea hartu du 31. minutuan. Ezker hegaletik ondutako jokaldi batean, eskuinera aldatu da baloia, eta Maduekeren jaurtiketa ezin izan du geratu Alex Remirok. Mario Goetzek sareetan sartu du aldaratzea. Partida maldan gora jarri orduko erantzun du Realak. 33. minutuan, Januzajek bikain errematatu du Joseba Zalduaren erdiraketa bat. Berandu baino lehen indarrak orekatzea gako izan da lehen zatiaren hondarrerako.

Izan ere, handik sei minutura bigarrena egin du Realak: zailena egina zuen. Beste behin, Zalduaren erdiraketa fin batek ekarri du gola. Alexander Isaki pase egokia eman dio, eta suediarrak ez du huts egin. 39. minutuan, aurretik jarri da Reala. Txuri-urdinek arazorik ez dute izan atsedenaldira artean, baina egoerak lehengora egin du bigarren zatiaren hasieran. Neurketa abiatzean nola, PSVk bere gain hartu du jokoa antolatzeko ardura, eta arazoak sortu dizkio Realari. Harik eta 53. minutuan etxekoek bigarrena egin duten arte. Gotzek bere kalitatearen printzak erakutsi ditu, Zalduari izkin egin eta sakoneko pasea emanda. Cody Gakpok egin du binako berdinketa.

Hurrengo minutuetan, Herbehereetakoak izan dira nagusi, eta Realeko jokalariek arazo fisikoak izan dituzte: Robin Le Normandek zangoan min hartu du, Igor Zubeldiari zauria egin diote, eta Zalduak karranpak izan ditu. Lesio gehiegi lehen jardunaldirako.

Realak akituta igaro ditu azken minutuak. Asko sufritu du, eta atzean sartu da. PSVk hasi bezala amaitu du, Realaren arean jira-biraka. Azken minutuetan, langara bota du baloi bat. Kostata, markagailuari eusten saiatu da Reala. Lortu du: kandela ez zaio itzali.


Summary: «Niretzat ez da detaile bat Frantzian dagoen giro politikoan den eskuin muturrerako lerratzea». Frantziako eskuin muturrak «islamo-ezkertiar» gisa identifikatzen dituen arlo anitzetako dozenaka pertsonaren zerrenda filtratu da sare sozialetan. Horien artean agertzen da Anita Lopepe EH Baiko bozeramailea.

Arinkeriaz har lezakete batzuek, baina badu bere larritasuna. Frantziako eskuin muturrak «islamo-ezkertiar» gisa identifikatzen dituen arlo anitzetako dozenaka pertsonaren zerrenda egin du, izen eta abizenekin, eta lan egiten duten arloa identifikatuz. Taha Bouhaf Le Media agerkariko kazetariak zabaldu du albistea, Twitterren. Azaldu du agorril hasieran deskubritu zuela zerrenda, eskuin muturreko Fdesouche.com webgunetik eratorria. Excell taula baten antza du, eta, kazetariaren arabera, «ehunka pertsona daude fitxatuak»

Zerrendari begira jarrita, denetik dago: kazetariak, abokatuak, imamak, alde guzietako politikariak. Pertsona bakoitza kategoria batean sartua da, eta bere erakundean duen ardura ere agertzen da. Horietan agertzen da Anita Lopepe EH Baiko bozeramailea. Baina baita Jean Claude Iriart (EH Bai) eta Sophie Bussierre ere (EELV). EH Baik, EELVk eta Frantzia Intsumisoko Ensemble alderdiek 2020ko herriko hauteskundeetarako bultzatu zuten Baiona Berde eta Elkarkidea zerrendako hautagaiak izan ziren. Ikerketa batzuk eginik, beste zerrenda bat bazela ere ikusi du Bouhafek, aldi honetan migranteez arduratzen diren pertsonez osatua.

EH Baik Fdesouche webguneak zabaldutako zerrenda salatu du, eta babesa adierazi die EH Baiko kide diren Iriart eta Lopeperi. «Eskuin muturraren ohituretan den egiteko modu onartezin hau salatzen dugu. Orain, gure militanteekin eta mugimendu politiko gisa gogoetatuko dugu parte hartzen dugun ekintza kolektibo batean webgune honen aurka eta zerrenda hau osatu eta publikatu dutenen aurka», adierazi dute.

Lopepek berak BERRIAri adierazi dionez, «lehen kolpean» ez dio «inportantziarik eman», duda zuelako ez ote zen «praktika horiei» oihartzun gehiegi ematea. «Hala ere, zerbait egiten du», aitortu du. «Uste dut salaketa egin behar dela. Politikoa batetik: niretzat ez da detaile bat Frantzian presidentetza aitzin dagoen giro politikoan den eskuin muturrerako lerratzea, eta uste dut gure rola dela hori salatzea». Salaketa juridikoa ezarriko duen ez du oraindik aztertu.

Bouhafen bilaketen arabera, 2019ko azaroaren 10ean Parisen islamofobiaren aurka antolatu zuten protestari babesa eman ziotenen zerrendatik eratorria izan liteke «islamo-ezkertiarren» zerrenda hori. Bouhaf bera zerrendan dago, eta bere abokatuaren bidez salaketa jarri zuela iragarri du. «Horrelako zenbat zerrenda daude? Zer helbururekin?», galdetu du. Baina zerrendan agertzen diren izen guziek ez zuten babestu islamofobiaren kontrako deialdia. «Nondik datoz gainerako izenak?», galdetu du.


Summary: Arrasateko martxa bertan behera utzi, eta herrietan elkarretaratzeak antolatu ditu Sarek. Euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduak adierazi du ez dietela «liskarrak eragitera etortzeko asmoa» zutenei «konfrontaziorako aukerarik» eman nahi. Plataformak salatu du «presio izendaezina» jasan duela. Elkarretaratzera deitu dute Euskal Herriko plaza guztietan, bihar goizerako.

Sarek agerraldia egin du Arrasaten (Gipuzkoa) azken erabakien berri emateko, eta, azaldu duenez, bertan behera utziko dute bihar herrian zigor luzeen eta salbuespen legediaren aurka egitekoak ziren martxa, «konfrontazio espaziorik ez elikatzeko». Izan ere, ohartarazi dute ez dietela «konfrontaziorako aukerarik» eman nahi «ultraeskuinaren aldarriak aintzat hartuta Arrasatera liskarrak eragitera etortzeko asmoa» zutenei. Aldarriari eutsi nahi diete, halere, eta elkarretaratzera deitu dute Euskal Herriko plaza guztietan, bizi osorako zigorren aurka eta giza eskubideen, elkarbizitzaren eta konponbidearen alde. Deialdia presazkoa izanda, laster iragarriko dituzte elkarretaratzeen orduak eta herriak, baina aitzinatu dute Arrasaten ere eginen dutela protesta.

Joseba Azkarraga eta Bego Atxa bozeramaileek salatu dute aste hauetan «presio izendaezina» jasan dutela Arrasaten euskal presoen eskubideen alde lan egiten duten pertsonek. Taldearen ustez, euskal presoen alorrean «une historikoa» da oraingoa, egin diren urratsez balorazio positiboa egin izan dute, eta, horregatik, «harridura osoz» hartu dituzte arlo politiko eta mediatikoan plazaratu diren «jarrerak»: «Erantzukizunik gabeko jarrerak dira, eta indartu egiten dituzte espetxe politikan edozein aldaketa errefusatzen duten horien jarrerak, aurrerapauso horiek gerarazteko presioa eta manipulazioa —biktimen mina modu arbuiagarrian erabilita, kontrakoaren aurkako arma gisa erabiltzeraino— baliatu dituzten horien jarrerak». Sarek adierazi du haiek ez direla «inoiz» ibiliko «jarrera» horietan.

Gogoratu dute Parotek ez ezik bertze hamalau preso inguruk ere 40 urteko espetxe zigorrak dituztela, eta horixe salatzeko zela larunbaterako deitutako martxa: euskal presoentzat «ad hoc» prestaturiko 7/2003 legea bertan behera utz dezatela eskatzeko. Salatu dute, ordea, «entzungor» egin zaiela haien aldarrikapenei, giza eskubideen aldeko mobilizazio hori «hutsaltzeko» eta «kasu batzuetan kriminalizatzeko» ahalegina eginda, «arrazoirik gabeko akusaziotan oinarrituta». Sarek oroitu du «pertsona guztien» giza eskubideak aldarrikatzen dituela, eta hala behar duela: «Indarkeriaren biktimak eta pertsona guztien giza eskubideen errespetua kontrajarri nahi dituztenei gogorarazi nahi diegu giza eskubideak ezin direla partzelatan bereizi. Ezin dira batzuk defendatu eta beste batzuk mespretxatu». Hala, «eskubideak urratzen dituzten lege eta jarduketa guztien aurka egiten jarraitzeko legitimotasuna» aldarrikatu dute: «Mesede eskasa egingo genioke gure herriari eskubideen urraketa horren aurrean isilik geratuko bagina, biktimei min handiagoa eragiten diela dioen argudio faltsua erabilita».

Irakurri gehiago: Maddi Ane Txoperena Iribiarre: Galga «bigarren faseari»? (2021-09-16)

Euskal presoen eskubideen alde eta zigor luzeen aurkakoa zen egitekoak ziren martxa, eta polemika sortu du iragarri zen momentutik. Espainiako eskuinak erran zuen Unai Parot euskal presoari omen egiteko baliatuko zela martxa, eta, Sarek hori gezurtatu zuen arren, protestaren aurkako ekitaldi bat iragarri dute gaurko Eusko Jaurlaritzak eta Madrilek: «Unai Paroten biktimei» omen egiteko eginen dute, 12:00etan, Gasteizko Terrorismoaren Biktimen Oroimen Zentroan. Bertzeak bertze, Denis Itxaso Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkariak eta Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Justizia, Berdintasun eta Gizarte Politika sailburuak parte hartuko dute.

EAEko Auzitegi Nagusiak ez zuen Sarek antolatutako martxa debekatu, ezta Espainiako Auzitegi Nazionalak ere. Izan ere, Jose Luis Calama epaileak atzo jakinarazi zuenez, «momentu honetan ez dago beharrezko datu eta elementurik zehazteko salaturiko egitateak terrorismoa goratzearen delitua izan daitezkeen ala ez».


Alfonso Sastre hil da

Summary: Alfonso Sastre hil da. Hondarribian hil da, 95 urte zituela.

Kezka sozial eta politikoak gurutzatzen du Alfonso Sastreren obra eta bizialdi osoa (Madril, 1926- Hondarribia, 2021), eta adituek mugarritzat jotzen dute haren ekarpena gaztelerazko antzerkigintzaren modernizazioan. Saiakerak, narrazioak, poesia eta zinemarako gidoigintza ere landu zituen, argitara emandako hamaika argitalpenetan, eta estuki lotuta egon da haren izena Euskal Herriko historiarekin ere. Madrilen jaio arren, 1977. urtean joan zen Hondarribira bizitzera (Gipuzkoa), eta literaturgintzagatik ez ezik, bere militantzia politikoagatik ere nabarmendu da han. Ezker abertzalearen esparruan jardun da, nagusiki, eta Herri Batasuna, Euskal Herritarrok eta ANV-EAE alderdietako hautagai ere izan zen. Bikotekide izan zuen Eva Forest idazle eta militantearekin batera, erreferentziazko ahots intelektual garrantzitsua osatu du bikoteak euskal herritar belaunaldi batentzat baino gehiagorentzat. 2007an hil zen Forest, eta gaur Sastre, 95 urterekin.

Zentsuraren aurkako jarrera

1945ean hasi zuen ibilbidea, Arte Nuevo izeneko taldearekin, eta 1953an estreinatu zuen Escuadra hacia la muerte arrakastatsua (Eskuadra bat heriotz bidean). Frankismoaren kultura ofizialarekin erabat hausten duen obratzat dute aditue. Han daude handik aurrera Sastrek erabili dituen gaiak: askatasuna, zapalketa, politika aginpidea, iraultza, bortxa eta errua. Hirugarren jokaldia egiterako debekatu zuten, ordea. Lehenagotik ere ezagun zuen Frankismoko zentsura aparatua, eta debeku gehiago helduko ziren gero ere. Askoz gehiago. Adituen hitzetan, Fernando Arrabalekin batera, Sastre izan baitzen sasoi hartan debeku gehien jaso zituen autoreetako bat. Debekuak debeku, idazleak salaketarako teatroak idazten jarraitu zuen. Egoera estu hartan, sasoiko beste autore askok posibilismoaren alde egin zuten arren, Sastrek eutsi egin baitzion antzerki erradikal bat egiteko asmoari, baita horrek lanik ezin taularatu ahal izatea ekartzen bazuen ere.

Hala gogoratu zituen hasierak une haiek egileak berak. «Ordurako entzuna genuen zerbait abangoardiako antzerkiaz, saiakera antzerkiaz eta borroka antzerkiaz, eta nola izan ziren eta jarraitzen zuten izaten, beste herrialde batzuetan, eszena iraultzailearen nukleak. Zer ekarri genuen guk? Sua genekarren, pasioa, inozentzia, ausardia, antzerkiarekiko maitasuna...».

Ludikoa eta kritikoa

1950ean idatzi zuen Manifiesto por un teatro de agitación social saiakera; antzerki komertzialaren kontrako eta teatrorako gaiak gizarte arazoetatik hartzearen aldeko aldarrikapen bat da testua, eta, adituen hitzetan, haren obra guztia izan zaio leial gazte sasoi hartan egindako adierazpen horri. Euskaraz irakurri daitezke, besteak beste, haren Emmanuel Kanten azken egunak, Fito Rodriguezen itzulpenean; Komando baten analisia eta Ez da pale egiteko oldua, biak Lukas Dorronsorok itzulitakoak. Anaidi Santua, Gillermo Etxeberriak euskaraturik. Gillermo Tellek triste ditu begiak, Beatriz Zabalondoren itzulpenean; eta Bazterrean utzitako panpinaren istorioa, Mikel Lasak euskaratuta.

«Ez zen egokia antzerkiaren gehiegizko politizazioa ere, antzerkia politikaren morroi huts bihurtzea, baina ez dut uste oso aberatsa denik antzerkia inongo ildotan kokatu gabe eta obraz haragoko inolako xederik gabe egitea ere». Bi mutur horien artean ikusten zuen antzerkigintza garaikidea, 2007an BERRIA egunkarirako Juan Luis Zabala kazetariari aitortutakoaren arabera. Eta, lehenago ere, 2001ean, Euskal Herriko antzerkiaren nondik norakoak iragartzeko saiakera ere egin zuen autoreak Teresa Salari eskainitako elkarrizketan. Sastrek Espainiako antzerkiak hartutako norabide bera aurreikusten zion Euskal Herrrikoari ere. Gazteleraz egindakoari, behintzat. «Agian euskarazko antzerki bat espero dezakegu, baina ezinezkoa da horri eustea, euskal herritar gehienak ez baitira euskarazko emanaldiak ikustera joaten, eta horrek behartuta jotzen dutelako ikuskizun elebidunak egitera Maskaradak eta haren moduko beste taldeek. Menpekotasun horrek ezinezko egiten du originaltasuna euskarazko antzerkia izatea. Bide horretan, kasurik onenean ere, teatro elebidun bat izango dugu».

Militantzia eta espetxealdiak

Alderdi Komunistako kide izan zen gaztaroan, eta 70eko hamarkadan utzi zuen alderdia, haien jarrerak erreformistegia zela iritzita. Kartzelan ere izan zen 1956an, unibertsitatean antolatutako protestetan parte hartzeagatik. Eta 1974an ere izan zen kartzelan, bigarrenez. Orduko artan, Forest atxilotu zuten lehenik, eta epaitegira joatean atxilotu zuten Sastre ondoren. Hamabi hildako eragin zituen Correo kalean egindako atentatu baten egiletzat jotzen zuten Forest orduko hartan, eta hiru urtez izan zen kartzelan. Sastrek zortzi hilabete egin zituen espetxean, eta, azkenean, libre utzi, eta bertan behera geratu zen haren aurkako epaiketa.

1980an berriz ere atxilotu zuten, ETAko komando bati babes ematea egotzita.

1993an Espainiako Literatura Saria jaso zuen, antzerkigintzari dagokion modalitatean, eta Euskal Herrian bertan, behin baino gehiagotan egin zaizkio omenaldiak eta aitortzak. 2015ean, esaterako, Euskal Herriko Unibertsitateak haren lanari buruzko ikastaro bat antolatu zuen, Fito Rodriguez idazlearen gidaritzapean.


Summary: Ekonomia abiadura handian doa, hiruhileko bakarrean %2,2 hazita. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BPGa sendo hazi da bigarren hiruhilekoan: %18,6 urte arteko tasan. Jaurlaritzak hazkunde erritmo bera espero du urteko bigarren erdirako, industriaren arazoak arazo

Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk «ziklo aldaketa» gertu dagoela iragarri duen egun berean esan du ozen bere gobernuko Ekonomia sailburu Pedro Azpiazuk ez diela beldurrik industriaren sektorean sortu diren arazoei, eta 2021. urteko bigarren zatian ere «hazkunde garrantsitsua» espero duela.

Pandemiari aurre egiteko mugei erreparatuz ahoskatu du Urkulluk «ziklo aldaketa», eta edonor ohar daiteke muga sozialak lasaitzeak ekonomiaren hazkundeari lagunduko diola. Beharbada, ziklo aldaketa horren jakitun delako, Azpiazuk aditzera eman du ez duela ezuste negatiborik espero, eta urteko bigarren hiruhilekoan izandako %2,2ko hazkundearen parekoa egongo dela hirugarrenean ere, Araba, Bizkaian eta Gipuzkoan; eta, hortaz, 2021erako haren sailak apaldutako hazkunde aurreikuspena betetzeko bidean dagoela aurtengo martxoan: %6,7. Aurretik, %8,6koa zen aurreikuspen hori, Aste Santuaren ondoren Lakuak ostalaritzari eta turismoari ezarritako murrizketa handien aurretik esan nahi baita.

Energiaren garestitzeari eta zenbait piezen horniduraren eskasiari erreparatuz, Azpiazuk esan du «etorkizunari begira, baikorrak izateko arrazoiak» badirela, «enpresek aurkitu dituzten arazoak hor dauden arren». 2020. urteko hazkunde datuak uste baino lau hamarren okerragoak direla erantsi du, eta zailagoa gertatzen dela pandemiaren aurreko BPGa harrapatzea.

Horiek horrela, exekutiboak aurreikusi baino bi hamarren gehiago hazi da ekonomia apiriletik ekainera, eta urte arteko tasan ere espero zena baino hamarren bat handiagoa da gorakada: %18,6. Datu horiek islatzen dute betetzeko bidean dela Jaurlaritzaren beste aurreikuspen bat: pandemian galdutako BPGa noiz berreskuratuko den galderari erantzuten diona; 2022ko hasierarako espero du pandemia aurreko barne produktu gordina gainditzea.

Pandemia hasieraren zuloa

Bien bitartean, aurtengo apiriletik ekainerako tartean suspertze handia izan du erkidegoko ekonomiak eta lau hiruhileko daramatza hazten jarraian, urte hasierakoan %0,2 baizik izan ez bazen ere. Eskaintzaren aldetik, nabarmentzekoa da merkataritzak, ostalaritzak eta garraioak hiruhileko batetik bestera izandako hazkundea: %9,3. Lehen sektorea, berriz, %10,8 hazi da. Eskarian, suspertzeak aurrera jarraitu du, bai kontsumo pribatuan (%7,1), bai kontsumo publikoan (%5,2).

Sektoreen urte arteko tasei begiratzen bazaie, alde handiak ikusten dira, baina apartekotasun hori azaltzen du pandemiak 2020ko bigarren hiruhilekoan eragindako kraterrak. Hala, industria sektorearen balio erantsia hazi da gehien (%30,2), eta haren barnean esanguratsua da manufakturaren %33,1eko hazkundea; biek ala biek iazko bigarren hiruhilekoko amiltzea gainditu dute. Zerbitzuetan (%15,1), merkataritza, ostalaritza eta garraioaren balio erantsia %26,1 igo da iazko bigarren hiruhilekotik, zeinetan jaitsiera %26,9koa izan baita.

Bestalde, abuztuko langabezia erregistratuak (SEPE) Jaurlaritzaren eskumeneko hiru lurraldeetan datu eskasak utzi dituen arren, nabarmena da pandemiaren hasieratik gaur egunera enpleguak izan duen susperraldia ere: %16,6. Apiriletik ekainera enplegu garbien kopuruak %2,1 egin du gora aurreko hiruhilekoarekiko. Horrek esan nahi du 19.000 enplegu inguru gehitu direla jarduerara. Iazko bigarren hiruhilekotik enpleguaren hazkundea %16,6koa izan da. Dena den, lanpostuen alorrean aipagarria da industriak bigarren hiruhilekoan %0,3ko beherakada izan duela enpleguetan.


Summary: Labik ebatzi du goizeko hirurak arte ireki ahal izango direla bihartik ostatuak. Datuek hobera eginda, «trantsizio» egoera bat martxan jar daitekeela iragarri du Gotzone Sagarduik. Urkulluk erantsi du bi edo hiru aste barru «urrats sendoagoak» etor litezkeela pandemia aurreko egoera normalizatura itzultzeko.

Bilera egin du gaur Labi Babes Zibileko Planaren aholku kontseiluak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hemendik aurrera izurriaren kontra zer neurri hartu beharko diren ebazteko, eta gaueko aisialdia luzatzea erabaki du: goizeko hirurak arte zabaldu ahal izango dira ostatuak. Kultur eta merkataritza jardueretarako ere ordu hori bera izango da muga.

Ikusi gehiago: Labiren neurriak, puntuz puntu

«Bihar sartuko da indarrean dekretu berria», iragarri du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik. Hiru motibo nagusi eman ditu, neurriak arinduta, «trantsizio» egoera bat abiatzeko. Baga: txerta daitezkeen herritarren %85ek txertoa hartuta, arindu egin da izurriaren larritasuna. Biga: ZIUetan eri gutxiago daude orain, eta «beherakoa» da joera. Higa: hamalau eguneko intzidentzia tasa metatuak 48 egun daramatza apaltzen. Horiek horrela, izurria «egoera ezberdin» batean dagoela esan du.

Oinarrizko prebentzio neurriei eutsiko zaie: maskara erabil behar da, adibidez, toki itxietan, eta jendea elkarrengandik gertu dagoenean. Era berean, eskuak sarri-sarri garbitzeko eskeak lehengoan dirau, eta «jende pilaketak» saihestera egin behar da, eta toki itxien aireztapena kontuan hartzera.

Kirol jarduera eta antzekoetan gehienez barrualdeetan 1.500 lagun batu ahal izango dira, eta 1.800 kanpoko jardueretan.

Ostalaritzan %75eko jarduera onartuko da barruan, eta barran ezingo da kontsumitu. Toki itxietan zortzi laguneko taldeak onartuko dira; kanpoko aldeetan, hamabikoak. Txoko eta antzekoetan antzera jokatu beharko da. Dantzaleku eta antzekoetan %50eko jarduera onartuko da, eta debekatuta egongo da barran eta zutik kontsumitzea. Gazteen lokalak irekitzea onartuko da 16-29 adin tartean gazteen %85 txertatuta daudenean.

Neurriok hamabost egunen buruan berrikusiko direla jakinarazi du Sagarduik.

Iñigo Urkullu lehendakariak Labik hartutako neurriak hizpide izan ditu goizean, Mondragon Unibertsitatearen ikasturte hasierako ekitaldian. Lehendakariaren hitzetan, baliteke bi edo hiru aste barru «urrats sendoagoak» iristea pandemiaren aurreko egoerara itzultzeko bidean. «Bizitza normalizaturako edo COVID-19aren aurreko bizitza normalizaturako trantsizio etapa batean gaude, eta bi edo hiru aste barru gizarte jardueren susperraldia sendotzeko fasean egotea espero dugu».

Nafarroan ja indarrean da gaueko aisialdia arintzea ekarriko duen foru dekretua. Ostatuen itxiera ordubete atzeratu dute han: 02:00 arte.


Hasi dituzte Errusiako hauteskundeak

Summary: Hasi dituzte Errusiako hauteskundeak. Ekialdeko Kamtxatka eta Txukotka eskualdeetan zabaldu dituzte hautetsontziak. Lehen aldia da bozak hiru egunez luzatzen dituztela, eta oposizioak salatu du emaitzetan esku hartu eta garaipena agintean den Errusia Batua alderdiari emateko egin dutela.

Egun bakarra izan ohi dute errusiarrek behe ganberako bozetan bozkatzeko. Aurten, ordea, kutsatzeak saihesteko argudioarekin, hiru egunez luzatuko dituzte bozak. Gaur goizean zabaldu dituzte ekialdeko Kamtxatka eta Txukotka eskualdeko hautetsontziak; igande gauean, berriz, mendebaldeen dagoen Kaliningrad eskualdekoak itxita, bozak amaituko dituzte. Oposizioak gogor gaitzetsi du bozak luzatu izana, argudiatuta emaitzetan esku hartu eta Vladimir Putin presidentearen Errusia Batua alderdiaren garaipena bermatzeko egin dutela.

Duma edo behe ganberako 450 diputatuak aukeratu behar dituzte bozkatzera deitutako 110 milioi herritarrek. Hauteskunde Batzorde Zentralaren arabera, hamalau alderditako 5.800 hautagai aurkeztu dira, tartean hamar hautagai independente. Donbassko eta Krimeako herritarrek ere parte hartuko dute Errusiako hauteskundeetan. Biek ala biek errepublika independentetzat jo dituzte euren buruak, eta Errusiaren babespean daude, Kievek eta Mendebaldeak onartu ez arren.

Inkestek Putinen Errusia Batua alderdiari ematen diote garaipena, botoen %29,3ekin, eta haren atzetik leudeke komunistak %16,6rekin. Parlamentuan ordezkaritza lortu luketen beste alderdien artean leudeke eskuin muturreko Alderdi Liberal Demokratikoa eta Bidezko Errusia sozialdemokrata. Aldiz, oposizioko alderdi askok ezin izan dituzte euren zerrendak aurkeztu, legez kanpo utzi dituztelako, besteak beste, muturreko izateaz edo atzerrian kontu korronteak edukitzeaz akusatu dituztelako.

Navalni

Aleksei Navalni oposizioko aurpegi ezagunenetariko bat da bozetatik kanpo geratu denetako bat. Joan den otsailean bi urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri zioten Navalniri, diru publikoak oker erabiltzea egotzita.

Navalniren taldeak, baina, aplikazio bat sortua zuen Telegram kanala baliatuta, non zerrendatzen ziren Errusia Batuari irabazteko aukera gehien zituzten hautagaien izenak. Gaur goizaldean, ordea, haren taldekideek salatu dute aplikazioa bertan behera utzi dutela Googlek eta Applek, Moskuren presioen ondorioz.


Labiren neurriak, puntuz puntu

Summary: Labiren neurriak, puntuz puntu. Besteak beste, gaueko aisialdia irekitzea, ordutegiak luzatzea eta edukierak handitzea erabaki du gaur Labik.

Hauek dira bihartik aurrera Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan indarrean izango diren neurri berriak:

Maskara. Nahitaez erabili beharko da barnealdean eta kanpoaldean, baldin eta segurtasun distantzia mantendu ezin bada.

Ordutegiak. 03:00ak arte zabalik egon ahalko dira eztablezimendu, kultura eta merkataritza jarduerak.

Edukierak. Gehienez %75eko edukiera izango dute merkataritza guneek.

Publikoa ekitaldietan. Edukiera, oro har, % 75ekoa izango da. 3.000 pertsonatik beherako esparruetan, 1.500 pertsonatik beherakoa izango da barrualdean, eta 1.800 kanpoan. 3.000 baino gehiagoko esparruetan, berriz, gehieneko edukiera ezin izango da %40 baino handiagoa izan barrualdean eta %60 kanpoan. Futbol zelaietan, ordea, barrualdeko gehienezko edukiera %60koa izango da, EAEko Auzitegi Nagusiak hala erabakita.

Ostalaritza. Barrualdeko edukiera %75ekoa izango da gehienez. Debekatuta egongo da barran edo zutik kontsumitzea. Mahai bakoitzean, gehienez zortzi pertsona egon ahalko dira, eta terrazetan, hamabi. Nahitaezkoa izango da maskara erabiltzea, irensteko unean izan ezik. Joko lokaletan muga berberak aplikatuko dira. Txokoak. Gehienezko edukiera %75ekoa izango da. Debekatuta egongo da barran edo zutik kontsumitzea. Mahai bakoitzean, gehienez zortzi pertsona egon ahalko dira. Nahitaezkoa izango da maskara jantzita eramatea, irensteko unean izan ezik. Etengabe aireztatzeko betebeharra ere ezarri dute.

Gaueko aisia. Gaueko aisialdiari lotutako establezimenduek berriro ireki ahal izango dituzte ateak, %50eko edukierarekin. Debekatuta egongo da barran edo zutik kontsumitzea. Mahai bakoitzean gehienez zortzi pertsona egon ahalko dira, eta terrazetan hamabi. Nahitaezkoa izango da maskara erabiltzea, irensteko unean izanezik. Dantza pistak maskararekin erabili ahal izango dira soilik.

Gazteen lokalak. Berriro ireki ahal izango dira 16 eta 29 urte bitarteko adin tartean txertaketak jarraibide osoarekin %85 gainditzen duen unetik aurrera.

Kirola. Barneko instalazioetan, gehienez hamasei laguneko taldeak egin ahal izango dira. Gehieneko edukieraren %50ean erabili ahal izango dira aldagelak, eta dutxak, banaka edo 2 metroko distantzia mantenduz.

Mantendu beharreko prebentzio neurriak. Maskara erabiltzea, barrualdeak etengabe aireztatzea, pertsonen arteko distantzia mantentzea, eta eskuen eta gainazalen higienea mantentzea. Halaber, jende pilaketak saihesteko eta txertaketan parte hartzeko deia egin du Labik. Horrekin batera, aztarnariei laguntzeko eta, hala dagokionean, berrogeialdiak eta bakarraldiak betetzeko eskatu du.


Summary: Gutxieneko soldata hamabost euro igotzea ez da nahikoa ELAren eta LABen iritziz. Hamabost euroko igoera «txikiegia» dela uste du ELAk. LABek uste du garaia heldu dela Hego Euskal Herriko gutxieneko soldata ezartzeko.

ELA eta LAB sindikatuak ez daude pozik atzo Madrilen Espainiako Gobernuak CCOO eta UGT sindikatuekin gutxieneko soldatarentzat adostutako hamabost euroko igoerarekin.

Igoera oso murritza dela uste du ELA sindikatuak, eta igoera inflazioa baino askoz txikiagoa denez galera dakarrela langile klasearen erosteko ahalmenera. ELAk SMI lanbide arteko gutxieneko soldataren inguruko orain arteko aldarriak ekarri ditu gogora: «Gutxieneko soldata 15 euro igotzea oso urrun dago PSOEk eta Unidos Podemosek 2019ko akordioan agindutakotik; izan ere, akordio horretan 2020an 1.000 eurora iristeko konpromisoa hartu zuten, eta are urrunago dago iazko urtarrilaren 30eko greba orokorraren eskaeratik, zeinetan 1.200 euroko gutxieneko soldata eskatzen zen».

ELAren aburuz, «beste behin ere agerian geratu da elkarrizketa sozialak eta elkarrizketa hau osatzen duten sindikatuek ez dutela balio benetan langileen baldintza materialak hobetzeko. Elkarrizketa soziala, bai Hego Euskal Herrian, bai Espainiako Estatuan, lan eta gizarte eskubideak murrizteko (pentsioak murrizteko akordioetan bezala) edo, kasu honetan bezala, beharrezko lan eta gizarte aurrerapenei oztopoak jartzeko erabiltzen den tresna bat da».

Atzoko akordioarekin aurrerapen sozialaren sentsazioa transmititu nahi izatea gaitzetsi du ELAk, «soilik patronalak ez duelako sinatu». Akordioarekin bat ez egiteko patronalaren arrazoiei buruz, ELAk gezurtatu egin du SMIaren igoerak kalte egiten dionik enpleguari. «2019an gertatutakoak erakusten du gutxieneko soldata igotzeak ez diola kalterik egiten enpleguari, kontrakoa baizik, eta, gainera, ondorio positiboak dituela Ogasunen eta Gizarte Segurantzaren diru bilketan».

LAB: 1.400 euroko SMIa

Hamabost euroko igoerak «ez die erantzuten Hego Euskal Herriko langileen beharrei», LABen ustez. Sindikatuaren arabera, SMI lanbide arteko gutxieneko soldatak «ezin dio erantzun bertoko bizitzaren kostuari», eta garaia iritsi da Hego Euskal Herriko lanbide arteko gutxieneko soldata ezartzeko.

«2020ko greba orokorraren ondoren eta haren indarra baliatuz, gehiengo sindikalak SMI propioa ezartzeko proposamena egin zion Confebaski, lanbide arteko akordio baten bitartez. Pandemia etorri zen, eta proposamen horrek ez zuen garapenik izan. Orain, momentua da eztabaida horri berriz heltzeko. Euskal Herriko biztanleria osoak beharrezkoa du».

Urteetan Europako Eskubide Sozialen Gutunaren irizpideen araberako aldarria egin du LABek gutxieneko soldataren inguruan; hots, izan dadila batez besteko soldataren %60. Hortik, urteetan 1.200 euroko SMIa eskatu izan dute, baina, irizpide berari jarraituz, LABek uste du garaia dela kopurua eguneratzeko. «2021ean Hego Euskal Herriko gutxieneko soldatak 1.400 euro gordin izan beharko luke, 14 pagatan».


Summary: Jakartako airearen kalitatea hobetzera behartu dituzte Indonesiako hainbat agintari. Hiriburuko auzitegi batek ebatzi du herrialdeko presidentea eta beste sei kargudun errudun direla «ingurumen arduragabekeriagatik». Gobernuak ez du argitu helegiterik aurkeztuko duen.

Joko Widodo Indonesiako presidenteak eta haren gobernuko sei goi agintarik Jakarta hiriburuko airearen kalitatea hobetzeko neurriak hartu beharko dituzte, auzitegi baten aginduz. Epaileek aho batez ebatzi dute agintari horiek errudun direla «ingurumen arduragabekeria» delituagatik eta, hortaz, herritarren eskubideak urratzeagatik.

Ekintzaile talde batek aurkeztu zuen salaketa, 2019an, estatuburuaren, Osasun, Ingurumen eta Barne ministroen eta beste hainbat buruzagiren aurka, eta helburutzat zeukan goi kargudun horiek kutsadurari aurre egiteko neurriak hartzea hamar milioi herritar dituen hiriburuan —eta beste hogei milioi inguruan—.

Ebazpenaren berri ematean, Jakarta Erdialdea Barrutiko Auzitegiak jakinarazi du akusatuek legearen kontra egin zutela. Hala, Widodo behartu du aire kalitatearen estandar nazional bat finkatzera, eta Budi Gunadi Sadikin Osasun ministroa eta Anies Baswedan hiriburuko gobernadorea, aire kutsadura kontrolatzeko estrategiak sortzera.

Twitter sare sozialaren bidez, Baswedanek adierazi du auzitegien erabakia onartu duela; gobernuak, ordea, ez du adierazpenik egin horren inguruan, ezta argitu ere helegiterik aurkeztuko duen. Erreakzio bakarra presidentearen bozeramaile Fadjroel Rahmanek izan du: ingurumenari buruzko erabakiak Ingurumen Ministerioaren esku geratuko direla erantzun du.

Adierazpen horien berri izanda, salatzaileen abokatu Ayu Eza Tiara pozik agertu da epaileen erabakiarekin: «Espero dugu akusatuek beren porrota onartuko dutela, eta airearen kalitatea hobetzeko ahaleginetan jarriko dutela arreta, helegiteen bidez borrokatu edo halako alferrikako gauzaren bat egin beharrean».

IQAir enpresaren iazko Munduko airearen kalitatea txostenaren arabera, PM 2,5 partikulen kutsadura gehien duten hiriburuen artean bederatzigarrena da Jakarta —Asia hego-ekialdeko okerrena—; partikulak gehienbat autoen erregaietatik eratorriak dira, eta, maila handian izanez gero, arriskutsuak izan daitezke gizakien osasunarentzat.